علم رجال - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۹

2025-12-25T13:39:07Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۷

2024-04-21T06:57:27Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۹

2021-06-23T09:29:24Z

سید مهدی خدایی: /* تعریف علم رجال */

2021-06-23T09:28:37Z

‏تعریف علم رجال

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۴۷

2020-07-12T05:47:18Z

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-07T11:38:53Z

ویرایش

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-11-30T06:34:57Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani: رده اولویت مقاله

2019-05-07T09:17:52Z

رده اولویت مقاله

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۳:۳۴

2016-02-23T13:34:30Z

Saeed zamani در ‏۲۹ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۱۶

2012-12-29T11:16:53Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{متوسط}}
+{{خوب}}
 «علم رجال» علمى است که درباره ویژگى‌ هاى راویان [[حدیث|حدیث]] و صفات و شرایطى که موجب پذیرش یا عدم پذیرش احادیث آنها مى‌ شود بحث مى‌ کند. بنابراین موضوع علم رجال بررسى احوال راویانى است که در سلسله [[سند حدیث|سند]] احادیث قرار دارند.<ref> کلیات علم رجال، جعفر سبحانى، ترجمه مسلم قلى‌پور گیلانى و على‌ اکبر روحى، ص ۱۷. </ref>
@@ سطر ۹۵: / سطر ۹۵: @@
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
-|شناسه= ضعیف
+|شناسه= خوب
 |عنوان بندی مناسب= خوب
 |کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
-|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
+|رعایت سطح مخاطب عام= متوسط
 |رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
-|جامعیت= متوسط
+|جامعیت= خوب
 |رعایت اختصار= خوب
 |سیر منطقی= خوب

@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 خلاصه کلام آن که مى‌ توان گفت حدیث بر دو نوع است؛ صحیح و غیر صحیح؛ و تنها حدیثى براى عمل مکلف قابل اعتنا و استدلال مى‌ تواند باشد که صحیح باشد و شناخت [[حدیث صحیح|حدیث صحیح]] با شناخت راوى آن رابطه مستقیم دارد.<ref>  قرائن صحت یک خبر: موافق دلالت عقلى و مقتضاى آن باشد؛ موافق نص قرآن باشد؛ مطابق با عقاید حقه شیعه اثنى عشرى باشد و یا در اصول معتبره تکرار شده باشد. </ref>
-'''ادله مخالفین علم رجال:'''
+'''ادله مخالفین علم رجال و پاسخهای داده شده به آنها:'''
 ۱. حجیت [[کتب اربعه]]؛ عده ‏اى از علما معتقد هستند هر آنچه در کتب اربعه ([[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لا یحضره الفقیه]]، [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]]، [[الاستبصار (کتاب)|استبصار]] و [[الکافی (کتاب)|کافى]]) آمده است حجیت دارد، در این صورت نیازى به علم رجال نیست.
-پاسخ: در پاسخ این گروه مى‏ توان گفت: اولا احادیث رسیده از معصومان علیهم ‏السلام منحصر به کتب اربعه نیست و بهترین دلیل بر این ادعا کتاب‏هایى مانند [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه]] و [[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک وسائل الشیعه]] است، که روایاتى افزون بر روایات کتب اربعه در آنها وجود دارد. ثانیا، [[اخباریان|اخباریون]] ادعا کرده ‏اند که کلیه روایات کتب اربعه قطعى الصدور است، ولى باید گفت که خود مؤلفان این کتاب‏ها هیچ‏گاه چنین ادعایى نداشته ‏اند؛ آنان ادعاى صحت کرده ‏اند، و ادعاى صحت صدور غیر از قطعیت صدور است.
+طرفداران رجال، منحصر نبودن احادیث به احادیث کتب اربعه و اینکه به نظر آنها روایات کتب اربعه قطعی الصدور نیستند را دلیل بطلان این سخن می دانند.
-۲. عمل مشهور؛ هر خبرى که مشهور به آن عمل کرده حجت است و اگر خبرى داراى شهرت نباشد، حجیت نخواهد داشت.
+٢. براى اثبات [[عدالت]] راهى وجود ندارد؛ براى اثبات عدالت شخص باید به کتب رجالى مراجعه کرد، اما واضح است که هر مؤلفى مطالب خود را از کتاب‏هاى دیگرى اخذ کرده است و این راهى معقول براى اثبات عدالت نیست؛ چرا که مکتوبات اعتبارى ندارد.
 پاسخ: اولا، هنگامى که انتساب تألیف کتابى به کاتب آن اثر ثابت شد و عدالت او نیز آن هم [[خبر متواتر|متواتراً]] و یا مستفیضا و یا به واسطه اطمینان عقلایى چنان‏که روش عقلاست ثابت شد، آن اثر قابلیت اعتماد را مى‏ یابد و به همین خاطر است که وصایا و اقرارهاى مردم در هنگامى که به واسطه نوشتن مقرر یا موصى باشد و دلایل کافى حاکى بر صدق آن نیز وجود داشته باشد آن اثر قابل استناد خواهد بود. مرحوم [[عبدالله مامقانی|مامقانى]] در این باره مى‏ فرماید: «مقصود از رجوع به علم رجال تحصیل ظن اطمینانى است که طبق قاعده عقلایى ایجاد شده است».<ref>تنقیح المقال، ج ۱، ص ۱۷۵.</ref> ثانیا، علاوه بر آن، اعتبار قول رجالى، از باب [[شهادت (درفقه)|شهادت]] نیست تا شروط شهادت در آن معتبر باشد و از این رو شارع عدالت را وضع کرده است و از احراز آن گریزى نیست و الاّ وجود این قید شرعى و عقلانى عدالت لغو خواهد بود. ثالثا، اقتضاى تشریع سهولت تحصیل و اطلاع بر اعتبار عدالت راوى است، در غیر این صورت این مسأله مستلزم لغویت تشریع خواهد بود.
-۴. در تعریف اصطلاح عدالت اختلاف مبنایى وجود دارد چنان‏که عدالت نزد شیخ ''ظهور [[اسلام]]'' است و نزد عده ‏اى یعنى ''ملکه.''
+٣. در تعریف اصطلاح عدالت اختلاف مبنایى وجود دارد چنان‏که عدالت نزد شیخ ''ظهور [[اسلام]]'' است و نزد عده ‏اى یعنى ''ملکه.''
 پاسخ: مرحوم مامقانى در این خصوص مى ‏فرماید: قرائنى در دست است که به واسطه آن، مراد قدما از عدالت همان ملکه است؛ چون دیده مى‏ شود علماى رجال راجع به جمعى از روات مطالبى فوق ظهور در اسلام، عدم فسق و بلکه مطالبى دال بر حسن ظاهر بیان داشته ‏اند، ولى در عین حال به عدالت و وثاقت آنان تصریح کرده‏ اند؛ همانند [[ابراهیم بن هاشم قمی|ابراهیم بن هاشم]] که درباره او گفته ‏اند: اولین کسى است که احادیث را در [[قم]] رواج داد و این دلالت بر فوق حسن ظاهر دارد چون روش قمى ‏ها این بوده که اگر یک راوى از ضعفا حدیث نقل مى‏ کرده از او روایت نمى‏ کرده بلکه او را از قم طرد مى ‏کردند؛ و البته با راوى فاسق و کسى که راه و روشى غیر حق داشته برخورد بهتر از این نبوده است. پس نشر حدیث در قم، دلالت بر کمال جلالت دارد؛ در عین حال تصریح به عدالت و وثاقت نکرده ‏اند.<ref>تنقیح المقال، ص ۱۷۶.</ref> در نتیجه مراد از عدالت ''ظهور در اسلام'' و صرف مسلمان بودن نیست، بلکه داشتن ملکه عدالت است.
-۵. علم رجال باعث رسوایى مردم است.
+٤. علم رجال باعث رسوایى مردم است.
 پاسخ: اولا حفظ شرع [[اسلام]] اولا و احق بر حقوق مردم است. ثانیا، این روش عقلاست، چنان‏که در مرافعات این‏گونه عمل مى‏ شود، به‏ طورى که شخص منکر، شاهد را جرح کرده و او را تکذیب مى‏ کند. همچنین در باب مشاوره این‏ گونه است و مهم‏ترین دلیل آن آیات [[قرآن]] است که مى ‏فرماید: «خداوند هنگام شنیدن حرفى، امر به تبین و اثبات آن مى ‏کند». ([[سوره حجرات]]، آیه ۶) و باید گفت این آیه بیان حکم عامى است که مختص به فاسق نیست چنان‏که مى‏ فرماید «''ان تصیبوا''».
-۶. فقدان شرایط شهادت؛ اگر اعتبار قول رجالى از باب شهادت باشد ـ چنان‏که در جواب دلیل سوم گفته شده است ـ لازمه چنین چیزى آن است که وى داراى جمیع شرایط باشد، به‏ طور مثال شهادت او از روى حسّ باشد و نه از روى حدس، در حالى که این شرط مفقود است.
+٥. فقدان شرایط شهادت؛ اگر اعتبار قول رجالى از باب شهادت باشد ـ چنان‏که در جواب دلیل سوم گفته شده است ـ لازمه چنین چیزى آن است که وى داراى جمیع شرایط باشد، به‏ طور مثال شهادت او از روى حسّ باشد و نه از روى حدس، در حالى که این شرط مفقود است.
 پاسخ: باید توجه نمود که در این باره شرط آن است که یا شهادت حسى باشد و یا آن‏که از راه مبادى حسّى به دست آمده باشد، مانند شهادت به شجاعت کسى و پرواضح است که درباره شجاعت از راه مبادى حسى نمى‏ توان شهادت داد. شهادت به عدالت نیز چنین است مثلاً التزام به واجبات و ترک محرمات. پس همان‏گونه که مى ‏توان براى یک هم عصر، شهادت به عدالت داد در حالى که میزان براى این شهادت، قرائن و شواهد و یا شهرت و شیوع آن است، پس مى ‏توان عدالت شخصى را که در سالیان گذشته زندگى مى‏ کرده است احراز نمود و وجود امارات، شیاع و قرائن حاکى از این صفت کافى خواهد بود چنان‏که افراد بزرگوارى مانند [[احمد بن علی نجاشی|نجاشى]] و [[ابوعمرو کشی|کشى]] به خاطر زیادى ارتباط و ممارست با احادیث بر این شواهد تسلط و وقوف داشته ‏اند.
-۷. توثیق اجمالى؛ غایت علم رجال، تمیز ثقه از غیر ثقه است و این امر توسط مؤلفان کتب اربعه صورت گرفته است و همان‏طور که توثیق تفصیلى از طرف نجاشى و غیره حجت است، پس توثیق اجمالى که از طرف مشایخ ثلاثه در مقدمه کتبشان ذکر شده حجت است، چنان‏که محدث کاشانى مى‏ گوید: [[شیخ کلینی|کلینى]] در ابتداى کتاب خود بیان کرده است و [[شیخ صدوق|شیخ صدوق]] نیز در دیباچه کتاب خود مى‏ گوید: آنچه در کتاب آمده است حجت است. همچنین [[شیخ طوسی|شیخ]] در [[العدة فی اصول الفقه (کتاب)|عُده]] مى‏ گوید کتاب [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]] و [[الاستبصار (کتاب)|استبصار]] حاوى احادیثى هستند که قابل اعتماد مى ‏باشند.
+٦. توثیق اجمالى؛ غایت علم رجال، تمیز ثقه از غیر ثقه است و این امر توسط مؤلفان کتب اربعه صورت گرفته است و همان‏طور که توثیق تفصیلى از طرف نجاشى و غیره حجت است، پس توثیق اجمالى که از طرف مشایخ ثلاثه در مقدمه کتبشان ذکر شده حجت است، چنان‏که محدث کاشانى مى‏ گوید: [[شیخ کلینی|کلینى]] در ابتداى کتاب خود بیان کرده است و [[شیخ صدوق|شیخ صدوق]] نیز در دیباچه کتاب خود مى‏ گوید: آنچه در کتاب آمده است حجت است. همچنین [[شیخ طوسی|شیخ]] در [[العدة فی اصول الفقه (کتاب)|عُده]] مى‏ گوید کتاب [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]] و [[الاستبصار (کتاب)|استبصار]] حاوى احادیثى هستند که قابل اعتماد مى ‏باشند.
 پاسخ: [[مشایخ|مشایخ]] به صحت روایات شهادت داده ‏اند، نه بر وثاقت راوى، زیرا روایت مى ‏تواند به ‏خاطر وجود قراینى قابل اعتماد باشد و همچنین مى‏ توان گفت که بعضى از روایات مى‏ توانند طرق مختلفى داشته باشند و چه‏ بسا کتاب‏هایى باشند که راوى آن [[امامیه|امامى]] مذهب نبوده اما روایات آن قابل استناد هستند، و اگر بتوان بنابر صحت برخى روایات بر صحت راوى حکم کرد، این صحت دلیل احراز وثاقت از راه توثیق حسى نیست بلکه ممکن است به ‏واسطه برخى قرائن باشد. افزون‏ برآن باید گفت حتى در توثیقات حسى نیز پژوهشگر مصون از خطا و اشتباه نیست.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۳۴
سطر ۵۹:		سطر ۵۹:
	[[رده:علم رجال]]		[[رده:علم رجال]]
	[[رده:مقاله های مهم]]		[[رده:مقاله های مهم]]
		+
		+	{{سنجش کیفی
		+	\|سنجش=شده
		+	\|شناسه= ضعیف
		+	\|عنوان بندی مناسب= خوب
		+	\|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
		+	\|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
		+	\|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
		+	\|جامعیت= متوسط
		+	\|رعایت اختصار= خوب
		+	\|سیر منطقی= خوب
		+	\|کیفیت پژوهش= خوب
		+	\|رده= دارد
		+	}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{متوسط}}
 == تعريف علم رجال ==
 علم رجال علمى است كه درباره ويژگى‌ هاى راويان حديث و صفات و شرايطى كه موجب پذيرش يا عدم پذيرش احاديث آنها مى‌ شود بحث مى‌ كند؛
@@ سطر ۱۰: / سطر ۸: @@
 بنابراین موضوع علم رجال بررسى احوال راويانى است كه در سلسله سندى حديث قرار دارند.<ref> كليات علم رجال، جعفر سبحانى، ترجمه مسلم قلى‌پور گيلانى و على‌ اكبر روحى، ص 17. </ref>
 == فرق علم رجال با برخى علوم ديگر ==
 '''تفاوت علم رجال با علم تراجم'''
@@ سطر ۳۰: / سطر ۲۶: @@
 اما در فهرست بنابر نقل اسامى، اصول، مصنفات و تأليفات و طرق آنهاست. مرحوم تسترى در خصوص كتاب رجال كشى مى‌ گويد اصل اين كتاب بر بيان طبقات استوار است و در كتب علم رجال بيان طبقات اشخاص كفايت  مى‌ كند. <ref> قاموس الرجال، تسترى، ج 1، ص 33. </ref>
 == ضرورت علم رجال ==
 عده‌ اى از علما با بيان ادله‌اى استدلال مى‌ كنند كه علم رجال نمى‌ تواند به عنوان يك ضرورت و نياز تلقى شود و در مقابل گروهى نيز، با بيان ادله ‌اى ضرورت و نياز به علم رجال را مورد تأكيد قرار مى ‌دهند.
@@ سطر ۵۴: / سطر ۴۸: @@
 خلاصه كلام آن كه مى‌ توان گفت حديث بر دو نوع است؛ صحيح و غير صحيح؛ و تنها حديثى براى عمل مكلف قابل اعتنا و استدلال مى‌ تواند باشد كه صحيح باشد و شناخت حديث صحيح با شناخت راوى آن رابطه مستقيم دارد.<ref>  قرائن صحت يك خبر: موافق دلالت عقلى و مقتضاى آن باشد؛ موافق نص قرآن باشد؛ مطابق با عقايد حقه شيعه اثنى عشرى باشد و يا در اصول معتبره تكرار شده باشد. </ref>
 == منابع ==
 نجم ‌الدين طبسى، آشنايى اجمالى با علم رجال و علماى رجالى شيعه و اهل‌ سنّت «رجال مقارن» - [http://www.mazaheb.ir/index.php «مؤسسه آموزشى ـ پژوهشى مذاهب اسلامى»]
 ==پانویس==
@@ سطر ۶۸: / سطر ۵۸: @@
 [[رده:علوم حدیث]]
 [[رده:علم رجال]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۳:۳۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{متوسط}}
	== تعريف علم رجال ==		== تعريف علم رجال ==