طبقات الزیدیة الکبری (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۴

2026-02-10T07:14:12Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ طبقات الزيدية الكبری (القسم الثالث) (کتاب) را به طبقات الزیدیة الکبری (کتاب) منتقل کرد

2020-06-07T12:56:28Z

مهدی موسوی صفحهٔ طبقات الزيدية الكبری (القسم الثالث) (کتاب) را به طبقات الزیدیة الکبری (کتاب) منتقل کرد

مهدی موسوی: ویرایش

2020-06-07T12:52:00Z

ویرایش

نمایش تغییرات

History of islam: صفحه‌ای تازه حاوی « طبقات الزیدیة الکبری (القسم الثالث) '''طبقات الزي...» ایجاد کرد

2017-11-20T13:25:38Z

صفحه‌ای تازه حاوی « بندانگشتی|طبقات الزیدیة الکبری (القسم الثالث) '''طبقات الزي...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Ketab322.jpg|بندانگشتی|طبقات الزیدیة الکبری (القسم الثالث)]]

'''طبقات الزيدية الكبرى''' كه نام كامل آن عبارت است از: «طبقات الزيدية الكبرى (القسم الثالث) و يسمى بلوغ المراد إلى معرفة الإسناد»، اثر [[شهاری، ابراهیم بن قاسم بن مؤید بالله|ابراهيم بن قاسم بن المؤيدبالله شهارى]]، كتابى است در تراجم زيديه قرن پنجم تا دوازدهم هجرى كه به زبان عربى نوشته شده است.

عبدالسلام بن عباس وجيه، به تحقيق اين كتاب همت نهاده است.

== ساختار ==

كتاب با دو مقدمه از محقق و نويسنده آغاز و اسامى افراد، بر اساس ترتيب حروف الفبا، در دو فصل، در قالب سه جلد، تنظيم شده است.

«طبقات الزيدية الكبرى» در اصل، در سه بخش كلى تدوين شده است. بخش نخست، به راويان از امامان زيدى و روايان از صحابه اختصاص دارد. بخش دوم، به راويان زيديه تا قرن پنجم مى‌پردازد. بخش سوم كه «بلوغ المراد إلى معرفة الإسناد» نام دارد، شرح حال عالمان زيدى از قرن پنجم تا زمان مؤلف است<ref>ر.ك: رحمتى، محمدكاظم، 1383، ص87</ref>

در نوشتار حاضر، به معرفى بخش سوم اين مجموعه كه تنها بخش چاپ‌شده آن است، پرداخته شده است.

نويسنده در تدوين اثر حاضر، از كتب و تأليفات ارزشمند فراوانى بهره برده است كه برخى از آن‌ها، عبارتند از:

#«مجموع الإمام زيد بن على بن الحسين بن على بن ابى‌طالب(ع)»؛
#«الأمالي» (العلوم)، اثر امام احمد بن عيسى بن زيد بن على بن الحسين بن على بن ابى‌طالب(ع)؛
#«الأحكام»، اثر يحيى بن حسين بن قاسم بن على؛
#«التجريد و شرحه»، اثر احمد بن حسين بن هارون؛
#«الأمالي»، اثر احمد بن حسين بن هارون؛
#«الأمالي»، اثر يحيى بن حسين هارونى؛
#«الأمالي الخميسية»، اثر يحيى بن حسين بن اسماعيل؛
#«الاعتبار و سلوة العارفين»، اثر حسين بن اسماعيل جرجانى؛
#«الصحيفة المسندة»، منسوب به [[امام رضا(ع)]]؛

و...<ref>ر.ك: مقدمه محقق، ج1، ص16</ref>

== گزارش محتوا ==

در مقدمه محقق، ضمن اشاره مختصرى به اهميت كتاب و نسخ خطى آن، زندگى‌نامه مفصلى از مؤلف، ارائه گرديده است.

در مقدمه مؤلف، ابتدا به تعريف اجازه و انواع آن پرداخته شده و سپس، به منابع مورد استفاده نويسنده، اشاره گرديده است<ref>مقدمه مؤلف، ج1، ص45-56</ref>

فصل اول، دربردارنده بيش از 800 شرح حال مى‌باشد كه تمام آن‌ها، از رجال زيديه بوده و سند آنها بدون انقطاع، متصل به زيديه است. نويسنده در هر مورد، اطلاعاتى كه به دست آورده، از جمله تاريخ ولادت، وفات، سماع، اجازات و... را ذكر كرده و متعرض ساير موارد نشده است. اين فصل كه جلد اول، دوم و بخشى از جلد سوم را به خود اختصاص داده است، با شرح حال ابراهيم بن احمد تاج‌الدين (متوفى 683ق) آغاز<ref>متن كتاب، ج1، ص61</ref>و با ترجمه احمد بن ابوالحسين، خاتمه يافته است<ref>همان، ج3، ص1306</ref>

از ديگر افراد مذكور در اين فصل عبارتند از: ابراهيم بن احمد بن عامر (1018-1056ق)<ref>همان، ج1، ص62</ref>؛ احمد بن حميد بن احمد محلى (701ق)<ref>همان، ص116</ref>؛ اسحاق بن احمد صعدى (555ق)<ref>همان، ص243</ref>؛ زيد بن احمد بيهقى (قرن 7 قمرى)<ref>همان، ص445</ref>؛ ساعد بن مسعود برارى (قرن 8 قمرى)؛ صالح بن احمد سراجى (1084ق)<ref>همان، ص493</ref>؛ عبدالله بن عامر (1061ق)<ref>همان، ج2، ص613</ref>؛ عمران بن سعيد الفقيه (قرن 9 قمرى)<ref>همان، ص869</ref>و...

فصل دوم، مشتمل است بر حدود 70 شرح حال. ابراهيم بن على عجيل (640ق) اولين اين افراد بوده<ref>همان، ج3، ص1313</ref>و ابوبكر بن عيسى بن عثمان اشعرى، معروف به ابن حنكاس، آخرين ايشان<ref>همان، ص1736</ref>

از ديگر افراد اين فصل، مى‌توان از: احمد بن ابراهيم فاروثى (616-694ق)<ref>همان، ص1344</ref>؛ احمد بن موسى بن عجيل صغير (607-690ق)؛ جارالله بن صالح شيبانى<ref>همان، ص1439</ref>؛ حسن بن على عجيمى (1049-1113ق)<ref>همان، ص1443</ref>؛ سليمان بن ابراهيم علوى (745-825ق) و على بن محمد صنعانى (متوفى بعد از 590ق)<ref>همان، ص1523</ref>نام برد.

موضوعات مطرح در كتاب، متنوع است و مؤلف در ذيل شرح احوال عالمان زيدى، از موضوعات مختلفى سخن گفته است. براى مثال، درگيرى زيديه با مطرفيه كه شاخه‌اى جداشده از زيديه با تكيه بر آراى معتزله بغداد بوده، از موضوعات مورد توجه شهارى است. همچنين اطلاعات شهارى درباره زيديه ايران، شايان توجه است<ref>يزدى، على، 1382، ص61</ref>

در واقع مى‌توان گفت از آنچه شهارى در كتاب خود آورده، مى‌توان اطلاعات جالبى درباره جريان‌هاى مختلف زيديه، زيديه ايران و مطالب ديگرى در باب تاريخ زيديه، دريافت. آنچه شهارى درباره زيديه ايران آورده، نكات ارزشمندى است<ref>رحمتى، محمدكاظم، 1383، ص12</ref>

يكى از متونى كه در اختيار شهارى بوده و مطالبى از آن را نقل كرده، كتاب «أخبار الزيدية باليمن»، تأليف مسلم بن محمد بن جعفر لحجى (متوفى 545 يا 552ق) بوده است. اين كتاب در پنج جلد تأليف شده است، اما متأسفانه فقط بخش‌هايى از آن باقى مانده كه ظاهرا نقل قول‌هاى شهارى نيز از همين بخش‌هاى باقى‌مانده است<ref>همان</ref>

== وضعيت كتاب ==

فهارس كتاب، در انتهاى جلد سوم آمده است. اين فهارس عبارتند از: فهرست آيات؛ روايات؛ شهرها؛ اعلام (بر اساس تاريخ وفات) و مطالب كتاب.

در پاورقى‌ها علاوه بر اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ك: پاورقى، ج1، ص66</ref>و ذكر منابع<ref>ر.ك: همان، ص61</ref>، به توضيح برخى كلمات و عبارات متن پرداخته شده است<ref>ر.ك: همان، ص67</ref>

==پانويس ==
<references />
== منابع مقاله ==

1. مقدمه و متن كتاب.

2. رحمتى، محمدكاظم، «دو كتاب كهن زيدى از عالمى ايرانى»، پايگاه مجلات تخصصى نور، مجله: كتاب ماه دين، شماره 81، تير 1383، (3 صفحه، از 10 تا 12)، به آدرس:

http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/34139.

3. يزدى، على، «آثار تازه منتشرشده زيديه»، پايگاه مجلات تخصصى نور، مجله: كتاب ماه دين، شماره 73، آبان 1382، (2 صفحه، از 60 تا 61)، به آدرس:

http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/34036.

4. رحمتى، محمدكاظم، «بازمانده‌هايى از كتاب الزواجر و المواعظ»، پايگاه مجلات تخصصى نور، مجله: آينه پژوهش، شماره 84، بهمن و اسفند 1382، (6 صفحه، 83-88)، به آدرس:

http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/32017.

== منبع==
ویکی نور

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-[[پرونده:Ketab322.jpg|بندانگشتی|طبقات الزیدیة الکبری (القسم الثالث)]]
+{{مشخصات کتاب
-کتاب «'''طبقات الزیدیة الکبرى'''» با نام کامل: «طبقات الزیدیة الکبرى (القسم الثالث) و یسمى بلوغ المراد إلى معرفة الإسناد»، اثر ابراهیم بن قاسم بن المؤید بالله شهارى، کتابى است در تراجم [[زیدیه|زیدیه]] قرن پنجم تا دوازدهم هجرى که به زبان عربى نوشته شده است.
+|عنوان=
-==ساختار کتاب==
+|تصویر=[[پرونده:Ketab322.jpg|۲۴۰px|وسط]]
-کتاب با دو مقدمه از محقق (عبدالسلام بن عباس وجیه) و نویسنده آغاز و اسامى افراد، بر اساس ترتیب حروف الفبا، در دو فصل، در قالب سه جلد، تنظیم شده است. در مقدمه محقق، ضمن اشاره مختصرى به اهمیت کتاب و نسخ خطى آن، زندگى‌نامه مفصلى از مؤلف، ارائه گردیده است. و در مقدمه مؤلف، ابتدا به تعریف [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] و انواع آن پرداخته شده و سپس، به منابع مورد استفاده نویسنده، اشاره گردیده است.<ref>مقدمه مؤلف، ج۱، ص۴۵-۵۶</ref>
+|نویسنده= ابراهیم بن قاسم شهاری
-«طبقات الزیدیة الکبرى» در اصل، در سه بخش کلى تدوین شده است. بخش نخست، به راویان از امامان زیدى و روایان از صحابه اختصاص دارد. بخش دوم، به راویان [[زیدیه|زیدیه]] تا قرن پنجم مى‌پردازد. بخش سوم که «بلوغ المراد إلى معرفة الإسناد» نام دارد، شرح حال عالمان زیدى از قرن پنجم تا زمان مؤلف است.<ref>ر.ک: رحمتى، محمدکاظم، ۱۳۸۳، ص۸۷</ref>
+|موضوع=شرح‌حال علمای زیدیه
-در نوشتار حاضر، به معرفى بخش سوم این مجموعه که تنها بخش چاپ‌شده آن است، پرداخته شده است.
+|زبان=عربی
-نویسنده در تدوین اثر حاضر، از کتب و تألیفات ارزشمند فراوانى بهره برده است که برخى از آن‌ها، عبارتند از:
+|تعداد جلد=۳
-#«مجموع الإمام [[زید بن علی بن الحسین|زید بن على بن الحسین بن على بن ابى‌طالب]](ع)»؛
+|عنوان افزوده1=
-فهارس کتاب، در انتهاى جلد سوم آمده است. این فهارس عبارتند از: فهرست [[آیه|آیات]]؛ روایات؛ شهرها؛ اعلام (بر اساس تاریخ وفات) و مطالب کتاب. در پاورقى‌ها علاوه بر اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ک: پاورقى، ج۱، ص۶۶</ref> و ذکر منابع<ref>ر.ک: همان، ص۶۱</ref>، به توضیح برخى کلمات و عبارات متن پرداخته شده است.<ref>ر.ک: همان، ص۶۷</ref>
+|افزوده1=
-==گزارش محتوا==
+|عنوان افزوده2=
-فصل اول، دربردارنده بیش از ۸۰۰ شرح حال مى‌باشد که تمام آن‌ها، از رجال [[زیدیه|زیدیه]] بوده و سند آنها بدون انقطاع، متصل به زیدیه است. نویسنده در هر مورد، اطلاعاتى که به دست آورده، از جمله تاریخ ولادت، وفات، سماع، اجازات و... را ذکر کرده و متعرض سایر موارد نشده است. این فصل که جلد اول، دوم و بخشى از جلد سوم را به خود اختصاص داده است، با شرح حال ابراهیم بن احمد تاج‌الدین (متوفى ۶۸۳ق) آغاز<ref>متن کتاب، ج۱، ص۶۱</ref> و با ترجمه احمد بن ابوالحسین، خاتمه یافته است.<ref>همان، ج۳، ص۱۳۰۶</ref> از دیگر افراد مذکور در این فصل عبارتند از: ابراهیم بن احمد بن عامر (۱۰۱۸-۱۰۵۶ق)<ref>همان، ج۱، ص۶۲</ref>؛ احمد بن حمید بن احمد محلى (۷۰۱ق)<ref>همان، ص۱۱۶</ref>؛ اسحاق بن احمد صعدى (۵۵۵ق)<ref>همان، ص۲۴۳</ref>؛ زید بن احمد بیهقى (قرن ۷ قمرى)<ref>همان، ص۴۴۵</ref>؛ ساعد بن مسعود برارى (قرن ۸ قمرى)؛ صالح بن احمد سراجى (۱۰۸۴ق)<ref>همان، ص۴۹۳</ref>؛ عبدالله بن عامر (۱۰۶۱ق)<ref>همان، ج۲، ص۶۱۳</ref>؛ عمران بن سعید الفقیه (قرن ۹ قمرى)<ref>همان، ص۸۶۹</ref> و...
+|افزوده2=
-فصل دوم، مشتمل است بر حدود ۷۰ شرح حال. ابراهیم بن على عجیل (۶۴۰ق) اولین این افراد بوده<ref>همان، ج۳، ص۱۳۱۳</ref> و ابوبکر بن عیسى بن عثمان اشعرى، معروف به ابن حنکاس، آخرین ایشان.<ref>همان، ص۱۷۳۶</ref> از دیگر افراد این فصل، مى‌توان از: احمد بن ابراهیم فاروثى (۶۱۶-۶۹۴ق)<ref>همان، ص۱۳۴۴</ref>؛ احمد بن موسى بن عجیل صغیر (۶۰۷-۶۹۰ق)؛ جارالله بن صالح شیبانى<ref>همان، ص۱۴۳۹</ref>؛ حسن بن على عجیمى (۱۰۴۹-۱۱۱۳ق)<ref>همان، ص۱۴۴۳</ref>؛ سلیمان بن ابراهیم علوى (۷۴۵-۸۲۵ق) و على بن محمد صنعانى (متوفى بعد از ۵۹۰ق)<ref>همان، ص۱۵۲۳</ref> نام برد.
+|لینک=
-موضوعات مطرح در کتاب، متنوع است و مؤلف در ذیل شرح احوال عالمان زیدى، از موضوعات مختلفى سخن گفته است. براى مثال، درگیرى زیدیه با مطرفیه که شاخه‌اى جداشده از زیدیه با تکیه بر آراى [[معتزله]] بغداد بوده، از موضوعات مورد توجه شهارى است. همچنین اطلاعات شهارى درباره زیدیه [[ایران|ایران]]، شایان توجه است.<ref>یزدى، على، ۱۳۸۲، ص۶۱</ref>
+==معرفی کتاب==
-در واقع مى‌توان گفت از آنچه شهارى در کتاب خود آورده، مى‌توان اطلاعات جالبى درباره جریان‌هاى مختلف زیدیه، زیدیه ایران و مطالب دیگرى در باب تاریخ زیدیه، دریافت. آنچه شهارى درباره زیدیه ایران آورده، نکات ارزشمندى است.<ref>رحمتى، محمدکاظم، ۱۳۸۳، ص۱۲</ref>
+کتاب «طبقات الزیدیة الکبرى» در اصل، در سه بخش کلى تدوین شده است. بخش نخست، به راویان از امامان [[زیدیه|زیدى]] و روایان از [[صحابه]] اختصاص دارد. بخش دوم، به راویان [[زیدیه|زیدیه]] تا قرن پنجم هجری مى‌پردازد. بخش سوم که «بلوغ المراد إلى معرفة الإسناد» نام دارد، شرح حال عالمان زیدى از قرن پنجم تا زمان مؤلف است.<ref>ر.ک: محمدکاظم رحمتى، بازمانده‌هایى از کتاب الزواجر و المواعظ، آینه پژوهش، شماره ۸۴، بهمن و اسفند ۱۳۸۲، ص۸۷</ref> در نوشتار حاضر، به معرفى بخش سوم این مجموعه که تنها بخش چاپ‌ شده آن است، پرداخته شده است.
-یکى از متونى که در اختیار شهارى بوده و مطالبى از آن را نقل کرده، کتاب «أخبار الزیدیة بالیمن»، تألیف مسلم بن محمد بن جعفر لحجى (متوفى ۵۴۵ یا ۵۵۲ق) بوده است. این کتاب در پنج جلد تألیف شده است، اما متأسفانه فقط بخش‌هایى از آن باقى مانده که ظاهرا نقل قول‌هاى شهارى نیز از همین بخش‌هاى باقى‌مانده است.<ref>همان</ref>
+از کتاب «طبقات الزیدیة الکبرى»، مى‌توان اطلاعات جالبى درباره جریان‌هاى مختلف زیدیه و مطالب دیگرى در باب تاریخ زیدیه، دریافت. به ویژه آنچه مؤلف درباره زیدیه [[ایران]] آورده، نکات ارزشمندى است.<ref>محمدکاظم رحمتى، دو کتاب کهن زیدى از عالمى ایرانى، کتاب ماه دین، شماره ۸۱، تیر ۱۳۸۳، ص۱۲</ref>
-==پانویس==
+ابراهیم بن قاسم شهارى در تدوین اثر حاضر، از کتب ارزشمند فراوانى بهره برده است که برخى از آن‌ها عبارتند از:
-<references />
-==منابع مقاله==
+*«مجموع الإمام [[زید بن علی بن الحسین|زید بن على بن الحسین بن على بن ابى‌طالب]](ع)»؛
-۱. مقدمه و متن کتاب.
+کتاب «طبقات الزیدیة الکبرى» با دو مقدمه از محقق (عبدالسلام بن عباس وجیه) و نویسنده آغاز و اسامى افراد، بر اساس ترتیب حروف الفبا، در دو فصل و در قالب سه جلد، تنظیم شده است. در مقدمه محقق، ضمن اشاره مختصرى به اهمیت کتاب و [[نسخه خطی|نسخ خطی]] آن، زندگى‌نامه مفصلى از مؤلف، ارائه گردیده است. و در مقدمه مؤلف، ابتدا به تعریف [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه روایت]] و انواع آن پرداخته شده و سپس، به منابع مورد استفاده نویسنده، اشاره گردیده است.<ref>مقدمه مؤلف، ج۱، ص۴۵-۵۶</ref>
-۲. رحمتى، محمدکاظم، «دو کتاب کهن زیدى از عالمى ایرانى»، پایگاه مجلات تخصصى نور، مجله: کتاب ماه دین، شماره ۸۱، تیر ۱۳۸۳، (۳ صفحه، از ۱۰ تا ۱۲)، به آدرس: http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/34139.
+فصل اول، دربردارنده بیش از ۸۰۰ شرح حال مى‌باشد که تمام آن‌ها، از رجال [[زیدیه|زیدیه]] بوده و سند آنها بدون انقطاع، متصل به زیدیه است. نویسنده در هر مورد، اطلاعاتى که به دست آورده، از جمله تاریخ ولادت، وفات، سماع، اجازات و... را ذکر کرده و متعرض سایر موارد نشده است. این فصل که جلد اول، دوم و بخشى از جلد سوم را به خود اختصاص داده است، با شرح حال ابراهیم بن احمد تاج‌الدین (متوفى ۶۸۳ق) آغاز و با ترجمه احمد بن ابوالحسین، خاتمه یافته است.
-۳. یزدى، على، «آثار تازه منتشرشده زیدیه»، پایگاه مجلات تخصصى نور، مجله: کتاب ماه دین، شماره ۷۳، آبان ۱۳۸۲، (۲ صفحه، از ۶۰ تا ۶۱)، به آدرس: http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/34036.
+فصل دوم، مشتمل است بر حدود ۷۰ شرح حال. ابراهیم بن على عجیل (۶۴۰ق) اولین این افراد بوده و ابوبکر بن عیسى بن عثمان اشعرى، معروف به ابن حنکاس، آخرین ایشان است.
-۴. رحمتى، محمدکاظم، «بازمانده‌هایى از کتاب الزواجر و المواعظ»، پایگاه مجلات تخصصى نور، مجله: آینه پژوهش، شماره ۸۴، بهمن و اسفند ۱۳۸۲، (۶ صفحه، ۸۳-۸۸)، به آدرس: http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/32017.
+موضوعات مطرح شده در این کتاب، متنوع است و مؤلف در ذیل شرح احوال عالمان زیدى، از موضوعات مختلفى سخن گفته است. براى مثال، درگیرى زیدیه با مطرفیه که شاخه‌اى جداشده از زیدیه با تکیه بر آراى [[معتزله]] [[بغداد]] بوده، از موضوعات مورد توجه شهارى است. همچنین اطلاعات شهارى درباره زیدیه [[ایران|ایران]]، شایان توجه است.<ref>على یزدى، آثار تازه منتشرشده زیدیه، کتاب ماه دین، شماره ۷۳، آبان ۱۳۸۲، ص۶۱</ref>
-==منبع==
+==پانویس==
-ویکی نور
+<references />

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۵۶
(بدون تفاوت)