سوء ظن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۰

2026-06-03T13:30:37Z

Mohammadi: /* حکم شرعی سوءظن */

2025-03-26T11:06:40Z

‏حکم شرعی سوءظن

Mohammadi: /* سوءظن در قرآن */

2025-03-25T14:58:27Z

‏سوءظن در قرآن

Mohammadi: /* جایگاه سوءظن */

2025-03-25T14:35:53Z

‏جایگاه سوءظن

مهدی موسوی: ویرایش

2020-11-05T09:54:18Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۵ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۱۷

2020-11-05T08:17:49Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۳

2020-06-29T10:13:04Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۰۲

2020-06-29T10:02:27Z

Aghajani: /* حكم شرعی سوءظن */

2020-06-29T07:54:44Z

‏حكم شرعی سوءظن

Aghajani: /* حكم شرعی سوءظن */

2020-06-29T07:54:15Z

‏حكم شرعی سوءظن

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
+'''«سوءظَنّ»''' یکی از صفات رذیله و ناپسند [[اخلاق|اخلاقی]] است، به این معنا که [[انسان]] نسبت به دیگران گونه‌ای بدگمانی و بدبینی داشته باشد، بطوری که گفتار و کردار دیگران را در اکثر موارد حمل بر جهت منفی کند. سوءظن نسبت به [[خدا]] و نیز نسبت به مردم، مفاسد زیادی به دنبال دارد و در [[قرآن مجید]] و روایات [[اهل بیت]] علیهم‌السّلام مورد نهی و نکوهش قرار گرفته است.
 == مفهوم‌شناسی سوءظن ==
-آنچه در [[آیه|آیات]] و أخبار از آن نهی شده، ظنّ سوء است که همان گمان نزدیک به یقین است، به گونه ای که موجب تمایل نفس به قبول آن شود؛ به این معنی که گمان بد را به دل راه دهد و به آن معتقد شود، لکن مجرّد گذشتن چیزی به خطور در ذهن، ظن مذموم و ناپسند نیست و وجه تمایز سوءظن از صِرف خطور امری به ذهن، این است که به واسطه سوءظن تغییری در دل، احساس می شود. مثلا الفت و محبّت به نفرت و دشمنی تبدیل می شود و یا رفتار و معاشرت نسبت به گذشته تفاوت می کند و دلیل این بیان، گفتار [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلّی اللّه علیه و آله و سلّم است که فرمود: {{متن حدیث|ثَلاثٌ فِی الْمُؤْمِنِ لاتَسْتَحْسِنُ و لَهُ مِنْهُنَّ مَخْرَجٌ، فَمَخْرَجَُهُ مِن سُؤءِ الظّنّ ألا یحَقّقَهُ}}؛ سه چیز است که برای مؤمن پسندیده نیست و راه فرار از آن ها برای او مهیا است، و راه گریز از سوءظن این است که آن را به عمل درنیاورد،<ref>بحارالانوار، ج۷۲، ص۲۰۱، باب ۶۲</ref> یعنی در دل به گمان خود معتقد نشود و به معرض عمل درنیاورد، نه در قلب و نه در عمل.
+آنچه در [[آیه|آیات]] و أخبار از آن نهی شده، ظنّ سوء است که همان گمان نزدیک به یقین است، به گونه ای که موجب تمایل نفس به قبول آن شود؛ به این معنی که گمان بد را به دل راه دهد و به آن معتقد شود، لکن مجرّد گذشتن چیزی به خطور در ذهن، ظن مذموم و ناپسند نیست و وجه تمایز سوءظن از صِرف خطور امری به ذهن، این است که به واسطه سوءظن تغییری در دل، احساس می شود. مثلا الفت و محبّت به نفرت و دشمنی تبدیل می شود و یا رفتار و معاشرت نسبت به گذشته تفاوت می کند و دلیل این بیان، گفتار [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلّی اللّه علیه و آله است که فرمود: {{متن حدیث|ثَلاثٌ فِی الْمُؤْمِنِ لاتَسْتَحْسِنُ و لَهُ مِنْهُنَّ مَخْرَجٌ، فَمَخْرَجَُهُ مِن سُؤءِ الظّنّ ألا یحَقّقَهُ}}؛ سه چیز است که برای مؤمن پسندیده نیست و راه فرار از آن ها برای او مهیا است، و راه گریز از سوءظن این است که آن را به عمل درنیاورد،<ref>بحارالانوار، ج۷۲، ص۲۰۱، باب ۶۲</ref> یعنی در دل به گمان خود معتقد نشود و به معرض عمل درنیاورد، نه در قلب و نه در عمل.
 === ترتیب اثر دادن به سوءظن ===
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۳: @@
 ===منشأ سوءظن===
-سوءظنّ و بد دلی از نتایج ضعف و پستی [[نفس]] و حاکی از خبث باطن انسان است. [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام می فرمایند:{{متن حدیث| سُوءُ الظَّنِّ بِمَنْ لایخُونُ مِنَ اللُّؤمِ}}؛ از پستی انسان است که به کسانی که خیانت پیشه نیستند، بدگمان باشد.<ref>غررالحکم، ۲۶۳</ref>
+سوءظنّ و بد دلی از نتایج ضعف و پستی [[نفس]] و حاکی از خبث باطن انسان است. [[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام می فرمایند: {{متن حدیث| سُوءُ الظَّنِّ بِمَنْ لایخُونُ مِنَ اللُّؤمِ}}؛ از پستی انسان است که به کسانی که خیانت پیشه نیستند، بدگمان باشد.<ref>غررالحکم، ۲۶۳</ref>
 زیرا انسان ضعیف النفس هر فکر فاسدی را که به خاطرش می گذرد و به ذهنش خطور می کند می پذیرد و به آن ترتیب اثر نیز می دهد، مثلا [[شیطان]] او را وا می دارد که از او غیبت کند یا در بزرگداشت و [[احترام]] او بی اعتنائی و سستی نماید و در ادای حقوق او کوتاهی کند، یا به دیده حقارت به او بنگرد و خود را از او بهتر بداند و اگر کسی از طینت پاکی برخوردار باشد، با ظن و گمان، آبروی کسی را نمی برد و به صورت حدس و گمان و یا تنها به بهانه این که من شنیدم فلانی مرتکب فلان خلاف شده است، حیثیت و شخصیت او را لکه دار نمی کند.
@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۰: @@
 ==مراتب سوءظن ==
-آنچه از روایات برمی آید این است که سوءظن دارای دو مرتبه است:
+آنچه از روایات برمی آید این است که سوءظن دارای دو گونه است:
 ===الف. سوءظن به خداوند===
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۸: @@
 *[[پیامبر اسلام|حضرت رسول]] صلی الله علیه و آله و سلم در یکی از خطابه های خویش فرمودند: {{متن حدیث|وَالَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ مَا أُعْطِی مُؤْمِنٌ قَطُّ خَیرَ الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ إِلَّا بِحُسْنِ ظَنِّهِ بِاللَّهِ وَرَجَائِهِ لَهُ وَ حُسْنِ خُلُقِهِ وَ الْکفِّ عَنِ اغْتِیابِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الَّذِی لَاإِلَهَ إِلَّا هُوَ لَایعَذِّبُ اللَّهُ مُؤْمِناً بَعْدَ التَّوْبَةِ وَ الِاسْتِغْفَارِ إِلَّا بِسُوءٍ ظَنِّهِ بِاللَّهِ وَ تَقْصِیرٍ مِنْ رَجَائِهِ لَهُ وَ سُوءِ خُلُقِهِ وَ اغْتِیابِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الَّذِی لَاإِلَهَ إِلَّا هُوَ لَایحْسُنُ ظَنُّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ بِاللَّهِ إِلَّا کانَ اللَّهُ عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ لِأَنَّ اللَّهَ کرِیمٌ بِیدِهِ الْخَیرُ یسْتَحْیی أَنْ یکونَ عَبْدُهُ الْمُؤْمِنُ قَدْ أَحْسَنَ بِهِ الظَّنَّ ثُمَّ یخْلِفَ ظَنَّهُ وَ رَجَاءَهُ فَأَحْسِنُوا بِاللَّهِ الظَّنَّ وَ ارْغَبُوا إِلَیه}}؛ قسم به کسی که جز او خدایی نیست، خیر دنیا و آخرت به مؤمنی عطا نشد مگر بواسطه چهار چیز: حسن ظن نسبت به خدا، امیدوار بودن به رحمت او، خوش اخلاقی، اجتناب از غیبت مؤمنین؛ و قسم به کسی که جز او خدایی نیست خداوند هیچ مؤمنی را بعد از [[توبه]] و [[استغفار]] عذاب نمی کند مگر به واسطه چهار چیز: سوءظن نسبت به خدا، ناامیدی و یاس از رحمت بی کران او، بداخلاقی، [[غیبت]] مؤمنین. و قسم به خدایی که جز او معبودی نیست هیچ مؤمنی به خدا حسن ظن نمی ورزد مگر اینکه خداوند در نزد آن حسن ظن است یعنی با او مطابق همان حسن ظن برخورد می نماید چرا که او کریمی است که تمام خوبی ها به دست اوست و شرم دارد از این که بنده ای به او حسن ظن داشته باشد و او خلاف آن ظن با او معامله نماید و امیدش را نا امید گرداند پس به خداوند و رحمت او امیدوار و راغب باشید.<ref>وسائل، ۱۵، ص۲۳۰</ref>
 *و همچنین [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه السلام می فرمایند: {{متن حدیث|أَحْسِنِ الظَّنَّ بِاللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ یقُول: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِی بِی إِنْ خَیراً فَخَیراً وَإِنْ شَرّاً فَشَرّاً}}؛ گمانت را به خدا نیکو گردان چرا که خداوند می فرماید: من نزد گمان بنده ام هستم اگر او به من خوش بین باشد من با او به خوبی معامله می کنم و بالعکس اگر نسبت به من بدبین باشد من هم مطابق همان نیت با او معامله می کنم.<ref>وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۲۲۹</ref>
-*در روایت دیگری باز حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: {{متن حدیث|فَأَحْسِنِ الظَّنَّ بِاللَّهِ فَإِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام کانَ یقُولُ مَنْ حَسُنَ ظَنُّهُ بِاللَّهِ کانَ اللَّهُ عِنْدَ ظَنِّهِ بِهِ وَمَنْ رَضِی بِالْقَلِیلِ مِنَ الرِّزْقِ قَبِلَ مِنْهُ الْیسِیرَ مِنَ الْعَمَلِ}}؛ گمان خود را نبست به پروردگار نیکو گردان زیرا حضرت ابا عبدالله علیه السلام مکرر می فرمودند: کسی که گمانش نسبت به خداوند نیکو باشد خداوند در نزد گمان آن بنده نسبت به خودش خواهد بود ـ با او مطابق همان گمان معامله خواهد نمود ـ و کسی که به مقدار اندکی از روزی اکتفا نماید خداوند متقابلا عمل کم او را قبول خواهد نمود.<ref>وسائل، ۱۵، ص۲۲۹</ref>
+*در روایت دیگری حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: {{متن حدیث|فَأَحْسِنِ الظَّنَّ بِاللَّهِ فَإِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام کانَ یقُولُ مَنْ حَسُنَ ظَنُّهُ بِاللَّهِ کانَ اللَّهُ عِنْدَ ظَنِّهِ بِهِ وَمَنْ رَضِی بِالْقَلِیلِ مِنَ الرِّزْقِ قَبِلَ مِنْهُ الْیسِیرَ مِنَ الْعَمَلِ}}؛ گمان خود را نبست به پروردگار نیکو گردان زیرا حضرت ابا عبدالله علیه السلام مکرر می فرمودند: کسی که گمانش نسبت به خداوند نیکو باشد خداوند در نزد گمان آن بنده نسبت به خودش خواهد بود ـ با او مطابق همان گمان معامله خواهد نمود ـ و کسی که به مقدار اندکی از روزی اکتفا نماید خداوند متقابلا عمل کم او را قبول خواهد نمود.<ref>وسائل، ۱۵، ص۲۲۹</ref>
 ===ب. سوءظن نسبت به مردم===
@@ سطر ۱۰۹: / سطر ۱۰۸: @@
 {{متن حدیث|وَرُوِی أَنَّ دَاوُدَ علیه السلام قَالَ یا رَبِّ مَا آمَنَ بِک مَنْ عَرَفَک وَلَمْ یحْسِنِ الظَّنَّ بِک}}؛ روایت شده [[حضرت داود]] علیه السلام به خداوند عرضه می دارد خدایا: کسی که تو را شناخت و به تو خوش ببن و خوش گمان نبود در حقیقت به تو ایمان نیاورده است.<ref>مستدرک، ج۱۱، ص۲۴۸</ref>
-۲. سوءظن منشأ گناهان و صفات ناپسند دیگر: امیرمؤمنان علیه السّلام فرمود:{{متن حدیث| سُوءُ الظَّنِّ یفْسِدُ الْأُمُورَ و َیبْعِثُ عَلیَ الشّرُور}}؛ بدگمانی درباره مردم کارها را درهم می ریزد و بدی ها را برمی انگیزد و مردم را به بدی ها و زشتی ها وامی دارد.<ref>غررالحکم، ص۲۶۳</ref>
+۲. سوءظن منشأ گناهان و صفات ناپسند دیگر: امیرمؤمنان علیه السّلام فرمود: {{متن حدیث| سُوءُ الظَّنِّ یفْسِدُ الْأُمُورَ و َیبْعِثُ عَلیَ الشّرُور}}؛ بدگمانی درباره مردم کارها را درهم می ریزد و بدی ها را برمی انگیزد و مردم را به بدی ها و زشتی ها وامی دارد.<ref>غررالحکم، ص۲۶۳</ref>
 ==راه علاج سوءظن==
@@ سطر ۱۲۷: / سطر ۱۲۶: @@
 <references />
 ==منابع==
-* [http://www.downloadbook.org/maasumin/np/SOUE-ZAN.HTM گروهی از پژوهشگران، سوء ظن، سایت دانلود بوک، بخش با معصومین]، بازیابی: ۲ بهمن ۱۳۹۱.
+* [http://www.downloadbook.org/maasumin/np/SOUE-ZAN.HTM "سوء ظن"، گروهی از پژوهشگران، سایت دانلود بوک، بخش با معصومین]، بازیابی: ۲ بهمن ۱۳۹۱.
+[[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:اخلاق فردی]]
 [[رده:صفات ناپسند]]

@@ سطر ۷۱: / سطر ۷۱: @@
 از آیات و روایات بخوبی استفاده می شود که سوءظنّ (در صورتی که به مرحله عقد قلب و ترتیب اثر عملی برسد) [[حرام]] است و برای این که گمان های بد به مرحله باور و عقد القلب نرسد، دستور این است که به تصورات و خاطرات بدی که احیانا در ذهنتان خطور می کند اعتنا نکنید.
-سرّ این که در [[شریعت|شرع]] از بد گمانی نهی شده این است که اسرار قلوب را جز [[علّام الغیوب (اسم الله)|علّام الغیوب]] نمی داند و تنها اوست که از باطن همه موجودات و [[نیت|نیت]] انسان ها آگاه است: {{متن قرآن|«یعْلَمُ خائِنَةَ الْأعْینِ وَما تُخْفِی الصُّدورُ»}} ـ او: خداوند از خیانت چشم ها و از آنچه در سینه ها پنهان است خبر دارد<ref>سوره غافر/ آیه ۱۹</ref> ـ و هیچ کس حقّ ندارد نسبت به دیگری اعتقاد و پیش داوری منفی داشته باشد مگر این که بدی او از راه های غیر قابل انکار که اصلا قابل توجیه نباشد ثابت شود. امّا نسبت به چیزهایی که برای او یقینی نیست و اصلا از او چیزی ندیده و نشنیده و یا این که دیده و شنیده ولی قابل توجیه است باید آن را [[وسوسه]] شیطان ـ که دشمن قسم خورده بشریت است ـ تلقی کند و اصلا به آن گمان، اعتنایی نکند چرا که اگر به چنین گمانی اعتنا کند در حقیقت به این [[آیه|آیه]] شریفه عمل نکرده است که می فرماید: {{متن قرآن|«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن جَاءکمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَینُوا أَن تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ»}}<ref>سوره حجرات/آیه۶</ref>؛ ای کسانی که [[ایمان|ایمان]] آورده اید اگر شخص فاسقی برای شما خبری آورد در باره آن تحقیق کنید، مبادا نادانسته به گروهی از مردم آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید.
+سرّ این که در [[شریعت|شرع]] از بد گمانی نهی شده این است که اسرار قلوب را جز [[علّام الغیوب (اسم الله)|علّام الغیوب]] نمی داند و تنها اوست که از باطن همه موجودات و [[نیت|نیت]] انسان ها آگاه است: {{متن قرآن|«يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ»}}<ref>[[آیه 19 سوره غافر|سوره غافر،  آیه ۱۹.]]</ref>؛ خداوند از خیانت چشم ها و از آنچه در سینه ها پنهان است خبر دارد
 بنابراین برای اهل ایمان جایز نیست که [[شیطان|شیطان]] لعین را در خبری که به دل افکنده، چنانچه قابل توجیه و حمل بر صحت باشد، تصدیق کنند، اگر چه بعضی قرائن فساد همراه آن باشد. مثلا اگر عالمی را در خانه امیر ظالمی ببینی، گمان مبر که به [[طمع]] مال حرام آنجا رفته، زیرا محتمل است که رفتنش برای دادرسی و کمک مظلومی باشد و دقیقا به همین جهت نیز باید در گفتار افراد غیر متعهدی که درباره دیگران سخن می گویند تحقیق کرد، چه بسا او نسبت به آن شخص سوءظن دارد و آن را برای ما بازگو می کند و یا این که روی اغراض شخصی و خصومت های فردی می خواهد شخصیت او را ترور کند و بدین وسیله از عظمت و ابّهت او در میان اجتماع بکاهد.

@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 ==سوءظن در قرآن==
-[[خداوند]] متعال در [[قرآن مجید]] می فرماید: {{متن قرآن|«یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجتَنِبُوا کثیرا مِن الظَّنِّ إنَّ بَعضَ الظَّنِّ إثْمٌ و َلاتَجَسَّسُوا وَ لایغْتَبْ بَعْضُکمْ بَعْضاً أَیحِبُّ أَحَدُکمْ أَنْ یأْکلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیتاً فَکرِهْتُمُوهُ و َاتَّقُوا اللّهَ إِنَّ اللّهَ تَوّابٌ رَحِیم»}}؛ ای کسانی که ایمان دارید، از بسیاری گمانها بپرهیزید که بعضی گمانها گناه است و نیز هرگز (از حال درونی هم) [[تجسس]] نکنید و [[غیبت (گناه)|غیبت]] یکدیگر نکنید آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد البته از خوردن آن نفرت و کراهت دارید (پس بدانید که صورت واقعیه غیبت مؤمن چنین است) و از خدا پروا داشته باشید که خدا توبه پذیر و مهربان است.<ref>[[سوره حجرات]]،آیه۱۲</ref>
+[[خداوند]] متعال در [[قرآن مجید]] می فرماید: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ»}}<ref>[[آیه 12 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۱۲.]]</ref>؛ ای کسانی که ایمان دارید، از بسیاری گمانها بپرهیزید که بعضی گمانها گناه است و نیز هرگز (از حال درونی هم) [[تجسس]] نکنید و [[غیبت (گناه)|غیبت]] یکدیگر نکنید آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد البته از خوردن آن نفرت و کراهت دارید (پس بدانید که صورت واقعیه غیبت مؤمن چنین است) و از خدا پروا داشته باشید که خدا توبه پذیر و مهربان است.
-نکته: قرآن کریم با این که تنها بعضی از ظنون را گناه می داند ولی می فرماید: {{متن قرآن|«اجْتَنِبُوا کثِیرًا مِنَ الظَّنِّ»}}<ref>[[سوره حجرات]]،آیه ۱۲</ref> از بسیاری از ظنون اجتناب کنید مبادا گرفتار سوءظنّ [[حرام]] شوید.
+نکته: قرآن کریم با این که تنها بعضی از ظنون را گناه می داند ولی می فرماید: {{متن قرآن|«... اجْتَنِبُوا کثِیرًا مِنَ الظَّنِّ ...»}}<ref>همان.</ref>؛ از بسیاری از ظنون اجتناب کنید مبادا گرفتار سوءظنّ [[حرام]] شوید.
-و نیز فرموده است: {{متن قرآن|«وَذَلِکمْ ظَنُّکمُ الَّذِی ظَنَنتُم بِرَبِّکمْ أَرْدَاکمْ»}}؛ این گمان شما که به خدای خود بردید شما را هلاک کرد.<ref>[[سوره فصلت]]،آیه ۲۳</ref>
+و نیز فرموده است: {{متن قرآن|«وَذَٰلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 23 سوره فصلت|سوره فصلت،آیه ۲۳.]]</ref>؛ این گمان شما که به خدای خود بردید شما را هلاک کرد...
-و همچنین در جای دیگر فرموده است: {{متن قرآن|«وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوء وَ کنْتُمْ قَوْما بُورا»}}؛ و گمان بد بردید و گروهی هلاک زده شدید.<ref>[[سوره فتح]]، آیه ۱۲</ref>
+و همچنین در جای دیگر فرموده است: {{متن قرآن|«... وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا»}}<ref>[[آیه 12 سوره فتح|سوره فتح، آیه ۱۲.]]</ref>؛ ... و گمان بد بردید و گروهی هلاک زده شدید.
 ==مراتب سوءظن ==

@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 نباید فراموش کرد که [[حسن ظن]] در شرایطی درست است که در جامعه صلاح بر [[فساد]] غالب باشد، ولی در اجتماعی که اکثر افراد آن اهل فسادند ـیعنی فساد بر صلاح غلبه داردـ خوش بینی و حمل بر صحّت بی مورد است. در این گونه جوامع باید با عینک بدبینی نظر کرد و چنانچه بدون اتکا به محمل قابل قبول و معتبر، کارهای مردم را توجیه و تصحیح کنیم خود را فریب داده ایم.
-[[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السّلام در این مورد فرموده است: {{متن حدیث|إِذَا اسْتَوْلیَ الصَّلاَحُ عَلَی الزّمَانِ و َأَهلِِهِ ثُمّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظّنَّ بِرَجُلٍ لَم تظْهَرْ مِنْهُ حُوبَةٌ فَقَد ظَلَمَ، و َإِذَا اسْتَولیَ الفَسَادُ عَلیَ الزّماَنِ وَ أَهلِهِ فَأَحسَنَ رَجُلٌ الظّنَّ بِرَجُلٍ فََقَدْ غرَّرَ}}؛ هنگامی که صلاح و نیکی زمانه و مردم آن را در بر گیرد در چنین شرایطی اگر کسی گمان بد به دیگری ببرد که از او گناهی آشکار نشده است بی تردید به او ستم کرده است، اما هنگامی که فساد بر زمان و اهل آن فراگیر شد هر کس به دیگری گمان خوب ببرد قطعا خود را فریب داده است.<ref>نهج البلاغة، ۴۸۹</ref>
+[[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السّلام در این مورد فرموده است: {{متن حدیث|إِذَا اسْتَوْلیَ الصَّلاَحُ عَلَی الزّمَانِ و َأَهلِِهِ ثُمّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظّنَّ بِرَجُلٍ لَم تظْهَرْ مِنْهُ حُوبَةٌ فَقَد ظَلَمَ، و َإِذَا اسْتَولیَ الفَسَادُ عَلیَ الزّماَنِ وَ أَهلِهِ فَأَحسَنَ رَجُلٌ الظّنَّ بِرَجُلٍ فََقَدْ غرَّرَ}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/17146/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-114-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 نهج البلاغة، حکمت ۱۱۴.]</ref>؛ هنگامی که صلاح و نیکی زمانه و مردم آن را در بر گیرد در چنین شرایطی اگر کسی گمان بد به دیگری ببرد که از او گناهی آشکار نشده است بی تردید به او ستم کرده است، اما هنگامی که فساد بر زمان و اهل آن فراگیر شد هر کس به دیگری گمان خوب ببرد قطعا خود را فریب داده است.
 و از [[امام هادی علیه السلام|امام هادی]] علیه السّلام نیز آمده است: {{متن حدیث|إِذَا کانَ زَمانٌ اَلعَدلُ فیهِ أَغلَبُ مِنَ الجَورِ فَحَرَامٌ أَن تَظنَّ بِأَحَدٍ سوُءً حَتّی یعلَمَ ذَلِک مِنهُ وَإِذَا کانَ زَمَانٌ الجَورُ فیهِ أَغلَبُ مِنَ العَدلِ فَلَیسَ لِأَحَدٍ أَنْ یظنَّ بِأَحَدٍ خَیرًا حَتَّی یبدُوا ذَلِک مِنْه}}؛ هنگامی که [[عدالت]] بر جور و ستم غالب باشد حرام است به کسی سوءظن ببری مگر آن که بدانی که فلان کار زشت را انجام داده است، و زمانی که جور و ستم بیش از عدل و داد باشد کسی حق ندارد به دیگری گمان خوب ببرد مگر در صورتی که خوبی وی کاملا مشهود و آشکار باشد.<ref>بحارالانوار، ج۷۲، ص۱۹۷</ref>
-البته باید دانست که در زمان غلبه فساد بر صلاح، گر چه خوش بینی، ساده اندیشی است؛ ولی بدگمانی نیز روا نمی باشد. به عبارت دیگر، در این گونه شرایط هر چند نمی توان بدون دلیل به مردم اعتماد کرد، ولی به صرف ظن و گمان نیز نمی توان کسی را محکوم ساخت، که فرمود: {{متن قرآن|«إِنَّ الظَّنَّ لَا یغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیئًا»}}؛ مظنّه و گمان به هیچ وجه جای حق و حقیقت را نمی گیرد.<ref>[[سوره نجم]]، آیه ۲۸</ref>
+البته باید دانست که در زمان غلبه فساد بر صلاح، گر چه خوش بینی، ساده اندیشی است؛ ولی بدگمانی نیز روا نمی باشد. به عبارت دیگر، در این گونه شرایط هر چند نمی توان بدون دلیل به مردم اعتماد کرد، ولی به صرف ظن و گمان نیز نمی توان کسی را محکوم ساخت، که فرمود: {{متن قرآن|«... وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا»}}<ref>[[آیه 28 سوره نجم|سوره نجم، آیه ۲۸.]]</ref>؛ مظنّه و گمان به هیچ وجه جای حق و حقیقت را نمی گیرد.
 پس، در این گونه موارد باید از هر دو جهت احتیاط را از دست نداد: چه در مقام قضاوت و داوری و چه در مقام اعتماد به مردم و خلاصه بدون تحقیق و بررسی هیچ گونه اقدامی نباید کرد.

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 خداوند متعال در [[قرآن مجيد]] می فرمايد: {{متن قرآن|«يا ايّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجتَنِبُوا كَثيرا مِن الظَّنِّ إنَّ بَعضَ الظَّنِّ إثْمٌ و َلاتَجَسَّسُوا وَ لايَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ و َاتَّقُوا اللّهَ إِنَّ اللّهَ تَوّابٌ رَحِيم»}}؛ ای كسانی كه ايمان داريد، از بسياری گمانها بپرهيزيد كه بعضی گمانها گناه است و نيز هرگز (از حال درونی هم) تجسس نكنيد و غيبت يكديگر نكنيد آيا كسی از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد البته از خوردن آن نفرت و كراهت داريد ( پس بدانيد كه صورت واقعيه غيبت مؤمن چنين است) و از خدا پروا داشته باشيد كه خدا توبه پذير و مهربان است. <ref>[[سوره حجرات]]،آیه12</ref>
-نكته: [[قرآن كريم]] با اين كه تنها بعضی از ظنون را گناه می داند ولی می فرمايد: اجتَنِبُوا كَثيرا مِنَ الظَّنِّ از بسياری از ظنون اجتناب كنيد مبادا گرفتار سوءظنّ حرام شويد.
+نكته: [[قرآن كريم]] با اين كه تنها بعضی از ظنون را گناه می داند ولی می فرمايد: {{متن قرآن|«اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ»}} <ref>[[سوره حجرات]]،آیه 12</ref>
 و نيز فرموده است: {{متن قرآن|«وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنتُم بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ»}}؛ اين گمان شما كه به خدای خود برديد شما را هلاك كرد. <ref>[[سوره فصلت]]،آیه 23</ref>

@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 از آيات و روايات بخوبی استفاده می شود كه سوءظنّ (در صورتی كه به مرحله عقد قلب و ترتيب اثر عملی برسد) حرام است و برای اين كه گمان های بد به مرحله باور و عقد القلب نرسد دستور اين است كه به تصورات و خاطرات بدی كه احيانا در ذهنتان خطور می كند اعتنا نكنيد.
-سرّ اين كه در شرع از بد گمانی نهی شده اين است كه اسرار قلوب را جز علام الغيوب نمی داند و تنها اوست كه از باطن همه موجودات و نيت انسان ها آگاه است: {{متن قرآن|«يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأ عْيُنِ وَما تُخْفِی الصُّدورُ»}} ـ او: خداوند از خيانت چشم ها و از آنچه در سينه ها پنهان است خبر دارد<ref>سوره غافر/ آیه 19</ref> ـ و هيچ كس حقّ ندارد نسبت به ديگری اعتقاد و پيش داوری منفی داشته باشد مگر اين كه بدی او از راه های غير قابل انكار كه اصلا قابل توجيه نباشد ثابت شود امّا نسبت به چيزهايی كه برای او يقينی نيست و اصلا از او چيزی نديده و نشنيده و يا اين كه ديده و شنيده ولی قابل توجيه است بايد آن را وسوسه شيطان ـ كه دشمن قسم خورده بشريت است ـ تلقی كند و اصلا به آن گمان، اعتنايی نكند چرا كه اگر به چنين گمانی اعتنا كند در حقيقت به اين آيه شريفه عمل نكرده است كه می فرمايد: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ»}}(سوره حجرات/آیه6)؛ ای كسانی كه ايمان آورده ايد اگر شخص فاسقی برای شما خبری آورد در باره آن تحقيق كنيد، مبادا نادانسته به گروهی از مردم آسيب برسانيد و از كرده خود پشيمان شويد.
+سرّ اين كه در شرع از بد گمانی نهی شده اين است كه اسرار قلوب را جز علام الغيوب نمی داند و تنها اوست كه از باطن همه موجودات و نيت انسان ها آگاه است: {{متن قرآن|«يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأ عْيُنِ وَما تُخْفِی الصُّدورُ»}} ـ او: خداوند از خيانت چشم ها و از آنچه در سينه ها پنهان است خبر دارد<ref>سوره غافر/ آیه 19</ref> ـ و هيچ كس حقّ ندارد نسبت به ديگری اعتقاد و پيش داوری منفی داشته باشد مگر اين كه بدی او از راه های غير قابل انكار كه اصلا قابل توجيه نباشد ثابت شود امّا نسبت به چيزهايی كه برای او يقينی نيست و اصلا از او چيزی نديده و نشنيده و يا اين كه ديده و شنيده ولی قابل توجيه است بايد آن را وسوسه شيطان ـ كه دشمن قسم خورده بشريت است ـ تلقی كند و اصلا به آن گمان، اعتنايی نكند چرا كه اگر به چنين گمانی اعتنا كند در حقيقت به اين آيه شريفه عمل نكرده است كه می فرمايد: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ»}}<ref>سوره حجرات/آیه6</ref>؛ ای كسانی كه ايمان آورده ايد اگر شخص فاسقی برای شما خبری آورد در باره آن تحقيق كنيد، مبادا نادانسته به گروهی از مردم آسيب برسانيد و از كرده خود پشيمان شويد.
 بنابراين برای اهل ايمان جايز نيست كه شيطان لعين را در خبری كه به دل افكنده، چنانچه قابل توجيه و حمل بر صحت باشد، تصديق كنند، اگر چه بعضی قرائن فساد همراه آن باشد. مثلا اگر عالمی را در خانه امير ظالمی ببينی گمان مبر كه به طمع مال حرام آنجا رفته، زيرا محتمل است كه رفتنش برای دادرسی و كمك مظلومی باشد و دقيقا به همين جهت نيز بايد در گفتار افراد غير متعهدی كه درباره ديگران سخن می گويند تحقيق كرد، چه بسا او نسبت به آن شخص سوءظن دارد و آن را برای ما بازگو می كند و يا اين كه روی اغراض شخصی و خصومت های فردی می خواهد شخصيت او را ترور كند (كه اين ترور از ترور شخص بدتر است) و بدين وسيله از عظمت و ابّهت او در ميان اجتماع بكاهد.