عرش - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۶ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۵۹

2026-03-16T14:59:00Z

مهدی موسوی در ‏۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۹

2025-12-05T13:49:33Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-26T12:16:04Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: ویرایش

2020-04-22T09:18:43Z

ویرایش

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۳۸

2013-07-13T08:38:50Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|فرهنگ قرآن}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} عرش، به معناى چيز...' ایجاد کرد

2013-06-25T08:28:27Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|فرهنگ قرآن}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} عرش، به معناى چيز...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ قرآن]]}}
{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

عرش، به معناى چيزى داراى سقف است. مجلس شاه را عرش گويند، به اعتبار علوّ آن، و كنايه از عزّت، سلطنت و مملكت [حكومت] شاه است؛ امّا عرش خدا، چيزى است كه حقيقت آن را بشر نمى داند، و تنها مى توان گفت كه كلمه «ذوالعرش» در قرآن به مملكت و سلطنت خداوند اشاره دارد. <ref> مفردات، ص 558، «عرش». </ref> برخى گفته اند: مقصود از عرش الهى، اعمّ از عالم روحانى و جسمانى كه مظهر علم الهى است. و تمام خلق به آن قيام دارند و به منزله ظرف است براى آنها، <ref> نثر طوبى، ج 2، ص 332، «عرش». </ref>

و نيز گفته اند: <ref> الميزان، ج 17، ص 299. </ref> عرش، مقامى است و از جمله آن، اوامر و فرامين الهى است كه به وسيله آن جهان اداره مى شود و ملائكه، مجريان مشيّت و عاملان اويند.

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع==
فرهنگ قرآن، جلد 20، صفحه 342.

[[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 '''الف.''' از جمله آیات دارای معانی لغوی عرش چنین است:
-{{متن قرآن|«وَ لَها عَرْشٌ عَظِيمٌ»}}؛<ref>[[سوره‏ نمل]]، آیه ۲۳.</ref> عرش در اصل به معنى رفع و بالا بردن است و تخت حكومت را عرش گويند، به علت بالا رفتن در آن.
+{{متن قرآن|«وَ لَها عَرْشٌ عَظِيمٌ»}}<ref>[[آیه 23 سوره نمل|سوره نمل، آیه ۲۳.]]</ref>؛ عرش در اصل به معنى رفع و بالا بردن است و تخت حكومت را عرش گويند، به علت بالا رفتن در آن.
-{{متن قرآن|«وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً...»}}؛<ref>[[سوره یوسف]]، آیه ۱۰۰.</ref> (و پدر و مادرش را بر تخت بالا برد، ولى همه‌ى آنان پيش او افتادند و سجده كردند...). «عرش» در این [[آیه]] به تختى مى‌گويند كه سلطان روى آن مى‌نشيند.
+«{{متن قرآن|وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً ...}}<ref>[[آیه 100 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۱۰۰.]]</ref>؛ و پدر و مادرش را بر تخت بالا برد، ولى همه‌ى آنان پيش او افتادند و سجده كردند...». «عرش» در این [[آیه]] به تختى مى‌گويند كه سلطان روى آن مى‌نشيند.
-{{متن قرآن|«وَ أَوْحى‌ رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ»}}؛<ref>[[سوره نحل]]، آیه ۶۸.</ref> و پروردگارت به زنبور عسل وحى (الهام غريزى) كرد كه از بعضى كوه‌ها و درختان و از دار بست‌هايى كه مردم مى‌سازند خانه‌هايى بساز.
+«{{متن قرآن|وَ أَوْحى‌ رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ}}<ref>[[آیه 68 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۶۸.]]</ref>؛ و پروردگارت به زنبور عسل وحى (الهام غريزى) كرد كه از بعضى كوه‌ها و درختان و از دار بست‌هايى كه مردم مى‌سازند خانه‌هايى بساز».
 عرش در آیه فوق نیز به معنى ارتفاع و بلندى است و فعل «يعرشون» يعنى بلند مى ‏كنند. منظور از «مِمَّا يعرشون» كندوها يا داربستهايى است كه به دست بشر ساخته مى‏ شود.<ref>تفسیر احسن الحدیث، سید علی اکبر قرشی.</ref>
-{{متن قرآن|«...وَ دَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما كانُوا يَعْرِشُونَ»}}؛<ref>[[سوره اعراف]]، آیه ۱۳۷.</ref> و آنچه را فرعون و قومش (از كاخ) ساخته و آنچه را افراشته بودند ويران كرديم.
+«{{متن قرآن|... وَ دَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما كانُوا يَعْرِشُونَ}}<ref>[[آیه 137 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۳۷.]]</ref>؛ ... و آنچه را فرعون و قومش (از كاخ) ساخته و آنچه را افراشته بودند ويران كرديم».
 مراد از {{متن قرآن|«ما كانُوا يَعْرِشُونَ»}} در اینجا، سقفها و داربستها يا ساختمان ها و نظير آن است. يعنى: آنچه بالا مى بردند.<ref>تفسیر احسن الحدیث، سید علی اکبر قرشی.</ref>
@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 '''ب.''' در مواردی نیز «عرش» به [[خداوند]] سبحان نسبت داده شده و سخن از «عرش الهی» رفته است. می توان گفت هنگامی که در مورد خداوند به کار می‌رود و گفته می‌شود «عرش خدا»، منظور از آن مجموعه جهان هستی است که در حقیقت تخت حکومت پروردگار محسوب می‌شود. از جمله این آیات عبارتند از:
-{{متن قرآن|«إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ...»}}؛ پروردگارتان، خدايى است كه آسمان‌ها و زمين را در شش روز و دوران آفريد، سپس بر عرش استيلاء يافت (زمام امور را به دست گرفت).<ref>[[سوره اعراف]]، آیه ۵۴؛ [[سوره یونس]]، آیه ۳.</ref>
+«{{متن قرآن|إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ ...}}<ref>[[آیه 54 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۵۴.]]</ref>؛ پروردگارتان، خدايى است كه آسمان‌ها و زمين را در شش روز و دوران آفريد، سپس بر عرش استيلاء يافت».
 از آن جهت که «عرش» در اصل به معنى بلندى است و تخت حكومت را عرش گويند -به علت بالا رفتن در آن-، مراد از {{متن قرآن|«اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ»}} نیز، در دست گرفتن حكومت است. در واقع {{متن قرآن|«اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ»}}، كنايه از قدرت، سلطه، تدبير، هدايت و اداره‌ى كامل جهان است. در زبان فارسى هم، بر تخت نشاندن يا بر تخت نشستن، يعنى بر اوضاع مسلّط شدن و قدرت و حكومت را به دست گرفتن. البتّه ممكن است «عرش»، كنايه از جهان ماوراى ماده و «كرسىّ» كنايه از جهان مادّه باشد، چنانكه در «[[آیة الکرسی]]» مى‌خوانيم: {{متن قرآن|«وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ»}}.<ref>برگزیده تفسیر نمونه، ج۲، ص۵۴. </ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 بنابراین جمله {{متن قرآن|«اسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ»}} در آیه فوق، کنایه از احاطه کامل پروردگار و تسلط او بر تدبیر امور آسمانها و زمین بعد از خلقت آنهاست.<ref>تفسیر احسن الحدیث، سید علی اکبر قرشی.</ref>
-{{متن قرآن|«فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ»}}؛ پس اگر [منافقان] از حق روی گرداندند، بگو: خدا مرا بس است، هیچ معبودی جز او نیست، فقط بر او توکل کردم، و او پروردگار عرش بزرگ است.<ref>[[سوره توبه]]، آیه ۱۲۹.</ref> [[امام صادق]] عليه السلام در معنای این آیه می فرماید: مراد از «عرش عظيم»، «مُلك عظيم» است.<ref> تفسير نورالثقلين، حویزی؛ التوحيد، شیخ صدوق، ص ۳۲۱.</ref>
+«{{متن قرآن|فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ}}<ref>[[آیه 129 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۱۲۹.]]</ref>؛ پس اگر [منافقان] از حق روی گرداندند، بگو: خدا مرا بس است، هیچ معبودی جز او نیست، فقط بر او توکل کردم، و او پروردگار عرش بزرگ است». [[امام صادق]] عليه السلام در معنای این آیه می فرماید: مراد از «عرش عظيم»، «مُلك عظيم» است.<ref> تفسير نورالثقلين، حویزی؛ التوحيد، شیخ صدوق، ص ۳۲۱.</ref>
-«عَرش»، مركز تدبير و كنايه از قدرت است. وقتى مى‌گويند: فلانى بر تخت نشست يا او را از تخت پايين كشيدند، يعنى به قدرت رسيد يا بركنار شد. سلطه‌ى خداوند، هم پيش از آفرينش آسمان‌ها و زمين بر هستى بوده: {{متن قرآن|«... وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ»}}،<ref>[[سوره هود]]، آیه ۷.</ref> هم پس از خلقت آنها، و پس از پايان جهان و در [[قيامت]] هم سلطه‌ى الهى بر همه‌ى هستى باقى است.<ref>تفسیر نور، محسن قرائتی، ج ۳ ص ۵۳۷.</ref>
+«عَرش»، مركز تدبير و كنايه از قدرت است. وقتى مى‌گويند: فلانى بر تخت نشست يا او را از تخت پايين كشيدند، يعنى به قدرت رسيد يا بركنار شد. سلطه‌ى خداوند، هم پيش از آفرينش آسمان‌ها و زمين بر هستى بوده: {{متن قرآن|«... وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ»}}<ref>[[آیه 7 سوره هود|سوره هود، آیه ۷.]]</ref>، هم پس از خلقت آنها، و پس از پايان جهان و در [[قيامت]] هم سلطه‌ى الهى بر همه‌ى هستى باقى است.<ref>تفسیر نور، محسن قرائتی، ج ۳ ص ۵۳۷.</ref>
-{{متن قرآن|«قُلْ لَوْ كانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَما يَقُولُونَ إِذاً لَابْتَغَوْا إِلى‌ ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا»}}؛<ref>[[سوره اسراء]]، آیه ۴۲.</ref> بگو: اگر با خداوند، خدايانى بود- آنگونه كه مشركان مى‌گويند- در آن هنگام آن خدايان در پى يافتن راه نفوذى به سوى خداى صاحب عرش بودند (تا قدرت را از او بگيرند).
+«{{متن قرآن|قُلْ لَوْ كانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَما يَقُولُونَ إِذاً لَابْتَغَوْا إِلى‌ ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا}}<ref>[[آیه 42 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۴۲.]]</ref>؛ بگو: اگر با خداوند، خدايانى بود- آنگونه كه مشركان مى‌گويند- در آن هنگام آن خدايان در پى يافتن راه نفوذى به سوى خداى صاحب عرش بودند (تا قدرت را از او بگيرند)».
 «ذِی الْعَرْشِ»: به معنای صاحب تخت فرماندهی و سریر فرمانروایی بوده و مراد در این آیه، [[خداوند]] جهان است. به گفته [[راغب اصفهانی]]، عرش [[الله|خدا]] چیزى است که حقیقت آن را [[بشر]] نمى داند و تنها مى توان گفت که کلمه «ذی العرش» در [[قرآن]] به مملکت و سلطنت خداوند اشاره دارد.<ref>مفردات، ص۵۵۸، «عرش».</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ قرآن]]}}
+'''«عَرش»''' از واژگان قرآنی و به معانى متعددی مانند بلندی، تخت حکومت و چیزى داراى سقف آمده است. «عرش» در [[قرآن کریم]] علاوه بر این معانی لغوی، در مواردی نیز به [[خداوند]] متعال نسبت داده شده، که کنایه از قدرت، سلطه، تدبير، حکومت و ادارۀ كامل جهان هستی است.
-«عرش» به معناى چیزى داراى سقف است. مجلس شاه را عرش گویند، به اعتبار علوّ آن و کنایه از عزّت، سلطنت و مملکت [حکومت] شاه است؛ امّا عرش [[الله|خدا]] چیزى است که حقیقت آن را [[بشر]] نمى داند و تنها مى توان گفت که کلمه «ذوالعرش» در [[قرآن]] به مملکت و سلطنت خداوند اشاره دارد.<ref>مفردات، ص۵۵۸، «عرش».</ref>
+==عرش در لغت==
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-*فرهنگ قرآن، جلد ۲۰، صفحه ۳۴۲.
+*[[تفسیر نور]]، محسن قرائتی.
 {{قرآن}}
-[[رده:واژگان قرآنی]]
+[[رده:واژگان قرآنی]][[رده:تعاریف کلی]]

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 ==منابع==
 *فرهنگ قرآن، جلد ۲۰، صفحه ۳۴۲.
+{{قرآن}}
 [[رده:واژگان قرآنی]]