Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: صید

2026-11-10T12:47:56Z

ایجاد مقالهٔ تازه: صید

صفحهٔ تازه

'''صَید''' در اصطلاح [[فقه]]، شکار حیوان وحشیِ حلال‌گوشت است و در [[فقه]] شیعه، باب مستقلی به نام «صید و ذباحه» دارد.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید و الذباحة؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶، کتاب الصید و الذباحة.</ref> شکار در صورتی حلال می‌شود که با سلاح یا حیوان شکاریِ آموزش‌دیده انجام گیرد و شرایطی مانند نام خدا را بر زبان آوردن و رسیدن به حیوان پیش از مرگ رعایت شود.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید و الذباحة؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید.</ref> صید حیوانان وحشی بر شخص [[احرام|محرم]] و در محدودهٔ حرم نیز ممنوع است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیات ۹۵–۹۶؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الحج.</ref>

== مفهوم و جایگاه ==
«صید» در لغت به گرفتن و به چنگ آوردن حیوان وحشی گفته می‌شود و در فقه، به حیوان حلال‌گوشتی اطلاق می‌گردد که بی‌آنکه مملوک کسی باشد، شکار شود.<ref>راغب اصفهانی، المفردات، ذیل مادهٔ «صید»؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید.</ref> در فقه شیعه، صید در کنار ذباحه، یکی از دو راه تذکیهٔ حیوان است: حیوان اهلی با [[ذبح]]، و حیوان وحشی با شکار.<ref>صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶، کتاب الصید و الذباحة.</ref> ازاین‌رو احکام صید، هم به حوزهٔ شکار و هم به حوزهٔ خوردنی‌ها مربوط است.<ref>همان.</ref>

== صید در قرآن ==
[[قرآن]] در [[سوره مائده]]، دو اصل را در باب صید بیان می‌کند. نخست، اجازهٔ شکار با حیوان شکاری آموزش‌دیده: {{متن قرآن|«يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ»}}؛ «از تو می‌پرسند چه چیزی برای آنان حلال شده است؟ بگو: پاکیزه‌ها برای شما حلال شده است، و [نیز] آنچه از حیوانات شکاری که با آموزش دادن، از آنچه خدا به شما آموخته است، برای خود تعلیم داده‌اید؛ پس از آنچه برای شما نگاه داشته‌اند بخورید و نام خدا را بر آن ببرید.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۴؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.</ref>

دوم، حکم صید در حال [[احرام]]: {{متن قرآن|«أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا»}}؛ «شکار دریا و خوراک آن برای شما و مسافران حلال شده است، و شکار خشکی تا زمانی که محرم هستید بر شما حرام است.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۹۶؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.</ref> این آیه، تفاوت حکم صید دریایی و صید خشکی را نشان می‌دهد.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل سورهٔ مائده، آیهٔ ۹۶.</ref> قرآن در ادامه، برای کسی که در حال احرام شکار کند، [[کفاره]] مقرر کرده است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۹۵؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیه.</ref>

همچنین آیهٔ سوم [[سوره مائده]]، مردار و حیواناتی را که به ضرب، افتادن از بلندی، شاخ‌زدن یا دریدن درنده مرده باشند، حرام شمرده است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۳؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.</ref> این آیه، مبنای بحث فقهی دربارهٔ شکارهایی است که به‌سبب وزن یا درنده مرده‌اند و نه به‌سبب زخم آلت شکار.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل سورهٔ مائده، آیهٔ ۳.</ref>

== صید با سلاح ==
در فقه شیعه، شکار با آلت تیزِ برنده (مانند تیر، شمشیر و نیزه) در صورتی موجب تذکیه می‌شود که آلت، بدن حیوان را بدرد و حیوان در نتیجهٔ همان زخم بمیرد.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید.</ref> شرط دیگر، بر زبان آوردن نام خدا هنگام رها کردن آلت است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶.</ref> اگر حیوان به‌سبب وزن تیر یا ترس بمیرد و آلت به بدنش نرسیده باشد، حلال نمی‌شود.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید.</ref> همچنین اگر کسی پیش از مرگ حیوان به آن برسد، باید خود آن را ذبح کند.<ref>همان؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید.</ref>

== صید با حیوان شکاری ==
شکار با سگ یا پرندهٔ شکاری نیز شروطی دارد: حیوان باید آموزش‌دیده باشد، یعنی فرمان بردن و بازگشتن را بداند و از خوردن صید بازداشته شود؛ صاحبش آن را برای شکار رها کند و نام خدا ببرد؛ و صید را خود حیوان شکار کرده باشد.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الصید؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶.</ref> در پاره‌ای از احکام این باب، مانند حکم صید در صورتی که حیوان شکاری از آن خورده باشد، میان فقیهان اختلاف است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶.</ref>

== ماهی و ملخ ==
بر پایهٔ آیهٔ ۹۶ سورهٔ مائده، صید دریایی حلال است. فقیهان شیعه، ماهی را از این حکم دانسته‌اند و بر پایهٔ روایات، ماهی و ملخ را بی‌نیاز از ذبح شمرده‌اند.<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۹۶؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الأطعمة.</ref> در جزئیات این حکم، مانند اینکه هر ماهی حلال است یا تنها ماهی پولک‌دار، اختلاف دیده می‌شود.<ref>صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الأطعمة.</ref>

== صید در احرام و حرم ==
صید حیوان وحشی بر محرم در [[حج]] حرام است و [[کفاره]] دارد؛ اندازهٔ کفاره بر پایهٔ آیهٔ ۹۵ سورهٔ مائده، به ارزش صید و داوری دو عادل بستگی دارد.<ref>قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۹۵؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الحج.</ref> همچنین شکار در محدودهٔ حرم [[مکه]]، بر محرم و غیر محرم حرام است.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الحج؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۲۰.</ref> این احکام، از حرمت صید در قرآن و روایات گرفته شده است.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل سورهٔ مائده، آیات ۹۵–۹۶.</ref>

== آداب و حکمت ==
در روایات، بر بر زبان آوردن نام خدا، رعایت احسان به حیوان و پرهیز از شکنجه و مُثله آن تأکید شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب الصید؛ صاحب جواهر، جواهر الکلام، ج۳۶.</ref> به گفتهٔ فقیهان، این آداب نشان می‌دهد که شکار در اسلام، عملی مهارشده و مشروط است، نه آزادی بی‌قید.<ref>همان؛ طباطبایی، المیزان، ذیل سورهٔ مائده.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ ''المفردات فی غریب القرآن''، تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت: دار القلم، ۱۴۱۲ق.
* صاحب جواهر، محمدحسن؛ ''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام''، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ سوم، ۱۳۶۷ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین؛ ''المیزان فی تفسیر القرآن''، قم: منشورات اسماعیلیان، بی‌تا.
* محقق حلی، جعفر بن حسن؛ ''شرایع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام''، تهران: استقلال، بی‌تا.

{{فقه}}

[[رده:فقه]]
[[رده:احکام]]
[[رده:حج]]

صید - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: صید