شورای شش نفره خلافت - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۴

2026-04-14T08:34:51Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-07-23T07:38:11Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani: رتبه مقاله

2018-02-04T11:48:21Z

رتبه مقاله

Zamani در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۲۳

2017-02-11T07:23:40Z

Ali hoghooghi: /* منابع */

2016-05-23T11:19:18Z

‏منابع

Ali hoghooghi: /* عاقبت عبدالرحمن بن عوف و عثمان */

2016-05-23T11:17:01Z

‏عاقبت عبدالرحمن بن عوف و عثمان

Ali hoghooghi: /* نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت */

2016-05-23T10:40:24Z

‏نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت

Ali hoghooghi: /* نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت */

2016-05-23T10:16:39Z

‏نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت

Ali hoghooghi: /* وقایع اتفاق افتاده در شوری */

2016-05-23T10:04:21Z

‏وقایع اتفاق افتاده در شوری

Ali hoghooghi: /* وقایع اتفاق افتاده در شوری */

2016-05-23T09:57:04Z

‏وقایع اتفاق افتاده در شوری

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-در سال 23 هجری [[عمر بن خطاب]] (خلیفه دوم)، توسط فیروز غلام مغیرة بن شعبه ضربت خورد که موجب کشته شدن خلیفه شد.عمر قبل از مرگش شورایی متشکل از شش نفر از صحابه [[رسول خدا]]    (ص)تشکیل داد و به انتخاب خلیفه پس از خود را این شورا واگذار کرد.
+{{خوب}}
 == نظر عمر در مورد جانشین خویش ==
@@ سطر ۷: / سطر ۸: @@
 این خبر، هنگامی در مِنی به عمر رسید که می خواست حرکت کند گفت به سوی مدینه. اولین جمعه که در مسجد پیامبر(ص) در مدینه بر منبر رفت، خطبه ای مفصّل خواند و در آخر آن گفت که بیعت با ابوبکر لغزشی ناگهانی بود که شد و خدا شرَّش را از مسلمانان دور کرد؛ بعد از این باید بیعت (با خلیفه) با مشورت باشد و اگر کسی بدون مشورت با کسی بیعت کند، باید هر دو کشته شوند<ref>انساب الاشراف بلاذری، 1: 583 - 584 و سیره ابن هشام، 4: 336 - 337</ref>.
-پس از ضربت خوردن عمر و نزدیک شدن مرگ او ، مسئله جانشینی او در میان مسلمانان اهمیت بسیاری پیدا کرد.عده ای از اصحاب او،خواستار این شدند تا وی مانند [[ابوبکر]] کسی را به عنوان جانشین خود برگزیند.اما عمر در جواب آنها گفت:« چه كسى به من امر مى‌كند كه براى خود جانشينى برگزينم. اگر ابو عبيده را زنده مى‌يافتم او را خليفه قرار مى‌دادم و روزى كه پروردگار خود را ديدار كنم و از من پرسش كند چه كسى را بر امت محمد (ص) خليفه قرار دادى؟ خواهم گفت پروردگارا، از پيامبر (ص) شنيدم كه مى‌گفت: هر امتى امينى دارد و امين اين امت ابو عبيده است. اگر معاذ بن جبل را زنده مى‌يافتم او را به عنوان خليفه برمى‌گزيدم، و روزى كه پروردگار خود را ديدار كنم و از من پرسش كند چه كسى را بر امت محمد (ص) خليفه قرار دادى؟ خواهم گفت:
+پس از ضربت خوردن عمر و نزدیک شدن مرگ او ، مسئله جانشینی او در میان مسلمانان اهمیت بسیاری پیدا کرد.عده ای از اصحاب او،خواستار این شدند تا وی مانند [[ابوبکر]] کسی را به عنوان جانشین خود برگزیند.اما عمر در جواب آنها گفت:« چه كسى به من امر مى‌كند كه براى خود جانشينى برگزينم. اگر ابو عبيده را زنده مى‌يافتم او را خليفه قرار مى‌دادم و روزى كه پروردگار خود را ديدار كنم و از من پرسش كند چه كسى را بر امت محمد(ص)خليفه قرار دادى؟ خواهم گفت پروردگارا، از پيامبر (ص) شنيدم كه مى‌گفت: هر امتى امينى دارد و امين اين امت ابو عبيده است. اگر معاذ بن جبل را زنده مى‌يافتم او را به عنوان خليفه برمى‌گزيدم، و روزى كه پروردگار خود را ديدار كنم و از من پرسش كند چه كسى را بر امت محمد (ص) خليفه قرار دادى؟ خواهم گفت:
 پروردگارا، از پيامبر (ص) شنيدم كه مى‌گفت: معاذ بن جبل روز قيامت، در جلوى دانشمندان مى‌آيد. اگر خالد بن وليد را زنده مى‌يافتم او را به عنوان خليفه برمى‌گزيدم، و روزى كه پروردگار خود را ديدار كنم و از من پرسش كند چه كسى را بر امت محمد (ص) خليفه قرار دادى؟ خواهم گفت: پروردگارا، از پيامبر (ص) شنيدم كه مى‌گفت: خالد بن وليد شمشيرى از شمشيرهاى خداست كه بر مشركان كشيده شده است. ليكن من كسانى را بر خواهم گزيد كه رسول خدا (ص) در هنگام رحلت خود از آنان خشنود بود.<ref>امامت‌ و سياست،ابن قتیبه دینوری/ترجمه،ص:43 </ref>»
 پس تمام کاندیدهای خلافت بلافصل عمر از نظر او،همگی درگذشته بودند.به همین دلیل او تصمیم گرفت تا با تشکیل شورایی آن هم با شرایط خاص، تعیین خلافت پس از خویش را به آنان واگذار کند.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۲۳
سطر ۱۵۸:		سطر ۱۵۸:
	*تاریخ سیاسی اسلام ج 2 (تاریخ خلفا)،رسول جعفریان،انتشارات دلیل ما،1392		*تاریخ سیاسی اسلام ج 2 (تاریخ خلفا)،رسول جعفریان،انتشارات دلیل ما،1392
	*دانش نامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن و حديث ، محمد محمدی ری شهری ،سازمان چاپ و نشر دارالحدیث،قم، 1386		*دانش نامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن و حديث ، محمد محمدی ری شهری ،سازمان چاپ و نشر دارالحدیث،قم، 1386
		+
		+	[[رده:تاریخ صدر اسلام]]

@@ سطر ۱۵۳: / سطر ۱۵۳: @@
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-* امامت و سياست (تاريخ خلفاء)، ابن قتيبة دينوري (276)، ترجمه سيد ناصر طباطبايى، تهران، ققنوس، 1380ش.
+*امامت و سياست (تاريخ خلفاء)، ابن قتيبة دينوري (276)، ترجمه سيد ناصر طباطبايى، تهران، ققنوس، 1380ش.
 *تاريخ اليعقوبى، احمد بن أبى يعقوب بن جعفر بن وهب واضح الكاتب العباسى المعروف باليعقوبى (م بعد 292)، بيروت ، دار صادر، بى تا.
 *الكامل في التاريخ ، عز الدين أبو الحسن على بن ابى الكرم المعروف بابن الأثير (م 630)، بيروت، دار صادر - دار بيروت، 1385/1965.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۱۷
سطر ۱۴۲:		سطر ۱۴۲:

	در روایتی دیگر آمده است که در سال«عام الرُّعاف» عثمان به بیماری خون دماغ مبتلا گردید و مشرف به مرگ شد. پنهانی، در نامهای عبد الرحمن بن عوف را برای خلافت بعد از خود تعیین کرد. عبد الرحمن بسیار ناراحت شد و گفت: من او را آشکارا خلیفه کردم ولی او پنهانی خلافت مرا مینویسد. لذا بین آن دو عداوتی شدید ایجاد گردید و نفرین حضرت امیر در مورد آنها مستجاب گردید که فرموده بود: خداوند بین شما اختلاف بیندازد. عثمان از آن بیماری شفا یافت و عبدالرحمن در زمان خلافت عثمان فوت شد.		در روایتی دیگر آمده است که در سال«عام الرُّعاف» عثمان به بیماری خون دماغ مبتلا گردید و مشرف به مرگ شد. پنهانی، در نامهای عبد الرحمن بن عوف را برای خلافت بعد از خود تعیین کرد. عبد الرحمن بسیار ناراحت شد و گفت: من او را آشکارا خلیفه کردم ولی او پنهانی خلافت مرا مینویسد. لذا بین آن دو عداوتی شدید ایجاد گردید و نفرین حضرت امیر در مورد آنها مستجاب گردید که فرموده بود: خداوند بین شما اختلاف بیندازد. عثمان از آن بیماری شفا یافت و عبدالرحمن در زمان خلافت عثمان فوت شد.
		+
		+	== تأثیرات شورا بر اتفاقات پس از خلافت عثمان ==
		+	*آغاز حکمرانی امویان:از این زمان خلافت در دست خاندان اموی که چهره سیاسی قریش بودند قرار گرفت. در این زمان عثمان نماینده آنان به شمار می آمد و آنان علاقه فراوانی به عثمان داشتند.در برابر، قریش با علی علیه السلام دشمنی داشت و همین عثمان بود که به علی علیه السلام می گفت: ما ذنبی ان لم یحبک قریش، و قد قتلت منهم سبعین رجلا کان وجوهم سیوف الذهب، گناه من چیست که قریش تو را دوست نمی دارند؛ تو هفتاد نفر آنان را که صورتشان چون طلا می درخشید، کشته ای!
		+	*عجین شدن اشرافیت با خلافت:این بار، شاخه ای از قریش سر کار آمد که در سطح اشرفیت قرار داشت؛ در حالی که زمان ابوبکر و عمر چنین نبود؛ عمر گرچه فردی ثروتمند بود)، اما زندگی اشرافی نداشت. اما عثمان یک اشرافی از نوع اموی آن، با پیشینه اسلامی بود. بدین ترتیب حکومت قدم به قدم به سمت حاکمیت اشرافیت قریشی و شدت بهره گیری از معیارهای قبیله ای در انتخاب خلیفه جلو می رفت. گفته اند که در همان لحظه انتخاب، ابوسفیان به عثمان گفته بود: اجعل الأمر، أمر الجاهلیه؛ امر را امر جاهلی قرار بده، و البته مقصودش چیزی جز خلافت نبود.
		+	*محدود شدن شورا بین چند نخبه قریشی به طوری که کسی به جز آنان حق مداخله نداشت.این کار موجب شد تا قریشیان تنها مرجع تصمیم گیری برای مسلمانان باشند.
		+	*یکی از آثار جانبی شورا آن بود که اعضای شورا بعدها به هوس خلافت افتادند. با کاری که عمر کرده بود، این افراد، تصور می کردند که شایسته خلافت هستند. گذشت که زبیر در حضور عمر گفت: وقتی تو به خلافت برسی، ما نیز می توانیم خلیفه باشیم، چون از نظر قریشی بودن و سوابق کمتر از تو نیستم. این طبیعی بود که با وجود چنین تصوراتی، شورا توقع بیشتری را در آنان ایجاد کند. به همین جهت عمرو بن عاص و مغیره بن شعبه در تلاش بودند تا خود را در جمع شورا وارد کنند. نتیجه چنین توقعی، ایجاد آشوب های بعدی و نیز مخالفت هایی بود که با عثمان و سپس در برابر علی علیه السلام پیش آمد. تحلیل معاویه این بود که شورای عمر سبب اختلاف میان مسلمانان شده است، زیرا طلحه، زبیر و سعد بن ابی وقاص ، چنین پنداشتند که لیاقت خلافت دارند.
		+	شیخ مفید نیز درباره سعد بن ابی وقاص می نویسد: او شخصاً کسی نبود که خود را برابر با علی علیه السلام بداند؛ اما از زمانی که در شورا وارد شد، احساسی در او پدید آمد که اهلیت خلافت را دارد، و همین بود که دین و دنیای او را خراب کرد. <ref>تاریخ خلفا،رسول جعفریان،ص 144-147</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

@@ سطر ۱۲۴: / سطر ۱۲۴: @@
 على عليه السلام فرمود : «مردم به قريش مى نگرند . قريش[ هم ]به ميان خود مى نگرند و [ با خود ]مى گويند : اگر بنى هاشم بر ما حكومت بيابند ، [ خلافت] هرگز از ميان آنان بيرون نمى آيد ؛ امّا تا آن گاه كه در دست ديگران است ، در ميان شما خواهد چرخيد».<ref>الکامل فی تاریخ،ج 3 ص 66 ،تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۳۰ ـ ۲۳۳ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۶ ـ ۹۳۱ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۶ ـ ۲۸۸ </ref>»
-=== نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت ===
+=== نظر امیرالمؤمنین در مورد شورای خلافت ===
 على عليه السلام به كسانى از بنى هاشم كه با او بودند ، فرمود : «اگر در ميان شما از قومتان (قريش) پيروى شود ، هيچ گاه اِمارت به شما نمى رسد» .
 عبّاس ، او را ديد . [ على عليه السلام ] به او فرمود : «[ خلافت ]از ما گرفته شد!» .
@@ سطر ۱۳۵: / سطر ۱۳۵: @@
 همچنین امام در خطبه معروف خود به نام شقشقیه در مورد شورای خلافت می فرماند:«خدايا،چه شورايى! چه وقت در برترى من بر اوّلىِ آنها (ابوبكر) ترديد افتاد كه اكنون با اينان برابر شمرده مى شوم؟!
 ولى به ناچار [ و براى حفظ اسلام ،] با آنان در فرود و اوج ، همگام و همراه شدم ؛ امّا يكى به كينه از من كناره گزيد و ديگرى به برادر زنش گرويد و چيزهايى ديگر....<ref>نهج البلاغة : الخطبة ۳</ref>»
 == پانویس ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۱۶
سطر ۱۲۵:		سطر ۱۲۵:

	=== نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت ===		=== نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت ===
		+	على عليه السلام به كسانى از بنى هاشم كه با او بودند ، فرمود : «اگر در ميان شما از قومتان (قريش) پيروى شود ، هيچ گاه اِمارت به شما نمى رسد» .
		+	عبّاس ، او را ديد . [ على عليه السلام ] به او فرمود : «[ خلافت ]از ما گرفته شد!» .
		+	گفت : از كجا مى دانى؟
		+	فرمود : «عثمان در كنار من قرار داده شده است و [ عمر] گفته است : با اكثريّت باشيد و اگر دو نفر به يك نفر و دو نفر ديگر به شخص ديگرى راضى شدند ، با دسته اى باشيد كه عبد الرحمان بن عوف در آنهاست .
		+	سعد با پسر عمويش عبد الرحمان ، مخالفت نمى كند و عبد الرحمان با عثمان ، خويشاوندى سببى دارد . [ آنان] با هم مخالفت نمى كنند . پس يا عبد الرحمانْ خلافت را به عثمان مى سپارد ، يا عثمان آن را به عبد الرحمان ؛ و حتّى اگر دو نفر ديگر هم با من باشند ، براى من سودى ندارد<ref>تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۲۹ ، الكامل في التاريخ : ج ۲ ص ۲۲۱ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۵ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۵</ref>».
		+
		+	امام در جایی دیگر در مورد جایگاه خود در شورا می فرماید:«او [عمر] چون به راه خود رفت و در گذشت ، خلافت را در ميان گروهى نهاد و مرا نيز يكى از آنان پنداشت . خدايا ، چه شورايى! چه وقت در برترى من بر اوّلىِ آنها (ابو بكر) ترديد افتاد كه اكنون با اينان برابر شمرده مى شوم؟!<ref>نهج البلاغة : الخطبة ۳ ، الإرشاد : ج ۱ ص ۲۸۸ ، معاني الأخبار : ص ۳۶۱ ح ۱ ، علل الشرائع : ص ۱۵۱ ص ۱۲ ، الجمل : ص ۱۲۶ وفيه «احتلج» بدل «اعترض» ، الاحتجاج : ج ۱ ص۴۵۴ ح۱۰۵ كلّها عن ابن عبّاس، المناقب لابن شهر آشوب: ج۲ ص۲۰۵ ، نثر الدرّ : ج ۱ ص۲۷۵ ؛ تذكرة الخواصّ : ص۱۲۴</ref>»
		+
		+	همچنین امام در خطبه معروف خود به نام شقشقیه در مورد شورای خلافت می فرماند:«خدايا،چه شورايى! چه وقت در برترى من بر اوّلىِ آنها (ابوبكر) ترديد افتاد كه اكنون با اينان برابر شمرده مى شوم؟!
		+	ولى به ناچار [ و براى حفظ اسلام ،] با آنان در فرود و اوج ، همگام و همراه شدم ؛ امّا يكى به كينه از من كناره گزيد و ديگرى به برادر زنش گرويد و چيزهايى ديگر....<ref>نهج البلاغة : الخطبة ۳</ref>»

	== پانویس ==		== پانویس ==

@@ سطر ۹۶: / سطر ۹۶: @@
 عمّار گفت : اى مردم! خداوند ، ما را با پيامبرش گرامى و با دينش عزيز داشت . پس چرا اين امارت را از خاندان پيامبرتان مى گردانيد؟!
 مردى از بنى مخزوم گفت : از حدّ خود خارج شدى ، اى پسر سميّه! تو را چه رسد كه براى قريش ، امير تعيين كنى!!
-سعد بن ابى وقّاص گفت : اى عبد الرحمان! پيش از آن كه مردمْ گرفتار فتنه شوند ، كار را تمام كن .<ref><ref>الکامل فی تاریخ،ج 3 ص 66 ،تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۳۰ ـ ۲۳۳ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۶ ـ ۹۳۱ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۶ ـ ۲۸۸ </ref></ref>
+سعد بن ابى وقّاص گفت : اى عبد الرحمان! پيش از آن كه مردمْ گرفتار فتنه شوند ، كار را تمام كن .<ref>الکامل فی تاریخ،ج 3 ص 66 ،تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۳۰ ـ ۲۳۳ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۶ ـ ۹۳۱ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۶ ـ ۲۸۸ </ref>
 او با على بن ابى طالب عليه السلام خلوت كرد و گفت : خدا را بر تو شاهد مى گيريم كه اگر اين امر به تو سپرده شد ، در ميان ما به روش كتاب خدا و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و سيره ابو بكر و عمر ، عمل كنى .

@@ سطر ۷۹: / سطر ۷۹: @@
 [ عبدالرحمان ] گفت : شما به من اطمينان دهيد كه در برابر كسى كه [به قولش ]عمل نكند و حرفش را تغيير دهد، با من باشيد و هر كه را برگزيدم ، بپسنديد . من نيز با خدا پيمان مى بندم كه به هيچ خويشاوندى،به سبب خويشاوندى اش امتياز ندهم و براى مسلمانان كوتاهى نكنم .
 پس ، از آنها تعهّد گرفت و همان گونه هم تعهّد داد ... .
 عبد الرحمان ، شب ها مى گشت و با اصحاب پيامبر خدا و هر يك از فرماندهان لشكر و بزرگان مردم كه در مدينه مى يافت ، مشورت مى كرد ، تا آن كه در شبى كه فردايش آخرين روز مهلت بود ، به خانه مِسوَر بن مَخرَمه آمد و بيدارش كرد و به او گفت : امشب درست نخوابيده ام . برو و زبير و سعد را فرا بخوان .
 [ مسور ،] آن دو را فرا خواند . [ عبد الرحمان] از زبير آغاز كرد و به او گفت : بنى عبد مناف را با اين امر ، تنها بگذار .
@@ سطر ۹۲: / سطر ۹۳: @@
 عمّار به ابن ابى سرح دشنام داد و گفت : تو كِى خيرخواه مسلمانان بوده اى!!
 بنى هاشم و بنى اميّه به گفتگو پرداختند .
 عمّار گفت : اى مردم! خداوند ، ما را با پيامبرش گرامى و با دينش عزيز داشت . پس چرا اين امارت را از خاندان پيامبرتان مى گردانيد؟!
 مردى از بنى مخزوم گفت : از حدّ خود خارج شدى ، اى پسر سميّه! تو را چه رسد كه براى قريش ، امير تعيين كنى!!
-سعد بن ابى وقّاص گفت : اى عبد الرحمان! پيش از آن كه مردمْ گرفتار فتنه شوند ، كار را تمام كن .
+سعد بن ابى وقّاص گفت : اى عبد الرحمان! پيش از آن كه مردمْ گرفتار فتنه شوند ، كار را تمام كن .<ref><ref>الکامل فی تاریخ،ج 3 ص 66 ،تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۳۰ ـ ۲۳۳ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۶ ـ ۹۳۱ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۶ ـ ۲۸۸ </ref></ref>
-عبد الرحمان گفت : من به دقّت ، نظر كردم و مشورت نمودم . پس اى اعضاى شورا ! راه [ طعنه و اعتراضى] بر ضدّ خود قرار ندهيد .
-[ عبد الرحمان] على عليه السلام را فرا خواند و گفت : با خدا پيمان ببند كه به كتاب خدا و سنّت پيامبرش و سيره دو جانشين او ، عمل مى كنى .
+او با على بن ابى طالب عليه السلام خلوت كرد و گفت : خدا را بر تو شاهد مى گيريم كه اگر اين امر به تو سپرده شد ، در ميان ما به روش كتاب خدا و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و سيره ابو بكر و عمر ، عمل كنى .
-فرمود : «اميد دارم كه انجام دهم . در حدّ علم و توانم عمل مى كنم» .
+[ على عليه السلام ] فرمود : «هر اندازه كه بتوانم ، مطابق با كتاب خدا و سنّت پيامبرش عمل مى كنم» .
 [ سپس ، عبد الرحمان] عثمان را فرا خواند و آنچه را به على عليه السلام گفته بود ، به او باز گفت و او گفت : باشد ، عمل مى كنم .
 پس ، عبد الرحمان ، سرش را به سوى سقف مسجد بلند كرد و در حالى كه دستش در دست عثمان بود ، گفت : خدايا! بشنو و شاهد باش . خدايا! آنچه را بر عهده من بود ، بر عهده عثمان نهادم . و با او بيعت كرد .
 على عليه السلام فرمود : «اين ، نخستين روزى نيست كه بر ضدّ ما ، پشت به پشت هم داديد! «پس ، صبرى نيكو [ بايد ]و خداوند ، بر آنچه توصيف مى كنيد ، يارى رسان است» . به خدا سوگند ، خلافت را به عثمان نسپردى ، جز براى آن كه به تو باز گردانَد! و خداوند ، هر روز در كارى است» .
 عبد الرحمان گفت : اى على! بر خودت حجّت و راه [ اعتراض] قرار مده .
-على عليه السلام بيرون رفت ، در حالى كه مى فرمود : «به زودى نوشته به پايانش مى رسد!» .
+على عليه السلام بيرون رفت ، در حالى كه مى فرمود : «به زودى نوشته به پايانش مى رسد!» .عبدالرحمن خطاب به او گفت: بیعت کن، وگرنه گردنت را می زنم! و در آن روز با کسی از آنان جز او شمشیر نبود. نیز گفته شده است که علی(ع) از محلِّ شورا خشمناک بیرون آمد. دیگر اصحابِ شورا خود را بدو رساندند و گفتند: بیعت کن والاّ با تو می جنگیم. پس بازگشت و با عثمان بیعت کرد.<ref>انساب الاشراف، 5: 21 به بعد</ref>
 مقداد گفت : اى عبد الرحمان! به خدا سوگند ، او را وا نهادى ، در حالى كه از كسانى است كه به حقْ حكم مى كنند و با آن ، داد مى ورزند .
 [ عبد الرحمان] گفت : اى مقداد! به خدا سوگند ، من براى مسلمانان كوشيدم .
@@ سطر ۱۱۰: / سطر ۱۲۱: @@
 مردى به مقداد گفت: خدا تو را بيامرزد! اهل بيت، چه كسانى هستند و مرد مورد اشاره تو كيست؟
 گفت: اهل بيت، زادگان عبد المطّلب اند و آن مرد ، على بن ابى طالب است .
 على عليه السلام فرمود : «مردم به قريش مى نگرند . قريش[ هم ]به ميان خود مى نگرند و [ با خود ]مى گويند : اگر بنى هاشم بر ما حكومت بيابند ، [ خلافت] هرگز از ميان آنان بيرون نمى آيد ؛ امّا تا آن گاه كه در دست ديگران است ، در ميان شما خواهد چرخيد».<ref>الکامل فی تاریخ،ج 3 ص 66 ،تاريخ الطبري : ج ۴ ص ۲۳۰ ـ ۲۳۳ ، تاريخ المدينة : ج ۳ ص ۹۲۶ ـ ۹۳۱ ، العقد الفريد : ج ۳ ص ۲۸۶ ـ ۲۸۸ </ref>»
 === نظر امیرالمؤنین در مورد شورای خلافت ===