سیاق آیات - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۹ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۰

2026-08-09T18:10:44Z

مهدی موسوی در ‏۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۹

2026-06-07T13:09:05Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۲

2025-05-18T10:32:58Z

Zamani در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۴

2025-05-18T10:04:35Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-17T07:12:43Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: ویرایش

2021-01-05T10:22:14Z

ویرایش

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: 10پروژه: درج شناسه

2020-02-23T07:02:08Z

10پروژه: درج شناسه

سید مهدی خدایی: 8پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-12-01T07:21:57Z

8پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Aghajani در ‏۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۲۸

2019-09-22T11:28:50Z

Aghajani در ‏۱۷ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۳۶

2019-08-17T09:36:03Z

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==معناشناسی سیاق==
-«سیاق» را می توان از ریشه کلمه «سوق» به معنی حرکت دادن یا جهت دادن دانست؛ نظیر آنچه که در این [[آیه]] شریفه آمده است: {{متن قرآن|«وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِینَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا»}}؛ ([[سوره مریم]]، ۸۶) و مجرمان را با حال تشنگى به سوى [[دوزخ]] مى‌رانیم.
+«سیاق» را می توان از ریشه کلمه «سوق» به معنی حرکت دادن یا جهت دادن دانست؛ نظیر آنچه که در این [[آیه]] شریفه آمده است: {{متن قرآن|«وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ وِرْدًا»}}؛ ([[سوره مریم]]، ۸۶) و مجرمان را با حال تشنگى به سوى [[دوزخ]] مى‌رانیم.
 با توجه به این معنی، آیاتی را می توان «هم سیاق» برشمرد که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده، و آهنگ و موضوع واحدی را دنبال کنند. همچنین مى‌توان معناى اصطلاحى آن را چنین تعریف کرد: «سیاق عبارت است از نوع چینش کلمات یک جمله و پیوند آن با جمله‌هاى پیشین و پسین و محتواى کلى برآمده از آن».
@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 به این نکته باید توجه داشت که سیاق گاهى مربوط به متن است و گاهى مربوط به چگونگى تلفظ و اداى جمله از سوى متکلم، که مى‌توان به آن «سیاق آوایى» گفت. یک جمله ممکن است طورى تلفظ شود که معناى جمله خبرى بدهد و ممکن است عین همان جمله به گونه‌اى ادا شود که معناى استفهام انکارى بدهد. البته امروزه با علامت‌گذارى‌هاى معمول در ویراستارى، نوع جمله تعیین مى‌شود، ولى ما در اینجا با سیاق متن بدون در نظر گرفتن چگونگى تلفظ آن سروکار داریم.
-اساساً دلالت سیاق از مقوله دلالت عقلى و بر اساس التزامات عقلى الفاظ است و در استفاده از سیاق جمله باید صرفا از التزامات لفظ استفاده کرد. بنابراین استفاده از قراین خارجى مانند [[شأن نزول]] و آیات دیگر [[قرآن]] که در کنار آیه مورد بحث قرار ندارد و همچنین [[قواعد فقهى|قواعد شرعى]] و مانند آنها، دلالت سیاق به شمار نمى‌آید. مثلا آیه شریفه {{متن قرآن|«وَ آتُوا الْیتامى أَمْوالَهُمْ»}} ([[سوره نساء]]، ۲) را با توجه به [[احکام شرعی|احکام شرعى]] چنین معنا مى‌کنیم که اموال یتیمان را «پس از [[بلوغ]]» به آنها بدهید. عبارت «پس از بلوغ» را از سیاق آیه استفاده نکرده‌ایم بلکه آن را از یک حکم شرعى استفاده کرده‌ایم.
+اساساً دلالت سیاق از مقوله دلالت عقلى و بر اساس التزامات عقلى الفاظ است و در استفاده از سیاق جمله باید صرفا از التزامات لفظ استفاده کرد. بنابراین استفاده از قراین خارجى مانند [[شأن نزول]] و آیات دیگر [[قرآن]] که در کنار آیه مورد بحث قرار ندارد و همچنین [[قواعد فقهى|قواعد شرعى]] و مانند آنها، دلالت سیاق به شمار نمى‌آید. مثلا آیه شریفه {{متن قرآن|«وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ ...»}} ([[سوره نساء]]، ۲) را با توجه به [[احکام شرعی|احکام شرعى]] چنین معنا مى‌کنیم که اموال یتیمان را «پس از [[بلوغ]]» به آنها بدهید. عبارت «پس از بلوغ» را از سیاق آیه استفاده نکرده‌ایم بلکه آن را از یک حکم شرعى استفاده کرده‌ایم.
 استفاده از دلالت سیاق، کمبود لفظ در بیان معانى را تا اندازه‌اى جبران مى‌کند. سیاق آنچنان اهمیتى دارد که مى‌توان معناى مراد لفظى را که از اضداد است، به وسیله آن معلوم ساخت. همچنین مخاطب با توجه به سیاق کلام مى‌تواند معناى مجازى لفظ را بفهمد.
@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 مفسران و دانشمندان [[علوم قرآن|علوم قرآنى]] همواره به ارزش و اهمیت دلالت سیاق در فهم درست آیات قرآنى توجه داشته‌اند. به نظر [[فخر رازى]] بیشترین لطایف قرآن در ترتیبات و روابط آیات قرار داده شده است.<ref>فخررازى، مفاتیح الغیب تفسیر کبیر، ج ۱۰، ص ۱۱۰. </ref>
-[[محمد بن بهادر زرکشی|زرکشى]] دلالت سیاق را در تبیین [[مجمل و مبین|مجمل]] و تخصیص [[عام و خاص|عام]] و تقیید [[مطلق و مقید|مطلق]] و تنوع [[دلالت الفاظ قرآن|دلالت]] راهگشا مى‌داند و مى‌گوید: «دلالت سیاق از بزرگ‌ترین قراینى است که مراد متکلم را مى‌رساند و هر کس از آن غفلت کند، در موارد مشابه آن دچار اشتباه مى‌شود و در مناظرات خود مغالطه مى‌کند. به این سخن خداوند بنگر: {{متن قرآن|«ذُقْ اِنَّک أَنْتَ الْعَزیزُ الْکریمُ»}} ([[سوره دخان]]، ۴۹) خواهى دید که سیاق آن دلالت مى‌کند که منظور از عزیز و کریم، ذلیل و حقیر است».<ref>زرکشى، البرهان فى علوم القرآن، ج۲، ص۲۰۰.</ref> چون این آیه در ردیف آیاتى است که مربوط به عذاب هاى دوزخیان است و این خطاب متوجه اهل [[جهنم]] است.
+[[محمد بن بهادر زرکشی|زرکشى]] دلالت سیاق را در تبیین [[مجمل و مبین|مجمل]] و تخصیص [[عام و خاص|عام]] و تقیید [[مطلق و مقید|مطلق]] و تنوع [[دلالت الفاظ قرآن|دلالت]] راهگشا مى‌داند و مى‌گوید: «دلالت سیاق از بزرگ‌ترین قراینى است که مراد متکلم را مى‌رساند و هر کس از آن غفلت کند، در موارد مشابه آن دچار اشتباه مى‌شود و در مناظرات خود مغالطه مى‌کند. به این سخن خداوند بنگر: {{متن قرآن|«ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ»}} ([[سوره دخان]]، ۴۹) خواهى دید که سیاق آن دلالت مى‌کند که منظور از عزیز و کریم، ذلیل و حقیر است».<ref>زرکشى، البرهان فى علوم القرآن، ج۲، ص۲۰۰.</ref> چون این آیه در ردیف آیاتى است که مربوط به عذاب هاى دوزخیان است و این خطاب متوجه اهل [[جهنم]] است.
 سابقه استفاده از سیاق آیات در [[تفسیر قرآن|تفسیر قرآن]] به زمان [[صحابه]] و [[تابعین|تابعین]] برمى‌ گردد. در روایاتِ نقل شده از [[معصوم|معصومین]] علیهم السلام نیز، در مواردى از سیاق آیات براى بیان معنا استفاده شده است که نمونه‌هایى از آن را ارائه خواهیم کرد. البته در این نمونه‌ها کلمه «سیاق» به کار نرفته ولى عملاً از آن استفاده شده است.
-شاید نخستین کسى که این کلمه را به همین معنا بکار برده و به آن تصریح کرده، [[شافعی|شافعى]] (متوفى ۲۰۴ ق) باشد که در کتاب خود با عنوان «الرسالة»، بابى تحت عنوان: «باب الصنف سیاقه یبیّن معناه» دارد و در آنجا راجع به دلالت سیاق مطالب مختصرى آورده و براى آن آیه {{متن قرآن|«وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیةِ»}} را مثال زده که مراد از «قریه» اهل قریه است.<ref>شافعى، الرسالة، ص ۶۲.</ref>
+شاید نخستین کسى که این کلمه را به همین معنا بکار برده و به آن تصریح کرده، [[شافعی|شافعى]] (متوفى ۲۰۴ ق) باشد که در کتاب خود با عنوان «الرسالة»، بابى تحت عنوان: «باب الصنف سیاقه یبیّن معناه» دارد و در آنجا راجع به دلالت سیاق مطالب مختصرى آورده و براى آن آیه {{متن قرآن|«وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ ...»}}<ref>[[آیه 163 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۶۳.]]</ref> را مثال زده که مراد از «قریه» اهل قریه است.<ref>شافعى، الرسالة، ص ۶۲.</ref>
 در اینجا دو نمونه‌ از استفاده از سیاق در تفسیر آیات را ذکر می کنیم:
-۱. در روایتى از [[امام باقر]] علیه السلام که در مسئله [[وضو]] وارد شده است، حضرت از «[[آیه وضو|آیه وضو]]» به وسیله دلالت سیاق مطالبى را استخراج مى‌کند. در بخشى از این روایت چنین آمده است: «... ثم فصّل بین الکلام فقال: {{متن قرآن|«وامسحوا بِرُءوُسِکم»}} فعرفنا حین قال «بِرُءوُسِکم» انّ المسح ببعض الرأس لمکان الباء، ثم وصل الرجلین بالرأس کما وصل الیدین بالوجه فقال: {{متن قرآن|«وارجلَکم الى الکعبَین»}} فعرفنا حین وصلهما بالرأس ان المسح على بعضهما...».<ref>وسائل الشیعه، ج۱، ص۴۱۳.</ref>
+۱. در روایتى از [[امام باقر]] علیه السلام که در مسئله [[وضو]] وارد شده است، حضرت از «[[آیه وضو|آیه وضو]]» به وسیله دلالت سیاق مطالبى را استخراج مى‌کند. در بخشى از این روایت چنین آمده است: {{متن حدیث|«... ثم فصّل بین الکلام فقال: {{متن قرآن|«... وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 6 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۶.]]</ref> فعرفنا حین قال «بِرُءوُسِکم» انّ المسح ببعض الرأس لمکان الباء، ثم وصل الرجلین بالرأس کما وصل الیدین بالوجه فقال: {{متن قرآن|«... وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْن ...»}}<ref name=":۰" /> فعرفنا حین وصلهما بالرأس ان المسح على بعضهما...»}}.<ref>وسائل الشیعه، ج۱، ص۴۱۳.</ref>
 در این روایت، امام علیه السلام از آمدن حرف «با» بر سر «رُءوُسِکم» و عطف «أرجلَکم» به آن چنین استفاده کرده که قسمتى از سر و پا مسح مى‌شود و نه همه آنها.
-۲. یزید بن صهیب مى‌گوید: [[جابر بن عبدالله انصاری|جابر بن عبداللّه‌ انصارى]] از [[پیامبر اسلام|پیامبر خدا]] صلی الله علیه و آله نقل کرد که فرمود: قومى از اهل [[ایمان|ایمان]] با [[شفاعت]] [[محمد]](ص) از آتش بیرون مى‌آیند. یزید مى‌گوید: به جابر گفتم: خداوند در قرآن مى‌فرماید: {{متن قرآن|«وَ ما هُمْ بِخارِجینَ مِنْها»}} ([[سوره مائده]]، ۳۷) جابر گفت: آیه پیش از آن را بخوان که فرموده: {{متن قرآن|«اِنَّ الَّذینَ کفَرُوا...»}} آیه درباره کافران است (نه مؤمنان).<ref>ابونعیم اصفهانى، مسند ابى‌حنیفه، ص ۲۶۰. </ref>
+۲. یزید بن صهیب مى‌گوید: [[جابر بن عبدالله انصاری|جابر بن عبداللّه‌ انصارى]] از [[پیامبر اسلام|پیامبر خدا]] صلی الله علیه و آله نقل کرد که فرمود: قومى از اهل [[ایمان|ایمان]] با [[شفاعت]] [[محمد]] (صلی الله علیه و آله) از آتش بیرون مى‌آیند. یزید مى‌گوید: به جابر گفتم: خداوند در قرآن مى‌فرماید: {{متن قرآن|«...  وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا ...»}} ([[سوره مائده]]، ۳۷) جابر گفت: آیه پیش از آن را بخوان که فرموده: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ...»}} آیه درباره کافران است (نه مؤمنان).<ref>ابونعیم اصفهانى، مسند ابى‌حنیفه، ص ۲۶۰. </ref>
 معلوم مى‌شود که پیشینیان در [[فهم قرآن]] به این نکته توجه داشته‌اند که یک [[آیه]] و یا یک جمله از یک آیه را نباید بدون توجه به قبل و بعد آن معنا کرد و سیاق هم از همین مقوله است.
@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 ==ضوابط استفاده از سیاق==
-مى‌توان گفت که استفاده از سیاق کلام، کارى ذوقى است و هر کسى مى‌تواند با توجه به برایند کلام به نتایج خاصى برسد. معروف است که عربى بادیه نشین از کسى شنید که این آیه را مى‌خواند: {{متن قرآن|«وَالسّارِقُ وَ السّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیدِیهُما جَزآءً بِما کسَبا نَکالاً مِنَ اللّهِ ...»}} ([[سوره مائده]]، ۳۸) و آخر آن را چنین مى‌خواند: «واللّه‌ غفور رحیم». آن عرب گفت: نباید آخر آیه این چنین باشد، چون بریدن دست با [[غفور (اسم الله)|غفور]] و [[رحیم (اسم الله)|رحیم]] بودن [[الله|خداوند]] سازگار نیست. آن شخص به قرآن مراجعه کرد، دید آخر آیه چنین است: {{متن قرآن|«وَاللّهُ عَزیزٌ حَکیمٌ»}}. وقتى آن را خواند، عرب گفت: درست است باید چنین باشد.
+مى‌توان گفت که استفاده از سیاق کلام، کارى ذوقى است و هر کسى مى‌تواند با توجه به برایند کلام به نتایج خاصى برسد. معروف است که عربى بادیه نشین از کسى شنید که این آیه را مى‌خواند: {{متن قرآن|«وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ ...»}} ([[سوره مائده]]، ۳۸) و آخر آن را چنین مى‌خواند: {{متن قرآن|«... وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»}}. آن عرب گفت: نباید آخر آیه این چنین باشد، چون بریدن دست با [[غفور (اسم الله)|غفور]] و [[رحیم (اسم الله)|رحیم]] بودن [[الله|خداوند]] سازگار نیست. آن شخص به قرآن مراجعه کرد، دید آخر آیه چنین است: {{متن قرآن|«... وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»}}. وقتى آن را خواند، عرب گفت: درست است باید چنین باشد.
 بنابراین، استفاده از سیاق در فهم آیات باید از ضوابط معینى پیروى کند و هر کسى ذوق و سلیقه خود را بر آیه [[قرآن]] تحمیل نکند و این کار با احتیاط کامل و با اندیشیدن بسیار صورت گیرد. برخى از ضوابط استفاده از سیاق در فهم آیات به قرار زیر است:

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-از جمله اصطلاحات رایج در [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] به خصوص «[[تفسیر قرآن|تفسیر]]»، اصطلاح «سیاق آیات» می باشد. در معناى اصطلاحى «سیاق»، نظم و ترتیب جمله‌ها و چینش کلمات مورد نظر است و مطلبى که از سیاق بدست مى‌آید، بر اساس همان نظم کلمات و جمله‌هاست. به آیاتی که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده و موضوع واحدی را دنبال کنند آیات «هم سیاق» می گویند.
+«سیاق آیات» یکی از اصطلاحات رایج در [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] به خصوص «[[تفسیر قرآن|تفسیر]]» می باشد. در معناى اصطلاحى «سیاق»، نظم و ترتیب جمله‌ها و چینش کلمات مورد نظر است و مطلبى که از سیاق بدست مى‌آید، بر اساس همان نظم کلمات و جمله‌هاست. به آیاتی که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده و موضوع واحدی را دنبال کنند آیات «هم سیاق» می گویند.
 ==معناشناسی سیاق==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۴
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{خوب}}		{{خوب}}
−
	از جمله اصطلاحات رایج در [[علوم قرآن\|علوم قرآنی]] به خصوص «[[تفسیر قرآن\|تفسیر]]»، اصطلاح «سیاق آیات» می باشد. در معناى اصطلاحى «سیاق»، نظم و ترتیب جمله‌ها و چینش کلمات مورد نظر است و مطلبى که از سیاق بدست مى‌آید، بر اساس همان نظم کلمات و جمله‌هاست. به آیاتی که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده و موضوع واحدی را دنبال کنند آیات «هم سیاق» می گویند.		از جمله اصطلاحات رایج در [[علوم قرآن\|علوم قرآنی]] به خصوص «[[تفسیر قرآن\|تفسیر]]»، اصطلاح «سیاق آیات» می باشد. در معناى اصطلاحى «سیاق»، نظم و ترتیب جمله‌ها و چینش کلمات مورد نظر است و مطلبى که از سیاق بدست مى‌آید، بر اساس همان نظم کلمات و جمله‌هاست. به آیاتی که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده و موضوع واحدی را دنبال کنند آیات «هم سیاق» می گویند.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۲
سطر ۸۶:		سطر ۸۶:
	\|رده= دارد		\|رده= دارد
	}}		}}
		+	{{قرآن}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-از جمله اصطلاحات رایج در مباحث قرآنی به خصوص «تفسیر»، اصطلاح «سیاق آیات» می باشد.
+از جمله اصطلاحات رایج در مباحث قرآنی به خصوص «تفسیر»، اصطلاح «سیاق آیات» می باشد.در معناى اصطلاحى «سیاق» نظم و ترتيب جمله‌ها و چينش كلمات مورد نظر است و مطلبى كه از سياق بدست مى‌آيد، بر اساس همان نظم كلمات و جمله‌هاست و به آیاتی که دارای یک جهت و سمت و سوی خاص بوده و  موضوع واحدی را دنبال کنند «هم سیاق» می گویند.
 «سیاق» را می توان از ریشه کلمه «سوق» به معنی حرکت دادن یا جهت دادن دانست؛ نظیر آنچه که در این آیه شریفه آمده است: {{متن قرآن|«وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا»}}؛ و مجرمان را با حال تشنگى به سوى دوزخ مى‌رانيم.([[سوره مريم]]- 86)
@@ سطر ۹۸: / سطر ۹۸: @@
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
-|شناسه= ضعیف
+|شناسه= خوب
 |عنوان بندی مناسب= خوب
 |کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 __toc__
@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۵: @@
 [[رده:اصطلاحات تفسیری]]
 [[رده:آیات و سور]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۳۶
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~'''کلیدواژه: سیاق، سیاق آیات، قرآن کریم'''~~
−
	__toc__		__toc__