سید اسماعیل حمیری - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۲۵

2026-06-13T12:25:35Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ سید حمیری را به سید اسماعیل حمیری منتقل کرد

2021-01-26T11:13:04Z

مهدی موسوی صفحهٔ سید حمیری را به سید اسماعیل حمیری منتقل کرد

مهدی موسوی: ویرایش

2021-01-26T11:12:25Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Saeed zamani در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۱۳

2012-11-18T08:13:58Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۰ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۰۶

2012-10-30T10:06:04Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{بخشی از یک کتاب}} از برجسته‏ترين شاعران شيعه كه در عراق مى‏زيست و مورد عن...' ایجاد کرد

2012-10-14T06:11:25Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{بخشی از یک کتاب}} از برجسته‏ترين شاعران شيعه كه در عراق مى‏زيست و مورد عن...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{بخشی از یک کتاب}}

از برجسته‌ترين شاعران [[شيعه]] كه در [[عراق]] مى‌زيست و مورد عنايت ‌خاص ائمه، بخصوص [[امام صادق‌]] علیه السلام بود. در مدح [[اهل بيت]] و مرثيه [[سیدالشهدا]] علیهم السلام و شهداى كربلا، آثار برجسته‌اى سروده است.

نامش ابوهاشم، اسماعيل بن محمد الحميرى بود. در سال ‌105 ه به دنيا آمد. خانواده‌اش از محبت اهل بيت دور بودند اما خودش شيفته آل على بود و هنر و زبانش را وقف آن دودمان پاك كرد.

[[امام صادق‌]] علیه السلام به او فرمود: «سمتك امك ‌سيدا، وفقت فى ذلك و انت ‌سيد الشعراء»<ref>الغدير، ج 2، ص 232.</ref> مادرت تو را «سيد» ناميد، در اين باره موفق‌ شدى و تو سالار شاعرانى. سيد حميرى، علاوه بر چيرگى در شعر و ادب در علوم قرآنى، تفسير، حديث و كلام نيز چهره‌اى بارز بود و نامش در كنار نام عالمان بزرگ مطرح است.

اما زبان شعرى او در مدح دودمان پيامبر و هجو و رسواكردن بنى اميه، بسيار نافذ و بران‌ بود. مجموعه شعر او نيز (ديوان السيد الحميرى) چاپ شده است.

حضرت صادق‌ علیه السلام در منزل خود او را نشاند و خانواده امام، پشت پرده نشستند. امام‌ از او خواست در سوگ حسين‌ علیه السلام شعر بخواند. او هم مرثيه‌اى خواند، با اين مطلع: امرر على جدث الحسين فقل لاعظمه الزكيه.

و امام صادق‌ علیه السلام گريست و صداى ناله از خانه آن حضرت بلند شد تا حدى كه به او گفتند: ديگر بس است. او نيز شعرش را متوقف كرد.<ref>اعيان الشيعه، ج 1، ص 586.</ref> سرانجام، در رميله [[بغداد]] در سال‌173 ه وفات يافت.<ref>پيرامون شخصيت او، از جمله ر.ك: «الغدير»، ج 2، «شاعر العقيده‌»، محمدتقى حكيم، «سيد حميرى، سالار شاعران‌»، محمد صحتى.</ref>

==پانویس==
<references/>

==منابع==
جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''سید اسماعیل حمیری''' (۱۷۳-۱۰۵ ق)، از برجسته‌ترین شاعران [[شیعه]] و مورد عنایت ‌خاص [[ائمه اطهار|ائمه‌]] (علیهم‌السلام) بود که با شعرهاى پرمغز و حماسى خود در آن جوّ خفقان، از حریم [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم‌السلام) دفاع مى‌کرد و فضائل آنها را یادآورى مى‌نمود. او در مدح و [[مرثیه|مرثیه]] اهل بیت پیامبر، [[قصیده|قصاید]] ارزنده‌اى مانند «قصیده عینیه» سروده است.
+'''«سید اسماعیل حمیری»''' (۱۷۳-۱۰۵ ق)، از برجسته‌ترین شاعران [[شیعه]] و مورد عنایت ‌خاص [[ائمه اطهار|ائمه‌]] (علیهم‌السلام) بود که با شعرهاى پرمغز و حماسى خود در آن جوّ خفقان [[خلافت عباسی]]، از حریم [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم‌السلام) دفاع مى‌کرد و فضائل آنها را یادآورى مى‌نمود. او در مدح و [[مرثیه|مرثیه]] اهل بیت، [[قصیده|قصاید]] ارزنده‌اى مانند «قصیده عینیه» سروده است.
 == زندگی‌نامه ==
 '''ولادت و نسب:'''
-اسماعیل بن محمد حمیرى در سال ‌۱۰۵ هجری در عمّان (پایتخت [[اردن]]) به دنیا آمد و در [[بصره]] پرورش یافت. نسب سید به قبیله حمیر می‌رسد که اصلا از [[یمن]] بودند و [[قریش|قریشی]] نبوده است. سید اسماعیل حمیری، نه فاطمی بود و نه علوی، بلکه سیادت او به معنای لغوی و سید جزء نام او بوده است. او نوه یزید بن ربیعه شاعر [[بنی امیه|اموی]] بود.
+اسماعیل بن محمد حمیرى در سال ‌۱۰۵ هجری در عمّان (پایتخت [[اردن]]) به دنیا آمد و در [[بصره]] پرورش یافت. نسب سید به قبیله حمیر می‌رسد که اصلا از [[یمن]] بودند و [[قریش|قریشی]] نبوده است. سید اسماعیل حمیری، نه فاطمی بود و نه [[علویان|علوی]]، بلکه سیادت او به معنای لغوی و سید جزء نام او بوده است. او نوه یزید بن ربیعه شاعر [[بنی امیه|اموی]] بود.
-او و خانواده‌اش ابتدا جزء [[خوارج]] بوده و از محبت [[اهل البیت|اهل بیت]] به دور بودند؛ حمیری سپس مذهب [[کیسانیه|کیسانیه]]<ref>کیسانی یعنی کسانی که به امامت محمد بن حنفیه بعد از امام حسین (علیه السلام) گرائیدند. برای اطلاع بیشتر ر.ک: ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۱۴.</ref> را برگزید و در نهایت به راه راست هدایت شد و به جمع [[امامیه|امامیه]] پیوست.
+'''مذهب حمیری:'''
-'''تحول اعتقادی:'''
+سید حمیری و خانواده‌اش ابتدا جزء [[خوارج]] بوده و از محبت [[اهل البیت|اهل بیت]] به دور بودند؛ وی سپس مذهب [[کیسانیه|کیسانیه]]<ref>کیسانی یعنی کسانی که به امامت محمد بن حنفیه بعد از امام حسین (علیه السلام) گرائیدند. برای اطلاع بیشتر ر.ک: ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۱۴.</ref> را برگزید و در نهایت به راه راست هدایت شد و به جمع [[امامیه|امامیه]] پیوست.
-در کتاب «[[تنقیح المقال فی علم الرجال (کتاب)|تنقیح المقال]]» [[عبدالله مامقانی|علامه مامقانی]] در مورد سید حمیری داستانی شگفت نقل شده که او روزی در راه [[مدینه]] بود، در حالی که کوزه ای از [[شراب خواری|شراب]] با خود به همراه داشت؛ ناگهان با [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه السلام مواجه شد! حضرت [با اینکه می دانست او در کوزه چه به همراه دارد] از او پرسیدند: حمیری در کوزه چه داری؟ او گفت: یا ابن رسول الله، شیر در کوزه به همراه دارم! امام صادق علیه السلام فرمود: مقداری از آن شیر را در کف دست من بریز! پس [کوزه را خم کرد و با تعجب دید] مقداری شیر از کوزه به کف دستان مبارک حضرت ریخته شد! در این هنگام حضرت از او سؤال کرد: امام زمانت کیست؟ حمیری گفت: امام زمان من کسی است که شراب را تبدیل به شیر می کند!<ref>«… فمرّ یوماً فی طریق من‌ طرق المدینه و معه إبریق فیه خمر، فلقیه الصادق علیه السلام، فقال له: یا حمیری! ما فی إبریقک؟ فقال: یابن رسول اللّه! إنّه لبن! فقال له: صبّ‌ فی کفّی من اللبن، فصبّه فی کفّه، فإذا هو لبن! فقال له الصادق علیه السلام: مَن إمام زمانک؟ فقال: الذی حوّل الخمر لبناً».</ref> در احوالات سید آورده اند که از گناه خود (شرب خمر) [[توبه]] کرد و امام صادق علیه السلام بارها برای او دعا فرمود.<ref>تنقیح المقال، ج۱۰، ص۳۱۳.</ref>
+در کتاب «[[تنقیح المقال فی علم الرجال (کتاب)|تنقیح المقال]]» [[عبدالله مامقانی|علامه مامقانی]] در مورد تحول اعتقادی سید حمیری داستانی شگفت نقل شده که او روزی در راه [[مدینه]] بود، در حالی که کوزه ای از [[شراب خواری|شراب]] با خود به همراه داشت؛ ناگهان با [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه السلام مواجه شد! حضرت [با اینکه می دانست او در کوزه چه به همراه دارد] از او پرسیدند: حمیری در کوزه چه داری؟ او گفت: یا ابن رسول الله، شیر در کوزه به همراه دارم! امام صادق علیه السلام فرمود: مقداری از آن شیر را در کف دست من بریز! پس [کوزه را خم کرد و با تعجب دید] مقداری شیر از کوزه به کف دستان مبارک حضرت ریخته شد! در این هنگام حضرت از او سؤال کرد: امام زمانت کیست؟ حمیری گفت: امام زمان من کسی است که شراب را تبدیل به شیر می کند!<ref>«… فمرّ یوماً فی طریق من‌ طرق المدینه و معه إبریق فیه خمر، فلقیه الصادق علیه السلام، فقال له: یا حمیری! ما فی إبریقک؟ فقال: یابن رسول اللّه! إنّه لبن! فقال له: صبّ‌ فی کفّی من اللبن، فصبّه فی کفّه، فإذا هو لبن! فقال له الصادق علیه السلام: مَن إمام زمانک؟ فقال: الذی حوّل الخمر لبناً».</ref> در احوالات سید آورده اند که از گناه خود (شرب خمر) [[توبه]] کرد و امام صادق علیه السلام بارها برای او [[دعا]] فرمود.<ref>تنقیح المقال، ج۱۰، ص۳۱۳.</ref>
 همچنین [[ابن شهر آشوب]] از داود برقی، داستانی نقل می‌کند که خلاصه آن این است:
-به سید حمیری گفتند که نزد حضرت صادق (علیه‌السلام) نام تو بُرده شد و حضرت فرمود: سید کافر است. پس سید به محضر امام صادق (علیه‌السلام) مشرّف شد و عرض کرد: با اینکه من این همه شما را دوست می‌دارم و به خاطر شما با مردم درگیرم، شما چطور مرا کافر می‌دانید؟ حضرت فرمود: این کارها به درد تو نمی‌خورد، مادام که به حجت زمانت کافر هستی. سپس امام صادق (علیه‌السلام) با استفاده از قدرت امامت، [[محمد بن حنفیه]] را به او نشان داد که به [[امامت]] حجت زمان، حضرت جعفر بن محمد الصادق (علیه‌السلام) اقرار و اعتراف کرد. در این وقت بود که سید حمیری از خانه امام بیرون آمد در حالی که می‌گفت: تَجَعفرتُ باسم ‌الله فیمن تجعفر... .<ref>محمدبن علی بن شهرآشوب سروی مازندرانی، مناقب آل ابی‌طالب، جزء ۴، ص ۲۴۵.</ref>
+به سید حمیری گفتند که نزد حضرت صادق (علیه‌السلام) نام تو بُرده شد و حضرت فرمود: سید کافر است. پس سید به محضر امام صادق (علیه‌السلام) مشرّف شد و عرض کرد: با اینکه من این همه شما را دوست می‌دارم و به خاطر شما با مردم درگیرم، شما چطور مرا کافر می‌دانید؟ حضرت فرمود: این کارها به درد تو نمی‌خورد، مادام که به حجت زمانت کافر هستی. سپس امام صادق (علیه‌السلام) با استفاده از قدرت [[امامت]]، [[محمد بن حنفیه]] را به او نشان داد که به امامت حجت زمان -حضرت جعفر بن محمد الصادق (علیه‌السلام)- اقرار و اعتراف کرد. در این وقت بود که سید حمیری از خانه امام بیرون آمد در حالی که می‌گفت: تَجَعفرتُ باسم ‌الله فیمن تجعفر... .<ref>محمدبن علی بن شهرآشوب سروی مازندرانی، مناقب آل ابی‌طالب، جزء ۴، ص ۲۴۵.</ref>
 '''وفات:'''
-سید حمیری سرانجام، در [[بغداد]] در سال ‌۱۷۳ هجری دار فانی را وداع گفت و همانجا مدفون گردید.<ref>پیرامون شخصیت او، از جمله ر.ک: «الغدیر»، ج ۲، «شاعر العقیده‌»، محمدتقى حکیم، «سید حمیرى، سالار شاعران‌»، محمد صحتى.</ref>
+سید اسماعیل حمیری، علاوه بر [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه السلام، به ديدار [[امام كاظم]] علیه السلام نیز مشرف گرديد. او سرانجام در [[بغداد]] در سال ‌۱۷۳ هجری دار فانی را وداع گفت و همانجا مدفون گردید.<ref>پیرامون شخصیت او، از جمله ر.ک: «الغدیر»، ج ۲، «شاعر العقیده‌»، محمدتقى حکیم، «سید حمیرى، سالار شاعران‌»، محمد صحتى.</ref>
 == شعر سید حمیری ==
 سید حمیری از شاعران متعهد و سلحشورى است که با حماسه‌سرایى‌هاى خود، از حریم [[حق]] و فضائل و برترى [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم السلام)، دفاع مى‌کرد. زبان شعرى حمیری در مدح دودمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]] و هجو و رسواکردن [[بنی امیه|بنى امیه]]، بسیار نافذ و بران‌ بود. مجموعه [[شعر]] او با عنوان «دیوان السید الحمیرى» چاپ شده است.
-طبع شعر وی به قدری روان و شعرش به حدی فراوان بود که تاکنون کسی موفق به تدوین دیوان جامع و ضبط همه اشعار او نشده است. تنها ۲۳۰۰ [[قصیده]] از هاشمیات او را جمع آورده ‌اند.
+طبع شعر وی به قدری روان و شعرش به حدی فراوان بود که تاکنون کسی موفق به تدوین [[دیوان (شعر)|دیوان]] جامع و ضبط همه اشعار او نشده است. تنها ۲۳۰۰ [[قصیده]] از هاشمیات او را جمع آورده ‌اند.
-در روایتی آمده که [[امام صادق‌]] علیه السلام به او فرمود: «سمّتک امک ‌سیدا، وفّقت فى ذلک و انت ‌سید الشعراء»<ref>الغدیر، ج ۲، ص ۲۳۲.</ref> مادرت تو را «سید» نامید، در این باره موفق‌ شدى و تو سالار شاعرانى.
+در روایتی آمده که [[امام صادق‌]] علیه السلام به او فرمود: «سمّتکَ امُّک ‌سیّداً، وفّقتَ فى ذلک و أنت ‌سیّد الشعراء»؛<ref>الغدیر، ج ۲، ص ۲۳۲.</ref> مادرت تو را «سید» نامید، در این باره موفق‌ شدى و تو سالار شاعرانى.
-همچنین روزی حضرت صادق‌ علیه السلام در منزل خود او را نشاند و خانواده امام، پشت پرده نشستند. امام‌ از او خواست در سوگ [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]<nowiki/> علیه السلام شعر بخواند. او هم [[مرثیه|مرثیه‌اى]] خواند، با این [[مطلع]]: اُمرر على جَدث الحسین * فقل لأعظُمه الزکیه ... . و امام صادق‌ علیه السلام گریست و صداى ناله از خانه آن حضرت بلند شد تا حدى که به او گفتند: دیگر بس است. او نیز شعرش را متوقف کرد.<ref>اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۵۸۶.</ref>
+همچنین روزی حضرت صادق‌ علیه السلام در منزل خود او را نشاند و خانواده امام، پشت پرده نشستند. امام‌ از او خواست در سوگ [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]<nowiki/> علیه السلام شعر بخواند. او هم [[مرثیه|مرثیه‌اى]] خواند، با این [[مطلع]]: اُمرُر على جَدث الحسین * فقُل لأعظُمه الزکیه... . و امام صادق‌ علیه السلام گریست و صداى ناله از خانه آن حضرت بلند شد تا حدى که به او گفتند: دیگر بس است. او نیز شعرش را متوقف کرد.<ref>اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۵۸۶.</ref>
-حمیری [[قصیده|قصاید]] متعددى سرود. از جمله معروفترین آنها، «قصیده عینیه» است که پس از شهادت [[زید بن علی بن الحسین|زید]] فرزند [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]] (علیه السلام) سرود و مطابق روایتى، [[امام رضا علیه السلام|حضرت رضا]] (علیه السلام) در خواب، [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه وآله) را همراه [[امام علی علیه السلام|على]] و [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] و [[امام حسن علیه السلام|حسن]] و [[امام حسین علیه السلام|حسین]] (علیهم السلام) مشاهده کرد که در کنارشان، سید حمیرى همین قصیده عینیه را مى‌خواند؛ در پایان، پیامبر (ص) به حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «این قصیده را حفظ کن و به شیعیان ما امر کن تا آن را حفظ کنند و همواره آن را بخوانند که در این صورت، [[بهشت]] را براى آنها ضامن مى‌گردم».
+حمیری [[قصیده|قصاید]] متعددى سرود؛ از جمله معروفترین آنها، «قصیده عینیه» است که پس از شهادت [[زید بن علی بن الحسین]] فرزند [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]] (علیه السلام) سرود و مطابق روایتى، [[امام رضا علیه السلام|حضرت رضا]] (علیه السلام) در خواب، [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه وآله) را همراه [[امام علی علیه السلام|على]] و [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] و [[امام حسن علیه السلام|حسن]] و [[امام حسین علیه السلام|حسین]] (علیهم السلام) مشاهده کرد که در کنارشان، سید حمیرى همین قصیده عینیه را مى‌خواند؛ در پایان، پیامبر (ص) به حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: «این قصیده را حفظ کن و به [[شیعه|شیعیان]] ما امر کن تا آن را حفظ کنند و همواره آن را بخوانند که در این صورت، [[بهشت]] را براى آنها ضامن مى‌گردم».
-ابیاتی از این قصیده طولانی که اشاره به ماجرای [[غدیر]] دارد در اینجا ذکر می شود:
+ابیاتی از این قصیده طولانی -که اشاره به ماجرای [[غدیر]] دارد- در اینجا ذکر می شود:
 *رَافِعُهَا أَکْرِمْ بِکَفِّ الَّذِی * یَرْفَعُ وَ الْکَفِّ الَّذِی یُرْفَعُ‏
@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 *فردای قیامت‌ نه‌ آنان‌ می‌توانند در حوض‌ علی‌ وارد شوند، و نه‌ علی دربارۀ آنها شفاعت‌ می‌کند... .
-سید حمیرى، علاوه بر چیرگى در شعر و ادب، در [[علوم قرآن|علوم قرآنى]]، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[حدیث|حدیث]] و [[علم کلام|کلام]] نیز چهره‌اى بارز بود و نامش در کنار نام عالمان بزرگ مطرح است.
+سید حمیرى، علاوه بر چیرگى در شعر و ادبیات، در [[علوم قرآن|علوم قرآنى]]، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[حدیث|حدیث]] و [[علم کلام|کلام]] نیز چهره‌اى بارز بود و نامش در کنار نام عالمان بزرگ مطرح است.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
-* جواد محدثی، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، نشر معروف.
+* [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، جواد محدثی، نشر معروف.
-* ویکی نور.
+* "سید حمیری، اسماعیل بن محمد"، ویکی نور.
 * سایت پرسمان.
 * سایت راسخون.
+[[رده:اصحاب امام صادق علیه السلام]][[رده:علمای قرن دوم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:شعرای عرب]]
-[[رده:شعرای اهل البیت]]
+[[رده:شعرای اهل البیت]][[رده:متکلمان]][[رده:محدثان]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{مدخل دائره المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}}
+{{مدخل دائرة المعارف|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)|فرهنگ عاشورا]]}}
 از برجسته‌ترين شاعران [[شيعه]] كه در [[عراق]] مى‌زيست و مورد عنايت ‌خاص ائمه، بخصوص [[امام صادق‌]] علیه السلام بود. در مدح [[اهل بيت]] و مرثيه [[سیدالشهدا]] علیهم السلام و شهداى كربلا، آثار برجسته‌اى سروده است.
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 ==منابع==
 جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۰۶
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{~~بخشی از یک~~ کتاب}}	+	{{مدخل دائره المعارف\|کتاب [[فرهنگ عاشورا(کتاب)\|فرهنگ عاشورا]]}}

	از برجسته‌ترين شاعران [[شيعه]] كه در [[عراق]] مى‌زيست و مورد عنايت ‌خاص ائمه، بخصوص [[امام صادق‌]] علیه السلام بود. در مدح [[اهل بيت]] و مرثيه [[سیدالشهدا]] علیهم السلام و شهداى كربلا، آثار برجسته‌اى سروده است.		از برجسته‌ترين شاعران [[شيعه]] كه در [[عراق]] مى‌زيست و مورد عنايت ‌خاص ائمه، بخصوص [[امام صادق‌]] علیه السلام بود. در مدح [[اهل بيت]] و مرثيه [[سیدالشهدا]] علیهم السلام و شهداى كربلا، آثار برجسته‌اى سروده است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۳
(بدون تفاوت)