ظلم - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۲

2026-03-17T12:42:53Z

مهدی موسوی در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۲

2026-02-03T06:12:27Z

مهدی موسوی در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۱

2026-02-03T05:51:31Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-31T11:44:52Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۴

2020-03-09T07:04:50Z

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۴

2020-03-09T07:04:24Z

سید مهدی خدایی در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۰۴

2016-02-08T11:04:12Z

Saeed zamani: ویرایش فنی

2013-04-10T12:38:46Z

ویرایش فنی

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۰۷

2012-11-18T10:07:40Z

نمایش تغییرات

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} toc ظلم (مصدر ...' ایجاد کرد

2012-11-14T09:12:11Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} __toc__ ظلم (مصدر ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}

{{نیازمند ویرایش فنی}}

__toc__

ظلم (مصدر عربی) در لغت به معنای وضع شیء در غير موضع خود، ستم، ستم کردن و بیداد آمده است.<ref> . سياح، احمد؛ فرهنگ جامع،تهران، کتابفروشی اسلام،1330ه.ش، ج 3 و 4، ص 55.</ref>ابن فارس گفته است:<ref> . قريب، محمد، فرهنگ لغات قرآن،تهران، انتشارات بنیاد، 1366، ج 1، ص 713.</ref> ظا و لام و ميم دارای دو معنی اصولی است:

1- تاريکی و سیاهی

2- چیزی را از ستم در غير موضوع خود نهادن.

همانطور که شخص در تاریکى چیزی را نمی‌بیند در حال ستم کردن هم مثل اینکه در تاریکى فرو رفته نمی‌تواند درک حقیقت کند و بطور کلی می‌توان گفت ظلم به معنای ستم و گذاشتن چیزی در غیر محل آن است.<ref> . رامپوری، غياث الدین محمد بن جلال الدين بن شرف الدین؛ غياث اللغات،تهران، انتشارات اميرکبير، 1363، چ اول،‌ص 569.</ref> اما آنچه در اصطلاح و عرف مردم از ظلم ذکر می‌شود بیشتر مصادیق آن می‌باشد که ظلم به معنای اخص است که به آن‌ها اشاره خواهد شد.

== انواع ظلم در قرآن ==

قرآن کريم در حدود 290 آيه در مورد پیکار با ستم و ستمکاری و دفاع از ستمديدگان با صراحت قاطعانه بیان فرموده است، اما وجوهی را که قرآن در باب ظلم بیان کرده می‌توان در چند وجه خلاصه کرد:<ref> . دامغانی، حسین بن محمد، قاموس قرآن، تهران، بنیاد علوم اسلامی، 1361، چ اول، ج 2، ص 78.</ref>

1- ‌ظلم به معنای شرک:
«(آری) آنها که ايمان آوردند و ایمان خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند.»<ref> . ترجمه مکارم شیرازی، انعام، 82.</ref>

2- گناهی که آلوده به شرک نباشد،
«هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده؛ تو نمی‌دانی...»<ref> . طلاق، 1.</ref>

3- به معنی کشتار ناحق است. چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:
«و کسی را که خداوند خونش را حرام شمرده، نکشید،‌ جز بحقّ. و آن کس که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه ( و حق قصاص) قرار دادیم؛ اما در قتل اسراف نکند، چرا که او مورد حمایت است.»<ref> اسراء ،‌33. </ref>

4-زیان زدن <ref> بقره، 57 </ref>

5-بیانصافی<ref> زخرف ، 76 </ref>

6- انکار آیات قرآن <ref> اعراف، 9 </ref>

7-دزدیدن <ref> یوسف، 75 </ref>

== ظلم در روایات ==

در اخبار متواتره که از ائمه معصومین(ع) به ما رسیده است هر جا سخن از ظلم به میان آمده، ذمّ عظيم و تهدید بر آن وجود دارد؛ چرا که واژة ظلم، مذمت و عقوبت را به همراه خود دارد.
پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید:

«پست‌ترین و ذلیل‌ترین خلق در نزد خدا کسی است که امر مسلمانان در دست او باشد و میان ایشان به راستی رفتار نکند.»<ref> . مجلسی،‌محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت – لبنان، مؤسسه العرفاء، 1403 هـ .ق، ج 75، ص 352.</ref>

و نیز در حديثی دیگر فرمودند:
«هر کس از انتقام و مکافات بترسد، البته از ظلم و جور کردن باز می‌ایستد.»<ref> . کلينی، محمدبن يعقوب؛ اصول کافی، ترجمه: محمدباقر کمره‌ای، قم، اسوه، 1372، ج2، ص 331.</ref>

و در حديثی حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرماید:
«به سبب ظلم، نعمتها زایل می‌گردد و به نکبت مبدّل می‌شود.»<ref> . عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، قم، دارالکتاب،بیتا، ج 1، ص 331.</ref>

امام سجاد (ع) هنگام وفات به امام محمد باقر(ع) فرمود که: «زنهار، ای فرزند! که ظلم کنی بر کسی که دادرسی به غیر از خدا نداشته باشد. زیرا که او کسی دیگر را ندارد و دو دست به درگاه مالک الملوک برمی‌دارد و منتقم حقیقی را بر سر انتقام می‌آورد.»<ref> . بحارالانوار، همان، ج 75، ص 308.</ref>

== اقسام ظلم ==

از جمله معانی ظلم این است که چیزی در غیر محل و جایگاهش قرار گیرد و به همین جهت برای آن مصادیق فراوانی است. از جمله:

1- ظلم به خداوند: براستی ظلمی بالاتر از این نمی‌شود که انسان، جماد بیارزش و یا انسان ناتوانی را همتای وجود نامحدودی قرار دهد که بر سراسر جهان هستی حکومت می‌کند.

2- ظلم به نفس: این قسم از ظلم شامل ارتکاب گناهان می‌شود که البته ساده‌ترین و نزدیک‌ترین راه به مغفرت الهی همان توبه می‌باشد و خداوند هم در قرآن کريم وعدة مغفرت بر ظلم به نفس را داده است.<ref> . ر.ک: آيه 53/ زمر.</ref>

3- ظلم به دیگران: این قسم نیز دارای مصادقی فراوانی است. از جمله: ظلم مالی، که شامل پایمال کردن حق مالی یک انسان یا یک جامعه می‌باشد و یا ظلم جانی که اینگونه تجاوز و ستمکاری از وارد کردن یک جراحت کوچک بر بدن تا کشتن یک یا چند انسان را شامل می‌شود و یا ظلم اعتباری که همان تجاوز به حقوق اعتباری انسانهاست و نیز مصادیق دیگر ظلمها.

== اشخاص ظالم ==

حال که با اقسام ظلم آشنا شدیم سزاوار است که اشخاص ظالم را نیز بشناسیم. ظالمين، کسانی هستند که مردم را با انواع وسایل از راه خداوند باز می‌دارند و این کار از طریق القای شبهه و زمانی از طریق تهدید و گاهی تطمیع و مانند آن صورت می‌گیرد و هدف همة آنها یکی است؛ یعنی بازداشتن از راه خداوند متعال.
در سخنان حضرت علی(ع) برای ستمگر سه نشانه و علامت بیان شده است:<ref> . دشتی، محمد؛ ترجمه نهج البلاغه، قم، امیرامومنین، 1378، حکمت 350.</ref>

الف- نسبت به کسی برتر از اوست نافرمانی می‌کند.

ب- بر آنکه فروتر از اوست به چیرگی ستم می‌کند که این شیوة بسیاری از حاکمان لاابالی بوده و میباشد.

ج- ستمگران را یاری و پشتيبانی می‌دهد.

== منشأ و عوامل ظلم ==

هر پدیده‌ای نیاز به یک علتی دارد و برای این رذیله اخلاقی علت‌ها و عوامل زیادی ذکر شده است که ممکن است گاهی علت بیرونی و گاهی منشأ درونی داشته باشد، که به طور مختصر به برخی عوامل اشاره می‌شود:

1- خشونت و کینه توزی: گاهی انسان ستمکار چنان در خباثت و وقاهت غوطه‌ور است که گویی از تعدّی و تجاوز به حقوق دیگران مخصوصاً به حقوق ضعفا و بینوايان لذت می‌برد و هر چه که در تعدّی و تجاوز به دیگران بیشتر خشونت انجام می‌دهد بر لذت و شقاوت او می‌افزاید.

2- خودکامگی: گاهی منشأ ظلم و تعدی، سودجویی و خودخواهی و خودکامگی است، اگر چه وقاحت این نوع ظلم به شدت قسم اول نیست ولی در عین حال با نظر به عظمت حقی که پایمال می‌گردد، یا بییار و یاور بودن شخصی که مورد تعدّی و ظلم قرار می‌گیرد، دارای درجات شدید و ضعیف می‌باشد.

3- جاه طلبی: بعضی از افراد بدنبال جایگاه و موقعیتی که پیدا می‌کنند و می‌خواهند به مقامی برسند راه ستم را بیش می‌گیرند و از این راه سعی می‌کنند به موقعیتشان برسند.

4- خودخواهی: حضرت علی(ع) در یکی از خطبه‌هایشان، عوامل ظلم و ستم را به خود افراد نسبت می‌دهد و چنین می‌فرماید:

«هيهات که با شما بتوانم تاریکی را از چهرة عدالت بزدایم و کجی‌ها را که در حق راه یافته است، راست نمایم.»<ref> . همان، خطبه 131.</ref>حضرت علی(ع) در این سخنشان، علت ظلم را به خود افراد برمی‌گردانند چرا که آنها بر روی عدل، ظلمت و تاریکی انداخته و مسیر حق را منحرف کرده‌اند.

== آثار و پیامدهای ظلم ==

ظلم و ستم، همانند سایر صفات رذيله و ناپسند، آثار و پیامدهای منفی به همراه دارد که به طور مختصر در دو بخش بیان می‌شود:

الف- آثار ظلم در حوزة فردی: که شامل ظلم فرد به خودش و ظلم فرد به دیگران می‌شود.

1- آثار دنیوی ظلم در حوزة فردی:

الف- عذاب وجدان: ظالم همیشه اعصاب خود را ناراحت کرده و وجدان او، ناخودآگاه آزارش می‌دهد، چرا که انسان فطرتاً خداجو است و به خداوند گرایش دارد و او را در همه جا می‌جوید، اما با ظلم و جوری که مرتکب می‌شود پردهای روی فطرت خویش می‌کشد و شیطان او را از معرفت خدا باز می‌دارد.<ref> . ر.ک: نهج البلاغه، خطبه 1.</ref>

ب- قصاص در دنیا: ظالم علاوه بر عقوبات اخروی به انتقام دنیایی هم مبتلا خواهد شد و همیشه منفور مردم و جامعه خواهد بود و مورد لعن مردم قرار مي‌گیرد.<ref> . ر.ک: جعفری، علامه محمد تقی؛ شرح نهج البلاغه، تهران، 1358، چ اول، ج 10، خطبة 47، ص 51.</ref>

2- آثار اخروی ظلم در حوزة فردی:

الف- عقوبت و عذاب آخرت: از آنجا که ظلم جزو گناهان بزرگ محسوب می‌شود لذا در آخرت عذاب‌های بسیار سخت و سنگینی برای فرد ظالم مهیا است. چنان که حضرت علی(ع) می‌فرماید: «روز انتقام گرفتن از ظالم سخت‌تر از ستمکاری بر مظلوم است.»<ref> . نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، حکمت،‌241.</ref>

ب- لعن خداوند و محروم از بخشایش او: هر کسی ممکن است که نسبت به احوال خود، ظالم شود، خداوند در جاهای مختلفی، ظالمین را مورد لعن خود قرار داده است و در آيات گوناگون به جهت تنبیه ظالمان، عذابهایی را یادآوری کرده است که شاید درس عبرتی برای آنان باشد.<ref> . ر.ک: نساء/ 10- شعراء/ 227- نساء/ 168- زخرف/ 65.</ref>

ب- آثار ظلم در اجتماع:

1- آثار دنیوی ظلم در اجتماع:

الف- تنگدستی مردم و سلب آرامش از آنها: از جمله آثار و پیامدهای منفی که ظلم در عرصة اجتماع از خود بر جای می‌گذارد این است که عده‌ای که تحت ظلم واقع شده، در سختی زندگی می‌کنند و آسایش و آرامش آنها توسط اشخاص ظالم سلب می‌شود.<ref> . خوئی، علامه سید حبیب الله؛ منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه ، بنیاد فرهنگی امام مهدی، 1406 ه.ق، ج 3، خطبة 15، ص 214.</ref>

ب- ویرانی و زوال حکومت: سقوط تمدن و ویرانى یک اجتماع از زمانی آغاز می‌شود که بیماری ظلم، شروع به گستردن ریشه‌های خود در جامعه می‌نماید و خواسته‌های مردم مورد بیاعتنایی قرار می‌گیرد. همانطور که عدالت و رعیت پروری، باعث دوام و پایداری دولت و خلود سلطنت می‌گردد.<ref> . ر.ک: نمل/ 52- یونس/ 13- کهف / 59.</ref>

ج- ایجاد تفرقه: یکی دیگر از پیامدهای منفی ظلم، از بین رفتن روح وحدت کلمه میان افراد است. همانطور که حضرت علی(ع) می‌فرماید: «اگر زمامدار بر رعیت ستم کند وحدت کلمه از بین می‌رود و هنگامیکه وحدت از بین برود، نیکان خوار می‌شوند..»<ref> . نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، خطبه 216.</ref>

2- آثار اخروی ظلم در اجتماع:

الف- لعن پروردگار: یکی از عذابهایی که در جهان آخرت متوجه شخص ظالم می‌گردد، لعنت الهی بر این فرد است. در آیات قرآن نیز در جاهای مختلفی، ظالمین مورد لعن و نفرین قرار گرفته‌اند.<ref> . ر.ک: هود/18.</ref>

ب- عقوبت الهی: فرد ظالم در عالم آخرت دچار عقوبت خداوند قرار می‌گیرد و اسباب بدبختی او فراهم مي‌شود و عذاب اخروی بسی سنگینتر از عذاب دنیوی است.<ref> . ر.ک: ابراهیم/ 42- مطففين/ 1.</ref>

== راه‌های مبارزه با ظلم و درمان آن ==

هر یک از صفات رذيله که انسان در صدد علاج آن برنیاید و پیروی از آن کند، رو به اشتداد می‌گذارد و مراتب شدت رذایل مثل شدت فضایل نامتناهی است. اگر انسان نفس اماره را به حال خود واگذارد، به واسطة تمایل ذاتی آن به فساد، میل به فساد پیدا می‌کند. تا آن جا که رذيله‌ای که از آن پیروی می‌کرد، به عنوان صورت اصلی و ذاتی نفس آدمی، تجلی پیدا میکند.<ref> . امام خمینی (ره)، سید روح الله، چهل حدیث، قم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1376، چ 14، ح 9، ص 156.</ref>

الف- درمان فردی:

1- تهذيب نفس: از آنجا که معالجة امراض نفسانی، با معجونی مرکب از علم و عمل است، پس دفع صفت رذيلة ظلم و کسب فضيلت عدالت هم علاج علمی و عملی دارد. علاج علمی آن است که در مفاسد دنیوی و اخروی ظلم و فواید عدل، تأمل شود و بداند که ظلم باعث تباهی است و نیز تنفر مردم از شخص ظالم را به یاد آورد.

علاج عملی آن است که پیوسته اخبار و آثاری که در ذم ظلم و مفاسد آن و مدح عدل و فوائد آن رسیده، را مطالعه کند و با اهل علم و فضل مجالست نماید و دادرسی فقرا و مظلومین کند تا لذت عدالت را بیابد.<ref> . نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، تهران، مؤسسه هجرت، 1374، چ 2، ص 501.</ref>

2- توجه به معاد و عقوبات: محور اصلی در مبارزه با رذایل و خودخواهی که منشأ رذایل و مفاسد است، توجه به معاد و عذاب‌های اخروی است. روح تمام تعالیم آسمانی این است که انسان در همه حال به حضور پروردگار توجه داشته باشد و از یاد مرگ و آخرت غفلت نکند.

ب- درمان اجتماعی:

1- امر به معروف و نهی از منکر: یکی از جلوه‌های درخشندة معارف اجتماعی اسلام، دستور «امر به معروف و نهی از منکر» است. اسلام به ما می‌آموزد که در جامعه، سرنوشت هر مسلمان با مسلمانان دیگر ارتباط دارد. به همین جهت مردم جامعه نباید در برابر زشتی‌ها و ستمگری‌ها بی اعتنا باشند، زیرا یک خلاف اجتماعی که از کسی سربزند، آثار سوء آن تنها به خود او محدود نمی‌شود بلکه همه جا را فرا می‌گیرد و همه غرق می‌شوند.<ref> . ر.ک: نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، حکمت 374.</ref>

2- جهاد با ظالم: یکی از راه‌های مبارزه با ظلم، قطع رابطه کردن افراد جامعه با حاکمان ظالم و زورگو است و نیز در هیچ کاری به آنان کمکی نرسانند.<ref> . ر.ک: الحر العاملی، محمد بن الحسن؛ وسایل الشیعه، تهران، مکتب الاسلامية، 1397 هـ .ق، چ 4، ج 12، ص 131.</ref>

3- قيام: از راههای مؤثر و مهم در مبارزه با ظالمین، قیام کردن است، همانگونه که پیامبران و امامان(ع) نیز در طول زندگی خود، قیامهایی علیه ظالمین انجام داده‌اند که ذکر آنها در تواریخ آمده است. حضرت علی(ع) طی خطبه ای به قیام علیه ظالمین اشاره می‌کند.<ref> . ر.ک: نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، خطبه 15.</ref>

== پانویس ==

<references/>

== منابع ==
[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43587 ظلم، زینب برجی نژاد، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع) ( بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی : 24 آبان 1391
[[رده:صفات ناپسند]]
[[رده:اخلاق اجتماعی]]

@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 [[قرآن|قرآن کریم]] در حدود ۲۹۰ [[آیه|آیه]] در مورد پیکار با ظلم و ستمکاری و دفاع از مظلومان با صراحت قاطعانه بیان فرموده است، اما وجوهی را که قرآن در باب ظلم بیان کرده، می‌توان در چند وجه خلاصه کرد:<ref>دامغانی، حسین بن محمد، قاموس قرآن، تهران، بنیاد علوم اسلامی، ۱۳۶۱، چ اول، ج ۲، ص ۷۸.</ref>
-*'''ظلم به معنای شرک:''' {{متن قرآن|«الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ»}}؛ «(آری) آنها که ایمان آوردند و [[ایمان]] خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند».<ref>[[سوره انعام]]، ۸۲، ترجمه مکارم شیرازی.</ref>
+*'''ظلم به معنای شرک:''' {{متن قرآن|«الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ}}<ref>[[آیه 82 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۸۲.]]</ref>؛ (آری) آنها که ایمان آوردند و [[ایمان]] خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند».
-*'''گناه و تعدی از حدود الهی:''' {{متن قرآن|«وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ»}}؛ «هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده؛ ...».<ref>[[سوره طلاق]]، ۱.</ref>
+*'''گناه و تعدی از حدود الهی:''' «{{متن قرآن|وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ}}<ref>[[آیه 1 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۱.]]</ref>؛ هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده».
-*'''کشتار به ناحق:''' {{متن قرآن|«وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۗ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا...»}}؛ «و کسی را که خداوند خونش را [[حرام]] شمرده، نکشید جز بحق. و آن کس که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (و حق قصاص) قرار دادیم...».<ref>[[سوره اسراء]]،‌ ۳۳.</ref>
+*'''کشتار به ناحق:''' «{{متن قرآن|وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۗ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا ...}}<ref>[[آیه 33 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۳۳.]]</ref>؛ و کسی را که خداوند خونش را [[حرام]] شمرده، نکشید جز بحق. و آن کس که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (و حق قصاص) قرار دادیم ...».
-*'''زیان زدن''': {{متن قرآن|«... وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»}}؛ «... و آنان [در تجاوز و طغیانشان وناسپاسی وکفرانشان] بر ما ستم نکردند، بلکه همواره بر خود ستم می ورزیدند».<ref>[[سوره بقره]]، ۵۷.</ref>
+*'''زیان زدن''': «{{متن قرآن|... وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ}}<ref>[[آیه 57 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۵۷.]]</ref>؛ ... و آنان [در تجاوز و طغیانشان وناسپاسی وکفرانشان] بر ما ستم نکردند، بلکه همواره بر خود ستم می ورزیدند».
-*'''بی انصافی''': {{متن قرآن|«وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَٰكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ»}}؛ و ما بر آنان ستم نکردیم، ولی آنان خود ستمکار بودند».<ref>[[سوره زخرف]]، ۷۶.</ref>
+*'''بی انصافی''': «{{متن قرآن|وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَٰكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ}}<ref>[[آیه 76 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۷۶.]]</ref>؛ و ما بر آنان ستم نکردیم، ولی آنان خود ستمکار بودند».
-*'''انکار آیات قرآن''': {{متن قرآن|«وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ»}}؛ «و کسانی که اعمال وزن شده آنان سبک و بی ارزش باشد، به سبب اینکه همواره به آیات ما ستم می ورزیدند، به خود زیان زده [و سرمایه وجودشان را تباه کرده]‌اند».<ref>[[سوره اعراف]]، ۹.</ref>
+*'''انکار آیات قرآن''': «{{متن قرآن|وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ}}<ref>[[آیه 9 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۹.]]</ref>؛ و کسانی که اعمال وزن شده آنان سبک و بی ارزش باشد، به سبب اینکه همواره به آیات ما ستم می ورزیدند، به خود زیان زده [و سرمایه وجودشان را تباه کرده]‌اند».
-*'''دزدیدن''': {{متن قرآن|«قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ»}}؛ «گفتند: کسی که آبخوری در بار و بنه اش پیدا شود، کیفرش خود اوست [که به غلامی گرفته شود]. ما ستمکاران را [در کنعان] به همین صورت کیفر می دهیم».<ref>[[سوره یوسف]]، ۷۵.</ref>
+*'''دزدیدن''': «{{متن قرآن|قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ}}<ref>[[آیه 75 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۷۵.]]</ref>؛ گفتند: کسی که آبخوری در بار و بنه اش پیدا شود، کیفرش خود اوست [که به غلامی گرفته شود]. ما ستمکاران را [در کنعان] به همین صورت کیفر می دهیم».
 ==ظلم در روایات==

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
-'''«ظُلم»''' در مقابل «[[عدل]]»، به معنای ستم کردن به دیگران است و منشأ آن غالبا خودخواهی و [[جاه طلبی|جاه‌طلبی]] می‌باشد. ظلم که از [[گناهان]] و رذایل اخلاقی بشمار می‌رود، دارای مصادیق متعددی است و در [[قرآن]] و [[احادیث]] مورد نکوهش قرار گرفته است.
+'''«ظُلم»''' در مقابل «[[عدل]]»، معمولا به معنای ستم کردن به دیگران است و منشأ آن خودخواهی و [[جاه طلبی|جاه‌طلبی]] می‌باشد. ظلم که از [[گناهان]] و رذایل اخلاقی بشمار می‌رود، دارای مصادیق متعددی است و در [[قرآن]] و [[احادیث]] مورد نکوهش قرار گرفته و موجب [[عذاب]] دنیوی و اخروی است.
 ==مفهوم‌شناسی ظلم==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 [[قرآن|قرآن کریم]] در حدود ۲۹۰ [[آیه|آیه]] در مورد پیکار با ظلم و ستمکاری و دفاع از مظلومان با صراحت قاطعانه بیان فرموده است، اما وجوهی را که قرآن در باب ظلم بیان کرده، می‌توان در چند وجه خلاصه کرد:<ref>دامغانی، حسین بن محمد، قاموس قرآن، تهران، بنیاد علوم اسلامی، ۱۳۶۱، چ اول، ج ۲، ص ۷۸.</ref>
-*'''ظلم به معنای شرک:''' «(آری) آنها که ایمان آوردند و [[ایمان]] خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند».<ref>[[سوره انعام]]، ۸۲، ترجمه مکارم شیرازی.</ref>
+*'''ظلم به معنای شرک:''' {{متن قرآن|«الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ»}}؛ «(آری) آنها که ایمان آوردند و [[ایمان]] خود را با شرک و ستم نیالودند، ایمنی تنها از آن آنهاست و آنها هدایت یافتگانند».<ref>[[سوره انعام]]، ۸۲، ترجمه مکارم شیرازی.</ref>
-*'''گناهی که آلوده به شرک نباشد:''' «هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده؛ ...».<ref>[[سوره طلاق]]، ۱.</ref>
+*'''گناه و تعدی از حدود الهی:''' {{متن قرآن|«وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ»}}؛ «هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده؛ ...».<ref>[[سوره طلاق]]، ۱.</ref>
-*'''به معنی کشتار ناحق:''' «و کسی را که خداوند خونش را [[حرام]] شمرده، نکشید جز بحق. و آن کس که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (و حق قصاص) قرار دادیم؛ اما در قتل اسراف نکند، چرا که او مورد حمایت است».<ref>[[سوره اسراء]]،‌ ۳۳.</ref>
+*'''کشتار به ناحق:''' {{متن قرآن|«وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۗ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا...»}}؛ «و کسی را که خداوند خونش را [[حرام]] شمرده، نکشید جز بحق. و آن کس که مظلوم کشته شده، برای ولیش سلطه (و حق قصاص) قرار دادیم...».<ref>[[سوره اسراء]]،‌ ۳۳.</ref>
-*'''زیان زدن'''<ref>[[سوره بقره]]، ۵۷.</ref>
+*'''زیان زدن''': {{متن قرآن|«... وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»}}؛ «... و آنان [در تجاوز و طغیانشان وناسپاسی وکفرانشان] بر ما ستم نکردند، بلکه همواره بر خود ستم می ورزیدند».<ref>[[سوره بقره]]، ۵۷.</ref>
-*'''بی انصافی'''<ref>[[سوره زخرف]]، ۷۶.</ref>
+*'''بی انصافی''': {{متن قرآن|«وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَٰكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ»}}؛ و ما بر آنان ستم نکردیم، ولی آنان خود ستمکار بودند».<ref>[[سوره زخرف]]، ۷۶.</ref>
-*'''انکار آیات قرآن'''<ref>[[سوره اعراف]]، ۹.</ref>
+*'''انکار آیات قرآن''': {{متن قرآن|«وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ»}}؛ «و کسانی که اعمال وزن شده آنان سبک و بی ارزش باشد، به سبب اینکه همواره به آیات ما ستم می ورزیدند، به خود زیان زده [و سرمایه وجودشان را تباه کرده]‌اند».<ref>[[سوره اعراف]]، ۹.</ref>
-*'''دزدیدن'''<ref>[[سوره یوسف]]، ۷۵.</ref>
+*'''دزدیدن''': {{متن قرآن|«قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ»}}؛ «گفتند: کسی که آبخوری در بار و بنه اش پیدا شود، کیفرش خود اوست [که به غلامی گرفته شود]. ما ستمکاران را [در کنعان] به همین صورت کیفر می دهیم».<ref>[[سوره یوسف]]، ۷۵.</ref>
 ==ظلم در روایات==
@@ سطر ۵۸: / سطر ۵۸: @@
 *'''خشونت و [[کینه توزی]]:''' گاهی انسان ستمکار چنان در خباثت و شقاوت غوطه‌ور است که گویی از تعدی و تجاوز به حقوق دیگران مخصوصاً به حقوق ضعفا و بینوایان لذت می‌برد.
-*'''خودکامگی و خودخواهی:''' گاهی منشأ ظلم و تعدی، سودجویی و خودخواهی و خودکامگی است، اگر چه وقاحت این نوع ظلم به شدت قسم اول نیست، ولی در عین حال با نظر به عظمت حقی که پایمال می‌گردد، یا بی یار و یاور بودن شخصی که مورد تعدی و ظلم قرار می‌گیرد، دارای درجات شدید و ضعیف می‌باشد. [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام در یکی از خطبه‌هایشان، عوامل ظلم و ستم را به خود افراد نسبت می‌دهد و چنین می‌فرماید: «هیهات که با شما بتوانم تاریکی را از چهره [[عدالت]] بزدایم و کجی‌ها را که در [[حق]] راه یافته است، راست نمایم».<ref>همان، خطبه ۱۳۱.</ref> حضرت علی علیه السلام در این سخنشان، علت ظلم را به خود افراد برمی‌گردانند، چرا که آنها بر روی عدل، ظلمت و تاریکی انداخته و مسیر حق را منحرف کرده‌اند.
+*'''خودکامگی و خودخواهی:''' گاهی منشأ ظلم و تعدی، سودجویی و خودخواهی و خودکامگی است، اگر چه وقاحت این نوع ظلم به شدت قسم اول نیست، ولی در عین حال با نظر به عظمت حقی که پایمال می‌گردد، یا بی یار و یاور بودن شخصی که مورد تعدی و ظلم قرار می‌گیرد، دارای درجات شدید و ضعیف می‌باشد. [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام در یکی از خطبه‌هایشان، عوامل ظلم و ستم را به خود افراد نسبت می‌دهد و چنین می‌فرماید: «هیهات که با شما بتوانم تاریکی را از چهره [[عدالت]] بزدایم و کجی‌ها را که در [[حق]] راه یافته است، راست نمایم».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۱.</ref> حضرت علی علیه السلام در این سخنشان، علت ظلم را به خود افراد برمی‌گردانند، چرا که آنها بر روی عدل، ظلمت و تاریکی انداخته و مسیر حق را منحرف کرده‌اند.
 *'''[[جاه طلبی]]:''' بعضی از افراد به دنبال جایگاه و موقعیتی که پیدا می‌کنند و می‌خواهند به مقامی برسند، راه ستم را بیش می‌گیرند و از این راه سعی می‌کنند به موقعیتشان برسند.
@@ سطر ۱۲۰: / سطر ۱۲۰: @@
 * [http://www.pajoohe.ir "ظلم"، زینب برجی‌نژاد، دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: ۲۴ آبان ۱۳۹۱.
+[[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:صفات ناپسند]]
 [[رده:اخلاق اجتماعی]]

@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۴: @@
 ==منابع==
-زینب برجی نژاد، ظلم،[http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 24 آبان 1391.
+زینب برجی نژاد، ظلم، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 24 آبان 1391.
 [[رده:صفات ناپسند]]
 [[رده:اخلاق اجتماعی]]

@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۴: @@
 ==منابع==
-[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43587 ظلم، زینب برجی نژاد، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام  (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 24 آبان 1391.
+زینب برجی نژاد، ظلم،[http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 24 آبان 1391.
 [[رده:صفات ناپسند]]
 [[رده:اخلاق اجتماعی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۰۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}		{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}

ظلم - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۲

مهدی موسوی در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۲

مهدی موسوی در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۵۱

مهدی موسوی: ویرایش

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۴

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۴

سید مهدی خدایی در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۰۴

Saeed zamani: ویرایش فنی

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۰۷

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} __toc__ ظلم (مصدر ...' ایجاد کرد

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} toc ظلم (مصدر ...' ایجاد کرد