https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D9%86%DB%8Cعثمان بن خالد جهنی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها2026-11-10T14:54:22Zتاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D9%86%DB%8C&diff=170375&oldid=prevZadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: عثمان بن خالد جهنی2026-11-10T14:02:23Z<p>ایجاد مقالهٔ تازه: عثمان بن خالد جهنی</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{شناسنامه شخصیت<br />
|نام کامل = عثمان بن خالد بن اسیر دهمانی جهنی<br />
|تصویر =<br />
|زادروز = نامعلوم<br />
|زادگاه = نامعلوم<br />
|وفات = ۶۶ق، نزدیک [[کوفه]]<br />
|مدفن = نامعلوم (پیکرش سوزانده شد)<br />
|آثار =<br />
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای<br />
|توضیحات = از عاملان [[واقعه کربلا]] و از کشندگان [[عبدالرحمن بن عقیل]]؛ کشته‌شده به دست [[مختار ثقفی]]<br />
}}<br />
<br />
'''عثمان بن خالد جهنی'''، از تیرهٔ دهمان از قبیلهٔ جهینه، از سپاهیان [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود. او همراه مردی از همدان به نام بشر (یا نسر) بن سوط، [[عبدالرحمن بن عقیل]] را کشت و غارت کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹.</ref> پس از پیروزی [[مختار ثقفی]] در [[کوفه]]، به دستور او دستگیر شد و همراه همدستش در نزدیکی کوفه گردن زده و پیکرش سوزانده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref><br />
<br />
== نام و نسب ==<br />
منابع کهن نام او را «عثمان بن خالد بن اسیر» و نسبتش را «جهنی» و «دهمانی» آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ج۶، ص۵۹.</ref> «دهمان» تیره‌ای از جهینه است و نسبت او به همین تیره بازمی‌گردد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref> از تاریخ تولد، کنیه و خانوادهٔ او آگاهی دقیقی در دست نیست. نام همدست او در منابع یکسان نیست: طبری او را «بشر بن سوط همدانی، سپس قابضی» و در جایی «بشر بن حوط» خوانده<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹ و ج۶، ص۵۹.</ref> و بلاذری «نسر بن شوط قابضی» آورده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref><br />
<br />
== در واقعه کربلا ==<br />
بر پایهٔ گزارش طبری، در روز [[عاشورا]] در [[کربلا]] هنگامی که یاران [[امام حسین علیه السلام]] یکی‌یکی به میدان می‌رفتند، عثمان بن خالد و بشر بن سوط بر [[عبدالرحمن بن عقیل]] یورش بردند و او را کشتند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷.</ref> طبری در فهرست کشتگان کربلا نیز کشندهٔ عبدالرحمن بن عقیل را عثمان بن خالد می‌داند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹.</ref> این دو گزارش با یکدیگر ناسازگار نیستند؛ در یکی هر دو نفر و در دیگری تنها عثمان بن خالد نام برده شده است. به گفتهٔ طبری، آن دو در کشتن عبدالرحمن بن عقیل و غارت او شریک بودند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref><br />
<br />
طبری او را از کسانی می‌شمارد که در کشتن [[امام حسین علیه السلام]] حضور داشتند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref> از نقش دقیق او در آن روز، جز کشتن عبدالرحمن بن عقیل، گزارشی در دست نیست.<br />
<br />
== زمینهٔ خون‌خواهی ==<br />
پس از فروپاشی حکومت [[بنی امیه]] در [[عراق]] و برآمدن [[مختار ثقفی]] در [[کوفه]]، او خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] را در دستور کار گذاشت و در پی کسانی افتاد که در کشتن آن حضرت و یارانش دست داشتند. طبری فهرستی از این دستگیری‌ها آورده است: کارگزاران مختار، عاملان کربلا را در خانه‌ها و گذرگاه‌ها می‌جستند و نزد او می‌آوردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۷-۵۹.</ref> در این میان برخی گریختند و برخی در کوفه ماندند. عثمان بن خالد از کسانی بود که در کوفه ماند و به دست کارگزاران مختار افتاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref><br />
<br />
== دستگیری و مرگ ==<br />
پس از استقرار مختار در کوفه، او در پی عاملان کربلا افتاد. به گزارش طبری، مختار، [[ابن کامل|عبدالله بن کامل]] را به جست‌وجوی عثمان بن خالد و بشر بن سوط فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref> عبدالله بن کامل مسجد بنی‌دهمان را محاصره کرد و به ساکنانش هشدار داد که اگر آن دو را تحویل ندهند، همه را خواهد کشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref> آن دو که آهنگ رفتن به جزیره داشتند، در گورستان یافت شدند و نزد ابن کامل آورده شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref> ابن کامل آنان را نزدیک چاه جعد گردن زد و چون خبر به مختار رسید، دستور داد پیکرشان را بسوزانند و گفت: «لَا يُدْفَنَانِ حَتَّى يُحْرَقَا»؛ «آن دو دفن نشوند تا سوزانده شوند.»<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref><br />
<br />
بلاذری همین رویداد را کوتاه‌تر آورده است: مختار کسانی را در پی عثمان بن خالد جهنی و نسر بن شوط قابضی فرستاد و چون بر آنان دست یافت، گردنشان زد و سپس پیکرشان را سوزاند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref> به گزارش او، این دو کشندگان عبدالرحمن بن عقیل بودند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref><br />
<br />
== بازتاب ==<br />
مرگ عثمان بن خالد بازتابی ادبی نیز داشت. اعشی همدان در رثای او چنین سرود: «يَا عَيْنُ بَكِّي فَتَى الْفِتْيَانِ عُثْمَانَا / لَا يَبْعَدَنَّ الْفَتَى مِنْ آلِ دَهْمَانَا»؛ «ای چشم، برای جوانِ جوانان، عثمان، بگری؛ آن جوان از خاندان دهمان دور نباد.»<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref> این شعر نشان می‌دهد که او در میان بخشی از مردم کوفه هوادار داشته است.<br />
<br />
== ارزیابی ==<br />
عثمان بن خالد در منابع کهن، تنها در دو بزنگاه دیده می‌شود: کشتن عبدالرحمن بن عقیل در کربلا و کشته شدنش در خون‌خواهی مختار. گزارش‌های طبری و بلاذری در اصل ماجرا همسو هستند، اما در نام همدست او و جزئیات دستگیری اختلاف دارند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.</ref> کشته شدن و سوزانده شدن او نمونه‌ای از سخت‌گیری مختار با عاملان کربلاست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹.</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری'' (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵ و ۶.<br />
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''أنساب الأشراف''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.<br />
<br />
{{قیام مختار}}<br />
<br />
[[رده:عاملان واقعه کربلا]]<br />
[[رده:سپاهیان عمر سعد در واقعه کربلا]]<br />
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]<br />
[[رده:قیام مختار]]<br />
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]</div>Zadhoosh