https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1_%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF 2026-11-10T14:54:18Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1_%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF&diff=170371&oldid=prev 2026-11-10T13:31:56Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: عامر ابن مسعود</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{شناسنامه شخصیت<br /> |نام کامل = عامر بن مسعود بن امیه بن خلف جمحی<br /> |تصویر =<br /> |زادروز = نامعلوم<br /> |زادگاه = نامعلوم<br /> |وفات = نامعلوم<br /> |مدفن = نامعلوم<br /> |آثار =<br /> |عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای<br /> |توضیحات = والی موقت [[کوفه]] در سال ۶۴ق و از گواهان علیه [[حجر بن عدی]]<br /> }}<br /> <br /> '''عامر ابن مسعود''' (نیز شناخته‌شده به عامر بن مسعود جمحی)، از بزرگان قریشی کوفه و از تیرهٔ بنی‌جمح، در سال ۶۴ق پس از مرگ [[یزید بن معاویه]] به‌طور موقت ادارهٔ [[کوفه]] را بر عهده گرفت. کوفیان او را برای امامت [[نماز]] و گرداندن کار شهر تا انتخاب [[خلیفه]] برگزیدند و [[عبدالله بن زبیر]] او را تأیید کرد.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; نزدیک به سیزده سال پیش از آن، در سال ۵۱ق، [[زیاد بن ابیه]] او را در شمار گواهانی آورد که علیه [[حجر بن عدی]] شهادت دادند.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹.&lt;/ref&gt; حکومت او کوتاه بود و چند ماه بعد برکنار شد.&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و نسب ==<br /> منابع کهن نام او را «عامر بن مسعود» و نسبتش را «جمحی» و «قرشی» آورده‌اند. [[محمد بن جریر طبری|طبری]] در یک جا او را «عامر بن مسعود بن خلف قرشی» می‌خواند،&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۹.&lt;/ref&gt; اما در جای دیگر، و همچنین در [[انساب الاشراف (کتاب)|انساب الاشراف]] [[احمد بن یحیی بلاذری|بلاذری]]، حلقهٔ «امیه» نیز در نسب آمده است: «عامر بن مسعود بن امیه بن خلف بن وهب بن حذافة بن جمح بن عمرو بن هصیص بن کعب».&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; بنابراین نسب او به جمح، از تیره‌های [[قریش]]، می‌رسد. افتادن نام «امیه» در یکی از گزارش‌های طبری، ظاهراً از افتادگی نسخه‌هاست؛ زیرا همان کتاب در جای دیگر نسب کامل‌تر را آورده است.&lt;ref&gt;مقایسه کنید: طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹ و ۵۲۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به گزارش بلاذری، او به سبب کوتاهی قد به «دحروجة الجعل» (گلولهٔ سرگین سوسک) ملقب بود و شاعری این لقب را در هجویه‌ای به کار برد.&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; از تاریخ تولد، کنیه و خانوادهٔ او آگاهی دقیقی در دست نیست.<br /> <br /> == گواهی علیه حجر بن عدی ==<br /> در سال ۵۱ق، زیاد بن ابیه، والی کوفه، بزرگان شهر را گرد آورد تا علیه حجر بن عدی و یارانش گواهی دهند. طبری در فهرست گواهان، پس از نام کسانی چون اسحاق و موسی و اسماعیل فرزندان طلحه و عمر بن سعد، از «عامر بن مسعود بن امیه بن خلف» یاد می‌کند.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹.&lt;/ref&gt; این گواهی، سند رسمی محکومیت حجر و یارانش بود و در روندی که به کشته شدن آنان انجامید به کار رفت.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از جزئیات زندگی او در فاصلهٔ سال ۵۱ تا ۶۴ق گزارشی در منابع دیده نمی‌شود. تنها در سال ۶۴ق، پس از فروپاشی حکومت اموی در [[عراق]]، بار دیگر نامش در گزارش‌های تاریخی می‌آید.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۴ و ۵۲۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == والی موقت کوفه ==<br /> پس از مرگ یزید بن معاویه در سال ۶۴ق، کوفه دچار خلأ قدرت شد. به گزارش طبری، بزرگان کوفه گرد آمدند و نخست به عمر بن سعد گرایش یافتند، اما با واکنش هواداران [[امام حسین علیه السلام]] از این تصمیم برگشتند و بر این توافق کردند که عامر بن مسعود تا هنگام رسیدن به رأی نهایی، بر آنان نماز بگزارد.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۴ و ۵۲۹.&lt;/ref&gt; به گفتهٔ طبری، او را «دحروجة الجعل» می‌خواندند و مردی کوتاه‌قامت بود.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[ابن اعثم کوفی|ابن اعثم]] در [[الفتوح (کتاب)|الفتوح]] گزارش می‌دهد که کوفیان به [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] هجوم بردند، عمرو بن حریث را بیرون راندند و عامر بن مسعود را به جای او نشاندند و مردم کوفه با او به نمایندگی عبدالله بن زبیر [[بیعت]] کردند.&lt;ref&gt;ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۰۶.&lt;/ref&gt; این گزارش با روایت طبری در اصل ماجرا همسو است، هرچند در اینکه عمرو بن حریث از سوی چه کسی والی بود اختلاف دارد.&lt;ref&gt;مقایسه کنید: طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۴ و ۵۲۹؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۶، ص۲۰۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بلاذری می‌نویسد که عبدالله بن زبیر او را چند ماه تأیید کرد و سپس برکنارش کرد و عبدالله بن یزید خطمی را برای نماز و ابراهیم بن محمد بن طلحه را برای خراج گماشت.&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; طبری نیز از آمدن عبدالله بن یزید انصاری (خطمی) برای نماز و ابراهیم بن محمد بن طلحه برای خراج، سه ماه پس از مرگ یزید، سخن می‌گوید.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۹.&lt;/ref&gt; بر پایهٔ گزارش دیگری از طبری، عامر یک ماه پس از والی شدن، بیعت خود و کوفیان را به ابن زبیر فرستاد.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۷۷.&lt;/ref&gt; از این گزارش‌ها برمی‌آید که دورهٔ حکومت او میان یک تا سه ماه بوده است.<br /> <br /> == خطبه و هجو ==<br /> بلاذری از خطبه‌ای از او دربارهٔ نوشیدنی‌ها یاد می‌کند: «إِنَّ لِكُلِّ قَوْمٍ أَشْرِبَةً وَلَذَّاتٍ فَاطْلُبُوهَا فِي مَظَانِّهَا، وَعَلَيْكُمْ بِمَا يَجْمُلُ وَيَحِلُّ مِنْهَا، وَاكْسِرُوا شَرَابَكُمْ بِالْمَاءِ، وَتَوَارَوْا عَنِّي بِهَذِهِ الْجُدُرَانِ»؛ «هر قومی نوشیدنی‌ها و لذت‌هایی دارد؛ آن‌ها را در جایگاهشان بجویید و بر شما باد به آنچه از آن‌ها نیکوست و حلال است؛ نوشیدنی خود را با آب رقیق کنید و با این دیوارها از من پنهان شوید.»&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این سخن با واکنش شاعرانهٔ عبدالله بن همام سلولی روبه‌رو شد: «إِشْرَبْ شَرَابَكَ وَأَنْعِمْ غَيْرَ مَحْسُودٍ ... وَاكْسِرْهُ بِالْمَاءِ لَا تَعْصِ ابْنَ مَسْعُودٍ»؛ «شراب خود را بنوش و خوش باش، بی‌آنکه کسی بر تو رشک برد ... و آن را با آب رقیق کن و از پسر مسعود نافرمانی مکن.»&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; به گفتهٔ بلاذری، عامر از این هجو خشمگین شد و شاعر را نکوهید.&lt;ref&gt;بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; این گزارش نشان می‌دهد که در کوفهٔ آن روزگار، نوشیدنی‌های مست‌کننده در میان بخشی از مردم رایج بود و والی شهر می‌کوشید آن را به حلال و رقیق محدود کند.<br /> <br /> == ارزیابی و سرانجام ==<br /> عامر بن مسعود از چهره‌های درجه دوم کوفه در نیمهٔ نخست سدهٔ نخست هجری است که در دو بزنگاه در منابع دیده می‌شود: گواهی علیه حجر بن عدی در سال ۵۱ق و کوتاه‌مدت والی شدن کوفه در سال ۶۴ق. حضور او در شمار گواهان علیه حجر، او را در کنار چهره‌های همسو با دستگاه زیاد بن ابیه قرار می‌دهد.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۲۶۹.&lt;/ref&gt; انتخاب او به والی‌گری نیز بر پایهٔ گزارش‌ها، راه‌حلی برای گرد آوردن گروه‌های متعارض کوفه بود.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در گزارش‌های طبری و بلاذری از سرنوشت او پس از برکناری خبری نیامده است. همچنین در منابع کهن، گزارشی از رویارویی او با [[مختار ثقفی]] یا کشته شدنش به دست او دیده نمی‌شود.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۲۹ و ۵۷۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۴۴.&lt;/ref&gt; از این‌رو، آگاهی ما از زندگی او به همان دو گزارش کوتاه محدود است و جزئیات بیشتر دربارهٔ او در دست نیست.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری'' (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵.<br /> * بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''أنساب الأشراف''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.<br /> * ابن اعثم کوفی، احمد؛ ''الفتوح''، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۱۱ق؛ ج۶.<br /> <br /> {{قیام مختار}}<br /> <br /> [[رده:تاریخ صدر اسلام]]<br /> [[رده:تاریخ تشیع]]<br /> [[رده:قبایل مکه]]<br /> [[رده:قیام مختار]]</div>

Zadhoosh