سیاق - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۹

2026-06-07T12:09:20Z

Zamani: تغییرمسیر به سیاق آیات حذف شد

2025-05-18T13:22:44Z

تغییرمسیر به سیاق آیات حذف شد

مهدی موسوی: تغییرمسیر به سیاق آیات

2012-09-23T06:28:03Z

تغییرمسیر به سیاق آیات

صفحهٔ تازه

#REDIRECT [[سیاق آیات]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 ==معنی سیاق==
-لغت سياق از نظر ساختاري مصدر است، مانند سوق و مساق و به معناي رانـدن حيوان از پشت سر است. در مقابل قيادت كه کشیدن حیوان از جلو است. و سياق الكلام روش یا اسلوب سخن یا نوشته است.<ref>ترجمه المنجد، ص507</ref>
+لغت «سیاق» از نظر ساختاری مصدر است، مانند سوق و مساق و به معنای راندن حیوان از پشت سر است؛ در مقابل «قیادت» كه کشیدن حیوان از جلو است. و سیاق الكلام روش یا اسلوب سخن یا نوشته است.<ref>ترجمه المنجد، ص۵۰۷</ref>
-اما در اصطلاح سیاق عبارت است از ساختار کلی که در مجموعه ای از کلمات، جملات و یا آیات سایه می‌افکند و بر معنای آن اثر می‌گذارد <ref>رجبی، محمود، (1385ش)، روش شناسی تفسیرقرآن، قم: سمت، ص92.</ref>
+اما در اصطلاح، سیاق عبارت است از ساختار کلی که در مجموعه ای از کلمات، جملات و یا [[آیات]] سایه می‌افکند و بر معنای آن اثر می‌گذارد.<ref>رجبی، محمود، (۱۳۸۵ش)، روش شناسی تفسیر قرآن، قم: سمت، ص۹۲.</ref>
-از منظر شهید صدر، منظور از سیاق، هرگونه دلیل دیگری است که به الفاظ و عباراتی که می‌خواهیم آن را بفهمیم، پیوند خورده است، خواه از مقوله الفاظ باشد مانند کلمات دیگری که با عبارت مورد نظر، یک سخن به هم پیوسته را تشکیل می‌دهند و خواه قرینه حالی باشند مانند اوضاع و احوالی که سخن در آن اوضاع و احوال مطرح شده است و در موضوع و مفاد لفظ مورد بحث، نوعی روشن گری دارد<ref>رجبی، محمود، (1385ش)، روش شناسی تفسیرقرآن، قم: سمت.‏ ص120-119.</ref>
+از منظر [[شهید سید محمدباقر صدر|سید محمدباقر صدر]]، منظور از سیاق، هرگونه دلیل دیگری است که به الفاظ و عباراتی که می‌خواهیم آن را بفهمیم، پیوند خورده است، خواه از مقوله الفاظ باشد، مانند کلمات دیگری که با عبارت مورد نظر، یک سخن به هم پیوسته را تشکیل می‌دهند و خواه قرینه حالی باشند مانند اوضاع و احوالی که سخن در آن اوضاع و احوال مطرح شده است و در موضوع و مفاد لفظ مورد بحث، نوعی روشن گری دارد<ref>رجبی، محمود، (۱۳۸۵ش)، روش شناسی تفسیر قرآن، قم: سمت.‏ ص۱۲۰-۱۱۹.</ref>
 به عنوان مثال عبارت "اذهب الی البحر" هنگامی که همراه با جمله "و استمع حدیثه باهتمام" گفته می‌شود، دارای ویژگی و خصوصیتی است که اگر به تنهایی بیان شود، فاقد آن است. به همین دلیل هرگاه جمله اول همراه با جمله دوم باشد، در واقع با همراه شدن قرینه پیوسته به کلام، عبارت به معنای مجازی بوده و به معنای آن است که به نزد مرد دانشمند برو. اما وقتی تنها استعمال گردد؛ معنای ظاهر و حقیقی آن است که به سوی دریا برو.
 ==انواع سیاق==
-سیاق، خود از انواع مختلفی برخوردار است که مهمترین این انواع عبارتند از:
+سیاق، خود انواع مختلفی دارد که مهمترین این انواع عبارتند از:
 === سیاق کلمات===
-گاهی از پی هم آمدن کلمه‌ها در ضمن یک جمله، پدید آورنده سیاق است که به آن سیاق کلمات گفته می‌شود<ref>رجبی، 1385، ص 125.</ref> در زبان شناسی، به سیاق کلمات یا واژگان مجاور یک واژه، واژگان همنشین گفته می‌شود.
+گاهی پی هم آمدن کلمه‌ها در ضمن یک جمله، پدید آورنده سیاق است که به آن سیاق کلمات گفته می‌شود<ref>رجبی، ۱۳۸۵، ص ۱۲۵.</ref> در زبان شناسی، به سیاق کلمات یا واژگان مجاور یک واژه، واژگان همنشین گفته می‌شود.
-در این حالت واژه در طول کلام و در بافت زبانی خویش، به طور زنجیروار، با سایر واژگان در تماس بوده و در جملات مختلف، به دلیل همنشینی و مجاورت با سایر واژگان، معانی مختلفی را القا می‌کند<ref> صفوی، کورش، (1379ش)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: انتشارات سوره مهر، ص116-117.</ref>
+در این حالت واژه در طول کلام و در بافت زبانی خویش، به طور زنجیروار، با سایر واژگان در تماس بوده و در جملات مختلف، به دلیل همنشینی و مجاورت با سایر واژگان، معانی مختلفی را القا می‌کند.<ref> صفوی، کورش، (۱۳۷۹ش)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: انتشارات سوره مهر، ص۱۱۶-۱۱۷.</ref>
-قرینه بودن این نوع سیاق و تأثیر آن در تعیین و تحدید معنای واژه‌ها، از قویترین قراین سیاقی است زیرا یک گوینده دانا در هیچ شرایطی از کلماتی که با آن جمله ای را می‌سازد؛ معانی نامتناسب را اراده نمی‌کند و از هر کلمه، معنایی را  مدّنظر  دارد که در ارتباط با معانی دیگر کلمات است.<ref>رجبی، 1385، ص 125-126.</ref>
+قرینه بودن این نوع سیاق و تأثیر آن در تعیین و تحدید معنای واژه‌ها، از قویترین قراین سیاقی است، زیرا یک گوینده دانا در هیچ شرایطی از کلماتی که با آن جمله ای را می‌سازد، معانی نامتناسب را اراده نمی‌کند و از هر کلمه، معنایی را  مدّنظر  دارد که در ارتباط با معانی دیگر کلمات است.<ref>رجبی، ۱۳۸۵، ص ۱۲۵-۱۲۶.</ref>
-مانند معنای کلمه «دین» در «مالِکِ یَوْمِ الدِّین» (حمد/4) که از سیاق کلمات آیه یا واژگان همنشین آن، روشن می‌شود که مقصود از این کلمه، جزا بوده زیرا به یوم اضافه شده است یا مفهوم «هدایت» در آیه «انَّهُمْ فِتْیَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدی» (کهف/13) به معنای ایمان است که در کشف این معنایابی گرچه  شخصیت والای اصحاب کهف و موقعیت آن‌ها در میان افراد جامعه خویش، دخیل است اما بطور ویژه، این معنا بر اثر همنشینی با واژه "امنوا" و "زِدْناهُمْ" در خود آیه، قابل استنباط است<ref>پرچم، اعظم؛ شاملی، نصرالله، (1391)، نقش و کارکرد اشتراک معنوی و سیاق در دانش وجوه ‏قرآن وترجمه های فارسی قرآن، اصفهان: چاپ نگار، ص 129و 147- 146.</ref>
+مانند معنای کلمه «دین» در {{متن قرآن|«مالِکِ یَوْمِ الدِّین»}} ([[سوره حمد]]/۴) که از سیاق کلمات [[آیه]] یا واژگان همنشین آن، روشن می‌شود که مقصود از این کلمه، جزا بوده؛ زیرا به یوم اضافه شده است. یا مفهوم «هدایت» در آیه {{متن قرآن|«انَّهُمْ فِتْیَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدی»}} ([[سوره کهف]]/۱۳) به معنای ایمان است که در کشف این معنایابی گرچه  شخصیت والای [[اصحاب کهف]] و موقعیت آن‌ها در میان افراد جامعه خویش دخیل است، اما بطور ویژه، این معنا بر اثر همنشینی با واژه "آمنوا" و "زِدْناهُمْ" در خود آیه، قابل استنباط است.<ref>پرچم، اعظم؛ شاملی، نصرالله، (۱۳۹۱)، نقش و کارکرد اشتراک معنوی و سیاق در دانش وجوه ‏قرآن وترجمه های فارسی قرآن، اصفهان: چاپ نگار، ص ۱۲۹و ۱۴۷- ۱۴۶.</ref>
 ===سیاق جملات===
-پشت سر هم آمدن جمله هائی که راجع به یک موضوع بیان می‌شود، سیاقی به وجود می‌آورد که به آن سیاق جمله‌ها گفته می‌شود. مقصود از قرینه بودن سیاق جمله‌ها، آن است که یک جمله از قران کریم، قرینه برای جمله ای دیگر در همان آیه قرار گیرد و در تعیین مقصود از جمله دیگر موثر واقع شود.
+پشت سر هم آمدن جمله هائی که راجع به یک موضوع بیان می‌شود، سیاقی به وجود می‌آورد که به آن سیاق جمله‌ها گفته می‌شود. مقصود از قرینه بودن سیاق جمله‌ها، آن است که یک جمله از [[قرآن کریم]]، قرینه برای جمله ای دیگر در همان آیه قرار گیرد و در تعیین مقصود از جمله دیگر موثر واقع شود.
-به عنوان نمونه، طبری در تفسیر عبارت «کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما»، در آیه «أَوَلَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُواْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ کَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کلَّ شیْءٍ حیٍ أَفَلَا یُؤْمِنُون»[5] (انبیاء/30) گفته که مقصود از این قسمت از آیه، آن است که در آسمان و زمین، گیاهی وجود نداشت. پس آسمان به باران و زمین به گیاهان باز و شکافته شد، به دلیل قسمت بعدی آیه که می‌فرماید: «وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ»<ref>رجبی، 1385، ص 127.</ref>
+به عنوان نمونه، [[محمد بن جریر طبری|طبری]] در [[تفسیر]] عبارت {{متن قرآن|«کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما»}}، در آیه {{متن قرآن|«أَوَلَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُواْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ کَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کلَّ شیْءٍ حیٍ أَفَلَا یُؤْمِنُون»}} ([[سوره انبیاء]]/۳۰) گفته که مقصود از این قسمت از آیه، آن است که در آسمان و زمین، گیاهی وجود نداشت. پس آسمان به باران و زمین به گیاهان باز و شکافته شد، به دلیل قسمت بعدی آیه که می‌فرماید: {{متن قرآن|«وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ»}}.<ref>رجبی، ۱۳۸۵، ص ۱۲۷.</ref>
 ===سیاق آیات===
-منظور از سياق آيه‌ها، چينش آيه‌هاي قرآن كريم در كنار يكديگر است. اين نـوع سـياق به علت آيه محوري منحصر به قرآن است كه به صورت قرينه‌اي براي تفسير آيه‌هاي پيش و بعد نقش مؤثري دارد.<ref>محمد فاکر میبدی، سیاق و تفسیر آیات، قبسات،  دوره 13، شماره 50، بهمن 1387، ص131-154</ref>
+منظور از سیاق آیه‌ها، چینش آیه‌های [[قرآن كریم]] در كنار یكدیگر است. این نوع سیاق به علت [[آیه]] محوری منحصر به قرآن است كه به صورت قرینه‌ای برای تفسیر آیه‌های پیش و بعد نقش مؤثری دارد.<ref>محمد فاکر میبدی، سیاق و تفسیر آیات، قبسات، دوره ۱۳، شماره ۵۰، بهمن ۱۳۸۷، ص۱۳۱-۱۵۴.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-*زهرا محققیان و اعظم پرچم، نقش و کارکرد علم سیاق و دانش لغت در بازنگری آیات متشابه لفظی مطالعه موردی تناسب لفظ و معنا، پژوهشهای زبانشناختی قرآن، دوره 3، شماره 1، فروردین 1393، ص93-113
+*"نقش و کارکرد علم سیاق و دانش لغت در بازنگری آیات متشابه لفظی"، زهرا محققیان و اعظم پرچم، پژوهشهای زبانشناختی قرآن، دوره ۳، شماره ۱، فروردین ۱۳۹۳.
-*محمد فاکر میبدی، سیاق و تفسیر آیات، قبسات،  دوره 13، شماره 50، بهمن 1387، ص131-154
+*سیاق و تفسیر آیات، محمد فاکر میبدی، قبسات، دوره ۱۳، شماره ۵۰، بهمن ۱۳۸۷.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۲۲
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~#REDIRECT [~~[سیاق آیات]]	+	==معنی سیاق==
		+	لغت سياق از نظر ساختاري مصدر است، مانند سوق و مساق و به معناي رانـدن حيوان از پشت سر است. در مقابل قيادت كه کشیدن حیوان از جلو است. و سياق الكلام روش یا اسلوب سخن یا نوشته است.<ref>ترجمه المنجد، ص507</ref>
		+
		+	اما در اصطلاح سیاق عبارت است از ساختار کلی که در مجموعه ای از کلمات، جملات و یا آیات سایه می‌افکند و بر معنای آن اثر می‌گذارد <ref>رجبی، محمود، (1385ش)، روش شناسی تفسیرقرآن، قم: سمت، ص92.</ref>
		+
		+	از منظر شهید صدر، منظور از سیاق، هرگونه دلیل دیگری است که به الفاظ و عباراتی که می‌خواهیم آن را بفهمیم، پیوند خورده است، خواه از مقوله الفاظ باشد مانند کلمات دیگری که با عبارت مورد نظر، یک سخن به هم پیوسته را تشکیل می‌دهند و خواه قرینه حالی باشند مانند اوضاع و احوالی که سخن در آن اوضاع و احوال مطرح شده است و در موضوع و مفاد لفظ مورد بحث، نوعی روشن گری دارد<ref>رجبی، محمود، (1385ش)، روش شناسی تفسیرقرآن، قم: سمت.‏ ص120-119.</ref>
		+
		+	به عنوان مثال عبارت "اذهب الی البحر" هنگامی که همراه با جمله "و استمع حدیثه باهتمام" گفته می‌شود، دارای ویژگی و خصوصیتی است که اگر به تنهایی بیان شود، فاقد آن است. به همین دلیل هرگاه جمله اول همراه با جمله دوم باشد، در واقع با همراه شدن قرینه پیوسته به کلام، عبارت به معنای مجازی بوده و به معنای آن است که به نزد مرد دانشمند برو. اما وقتی تنها استعمال گردد؛ معنای ظاهر و حقیقی آن است که به سوی دریا برو.
		+
		+	==انواع سیاق==
		+	سیاق، خود از انواع مختلفی برخوردار است که مهمترین این انواع عبارتند از:
		+
		+	=== سیاق کلمات===
		+
		+	گاهی از پی هم آمدن کلمه‌ها در ضمن یک جمله، پدید آورنده سیاق است که به آن سیاق کلمات گفته می‌شود<ref>رجبی، 1385، ص 125.</ref> در زبان شناسی، به سیاق کلمات یا واژگان مجاور یک واژه، واژگان همنشین گفته می‌شود.
		+
		+	در این حالت واژه در طول کلام و در بافت زبانی خویش، به طور زنجیروار، با سایر واژگان در تماس بوده و در جملات مختلف، به دلیل همنشینی و مجاورت با سایر واژگان، معانی مختلفی را القا می‌کند<ref> صفوی، کورش، (1379ش)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: انتشارات سوره مهر، ص116-117.</ref>
		+
		+	قرینه بودن این نوع سیاق و تأثیر آن در تعیین و تحدید معنای واژه‌ها، از قویترین قراین سیاقی است زیرا یک گوینده دانا در هیچ شرایطی از کلماتی که با آن جمله ای را می‌سازد؛ معانی نامتناسب را اراده نمی‌کند و از هر کلمه، معنایی را مدّنظر دارد که در ارتباط با معانی دیگر کلمات است.<ref>رجبی، 1385، ص 125-126.</ref>
		+
		+	مانند معنای کلمه «دین» در «مالِکِ یَوْمِ الدِّین» (حمد/4) که از سیاق کلمات آیه یا واژگان همنشین آن، روشن می‌شود که مقصود از این کلمه، جزا بوده زیرا به یوم اضافه شده است یا مفهوم «هدایت» در آیه «انَّهُمْ فِتْیَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدی» (کهف/13) به معنای ایمان است که در کشف این معنایابی گرچه شخصیت والای اصحاب کهف و موقعیت آن‌ها در میان افراد جامعه خویش، دخیل است اما بطور ویژه، این معنا بر اثر همنشینی با واژه "امنوا" و "زِدْناهُمْ" در خود آیه، قابل استنباط است<ref>پرچم، اعظم؛ شاملی، نصرالله، (1391)، نقش و کارکرد اشتراک معنوی و سیاق در دانش وجوه ‏قرآن وترجمه های فارسی قرآن، اصفهان: چاپ نگار، ص 129و 147- 146.</ref>
		+
		+	===سیاق جملات===
		+
		+	پشت سر هم آمدن جمله هائی که راجع به یک موضوع بیان می‌شود، سیاقی به وجود می‌آورد که به آن سیاق جمله‌ها گفته می‌شود. مقصود از قرینه بودن سیاق جمله‌ها، آن است که یک جمله از قران کریم، قرینه برای جمله ای دیگر در همان آیه قرار گیرد و در تعیین مقصود از جمله دیگر موثر واقع شود.
		+
		+	به عنوان نمونه، طبری در تفسیر عبارت «کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما»، در آیه «أَوَلَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُواْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ کَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کلَّ شیْءٍ حیٍ أَفَلَا یُؤْمِنُون»[5] (انبیاء/30) گفته که مقصود از این قسمت از آیه، آن است که در آسمان و زمین، گیاهی وجود نداشت. پس آسمان به باران و زمین به گیاهان باز و شکافته شد، به دلیل قسمت بعدی آیه که می‌فرماید: «وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْءٍ حَیٍّ»<ref>رجبی، 1385، ص 127.</ref>
		+
		+	===سیاق آیات===
		+
		+	منظور از سياق آيه‌ها، چينش آيه‌هاي قرآن كريم در كنار يكديگر است. اين نـوع سـياق به علت آيه محوري منحصر به قرآن است كه به صورت قرينه‌اي براي تفسير آيه‌هاي پيش و بعد نقش مؤثري دارد.<ref>محمد فاکر میبدی، سیاق و تفسیر آیات، قبسات، دوره 13، شماره 50، بهمن 1387، ص131-154</ref>
		+
		+	==پانویس==
		+	{{پانویس}}
		+
		+	==منابع==
		+	*زهرا محققیان و اعظم پرچم، نقش و کارکرد علم سیاق و دانش لغت در بازنگری آیات متشابه لفظی مطالعه موردی تناسب لفظ و معنا، پژوهشهای زبانشناختی قرآن، دوره 3، شماره 1، فروردین 1393، ص93-113
		+	*محمد فاکر میبدی، سیاق و تفسیر آیات، قبسات، دوره 13، شماره 50، بهمن 1387، ص131-154