شقیق بلخی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۹ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۴

2026-03-29T10:34:47Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ ابوعلی شقیق بلخی را به شقیق بلخی منتقل کرد

2023-08-02T10:21:14Z

مهدی موسوی صفحهٔ ابوعلی شقیق بلخی را به شقیق بلخی منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۸

2023-08-02T10:08:57Z

مهدی موسوی در ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۶

2023-08-02T08:36:57Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۵

2023-08-02T07:25:35Z

مرضیه الله وکیل جزی: /* منابع */

2013-07-21T07:51:16Z

‏منابع

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|اثر آفرینان}} '''''ابوعلی شقیق بلخی''''' قرن: 2 وفات: (194/190 ق) ...' ایجاد کرد

2013-07-18T08:23:55Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|اثر آفرینان}} '''''ابوعلی شقیق بلخی''''' قرن: 2 وفات: (194/190 ق) ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[اثر آفرینان]]}}

'''''ابوعلی شقیق بلخی'''''

قرن: 2

وفات: (194/190 ق)

عارف و محدث. اصل وى از [[بلخ]] بود و اولین كسى بود كه علم طریقت و اصول تصوف را در [[خراسان]] نشر داد. نز قاضى ابویوسف فقه آموخت و مرید و مصاحب ابراهیم ادهم بود و استاد حاتم اصم.

از كثیر بن عبداللَّه ابلى و اسرائیل بن یونس و عباد بن كثیر روایت كرد و عبدالصمد بن یزید مردویه و محمد بن ابان مستملى و حاتم اصم از وى روایت كردند. گویند: ابتدا بازرگان بود و از تجارت [[توبه]] كرد و به تصوف روى آورد. در جنگ با تركان در «كولان» یا «واسجرد» به [[شهادت]] رسید.

==منابع==
* [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج3، ص326.

[[رده:عارفان]]
[[رده:محدثان]]
[[رده:عالمان]]
[[رده:علمای قرن دوم]]

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 |زادگاه =  بلخ
 |وفات =  ۱۹۴ قمری
-|مدفن =  ختلان، ماوراءالنهر
+|مدفن =  ختلان، [[ماوراءالنهر]]
-|اساتید =  قاضى ابویوسف، زفر بن هذیل، [[ابراهیم ادهم]]، کثیر بن عبدالله ایلى، [[ابوحنیفه]]، اسرائیل بن یونس، عباد بن کثیر،...
+|اساتید =  قاضى ابویوسف، زفر بن هذیل، [[ابراهیم ادهم]]، کثیر بن عبدالله ایلى، [[ابوحنیفه]]، عباد بن کثیر،...
 |شاگردان = [[حاتم اصم بلخی]]، عبدالصمد بن یزید مردویه، حسن بن داود بلخی، محمد بن ابان مستملى،...
 |آثار = دیوان اشعار، مصباح الشریعه، مفتاح الحقیقه،...
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 [[عطار نیشابوری]] در «[[تذکرة الاولیاء (کتاب)|تذکرة الاولیاء]]» خود در وصف شقیق بلخی می گوید: «آن متوکل ابرار، آن متصرف اسرار، آن رکن محترم، آن قبله محتشم، آن دلاور اهل طریق، ابوعلی شقیق رحمةالله علیه، یگانه عهد بود، و شیخ وقت بود و در زهد و عبادت قدمی راسخ داشت، و همه عمر در [[توکل]] رفت، و در انواع علوم کامل بود، و تصانیف بسیار دارد در فنون علم، و استاد [[حاتم اصم بلخی|حاتم اصم]] بود، و طریقت از [[ابراهیم ادهم]] گرفته بود و با بسیار مشایخ او صحبت داشته بود. و گفت: هزار و هفتصد استاد را شاگردی کردم و چند اشتروار کتاب حاصل کردم. و گفت: راه خدای در چهارچیز است: یکی امن در [[رزق|روزی]]، و دوم [[اخلاص]] در کار، و سوم عداوت با [[شیطان]]، و چهارم ساختن [[مرگ]]».
-ذهبی می‌نویسد که شقیق بلخی علاوه بر شهرتی که در [[زهد]] و [[ورع]] داشت، همیشه در خط مقدم جبهه و پیش‌گام جنگجویان و مبارزان بود. به گفته [[حاتم اصم بلخی|حاتم اصم]]، وی در جنگی که با ترک‌ها در کُولان، منطقه‌ای در بلاد ترک در [[ماوراءالنهر]] در سال ۱۹۴ ق. رُخ داد، شرکت داشت و در همان‌جا کشته شد. تاریخ‌های دیگری از قبیل ۱۵۳، ۱۷۴، ۱۸۴ و ۱۹۵ ق. نیز برای درگذشت او ذکر شده است. برخی آرامگاه وی را در منطقه خَتْلان، از نواحی ماوراءالنهر دانسته‌اند.
+ذهبی می‌نویسد که شقیق بلخی علاوه بر شهرتی که در [[زهد]] و [[ورع]] داشت، همیشه در خط مقدم جبهه و پیش‌گام جنگجویان و مبارزان بود. به گفته [[حاتم اصم بلخی|حاتم اصم]]، وی در جنگی که با ترک‌ها در کُولان، منطقه‌ای در بلاد ترک در [[ماوراءالنهر]] در سال ۱۹۴ ق. رُخ داد، شرکت داشت و در همان‌جا کشته شد. تاریخ‌های دیگری از قبیل ۱۵۳، ۱۷۴، ۱۸۴ و ۱۹۵ قمری نیز برای درگذشت او ذکر شده است. برخی آرامگاه وی را در منطقه خَتْلان، از نواحی ماوراءالنهر دانسته‌اند.
 ==سبب گرایش به زهد و تصوف==
 دلیل این کار را [[ابن خلکان]] چنین بیان می‌کند: شقیق بلخی ابتدا بازرگان بود و در جوانی برای تجارت به ترکستان رفت، اما سخن [[بت پرستی]] او را متحول کرد. پس به بلخ بازگشت و از تجارت [[توبه]] کرد و به [[تصوف]] روى آورد. او تمام ثروتش را در راه خدا [[صدقه]] داد و به تحصیل علم پرداخت.
-از شقیق منقول است که گفت سبب توبه من این بود که وقتی به عزم تجارت به زمین ترکستان افتادم و در آن وقت جوان بودم و از تجارب روزگار بهرۀ نداشتم. روزی به بتخانه رفته یکی از خادمان بت را دیدم که سر و روی او فتیلۀ شده بود و جامه ای ارغوانی پوشیده خدمت بت می کرد. گفتم ترا خداوندی هست قادر و بینا و دانا و توانا او را عبادت نمای که ازین اصنام خیر و شر متصور نیست. گفت اگر آنچه تو میگوئی راست است پس او قادر است که در شهر تو ترا [[رزق|روزی]] دهد، گفتم آری، گفت پس تو چرا از خراسان بترکستان بطلب روزی می آیی. شقیق گوید از سخن بیگانه در آشنائی بر من گشوده شد.
+از شقیق منقول است که گفت سبب توبه من این بود که وقتی به عزم تجارت به زمین ترکستان افتادم و در آن وقت جوان بودم و از تجارب روزگار بهره نداشتم. روزی به بتخانه رفته یکی از خادمان بت را دیدم که سر و روی او فتیلۀ شده بود و جامه ای ارغوانی پوشیده خدمت بت می کرد. گفتم ترا خداوندی هست قادر و بینا و دانا و توانا، او را عبادت نمای که ازین اصنام خیر و شرّ متصور نیست. گفت اگر آنچه تو میگوئی راست است، پس او قادر است که در شهر تو ترا [[رزق|روزی]] دهد، گفتم آری، گفت پس تو چرا از [[خراسان]] بترکستان بطلب روزی می آیی. شقیق گوید از سخن بیگانه در آشنائی بر من گشوده شد.
-و بعضی گفته اند که از شقیق مروی است که گفت سبب توبه آن بود که سالی چنان قحطی بوقوع انجامید که گردۀ نان مانند قرص خورشید عزیز گشت و آب از چشمه ها و کاریز منقطع گردید؛ (چنان آسمان بر زمین شد بخیل * که لب تر نکردند زرع و نخیل). درین اثنا خلقی کثیر به [[نماز باران|استسقا]] بیرون رفته از خداوند بخشنده بتضرع و زاری طلب باران میکردند. درین اثنا غلامکی زنگی را دیدم که نشاطی میکرد و میخندید شقیق گوید با او گفتم این چه نشاطست که میکنی، آخر نمی بینی که تیغ غلا خون اهل دنیا را میریزد. غلام گفت مرا ازین چه باک که خواجۀ من دو انبار غله دارد و از قحط‍ باک نمیدارد و میدانم مرا ضایع نگذارد. چون من این سخن شنیدم با خود گفتم ای بیدرد غلامی که خواجه او دو انبار غله دارد از قحط‍ باک نمیدارد و خواجه من آنست که آسمان و زمین در قبضه قدرت اوست که «و لِلّهِ خَزائنُ السماوات و الأرضِ'''»''' ([[سوره منافقون]]، ۷)؛ من از بهر روزی چرا غمناک باشم؟ و بعد از آن قضیه ترک دنیا کرده روی بحضرت مولی آوردم.
+و بعضی گفته اند که از شقیق مروی است که گفت سبب توبه آن بود که سالی چنان قحطی بوقوع انجامید که گردۀ نان مانند قرص خورشید عزیز گشت و آب از چشمه ها و کاریز منقطع گردید؛ (چنان آسمان بر زمین شد بخیل * که لب تر نکردند زرع و نخیل). درین اثنا خلقی کثیر به [[نماز باران|استسقا]] بیرون رفته از خداوند بخشنده بتضرع و زاری طلب باران میکردند. درین اثنا غلامکی زنگی را دیدم که نشاطی میکرد و میخندید. شقیق گوید با او گفتم این چه نشاطست که میکنی، آخر نمی بینی که تیغ غلا خون اهل دنیا را میریزد. غلام گفت مرا ازین چه باک که خواجۀ من دو انبار غله دارد و از قحط‍ باک نمیدارد و میدانم مرا ضایع نگذارد. چون من این سخن شنیدم با خود گفتم ای بیدرد، غلامی که خواجه او دو انبار غله دارد از قحط‍ باک نمیدارد و خواجه من آنست که آسمان و زمین در قبضه قدرت اوست که {{متن قرآن|«و لِلّهِ خَزائنُ السماوات و الأرضِ»}} ([[سوره منافقون]]، ۷)؛ من از بهر روزی چرا غمناک باشم؟ و بعد از آن قضیه، ترک دنیا کرده روی بحضرت مولی آوردم.
 ==رابطه شقیق با اهل بیت==
 به گفته بعضی، شقیق بلخی به خدمت [[امام موسی کاظم علیه السلام|حضرت موسی بن جعفر]] علیه‌السلام رسیده و [[حدیث|احادیثی]] نیز از آن حضرت روایت نموده است و کرامتی نیز از آن حضرت در راه [[مکه]] دیده است. در ««[[نور الأبصار في مناقب آل بيت النبي المختار صلی الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم (کتاب)|نور الأبصار]]» شبلنجی و «جامع کرامات الأولیاء» و «[[صفة الصفوة (کتاب)|صفة الصفوة]]» [[عبدالرحمان بن جوزی|ابن جوزی]] و بعضی دیگر از کتب [[اهل سنت|عامه]] نقل شده است که شقیق بلخی گفته است:
-«آهنگ سفر [[حج]] کردم. در [[قادسیه]] فرود آمدم، در آن هنگام که به مردم و زینت آنان نگاه می‌کردم نظرم به جوانی نیکو روی و گندمگون و نحیف افتاد... وی جداگانه در گوشه‌ای نشست، با خود گفتم: یقین این مرد از صوفیان است و می‌خواهد بار دوش حجاج شود، می‌روم او را سرزنش می‌کنم، پس نزدیک وی رفتم، فرمود: ای شقیق «إجتنبوا کثیراً مِن الظنّ إن بعض الظنّ إثم» ([[سوره حجرات]]، ۲) (از بسیاری از گمانها دوری جوئید همانا برخی از گمانها گناه است). پس از آن مرا ترک گفت.
+«آهنگ سفر [[حج]] کردم. در [[قادسیه]] فرود آمدم، در آن هنگام که به مردم و زینت آنان نگاه می‌کردم نظرم به جوانی نیکو روی و گندمگون و نحیف افتاد... وی جداگانه در گوشه‌ای نشست، با خود گفتم: یقین این مرد از صوفیان است و می‌خواهد بار دوش حجاج شود، می‌روم او را سرزنش می‌کنم، پس نزدیک وی رفتم، فرمود: ای شقیق {{متن قرآن|«إجتنبوا کثیراً مِن الظنّ إن بعضَ الظنّ إثمٌ»}} ([[سوره حجرات]]، ۲) (از بسیاری از گمانها دوری جوئید همانا برخی از گمانها گناه است). پس از آن مرا ترک گفت.
-با خود گفتم: وی بنده صالحی است آنچه در دل من بود، آشکار کرد، بروم او را پیدا کنم و از او عذرخواهی نمایم. پس به عجله راه افتادم ولی از نظر من ناپدید شد. چون در «واقصة» فرود آمدیم دیدم وی به [[نماز]] ایستاده است و اندامش می‌لرزد و اشکهایش روان است. با خود گفتم: این همان رفیق من است. چون از نماز فارغ شد، گفت: «و إنی لغفّار لمن تاب و آمن و عمل صالحاً ثم اهتدی» ([[سوره طه]]، ۸۳) (من آمرزنده‌ام کسی را که توبه کند و ایمن آورد و کار نیکو انجام دهد. پس از آن هدایت یابد) و مرا ترک گفت. با خود اندیشیدم که این شخص از «[[ابدال]]» است، تاکنون دوبار از راه دل من خبر داد.
+با خود گفتم: وی بنده صالحی است، آنچه در دل من بود، آشکار کرد، بروم او را پیدا کنم و از او عذرخواهی نمایم. پس به عجله راه افتادم ولی از نظر من ناپدید شد. چون در «واقصة» فرود آمدیم دیدم وی به [[نماز]] ایستاده است و اندامش می‌لرزد و اشکهایش روان است. با خود گفتم: این همان رفیق من است. چون از نماز فارغ شد، گفت: {{متن قرآن|«و إنی لغفّار لِمن تابَ و آمنَ و عملَ صالحاً ثُم اهتدی»}} ([[سوره طه]]، ۸۳) (من آمرزنده‌ام کسی را که توبه کند و ایمن آورد و کار نیکو انجام دهد. پس از آن هدایت یابد) و مرا ترک گفت. با خود اندیشیدم که این شخص از «[[ابدال]]» است، تاکنون دوبار از راه دل من خبر داد.
-بعد از آن او را بر لب چاه آبی دیدم که در دستش کوزه‌ای بود. ناگاه کوزه در چاه افتاد. به گوشه چشم به آسمان نگریست و گفت: «أنت ربی إذا ضمئتُ من الماء و قوتی اذا اردتُ طعاما اللهم أنت تعلم یا الهی و سیدی ما لی سواها فلا تعد منی ایاها»: (پروردگارا وقتی تشنه می‌شوم تو مرا سیراب می‌کنی و وقتی گرسنه می‌شوم تو قوت منی. بار خدایا، ای آقای من، من به جز این کوزه چیزی ندارم آن را از من مگیر). شقیق گوید: به خدا سوگند دیدم که آب بالا آمد تا آن که توانست کوزه را از آب بگیرد. آنگاه [[وضو]] گرفت و چهار [[رکعت]] نماز گزارد. سپس به سوی تلی از ریگها روان شد و پاره‌ای از آنها را در کوزه ریخت و آن را تکان داد و از آن آشامید. من نزدیک او رفتم و بر وی سلام کردم و گفتم: از باقیمانده آب این کوزه به من نیز مرحمت بفرما. گفت: «یا شقیق لم تزل نعمة الله تعالی علینا ظاهره و باطنه فأحسِن ظنّک بربّک». (ای شقیق نعمتهای ظاهری و باطنی پروردگار همواره به ما ارزانی می‌شود پس گمانت را به پروردگارت نیکو گردان). آنگاه کوزه خود را به من داد. من از آن شربتی که آمیخته به شکر و آرد نرم بود، نوشیدم که هرگز در عمرم لذیذتر و گواراتر از آن نخورده بودم و مدتها پس از آن دیگر به خوردنی و نوشیدنی اشتها نداشتم.
+بعد از آن او را بر لب چاه آبی دیدم که در دستش کوزه‌ای بود. ناگاه کوزه در چاه افتاد. به گوشه چشم به آسمان نگریست و گفت: «أنت ربی إذا ضمئتُ من الماء و قوتی اذا اردتُ طعاما اللهم أنت تعلم یا الهی و سیدی ما لی سواها فلا تعدُ مِنی ایّاها»: (پروردگارا وقتی تشنه می‌شوم تو مرا سیراب می‌کنی و وقتی گرسنه می‌شوم تو قوت منی. بار خدایا، ای آقای من، من به جز این کوزه چیزی ندارم آن را از من مگیر). شقیق گوید: به خدا سوگند دیدم که آب بالا آمد تا آن که توانست کوزه را از آب بگیرد. آنگاه [[وضو]] گرفت و چهار [[رکعت]] نماز گزارد. سپس به سوی تلی از ریگها روان شد و پاره‌ای از آنها را در کوزه ریخت و آن را تکان داد و از آن آشامید. من نزدیک او رفتم و بر وی سلام کردم و گفتم: از باقیمانده آب این کوزه به من نیز مرحمت بفرما. گفت: «یا شقیق لم تزَل نعمةُ الله تعالی علینا ظاهره و باطنه فأحسِن ظنّک بربّک». (ای شقیق نعمتهای ظاهری و باطنی پروردگار همواره به ما ارزانی می‌شود پس گمانت را به پروردگارت نیکو گردان). آنگاه کوزه خود را به من داد. من از آن شربتی که آمیخته به شکر و آرد نرم بود، نوشیدم که هرگز در عمرم لذیذتر و گواراتر از آن نخورده بودم و مدتها پس از آن دیگر به خوردنی و نوشیدنی اشتها نداشتم.
-پس از آن او را در مکه مشغول [[طواف]] دیدم که دوستانش او را در میان گرفته و از راست و چپ او مشغول طواف بودند. مردم دور او را گرفته و اطراف او را می‌بوسیدند. من در شگفت شدم و از بعضی پرسیدم این جوان کیست؟ فقال: «هذا [[امام موسی کاظم علیه السلام|موسی بن جعفر]] بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب رضوان الله علیهم اجمعین». پس گفتم من از آن همه عجائب و شواهدی که از وی مشاهده کرده بودم در عجب شدم ولی مثل این عجائب و کرامات از مثل چنین سروری جای تعجب نیست.»
+پس از آن او را در مکه مشغول [[طواف]] دیدم که دوستانش او را در میان گرفته و از راست و چپ او مشغول طواف بودند. مردم دور او را گرفته و اطراف او را می‌بوسیدند. من در شگفت شدم و از بعضی پرسیدم این جوان کیست؟ فقال: «هذا [[امام موسی کاظم علیه السلام|موسی بن جعفر]] بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی‌طالب رضوان الله علیهم اجمعین». پس گفتم من از آن همه عجائب و شواهدی که از وی مشاهده کرده بودم در عجب شدم ولی مثل این عجائب و کرامات از مثل چنین سروری جای تعجب نیست.»
 ==منابع==
 *زینة المجالس، محمد بن ابی‌طالب مجدی، ص۳۱، [https://hawzah.net/fa/Article/View/104777/%D8%B4%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه].
 *دانشنامه امام کاظم علیه‌السلام، جمعی از نویسندگان، ج۱، ص۲۸۰.
-*"ابوعلی شقیق بن ابراهیم بلخی"، دائرة المعارف مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۳۹۵.
+*"ابوعلی شقیق بن ابراهیم بلخی"، دائرةالمعارف مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۳۹۵.
-*"ذکر شقیق بلخی"، تذکرة الاولیاء، عطار نیشابوری.
+*[[تذکرة الاولیاء (کتاب)|تذکرة الاولیاء]]، عطار نیشابوری، "ذکر شقیق بلخی".
-*[[اثرآفرینان]]، [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، ج۳، ص۳۲۶.
+*[[اثرآفرینان]]، انجمن مفاخر فرهنگی، ج۳، ص۳۲۶.
-[[رده:علمای قرن دوم]]
+[[رده:علمای قرن دوم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:اصحاب امام کاظم علیه السلام]][[رده:عارفان]][[رده:محدثان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''ابوعلی شقیق بلخی''' (م، ۱۷۴ یا ۱۹۴ ق‌)، عارف و محدث نامدار مسلمان در قرن ۲ قمری و از شاگردان‌ [[ابراهیم ادهم|ابراهیم‌ ادهم‌]] بود. شقیق بلخی‌ از جمله‌ برجسته‌ترین‌ چهره‌های‌ [[تصوف|تصوف‌]] بلخ‌ و از مشایخ‌ مشهور [[خراسان|خراسان‌]] به‌شمار می‌آید. او نخست‌ به‌ تجارت‌ اشتغال‌ داشت‌ و پس‌ از تغییر احوال‌ درونی‌ راه‌ [[زهد]] را در پیش‌ گرفت‌. [[حاتم اصم بلخی|حاتم‌ اصم]]، از مریدان‌ شقیق‌ بلخی است‌.
+'''«ابوعلی شقیق بلخی»''' (م، ۱۹۴ ق‌)، عارف و محدث نامدار مسلمان در قرن ۲ قمری و از شاگردان‌ [[ابراهیم ادهم|ابراهیم‌ ادهم‌]] بود. شقیق بلخی‌ از برجسته‌ترین‌ چهره‌های‌ [[تصوف|تصوف‌]] بلخ‌ و از مشایخ‌ مشهور [[خراسان|خراسان‌]] به‌شمار می‌آید. او نخست‌ به‌ تجارت‌ اشتغال‌ داشت‌ و پس‌ از تغییر احوال‌ درونی‌ راه‌ [[زهد]] را در پیش‌ گرفت‌. [[حاتم اصم بلخی|حاتم‌ اصم]]، از شاگردان‌ شقیق‌ بلخی است‌.
+{{شناسنامه عالم
 ==زندگی‌نامه==
 «ابوعلی شقیق بن ابراهیم بلخی» اصلا از بلخ بود و او اولین کسى است که علم طریقت و اصول [[تصوف]] را در [[خراسان]] نشر داد.
@@ سطر ۱۰: / سطر ۲۰: @@
 از جمله آثار شقیق بلخی، [[دیوان (شعر)|دیوان]] شعر و مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه می‌باشد.
-برخی کلمات حکیمانه از وی نقل شده از جمله: «من از گناه ناکرده بیش از آن می‌ترسم که از گناه کرده، یعنی دانم که چه کرده‌ام، اما ندانم که چه خواهم کرد.» و وی گفته که: « توکل آن است که دل تو آرام گیرد به آنچه خدای -تعالی- وعده فرموده است.» و هم وی گفته: «اصحب النّاس کما تصحب النّار، خذ منفعتها، و احذر ان تحرقک!»
+[[عطار نیشابوری]] در «[[تذکرة الاولیاء (کتاب)|تذکرة الاولیاء]]» خود در وصف شقیق بلخی می گوید: «آن متوکل ابرار، آن متصرف اسرار، آن رکن محترم، آن قبله محتشم، آن دلاور اهل طریق، ابوعلی شقیق رحمةالله علیه، یگانه عهد بود، و شیخ وقت بود و در زهد و عبادت قدمی راسخ داشت، و همه عمر در [[توکل]] رفت، و در انواع علوم کامل بود، و تصانیف بسیار دارد در فنون علم، و استاد [[حاتم اصم بلخی|حاتم اصم]] بود، و طریقت از [[ابراهیم ادهم]] گرفته بود و با بسیار مشایخ او صحبت داشته بود. و گفت: هزار و هفتصد استاد را شاگردی کردم و چند اشتروار کتاب حاصل کردم. و گفت: راه خدای در چهارچیز است: یکی امن در [[رزق|روزی]]، و دوم [[اخلاص]] در کار، و سوم عداوت با [[شیطان]]، و چهارم ساختن [[مرگ]]».
 ذهبی می‌نویسد که شقیق بلخی علاوه بر شهرتی که در [[زهد]] و [[ورع]] داشت، همیشه در خط مقدم جبهه و پیش‌گام جنگجویان و مبارزان بود. به گفته [[حاتم اصم بلخی|حاتم اصم]]، وی در جنگی که با ترک‌ها در کُولان، منطقه‌ای در بلاد ترک در [[ماوراءالنهر]] در سال ۱۹۴ ق. رُخ داد، شرکت داشت و در همان‌جا کشته شد. تاریخ‌های دیگری از قبیل ۱۵۳، ۱۷۴، ۱۸۴ و ۱۹۵ ق. نیز برای درگذشت او ذکر شده است. برخی آرامگاه وی را در منطقه خَتْلان، از نواحی ماوراءالنهر دانسته‌اند.
-== سبب گرایش به زهد و تصوف ==
+==سبب گرایش به زهد و تصوف==
 دلیل این کار را [[ابن خلکان]] چنین بیان می‌کند: شقیق بلخی ابتدا بازرگان بود و در جوانی برای تجارت به ترکستان رفت، اما سخن [[بت پرستی]] او را متحول کرد. پس به بلخ بازگشت و از تجارت [[توبه]] کرد و به [[تصوف]] روى آورد. او تمام ثروتش را در راه خدا [[صدقه]] داد و به تحصیل علم پرداخت.
-از شقیق منقول است که گفت سبب توبه من این بود که وقتی به عزم تجارت به زمین ترکستان افتادم و در آن وقت جوان بودم و از تجارب روزگار بهرۀ نداشتم. روزی به بتخانه رفته یکی از خادمان بت را دیدم که سر و روی او فتیلۀ شده بود و جامه ای ارغوانی پوشیده خدمت بت می کرد. گفتم ترا خداوندی هست قادر و بینا و دانا و توانا او را عبادت نمای که ازین اصنام خیر و شر متصور نیست. گفت اگر آنچه تو میگوئی راست است پس او قادر است که در شهر تو ترا [[رزق|روزی]] دهد، گفتم آری، گفت پس تو چرا از خراسان بترکستان بطلب روزی میآئی. شقیق گوید از سخن بیگانه در آشنائی بر من گشوده شد.
+از شقیق منقول است که گفت سبب توبه من این بود که وقتی به عزم تجارت به زمین ترکستان افتادم و در آن وقت جوان بودم و از تجارب روزگار بهرۀ نداشتم. روزی به بتخانه رفته یکی از خادمان بت را دیدم که سر و روی او فتیلۀ شده بود و جامه ای ارغوانی پوشیده خدمت بت می کرد. گفتم ترا خداوندی هست قادر و بینا و دانا و توانا او را عبادت نمای که ازین اصنام خیر و شر متصور نیست. گفت اگر آنچه تو میگوئی راست است پس او قادر است که در شهر تو ترا [[رزق|روزی]] دهد، گفتم آری، گفت پس تو چرا از خراسان بترکستان بطلب روزی می آیی. شقیق گوید از سخن بیگانه در آشنائی بر من گشوده شد.
 و بعضی گفته اند که از شقیق مروی است که گفت سبب توبه آن بود که سالی چنان قحطی بوقوع انجامید که گردۀ نان مانند قرص خورشید عزیز گشت و آب از چشمه ها و کاریز منقطع گردید؛ (چنان آسمان بر زمین شد بخیل * که لب تر نکردند زرع و نخیل). درین اثنا خلقی کثیر به [[نماز باران|استسقا]] بیرون رفته از خداوند بخشنده بتضرع و زاری طلب باران میکردند. درین اثنا غلامکی زنگی را دیدم که نشاطی میکرد و میخندید شقیق گوید با او گفتم این چه نشاطست که میکنی، آخر نمی بینی که تیغ غلا خون اهل دنیا را میریزد. غلام گفت مرا ازین چه باک که خواجۀ من دو انبار غله دارد و از قحط‍ باک نمیدارد و میدانم مرا ضایع نگذارد. چون من این سخن شنیدم با خود گفتم ای بیدرد غلامی که خواجه او دو انبار غله دارد از قحط‍ باک نمیدارد و خواجه من آنست که آسمان و زمین در قبضه قدرت اوست که «و لِلّهِ خَزائنُ السماوات و الأرضِ'''»''' ([[سوره منافقون]]، ۷)؛ من از بهر روزی چرا غمناک باشم؟ و بعد از آن قضیه ترک دنیا کرده روی بحضرت مولی آوردم.
 ==رابطه شقیق با اهل بیت==
-به گفته بعضی، شقیق بلخی به خدمت [[امام موسی کاظم علیه السلام|حضرت موسی بن جعفر]] علیه‌السلام رسیده و [[حدیث|احادیثی]] نیز از آن حضرت روایت نموده است و کرامتی نیز از آن حضرت در راه [[مکه]] دیده است. در ««[[نور الأبصار فی مناقب آل بیت النبی المختار صلی الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم (کتاب)|نور الأبصار]]» شبلنجی و «جامع کرامات الأولیاء» و «[[صفة الصفوة (کتاب)|صفة الصفوة]]» [[عبدالرحمان بن جوزی|ابن جوزی]] و بعضی دیگر از کتب [[اهل سنت|عامه]] نقل شده است که شقیق بلخی گفته است:
+به گفته بعضی، شقیق بلخی به خدمت [[امام موسی کاظم علیه السلام|حضرت موسی بن جعفر]] علیه‌السلام رسیده و [[حدیث|احادیثی]] نیز از آن حضرت روایت نموده است و کرامتی نیز از آن حضرت در راه [[مکه]] دیده است. در ««[[نور الأبصار في مناقب آل بيت النبي المختار صلی الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم (کتاب)|نور الأبصار]]» شبلنجی و «جامع کرامات الأولیاء» و «[[صفة الصفوة (کتاب)|صفة الصفوة]]» [[عبدالرحمان بن جوزی|ابن جوزی]] و بعضی دیگر از کتب [[اهل سنت|عامه]] نقل شده است که شقیق بلخی گفته است:
 «آهنگ سفر [[حج]] کردم. در [[قادسیه]] فرود آمدم، در آن هنگام که به مردم و زینت آنان نگاه می‌کردم نظرم به جوانی نیکو روی و گندمگون و نحیف افتاد... وی جداگانه در گوشه‌ای نشست، با خود گفتم: یقین این مرد از صوفیان است و می‌خواهد بار دوش حجاج شود، می‌روم او را سرزنش می‌کنم، پس نزدیک وی رفتم، فرمود: ای شقیق «إجتنبوا کثیراً مِن الظنّ إن بعض الظنّ إثم» ([[سوره حجرات]]، ۲) (از بسیاری از گمانها دوری جوئید همانا برخی از گمانها گناه است). پس از آن مرا ترک گفت.
@@ سطر ۳۲: / سطر ۴۲: @@
 پس از آن او را در مکه مشغول [[طواف]] دیدم که دوستانش او را در میان گرفته و از راست و چپ او مشغول طواف بودند. مردم دور او را گرفته و اطراف او را می‌بوسیدند. من در شگفت شدم و از بعضی پرسیدم این جوان کیست؟ فقال: «هذا [[امام موسی کاظم علیه السلام|موسی بن جعفر]] بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب رضوان الله علیهم اجمعین». پس گفتم من از آن همه عجائب و شواهدی که از وی مشاهده کرده بودم در عجب شدم ولی مثل این عجائب و کرامات از مثل چنین سروری جای تعجب نیست.»
 ==منابع==
 *زینة المجالس، محمد بن ابی‌طالب مجدی، ص۳۱، [https://hawzah.net/fa/Article/View/104777/%D8%B4%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه].
-*دانشنامه امام کاظم علیه‌السلام، جمعی از نویسندگان، ج۱ ص۲۸۰.
+*دانشنامه امام کاظم علیه‌السلام، جمعی از نویسندگان، ج۱، ص۲۸۰.
 *"ابوعلی شقیق بن ابراهیم بلخی"، دائرة المعارف مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۳۹۵.
-*[[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج۳، ص۳۲۶.
+*"ذکر شقیق بلخی"، تذکرة الاولیاء، عطار نیشابوری.
 [[رده:علمای قرن دوم]]
 [[رده:عارفان]]
 [[رده:محدثان]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۱
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[اثر آفرینان]]}}
-'''''ابوعلی شقیق بلخی'''''
+'''ابوعلی شقیق بلخی''' (م، ۱۷۴ یا ۱۹۴ ق‌)، عارف و محدث نامدار مسلمان در قرن 2 قمری و از شاگردان‌ [[ابراهیم ادهم|ابراهیم‌ ادهم‌]] بود. شقیق بلخی‌ از جمله‌ برجسته‌ترین‌ چهره‌های‌ [[تصوف|تصوف‌]] بلخ‌ و از مشایخ‌ مشهور [[خراسان|خراسان‌]] به‌شمار می‌آید. او نخست‌ به‌ تجارت‌ اشتغال‌ داشت‌ و پس‌ از تغییر احوال‌ درونی‌ راه‌ [[زهد]] را در پیش‌ گرفت‌. [[حاتم اصم بلخی|حاتم‌ اصم]]، از مریدان‌ شقیق‌ بلخی است‌. شقیق‌ صاحب‌ تصانیف بسیار نیز بوده‌ است‌.
-قرن: 2
+== استادان و شاگردان ==
-وفات: (194/190 ق)
+او نزد قاضى ابویوسف [[فقه]] آموخت و نیز مرید و مصاحب [[ابراهیم ادهم]] بود. همچنین از كثیر بن عبداللَّه ابلى و اسرائیل بن یونس و عباد بن كثیر روایت كرد. برخی عرفای [[شیعه]] شقیق را شاگرد [[امام صادق علیه السلام|امام جعفر صادق]] و [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام موسی کاظم]] علیهماالسلام می دانند.
-عارف و محدث. اصل وى از [[بلخ]] بود و اولین كسى بود كه علم طریقت و اصول تصوف را در [[خراسان]] نشر داد. نز قاضى ابویوسف فقه آموخت و مرید و مصاحب ابراهیم ادهم بود و استاد حاتم اصم.
+از شاگردان شقیق، صوفی نامدار بلخ، [[حاتم اصم بلخی]] (م، ۲۳۷ ق‌)‌ بود. و نیز عبدالصمد بن یزید مردویه و محمد بن ابان مستملى از وى روایت كرده اند.
-از كثیر بن عبداللَّه ابلى و اسرائیل بن یونس و عباد بن كثیر روایت كرد و عبدالصمد بن یزید مردویه و محمد بن ابان مستملى و حاتم اصم از وى روایت كردند. گویند: ابتدا بازرگان بود و از تجارت [[توبه]] كرد و به تصوف روى آورد. در جنگ با تركان در «كولان» یا «واسجرد» به [[شهادت]] رسید.
 ==منابع==
 * [[انجمن مفاخر فرهنگی]]، [[اثرآفرینان]]، ج3، ص326.
 [[رده:عارفان]]
 [[رده:محدثان]]
 [[رده:علمای قرن دوم]]