علوم اسلامی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۸

2025-12-29T13:08:14Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۲

2021-06-28T07:52:25Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۲

2021-06-28T07:52:02Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۴۴

2021-06-28T07:44:58Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۳۷

2021-06-28T07:37:03Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۴

2021-06-28T07:24:20Z

Zamani در ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۱

2021-06-28T07:21:02Z

Zamani در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۳۵

2021-06-27T11:35:36Z

Zamani در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۶

2021-06-27T11:16:53Z

Zamani در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۵

2021-06-27T11:15:50Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-علوم اسلامی غالبا به علومی گفته می شود كه موضوع و مسائل آن علوم، اصول يا فروع اسلام است و يا چيزهائی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها اثبات می‌شود، يعنی‌ قرآن و سنت.
+'''«علوم اسلامی»''' غالبا به علومی گفته می‌شود كه موضوع و مسائل آن علوم، [[اصول دین|اصول]] يا [[فروع دین|فروع]] دین [[اسلام]] است و يا چيزهایی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها شناخته و اثبات می‌شود. [[تفسیر قرآن]]، [[علوم قرآنی]]، [[علوم حدیث]]، [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[کلام]] و [[اخلاق]]، شاخه‌هایی از «علوم اسلامی» هستند.
 ==تعریف علوم اسلامی==
-[[شهید مطهری]] در کتاب [[آشنایی با علوم اسلامی (کتاب)|آشنایی با علوم اسلامی]]، علوم اسلامی را قابل تعریف به چهار  گونه می‌داند:
+[[مرتضی مطهری]] در کتاب «[[آشنایی با علوم اسلامی (کتاب)|آشنایی با علوم اسلامی]]»، علوم اسلامی را قابل تعریف به چهار  گونه می‌داند:
 *علومی كه موضوع و مسائل آن علوم، اصول يا فروع [[اسلام]] است و يا چيزهائی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها اثبات می‌شود، يعنی‌ [[قرآن]] و [[سنت]]، مانند علم قرائت، علم [[تفسیر قرآن|تفسير]]، علم [[حدیث|حديث]]، علم [[علم کلام|كلام]] نقلی،<ref>كلام دو قسم است: عقلی و نقلی.</ref> علم [[فقه]]، علم [[اخلاق]] نقلی.<ref>اخلاق نیز مانند كلام دو گونه است: نقلی و عقلی.</ref>
-*علوم مذكور در فوق به علاوه علومی كه مقدمه آن علوم است. علوم‌ مقدمه مانند: [[ادبیات عرب|ادبيات عرب]] از [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] و [[علم لغت|لغت]] و [[علم معانی|معانی]] و [[علم بیان|بيان]] و [[علم بدیع|بديع‌]] و غيره، و مانند كلام عقلی، و اخلاق عقلی، و حكمت الهی، و [[منطق]]، و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]]، و [[علم رجال|رجال]] و [[درایه الحدیث|درايه]].
+*علوم مذكور در فوق، به علاوه علومی كه مقدمه آن علوم است؛ علوم‌ مقدمه مانند: [[ادبیات عرب|ادبيات عرب]] از [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] و [[علم لغت|لغت]] و [[علم معانی|معانی]] و [[علم بیان|بيان]] و [[علم بدیع|بديع‌]] و غيره، و مانند كلام عقلی، و اخلاق عقلی، و [[حكمت]] الهی، و [[منطق]]، و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]]، و [[علم رجال|رجال]] و [[درایه الحدیث|درايه]].
-*علومی كه به نحوی جزء واجبات اسلامی است، يعنی علومی كه تحصيل آن‌ علوم ولو به نحو واجب كفائی بر مسلمين [[واجب]] است و مشمول حديث نبوی‌ معروف می‌گردد: «طلب العلم فريضة علی كل مسلم» يعنی دانش طلبی بر هر مسلمانی واجب است.
+*علومی كه به نحوی جزء واجبات اسلامی است، يعنی علومی كه تحصيل آن‌ علوم -ولو به نحو واجب كفایی- بر مسلمين [[واجب]] است و مشمول حديث نبوی‌ معروف می‌گردد: «طلب العلم فريضة علی كلّ مسلم» يعنی دانش طلبی بر هر مسلمانی واجب است.
-*علومی كه در حوزه‌های [[فرهنگ]] اسلامی رشد و نما يافته است، اعم از آنكه از نظر اسلام، آن علوم واجب و لازم بوده و يا نه، و اعم از آنكه آن‌ علوم از نظر اسلام ممنوع بوده است يا نه، ولی به هر حال در جامعه اسلامی‌ و در ميان مسلمانان راه خود را طی كرده است، مانند نجوم احكامی (نه‌ نجوم رياضی) و بعضی علوم ديگر.<ref>شهید مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، جلد اول، درس اول.</ref>
+*علومی كه در حوزه‌های [[فرهنگ]] اسلامی رشد و نما يافته است، اعم از آنكه از نظر اسلام، آن علوم واجب و لازم بوده و يا نه، و اعم از آنكه آن‌ علوم از نظر اسلام ممنوع بوده است يا نه، ولی به هر حال در جامعه اسلامی‌ و در ميان مسلمانان راه خود را طی كرده است، مانند نجوم احكامی (نه‌ [[علم هیئت|نجوم]] [[ریاضی]]) و بعضی علوم ديگر.<ref>مرتضی مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، جلد اول، درس اول.</ref>
-==شاخه های علوم اسلامی ==
+===علوم قرآنی===
-===[[تفسیر قرآن|تفسير]]===
+«علوم قرآنی» به مجموعه علوم و مطالبی گفته می‌شود که درباره [[قرآن کریم]] بحث می‌کند و به‌گونه‌ای در شناخت این کتاب آسمانی مؤثر است. این علم به موضوعاتی همچون [[نزول قرآن]]، [[جمع قرآن]]، [[اعجاز قرآن]]، [[دلالت الفاظ قرآن]]، [[قصه‌ های قرآن|قصه‌های قرآنی]] [[اسامی و صفات قرآن]]، [[تاریخ قرآن]]، [[ترجمه قرآن]]، [[تقسیمات قرآن]]، [[قراءات قرآن|قرائات قرآن]]، [[تجوید]] و… می پردازد.
-===[[قراءات قرآن]]===
+===علوم حدیث===
-پس از [[نزول قرآن]] گویش ها و لهجه های مختلف اعراب که در طبیعت هر زبانی وجود دارد در کنار عوامل دیگری همچون نبودن نقطه و اعراب و علائم وقف و سجاوندی موجب اختلافاتی در قرائت [[قرآن]] گردید. علم قرائت علمی است که به چگونگی ادای کلمات قرآن توسط قاریان سده های اولیه و راویان آنها می‌پردازد و تفاوت آنها در قرائت کلمات آیه را مورد دقت قرار می دهد.
+علم الحدیث -یا [[علوم حدیث]]- علمی است که با آن، اقوال و افعال و  تقریرهای  [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه وآله و  [[ائمه اطهار]] علیهم السلام شناخته می‌شود.<ref> درایة الحدیث، کاظم مدیرشانه‌چی، ص۵. </ref> در علوم حدیث به بررسی [[سند حدیث|سند]] و محتوای [[حدیث|احادیث]] می پردازند. [[درایه الحدیث|درایة الحدیث]]، [[علم رجال]] و [[فقه الحدیث]] سه شاخه از علوم حدیث هستند.
-===[[علوم حدیث]]===
+===فقه و اصول===
-علم الحدیث یا علوم حدیث علمی است که با آن، اقوال و افعال و  تقریرهای  [[پیامبر اسلام|پیغمبر]](ص) و  [[ائمه اطهار|ائمه]](ع) شناخته می‌شود.<ref> درایه الحدیث کاظم مدیر شانه چی ص ۵ </ref> در '''علوم حدیث'''به بررسی [[سند حدیث|سند]] و محتوای [[حدیث|احادیث]] می پردازند. [[درایه الحدیث|درایة الحدیث]]، [[علم رجال]] و [[فقه الحدیث]] سه شاخه از علوم حدیث هستند.
+[[فقه]] دانش به‌دست‌آوردن [[احکام شرعی]] عملی یا [[تکلیف|تکالیف]] دینی مسلمانان است. احکام فقهی از طریق استدلال و تحقیق در [[منابع اجتهاد در فقه شیعه]] به‌دست می‌آید که عبارتند از [[قرآن]]، [[سنت]]، [[اجماع]] و [[عقل]].
-فقیهان در استنباط خود از این منابع چهارگانه اصولی را رعایت می نمایند که به آنها اصول فقه می گویند. این اصول در کتابهایی تدوین شده و در مدارس علمیه آموزش داده می شود.
+فقیهان در استنباط خود از این منابع چهارگانه، اصولی را رعایت می نمایند که به آنها [[اصول فقه]] می گویند. این اصول در کتابهایی تدوین شده و در مدارس علمیه آموزش داده می شود.
-===[[کلام]] اسلامی===
+===کلام اسلامی===
-کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[علم منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد و برای این کار گاهی صرفا از عقل و گاهی متناسب با موضوع از هم از عقل و هم از نقل (یعنی قرآن و روایات) بهره می گیرد.
+[[علم کلام]] علمی است که درباره [[عقاید]] اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد و برای این کار گاهی صرفا از [[عقل]] و گاهی متناسب با موضوع از هم از عقل و هم از نقل (یعنی [[قرآن]] و روایات) بهره می گیرد.
-===[[اخلاق]] اسلامی===
+===اخلاق اسلامی===
-علم اخلاق، علمی است که با شناساندن صفات نیک و بد و اعمال درست و نادرست اخلاقی، انسان ها را به کسب صفات نیک و انجام اعمال درست توصیه می کند و راه کارهای عملی این مهم را بیان می کند. در کتابهای اخلاقی مسلمانان غالبا از روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین برای ترغیب به اخلاق حسنه و دوری از اخلاق ناشایست بهره گرفته می شود.
+علم [[اخلاق]]، علمی است که با شناساندن صفات نیک و بد و اعمال درست و نادرست اخلاقی، انسان ها را به کسب صفات نیک و انجام اعمال درست توصیه می کند و راهکارهای عملی این مهم را بیان می نماید. در کتابهای اخلاقی مسلمانان، غالبا از روایات [[پیامبر اکرم]] صلی الله علیه وآله و [[ائمه]] علیهم السلام برای ترغیب به اخلاق حسنه و دوری از اخلاق ناشایست بهره گرفته می شود.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۲
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{~~متوسط~~}}	+	{{خوب}}
	علوم اسلامی غالبا به علومی گفته می شود كه موضوع و مسائل آن علوم، اصول يا فروع اسلام است و يا چيزهائی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها اثبات می‌شود، يعنی‌ قرآن و سنت.		علوم اسلامی غالبا به علومی گفته می شود كه موضوع و مسائل آن علوم، اصول يا فروع اسلام است و يا چيزهائی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها اثبات می‌شود، يعنی‌ قرآن و سنت.

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 علوم اسلامی غالبا به علومی گفته می شود كه موضوع و مسائل آن علوم، اصول يا فروع اسلام است و يا چيزهائی است كه اصول و فروع اسلام به استناد آنها اثبات می‌شود، يعنی‌ قرآن و سنت.
-تفسیر قرآن، علوم قرآنی، علوم حدیث و فقه شاخه هایی از علوم اسلامی هستند. کلام و اخلاق نیز از آنجا که در دایره اسلام در غالب موارد وابسته به نقل هستند یا با از نقل بهره می گیرند با پسوند اسلامی علوم اسلامی محسوب می گردند.
+تفسیر قرآن، علوم قرآنی، علوم حدیث، فقه، کلام و اخلاق شاخه هایی از علوم اسلامی هستند.
 ==تعریف علوم اسلامی==
 [[شهید مطهری]] در کتاب [[آشنایی با علوم اسلامی (کتاب)|آشنایی با علوم اسلامی]]، علوم اسلامی را قابل تعریف به چهار  گونه می‌داند:

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{متوسط}}
 ==تعریف علوم اسلامی==
 [[شهید مطهری]] در کتاب [[آشنایی با علوم اسلامی (کتاب)|آشنایی با علوم اسلامی]]، علوم اسلامی را قابل تعریف به چهار  گونه می‌داند:
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۴: @@
 فقیهان در استنباط خود از این منابع چهارگانه اصولی را رعایت می نمایند که به آنها اصول فقه می گویند. این اصول در کتابهایی تدوین شده و در مدارس علمیه آموزش داده می شود.
-===[[کلام]]===
+===[[کلام]] اسلامی===
 کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[علم منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد و برای این کار گاهی صرفا از عقل و گاهی متناسب با موضوع از هم از عقل و هم از نقل (یعنی قرآن و روایات) بهره می گیرد.
-===[[اخلاق]]===
+===[[اخلاق]] اسلامی===
 علم اخلاق، علمی است که با شناساندن صفات نیک و بد و اعمال درست و نادرست اخلاقی، انسان ها را به کسب صفات نیک و انجام اعمال درست توصیه می کند و راه کارهای عملی این مهم را بیان می کند. در کتابهای اخلاقی مسلمانان غالبا از روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین برای ترغیب به اخلاق حسنه و دوری از اخلاق ناشایست بهره گرفته می شود.
 ==پانویس==

@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 ===[[کلام]]===
-کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[علم منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد.
+کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[علم منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد و برای این کار گاهی صرفا از عقل و گاهی متناسب با موضوع از هم از عقل و هم از نقل (یعنی قرآن و روایات) بهره می گیرد.
 ===[[اخلاق]]===
 علم اخلاق، علمی است که با شناساندن صفات نیک و بد و اعمال درست و نادرست اخلاقی، انسان ها را به کسب صفات نیک و انجام اعمال درست توصیه می کند و راه کارهای عملی این مهم را بیان می کند. در کتابهای اخلاقی مسلمانان غالبا از روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین برای ترغیب به اخلاق حسنه و دوری از اخلاق ناشایست بهره گرفته می شود.

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 علم الحدیث یا علوم حدیث علمی است که با آن، اقوال و افعال و  تقریرهای  [[پیامبر اسلام|پیغمبر]](ص) و  [[ائمه اطهار|ائمه]](ع) شناخته می‌شود.<ref> درایه الحدیث کاظم مدیر شانه چی ص ۵ </ref> در '''علوم حدیث'''به بررسی [[سند حدیث|سند]] و محتوای [[حدیث|احادیث]] می پردازند. [[درایه الحدیث|درایة الحدیث]]، [[علم رجال]] و [[فقه الحدیث]] سه شاخه از علوم حدیث هستند.
 ===[[فقه]]===
-'''فقه''' دانشی اسلامی برای به‌دست‌آوردن [[احکام]] عملی یا [[احکام شرعی|تکالیف دینی]] مسلمانان است. احکام فقهی از طریق استدلال و تحقیق در [[ادله اربعه|منابع چهارگانه]] به‌دست می‌آید که عبارتند از [[قرآن]]، [[سنت]]، [[اجماع]] و [[عقل]].
+'''فقه''' دانش به‌دست‌آوردن [[احکام]] عملی یا [[احکام شرعی|تکالیف دینی]] مسلمانان است. احکام فقهی از طریق استدلال و تحقیق در [[ادله اربعه|منابع چهارگانه]] به‌دست می‌آید که عبارتند از [[قرآن]]، [[سنت]]، [[اجماع]] و [[عقل]].
-===[[اصول فقه]]===
-علم به قواعد و ادله مورد استفاده براى استنباط [[احكام]] شرعى فرعى را اصول فقه گویند. اصول فقه نسبت به علم فقه، علمى ابزارى است كه فقیه به وسیله آن مى‌تواند احكام شرعى فرعى را از منابع آن‌ها یعنى كتاب، سنّت، اجماع و عقل استنباط كند.
+فقیهان در استنباط خود از این منابع چهارگانه اصولی را رعایت می نمایند که به آنها اصول فقه می گویند. این اصول در کتابهایی تدوین شده و در مدارس علمیه آموزش داده می شود.
 ===[[کلام]]===
 کلام علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث و از آنها دفاع می‌کند. کلام برای اثبات مسائل خود و قانع‌کردن مخاطب، از روش‌های مختلف [[علم منطق|منطقی]] همچون قیاس و تمثیل و جدل استفاده می‌کند. مسائل علم کلام منحصر در [[اصول دین]] یا اصول عقاید نیست، بلکه متکلم وظیفه دارد هرگونه اشکالی را که درباره مجموعه تعالیم و [[احکام شرعی|احکام دینی]] مطرح می‌شود، پاسخ دهد.