عدل الهی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۸

2025-12-01T07:08:34Z

مهدی موسوی: ویرایش

2020-04-21T11:25:26Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۴۸

2020-03-03T08:48:46Z

Zamani در ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۳۴

2018-07-30T11:34:16Z

Zamani در ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۲۴

2018-07-30T09:24:46Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۰ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۹:۲۷

2014-03-10T09:27:38Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل بعنوان یک صفت مث...' ایجاد کرد

2014-01-13T06:37:03Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل بعنوان یک صفت مث...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل بعنوان یک صفت مثبت برای خداوند ذکر شده است یعنی در قرآن تنها به تنزیه خداوند از ظلم و ستم در آیات قرآن قناعت نشده است بلکه به طور مستقیم نیز صفت عدالت برای خداوند اثبات شده است چنانکه می فرماید: «شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولو العلم قائما بالقسط؛ خدا و فرشتگان و دارندگان دانش گواهی می دهند که معبودی جز خدای یکتا که به پادارنده عدل است، نیست» (آل عمران/18) بنابراین از نظر اسلام، عدل الهی، حقیقی است و عدالت از صفاتی است که قطعا باید خداوند را به آن موصوف نمود.

== معنای عدل ==

«عدل» در لغت به معني مساوات و برابري است <ref> راغب اصفهاني، ابي القاسم الحسين بن محمد المعروف، المفردات في غريب القرآن، المكتبه الرضويه، بي‌تا، ص 325. </ref> و در اصطلاح به چند معني آمده است از جمله:

الف) رعايت تساوي ميان ديگران و اجتناب از تبعيض در صورتي كه هيچگونه تفاوتي در شايستگي‌ها و استحقاق‌ها وجود نداشته باشد.<ref> سعيدي مهر، محمد، آموزش كلام اسلامي(1) خداشناسي، مركز جهاني علوم اسلامي، 1377ش، ج اول، ص 326. </ref>
ب) رعايت و توجه كردن به حقوق هر ذي‌حقي، بنابراين بايد نخست موجودي را در نظر گرفت كه داراي حقي باشد تا «رعايت» آن «عدل» و تجاوز به آن «ظلم» ناميده شود.<ref> مصباح يزدي، محمدتقي؛ آموزش عقايد، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامي، 1370ش، چ هفتم، ج 1-2، ص 192 </ref>
ج) «هر چيزي را به جاي خود نهادن، يا هر كاري را به وجه شايسته انجام دادن»، طبق اين تعريف عدل مرادف با حكمت و كار عادلانه مساوي با كار حكيمانه است.<ref> همان </ref> در جهان تكوين و تشريع، هر چيزي موقعيت و جايگاه مناسب و در خور خود را دارد و عدل آن است كه اين تناسب رعايت گردد و هر چيزي در جاي مناسب خود قرار گيرد.
با توجه به معاني ذكر شده معناي اجمالي «عدل الهي» آن است كه خداوند با هر موجودي، آن چنان كه شايسته آن است، رفتار كند و او را در جايگاهي كه در خور آن است، بنشاند و چيزي را كه مستحق آن است به او عطا كند.<ref> سعيدي مهر، محمد؛ همان، ص 327. </ref>

== ادله عدل الهی ==

متكلمين براي اثبات عدل الهي به دلايلي استناد كرده‌اند از جمله:

1- در نظر عقل، عدل كاري شايسته و ظلم عملي ناشايست است و خداوند حكيم از انجام كارهايي كه عقل ناشايست مي‌شمارد، منزه است. پس، خداوند هيچگاه مرتكب ظلم و ستم نمي‌شود و تمام كارهاي او عادلانه است.<ref> سعيدي مهر، محمد، پيشين، ص 328-329. </ref>

2- اگر فرض كنيم خداوند سبحان مرتكب ظلم مي‌گردد، با سه احتمال رو به رو خواهيم بود:
الف: يا اين عمل ناشي از جهل است. كه اين با علم مطلق الهي ناسازگار است.
ب: يا اين عمل از نياز و فقر سرچشمه مي‌گيرد. و در بحث غني بودن خداوند ثابت شده كه خداوند غني مطلق است.
ج: يا ظلم، مقتضاي ظلم است. با اينكه در بحث حسن و قبح عقلي ثابت شد كه خداوند فعل زشت و قبيح انجام نمي‌دهد و تمام افعال خداوند عادلانه است.<ref> همان </ref>

3- برخي از انديشمندان معتقدند كه عدالت را در چند مقام و جايگاه بايد در نظر گرفت و هر كدام را با دليلي اثبات كرد:

الف: عدالت در مقام تكليف
اگر خداي متعال، تكليفي بالاتر و فوق طاقت بندگان، تعيين كند امكان عمل نخواهد داشت و كار لغو و بيهوده‌اي خواهد بود و حكمت الهي اقتضا مي‌كند كه اين تكاليف، متناسب با توانايي‌‌هاي مكلفين باشد تا نقض غرض لازم نيايد زيرا غرض خداوند انجام تكاليف بندگان است براي بدست آوردن خير و مصلحت و رسيدن به سعادت واقعي، وقتي خداوند تكاليفي به عهده آنها بگذارد كه نتوانند انجام دهند چگونه اين غرض ايجاد خواهد شد.

ب: عدالت در مقام قضاوت بين بندگان
اين كار به منظور مشخص شدن استحقاق افراد براي انواع پاداش و كيفر، انجام مي گيرد و اگر بر خلاف قسط و عدل باشد نقض غرض خواهد شد.

ج: عدالت در مقام پاداش و كيفر
با توجه به هدف نهايي آفرينش كسي كه انسان را براي رسيدن به نتايج كارهاي خوب و بدش آفريده است اگر او را بر خلاف اقتضاي آنها پاداش يا كيفر دهد به هدف خودش نخواهد رسيد.

پس صفات ذاتيۀ‌ خداوند باعث مي‌شود تا رفتار او حكيمانه و عادلانه باشد و هيچ صفتي كه اقتضاي ظلم و ستم يا لغو و عبث را داشته باشد در او وجود نداشته باشد<ref> ر.ك: استاد محمد تقي مصباح، ص 194-196. </ref>

== پانویس ==

{{پانویس}}

== منابع ==
*[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31126 ادله عدل الهی، سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 23 دی 1392.
*عدل الهی از نظر قرآن کریم، کتابخانه طهور.
[[رده:اسماء و صفات الهی]]
[[رده:اعتقادات]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-در آیات [[قرآن کریم]]، عادل بودن و قیام به [[عدل]] به عنوان یک صفت مثبت برای [[الله|خداوند]] ذکر شده است یعنی در قرآن تنها به تنزیه خداوند از [[ظلم]] و ستم قناعت نشده، بلکه به طور مستقیم نیز صفت [[عدالت]] برای خداوند اثبات شده است چنانکه می فرماید: «شهدالله انه لا اله الا هو والملائکة و اولوا العلم قائما بالقسط؛ خدا و [[فرشتگان]] و دارندگان دانش گواهی می دهند که معبودی جز خدای یکتای بپادارنده قسط و عدل، نیست».([[سوره آل عمران]]،۱۸) بنابراین از نظر [[اسلام]]، عدل الهی حقیقی است و عدالت از صفاتی است که قطعا باید خداوند را به آن موصوف نمود.
+در [[قرآن کریم]]، ضمن تأکید بر تنزیه [[الله|خداوند]] سبحان از [[ظلم]] و ستم، عادل بودن و قیام به [[عدل]] به عنوان یکی از صفات او ذکر شده است. بنابراین از نظر [[اسلام]]، عدل الهی حقیقی است و عدالت از صفاتی است که قطعا باید خداوند را به آن موصوف نمود. به عقیده [[شیعه]]، «عدل» از [[اصول دین]] اسلام بشمار می‌آید.
 ==معنای عدل الهی==
-«[[عدل]]» در لغت به معنی مساوات و برابری است.<ref>راغب اصفهانی، ابی القاسم الحسین بن محمد المعروف، المفردات فی غریب القرآن، المکتبه الرضویه، بی‌تا، ص۳۲۵.</ref> و در اصطلاح به چند معنی آمده است از جمله:
+«[[عدل]]» در لغت به معنی مساوات و برابری است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، المکتبه الرضویه، بی‌تا، ص۳۲۵.</ref> و در اصطلاح به چند معنی آمده است از جمله:
-*الف) رعایت تساوی میان دیگران و اجتناب از تبعیض در صورتی که هیچگونه تفاوتی در شایستگی‌ها و استحقاق‌ها وجود نداشته باشد.<ref>سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی(۱) خداشناسی، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش، ج اول، ص۳۲۶.</ref>
+*الف) رعایت تساوی میان دیگران و اجتناب از تبعیض، در صورتی که هیچگونه تفاوتی در شایستگی‌ها و استحقاق‌ها وجود نداشته باشد.<ref>محمد سعیدی مهر، آموزش کلام اسلامی، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۳۲۶.</ref>
-*ب) رعایت و توجه کردن به حقوق هر ذی‌ حقی، بنابراین باید نخست موجودی را در نظر گرفت که دارای حقی باشد تا «رعایت» آن «عدل»، و تجاوز به آن «ظلم» نامیده شود.<ref>مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش عقاید، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۰ش، چ هفتم، ج۱-۲، ص۱۹۲.</ref>
+*ب) رعایت و توجه کردن به حقوق هر ذی‌ حقی، بنابراین باید نخست موجودی را در نظر گرفت که دارای حقی باشد تا «رعایت» آن «عدل»، و تجاوز به آن «ظلم» نامیده شود.<ref>محمدتقی مصباح یزدی، آموزش عقاید، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۰ش، ج۱-۲، ص۱۹۲.</ref>
 *ج) «هر چیزی را به جای خود نهادن یا هر کاری را به وجه شایسته انجام دادن»، طبق این تعریف عدل مرادف با [[حکمت|حکمت]] و کار عادلانه مساوی با کار حکیمانه است.<ref>همان.</ref> در جهان تکوین و تشریع، هر چیزی موقعیت و جایگاه مناسب و درخور خود را دارد و عدل آن است که این تناسب رعایت گردد و هر چیزی در جای مناسب خود قرار گیرد.
-با توجه به معانی ذکر شده معنای اجمالی «عدل الهی» آن است که [[الله|خداوند]] با هر موجودی، آنچنان که شایسته آن است، رفتار کند و او را در جایگاهی که در خور آن است، بنشاند و چیزی را که مستحق آن است به او عطا کند.<ref>سعیدی مهر، محمد؛ همان، ص۳۲۷.</ref>
+با توجه به معانی ذکر شده، معنای اجمالی «عدل الهی» آن است که [[الله|خداوند]] با هر موجودی، آنچنان که شایسته آن است، رفتار کند و او را در جایگاهی که درخور آن است، بنشاند و چیزی را که مستحق آن است به او عطا کند.<ref>سعیدی مهر، همان، ج۱، ص۳۲۷.</ref>
 ==دلایل عدل الهی==
 متکلمین برای اثبات عدل الهی به دلایلی استناد کرده‌اند از جمله:
-۱- در نظر [[عقل]]، عدل کاری شایسته و [[ظلم]] عملی ناشایست است و خداوند حکیم از انجام کارهایی که عقل ناشایست می‌شمارد، منزه است. پس خداوند هیچگاه مرتکب ظلم و ستم نمی‌شود و تمام کارهای او عادلانه است.<ref>سعیدی مهر، محمد، پیشین، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>
+۱- در نظر [[عقل]]، عدل کاری شایسته و [[ظلم]] عملی ناشایست است و خداوند حکیم از انجام کارهایی که عقل ناشایست می‌شمارد، منزه است. پس خداوند هیچگاه مرتکب ظلم و ستم نمی‌شود و تمام کارهای او عادلانه است.<ref>محمد سعیدی مهر، پیشین، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>
 ۲- اگر فرض کنیم خداوند سبحان مرتکب ظلم می‌گردد، با سه احتمال روبرو خواهیم بود:
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۲: @@
 * ج: عدالت در مقام پاداش و کیفر: با توجه به هدف نهایی آفرینش، کسی که انسان را برای رسیدن به نتایج کارهای خوب و بدش آفریده است اگر او را برخلاف اقتضای آنها پاداش یا کیفر دهد به هدف خودش نخواهد رسید.
-پس صفات ذاتیه خداوند باعث می‌شود تا رفتار او حکیمانه و عادلانه باشد و هیچ صفتی که اقتضای ظلم و ستم یا لغو و عبث را داشته باشد در او وجود نداشته باشد.<ref>ر.ک: استاد محمدتقی مصباح، ص۱۹۴-۱۹۶.</ref>
+پس صفات ذاتیه خداوند باعث می‌شود تا رفتار او حکیمانه و عادلانه باشد و هیچ صفتی که اقتضای ظلم و ستم یا لغو و عبث را داشته باشد در او وجود نداشته باشد.<ref>ر.ک: محمدتقی مصباح، ص۱۹۴-۱۹۶.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-*سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، ادله عدل الهی، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه] تاریخ بازیابی: ۲۳ دی ۱۳۹۲.
+*[http://www.pajoohe.ir "ادله عدل الهی"، دانشنامه پژوهه]، سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، تاریخ بازیابی: ۲۳ دی ۱۳۹۲.
 *عدل الهی از نظر قرآن کریم، کتابخانه طهور.
+*دانشنامه عقايد اسلامی، محمد محمدى رى‌شهرى، ج ۸، ص ۹۷-۱۰۴.
 {{اعتقادات شیعه}}
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:اعتقادات]]

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31126 ادله عدل الهی، سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 23 دی 1392.
+* سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، ادله عدل الهی، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه] تاریخ بازیابی: 23 دی 1392.
 * عدل الهی از نظر قرآن کریم، کتابخانه طهور.
 {{اعتقادات شیعه}}
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:اعتقادات]]

@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۷: @@
 * [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31126 ادله عدل الهی، سید ایوب هاشمی و جابر توحیدی مقدم، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 23 دی 1392.
 * عدل الهی از نظر قرآن کریم، کتابخانه طهور.
+{{اعتقادات شیعه}}
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:اعتقادات]]

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 متكلمين براي اثبات عدل الهي به دلايلي استناد كرده‌اند از جمله:
-* 1- در نظر عقل، عدل كاري شايسته و ظلم عملي ناشايست است و خداوند حكيم از انجام كارهايي كه عقل ناشايست مي‌شمارد، منزه است. پس خداوند هيچگاه مرتكب ظلم و ستم نمي‌شود و تمام كارهاي او عادلانه است.<ref>سعيدي مهر، محمد، پيشين، ص328-329.</ref>
+- در نظر عقل، عدل كاري شايسته و ظلم عملي ناشايست است و خداوند حكيم از انجام كارهايي كه عقل ناشايست مي‌شمارد، منزه است. پس خداوند هيچگاه مرتكب ظلم و ستم نمي‌شود و تمام كارهاي او عادلانه است.<ref>سعيدي مهر، محمد، پيشين، ص328-329.</ref>
-* 2- اگر فرض كنيم خداوند سبحان مرتكب ظلم مي‌گردد، با سه احتمال روبرو خواهيم بود:
+- اگر فرض كنيم خداوند سبحان مرتكب ظلم مي‌گردد، با سه احتمال روبرو خواهيم بود:
 - الف: يا اين عمل ناشي از جهل است كه اين با علم مطلق الهي ناسازگار است.
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 - ج: يا ظلم، مقتضاي ظلم است. با اين كه در بحث حسن و قبح عقلي ثابت شد كه خداوند فعل زشت و قبيح انجام نمي‌دهد و تمام افعال خداوند عادلانه است.<ref>همان.</ref>
-* 3- برخي از انديشمندان معتقدند كه عدالت را در چند مقام و جايگاه بايد در نظر گرفت و هر كدام را با دليلي اثبات كرد:
+- برخي از انديشمندان معتقدند كه عدالت را در چند مقام و جايگاه بايد در نظر گرفت و هر كدام را با دليلي اثبات كرد:
 - الف: عدالت در مقام تكليف:
-اگر خداي متعال، تكليفي بالاتر و فوق طاقت بندگان تعيين كند، امكان عمل نخواهد داشت و كار لغو و بيهوده‌اي خواهد بود و حكمت الهي اقتضا مي‌كند كه اين تكاليف، متناسب با توانايي‌‌هاي مكلفين باشد تا نقض غرض لازم نيايد زيرا غرض خداوند انجام تكاليف بندگان است براي بدست آوردن خير و مصلحت و رسيدن به سعادت واقعي، وقتي خداوند تكاليفي به عهده آنها بگذارد كه نتوانند انجام دهند چگونه اين غرض ايجاد خواهد شد.
+:اگر خداي متعال، تكليفي بالاتر و فوق طاقت بندگان تعيين كند، امكان عمل نخواهد داشت و كار لغو و بيهوده‌اي خواهد بود و حكمت الهي اقتضا مي‌كند كه اين تكاليف، متناسب با توانايي‌‌هاي مكلفين باشد تا نقض غرض لازم نيايد زيرا غرض خداوند انجام تكاليف بندگان است براي بدست آوردن خير و مصلحت و رسيدن به سعادت واقعي، وقتي خداوند تكاليفي به عهده آنها بگذارد كه نتوانند انجام دهند چگونه اين غرض ايجاد خواهد شد.
 - ب: عدالت در مقام قضاوت بين بندگان:
-اين كار به منظور مشخص شدن استحقاق افراد براي انواع پاداش و كيفر، انجام مي گيرد و اگر برخلاف قسط و عدل باشد، نقض غرض خواهد شد.
+:اين كار به منظور مشخص شدن استحقاق افراد براي انواع پاداش و كيفر، انجام مي گيرد و اگر برخلاف قسط و عدل باشد، نقض غرض خواهد شد.
 - ج: عدالت در مقام پاداش و كيفر:
-با توجه به هدف نهايي آفرينش كسي كه انسان را براي رسيدن به نتايج كارهاي خوب و بدش آفريده است اگر او را برخلاف اقتضاي آنها پاداش يا كيفر دهد به هدف خودش نخواهد رسيد.
+:با توجه به هدف نهايي آفرينش كسي كه انسان را براي رسيدن به نتايج كارهاي خوب و بدش آفريده است اگر او را برخلاف اقتضاي آنها پاداش يا كيفر دهد به هدف خودش نخواهد رسيد.
-پس صفات ذاتيه خداوند باعث مي‌شود تا رفتار او حكيمانه و عادلانه باشد و هيچ صفتي كه اقتضاي ظلم و ستم يا لغو و عبث را داشته باشد در او وجود نداشته باشد.<ref>ر.ك: استاد محمدتقي مصباح، ص194-196.</ref>
+:پس صفات ذاتيه خداوند باعث مي‌شود تا رفتار او حكيمانه و عادلانه باشد و هيچ صفتي كه اقتضاي ظلم و ستم يا لغو و عبث را داشته باشد در او وجود نداشته باشد.<ref>ر.ك: استاد محمدتقي مصباح، ص194-196.</ref>
 ==پانویس==