https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C 2026-11-12T15:44:46Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1_%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C&diff=170619&oldid=prev 2026-11-12T09:51:18Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: سید حیدر آملی</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{شناسنامه شخصیت<br /> |نام کامل = سید حیدر بن علی بن حیدر علوی حسینی آملی<br /> |تصویر =<br /> |زادروز = نامعلوم (سدهٔ هشتم هجری)<br /> |زادگاه = آمل، طبرستان<br /> |وفات = نامعلوم (سدهٔ هشتم هجری)<br /> |مدفن = نامعلوم<br /> |آثار = جامع الأسرار و منبع الأنوار، نص النصوص (فص الفصوص)، تفسیر قرآن، تاج اللبیب و خلیل الغریب، بغیة الطالبة<br /> |عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای<br /> |توضیحات = عارف و متکلم شیعهٔ سدهٔ هشتم هجری و نویسندهٔ ''جامع الأسرار''، معروف به کوشش برای سازگاری میان [[تشیع]] و [[تصوف]]<br /> }}<br /> <br /> '''سید حیدر آملی'''، عارف، متکلم و مفسر شیعه در سدهٔ هشتم هجری بود. او از سادات آمُل در طبرستان برخاست و بیشتر با کتاب ''جامع الأسرار و منبع الأنوار'' شناخته می‌شود که در آن کوشیده است میان ظاهر [[شیعه|تشیع]] و باطن [[تصوف]] سازگاری ایجاد کند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱-۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و نسب ==<br /> او را «حیدر بن علی بن حیدر العلوی الحسینی الآملی» و «العبیدلی» خوانده‌اند و نسبتش به آمُل، از شهرهای طبرستان، بازمی‌گردد.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱.&lt;/ref&gt; قاضی نورالله شوشتری او را «أفضل المتألهین» و از بزرگان سادات آمل دانسته است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; در منابع، میان او و دو تن دیگر از عالمان آملی — شمس‌الدین محمد آملی، شارح ''قانون'' ابن‌سینا، و نویسندهٔ ''کشکول'' — اشتباه شده است؛ در حالی که اینان اشخاصی دیگرند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱-۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زندگی و تحصیل ==<br /> به گزارش قاضی نورالله در ''مجالس المؤمنین''، سید حیدر از آمل به قصد زیارت عتبات به [[عراق]] رفت، در [[بغداد]] اقامت گزید و نزد فخرالدین، فرزند [[علامه حلی]]، و نصیرالدین قاشی (حلی) و دیگر عالمان و عارفان شیعه درس خواند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; تاریخ تولد و وفات او در منابع به‌صراحت ثبت نشده و او را از عالمان سدهٔ هشتم هجری دانسته‌اند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱.&lt;/ref&gt; او همچنین از طریقت صوفیه خرقه گرفت و سلسلهٔ آن را در آغاز شرح ''فصوص'' آورده است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آثار ==<br /> مهم‌ترین اثر او ''جامع الأسرار و منبع الأنوار'' است که در آن به توفیق میان شریعت و حقیقت و میان شیعه و صوفیه پرداخته است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; اثر دیگر او شرحی بر ''فصوص الحکم'' [[ابن عربی]] است که با نام ''نص النصوص'' (یا «فص الفصوص») شناخته می‌شود و از منابع مهم شرح اندیشه‌های ابن عربی در سنت شیعی است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; از دیگر آثار او ''تاج اللبیب و خلیل الغریب''، ''بغیة الطالبة'' و تفسیری بزرگ به زبان صوفیه را نام برده‌اند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱-۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اندیشه ==<br /> سید حیدر در مقدمهٔ ''جامع الأسرار'' هدف خود را چنین بیان می‌کند: «لَمْ أَزَلْ مِنْ أَیَّامِ الشَّبَابِ بَلْ مِنْ زَمَنِ الطُّفُولِیَّةِ إِلَی الْآنَ... مَشْغُولاً بِتَحْصِیلِ عَقَائِدِ أَجْدَادِیَ الطَّاهِرِینَ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومِینَ بِحَسَبِ ظَاهِرِ الشِّیعَةِ... وَ بِحَسَبِ الْبَاطِنِ الْحَقِیقِیِّ الْمَخْصُوصِ بِطَائِفَةِ الصُّوفِیَّةِ، فَوُفِّقْتُ... لِلتَّوْفِیقِ بَیْنَ الطَّائِفَتَیْنِ»؛ «از روزگار جوانی، بلکه از کودکی تا کنون... به تحصیل عقاید اجداد پاکم، امامان معصوم، بر حسب ظاهر شیعه... و بر حسب باطن حقیقیِ مخصوص صوفیه مشغول بودم و توفیق یافتم میان این دو طایفه سازگاری ایجاد کنم.»&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بر این پایه، پروژهٔ فکری او را می‌توان کوششی برای پیوند دادن عرفان نظری با آموزه‌های امامیه دانست؛ او خود را جامع میان شریعت و حقیقت می‌دانست.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه و اختلاف نظر ==<br /> عالمان شیعه دربارهٔ او دوگونه داوری کرده‌اند. قاضی نورالله شوشتری او را از عالمان و متألهان بزرگ شیعه شمرده و [[شیخ بهایی]] نیز او را «السید الجلیل» خوانده است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; در برابر، برخی منابع رجالی، رویکرد صوفیانهٔ او را نپسندیده و در کتاب ''جامع الأسرار'' به «حشو» از مطالب صوفیه اشاره کرده‌اند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt; این اختلاف، بازتاب دهندهٔ مناقشهٔ گسترده‌تر دربارهٔ نسبت عرفان و تشیع در آن دوره است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> سید حیدر آملی از چهره‌های مهم عرفان شیعی در سدهٔ هشتم هجری است که با تألیف ''جامع الأسرار'' و شرح ''فصوص الحکم''، کوشید میان دو سنت ظاهری و باطنی پل بزند.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۱-۲۷۲.&lt;/ref&gt; آثار او هم در تاریخ عرفان اسلامی و هم در تاریخ کلام شیعی اهمیت دارند و داوری دربارهٔ او، به موضع گیرنده در مناقشهٔ تصوف و تشیع وابسته است.&lt;ref&gt;امین، أعیان الشیعة، ج۶، ص۲۷۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * امین، سید محسن؛ ''أعیان الشیعة''، بیروت: دار التعارف، بی‌تا؛ ج۶.<br /> <br /> [[رده:علمای قرن هشتم]]<br /> [[رده:متکلمان]]<br /> [[رده:عرفان]]</div>

Zadhoosh