عقل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* مفهوم‌شناسی */

2026-03-15T13:39:29Z

‏مفهوم‌شناسی

Mohammadi: /* مفهوم‌شناسی */

2026-03-15T13:38:09Z

‏مفهوم‌شناسی

Mohammadi: /* مفهوم‌شناسی */

2026-03-15T13:34:56Z

‏مفهوم‌شناسی

Mohammadi در ‏۱۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۲

2026-03-15T13:32:48Z

Mohammadi در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۹

2025-12-24T15:29:15Z

Mohammadi در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۷

2025-12-24T08:17:37Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۵

2025-12-20T13:45:05Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۷

2025-12-20T07:37:57Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-04-27T08:26:05Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۴ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۴۶

2020-03-04T08:46:02Z

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 عقل در اصطلاح حکما دارای دو قسم است: ۱. عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۴۶.</ref> ۲. عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم، ج۱، ص۱۵۳.</ref> یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۳۰-۳۱.</ref> عقل عملی به تعبیر [[امام صادق]] علیه السلام مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل [[بهشت]] از خداى سبحان است: «العقل ما عُبِد به الرحمن و اکتُسِب به الجِنان».<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱،‌ ص ۱۱، ح ۳.</ref>
-[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
+[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|3}} 💠<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۳.]]</ref> {{آیه|55|4}}<ref>[[آیه 4 سوره الرحمن|همان، آیه ۴.]]</ref>}}؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
 ==جایگاه عقل در اسلام==

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 عقل در اصطلاح حکما دارای دو قسم است: ۱. عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۴۶.</ref> ۲. عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم، ج۱، ص۱۵۳.</ref> یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۳۰-۳۱.</ref> عقل عملی به تعبیر [[امام صادق]] علیه السلام مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل [[بهشت]] از خداى سبحان است: «العقل ما عُبِد به الرحمن و اکتُسِب به الجِنان».<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱،‌ ص ۱۱، ح ۳.</ref>
-[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref>؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
+[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
 ==جایگاه عقل در اسلام==

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 عقل در اصطلاح حکما دارای دو قسم است: ۱. عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۴۶.</ref> ۲. عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم، ج۱، ص۱۵۳.</ref> یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۳۰-۳۱.</ref> عقل عملی به تعبیر [[امام صادق]] علیه السلام مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل [[بهشت]] از خداى سبحان است: «العقل ما عُبِد به الرحمن و اکتُسِب به الجِنان».<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱،‌ ص ۱۱، ح ۳.</ref>
-[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref> ؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
+[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref>؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
 ==جایگاه عقل در اسلام==

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 عقل در اصطلاح حکما دارای دو قسم است: ۱. عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۴۶.</ref> ۲. عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم، ج۱، ص۱۵۳.</ref> یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۳۰-۳۱.</ref> عقل عملی به تعبیر [[امام صادق]] علیه السلام مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل [[بهشت]] از خداى سبحان است: «العقل ما عُبِد به الرحمن و اکتُسِب به الجِنان».<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱،‌ ص ۱۱، ح ۳.</ref>
-[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: {{متن قرآن|«وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت...». {{متن قرآن|«خَلَقَ الْإِنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ}}<ref>[[آیه 4 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref> ؛ انسان را آفرید، به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
+[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: «{{متن قرآن|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت ...». «{{متن قرآن|{{آیه|55|2}} 💠<ref>[[آیه 2 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۲.]]</ref> {{آیه|55|3}}<ref>[[آیه 3 سوره الرحمن|همان، آیه ۳.]]</ref>}}؛ الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref> ؛ انسان را آفرید 💠 به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
 ==جایگاه عقل در اسلام==
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 [[اسلام]] بیش از هر دینی انسان را دعوت به [[تفکر]] و تعقّل کرده است. این حقیقت را به راحتی می توان با رجوع به ظواهر [[قرآن]] و روایات اسلامی دریافت. بسیاری از آیات قرآن و روایات بطور صریح انسان را دعوت به تفکر در آیات و نشانه های الهی می کنند.
-کلمه «عقل» و مشتقات آن ۴۹ بار در [[قرآن]] تکرار شده است و اغلب آنها دربارۀ منافقین و کفار است که این دو گروه به عنوان کسانی توصیف شده اند که از نعمت عقل بهره نمی برند: {{متن قرآن|«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ»}}<ref>[[آیه 22 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۲۲.]]</ref>و نیز از قول اهل [[دوزخ]] می فرماید: {{متن قرآن|«وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ}}<ref>[[آیه 10 سوره ملک|سوره ملک، آیه ۱۰.]]</ref> ؛ و گفتند: اگر گوش می‌داديم و می‌فهميديم در ميان اهل سعیر نمى‌بوديم‌».
+کلمه «عقل» و مشتقات آن ۴۹ بار در [[قرآن]] تکرار شده است و اغلب آنها دربارۀ منافقین و کفار است که این دو گروه به عنوان کسانی توصیف شده اند که از نعمت عقل بهره نمی برند: {{متن قرآن|«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ»}}<ref>[[آیه 22 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۲۲.]]</ref>و نیز از قول اهل [[دوزخ]] می فرماید: «{{متن قرآن|وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ}}<ref>[[آیه 10 سوره ملک|سوره ملک، آیه ۱۰.]]</ref> ؛ و گفتند: اگر گوش می‌داديم و می‌فهميديم در ميان اهل سعیر نمى‌بوديم‌».
 عقل در کنار [[قرآن]]، [[سنت]] و [[اجماع]]، یکی از منابع چهارگانه [[اجتهاد]] در [[فقه]] [[شیعه]] است. حجیت عقل از نظر شیعه به این معنی است که اگر در موردی عقل یک حکم قطعی داشت، آن حکم به حکم اینکه قطعی و یقینی است، حجت است.<ref> آشنایی با علوم اسلامی ۳، شهید مرتضی مطهری.</ref> بنابراین بدیهی است کسی که اصلاً نمی اندیشد و از نعمت عقل استفاده نمی کند از نظر اسلام مطرود است و اگر به حکم ظاهر مسلمان باشد یقینا مؤمن نیست. [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله می فرماید: «قوام المرء عقله و لا دینَ لمن لا عقلَ له».<ref>منتخب میزان الحکمة، محمد ری شهری، ص ۳۵۶.</ref>
 و [[امام صادق]] علیه السلام می فرماید: «العقلُ دلیلُ المؤمن». زیرا عقل قدرت تمییز حق از باطل است و انسان بی ایمان، قدرت تمییز حق از باطل را ندارد.

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 عقل در اصطلاح حکما دارای دو قسم است: ۱. عقل نظری: عقل نظری کارش درک و شناخت واقعیت‌ها و قضاوت در باره آنها است.<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۴۶.</ref> ۲. عقل عملی: عقل عملی همان قوه ای است که کنش و رفتار آدمی را کنترل می کند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم، ج۱، ص۱۵۳.</ref> یا کارش درک باید ها و نباید ها است و در واقع عقل عملی مبنای علوم زندگی می باشد و مورد قضاوت در عقل عملی این است که این کار را بکنم یا نه؟<ref>مرتضی مطهری، ده گفتار، ص۳۰-۳۱.</ref> عقل عملی به تعبیر [[امام صادق]] علیه السلام مرکز عبودیت انسان و سرمایه تحصیل [[بهشت]] از خداى سبحان است: «العقل ما عُبِد به الرحمن و اکتُسِب به الجِنان».<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱،‌ ص ۱۱، ح ۳.</ref>
-[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: {{متن قرآن|«وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت...». {{متن قرآن|«خَلَقَ الْإِنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ}}<ref>[[آیه 3و4 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۳و۴.]]</ref> ؛ انسان را آفرید، به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
+[[علامه شعرانی]] درباره تفاوت عقل با حسّ می گوید: «فرق حسّ و عقل آن است که باید آنچه ما حس می کنیم مانند نور و حرارت و بو و غیر آن، از جسمی باشد که در یکی از جوانب ما قرار گرفته و در یکی از اعضای ما تأثیر کند، اگر چیزی فعلاً موجود نباشد حس نمی کنیم و اگر در اعضای بدن ما تأثیر نکند بسبب دوری یا حاجب نیز حس نمی کنیم و اگر جوارح و آلات حس ناقص باشد باز حس نمی کنیم. چون چیزی که نیست، تأثیر در بدن ندارد و عضو آفت‌ناک متأثر نمی شود. وقتی چیزی را حس کردیم همان یکی را حس کرده ایم در همان وقتی که حاضر بود و افراد دیگر احساس دیگر می خواهند و آن فرد هم در وقت دیگر همچنین. اما عقل منحصر به یک فرد و یک وقت نیست، هر معنی کلی را که ادراک کنیم شامل همه افراد در همه زمان می شود و گویند هر چه [[انسان]] در کودکی و بزرگی بیش از طفل نوزاد می داند زاید بر حس است زیرا که حس در طفل دو روزه و سه روزه هست و مادرش را می بیند و طعم شیر را می پسندد و از صدا می ترسد، اما معنی انسان که مادرش یک فرد آن است نمی داند. سخن گفتن از لوازم ادراک کلیات است، زیرا که کلمات در هر جمله کلی است و این نعمتی است که [[الله|خداوند]] خاص انسان فرمود تا علوم را فرا گیرد و از معلومات به مجهولات پی برد و دانش خویش را به دیگران بیاموزد و اگر حس تنها داشت، نمی توانست سخن بگوید و نه علم بیاموزد و این نخستین نعمت است که خدای به انسان داد؛ که فرمود: {{متن قرآن|«وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا...}}<ref>[[آیه 31 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۳۱.]]</ref> ؛ همه نام ها را به [[آدم]] آموخت...». {{متن قرآن|«خَلَقَ الْإِنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ}}<ref>[[آیه 4 سوره الرحمن|سوره الرحمن، آیه ۴.]]</ref> ؛ انسان را آفرید، به او سخن آموخت». {{متن قرآن|«عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»}}<ref>[[آیه 5 سوره علق|سوره علق، آیه ۵.]]</ref>. باری، همه آنچه ما به حواس درک می کنیم همه حیوانات درک می کنند؛ علت آنکه علوم انسانی را استنباط نکرده اند آن است که حس برای استنباط علوم کافی نیست و نیروئی دیگر می خواهد».<ref> علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه "انسان"، انتشارات اسلامیه، ص۴۸. </ref>
 ==جایگاه عقل در اسلام==
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 [[اسلام]] بیش از هر دینی انسان را دعوت به [[تفکر]] و تعقّل کرده است. این حقیقت را به راحتی می توان با رجوع به ظواهر [[قرآن]] و روایات اسلامی دریافت. بسیاری از آیات قرآن و روایات بطور صریح انسان را دعوت به تفکر در آیات و نشانه های الهی می کنند.
-کلمه «عقل» و مشتقات آن ۴۹ بار در [[قرآن]] تکرار شده است و اغلب آنها دربارۀ منافقین و کفار است که این دو گروه به عنوان کسانی توصیف شده اند که از نعمت عقل بهره نمی برند: {{متن قرآن|«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ»}}<ref>[[آیه 22 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۲۲.]]</ref>
+کلمه «عقل» و مشتقات آن ۴۹ بار در [[قرآن]] تکرار شده است و اغلب آنها دربارۀ منافقین و کفار است که این دو گروه به عنوان کسانی توصیف شده اند که از نعمت عقل بهره نمی برند: {{متن قرآن|«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ»}}<ref>[[آیه 22 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۲۲.]]</ref>و نیز از قول اهل [[دوزخ]] می فرماید: {{متن قرآن|«وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ}}<ref>[[آیه 10 سوره ملک|سوره ملک، آیه ۱۰.]]</ref> ؛ و گفتند: اگر گوش می‌داديم و می‌فهميديم در ميان اهل سعیر نمى‌بوديم‌».
 عقل در کنار [[قرآن]]، [[سنت]] و [[اجماع]]، یکی از منابع چهارگانه [[اجتهاد]] در [[فقه]] [[شیعه]] است. حجیت عقل از نظر شیعه به این معنی است که اگر در موردی عقل یک حکم قطعی داشت، آن حکم به حکم اینکه قطعی و یقینی است، حجت است.<ref> آشنایی با علوم اسلامی ۳، شهید مرتضی مطهری.</ref> بنابراین بدیهی است کسی که اصلاً نمی اندیشد و از نعمت عقل استفاده نمی کند از نظر اسلام مطرود است و اگر به حکم ظاهر مسلمان باشد یقینا مؤمن نیست. [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله می فرماید: «قوام المرء عقله و لا دینَ لمن لا عقلَ له».<ref>منتخب میزان الحکمة، محمد ری شهری، ص ۳۵۶.</ref>
 و [[امام صادق]] علیه السلام می فرماید: «العقلُ دلیلُ المؤمن». زیرا عقل قدرت تمییز حق از باطل است و انسان بی ایمان، قدرت تمییز حق از باطل را ندارد.

@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 ==منابع==
-*[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=41102 حسن رضایی،سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام(بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 7 خرداد 1391،
+*حسن رضايي، عقل، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 7 خرداد 1391،
 *علامه شعرانی و محمد قریب، نثر طوبی