سعدی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۱

2022-07-25T08:31:19Z

مهدی موسوی در ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۱

2022-07-25T08:21:03Z

مهدی موسوی در ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۱۸

2022-07-25T07:18:04Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: صفحه‌ای تازه حاوی «مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسندهٔ بزرگ قرن هفتم هجری قمری اس...» ایجاد کرد

2022-07-25T06:05:34Z

صفحه‌ای تازه حاوی «مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسندهٔ بزرگ قرن هفتم هجری قمری اس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی شاعر و نویسندهٔ بزرگ قرن هفتم هجری قمری است. وی احتمالاً بین سالهای ۶۰۰ تا ۶۱۵ هجری قمری زاده شده است. در جوانی به مدرسهٔ نظامیهٔ بغداد رفت و به تحصیل ادب و تفسیر و فقه و کلام و حکمت پرداخت. سپس به شام و مراکش و حبشه و حجاز سفر کرد و پس از بازگشت به شیراز، به تألیف شاهکارهای خود دست یازید. وی در سال ۶۵۵ ه.ق سعدی‌نامه یا بوستان را به نظم درآورد و در سال بعد (۶۵۶ ه.ق) گلستان را تألیف کرد.

ابومحمد مصلح‌الدین مصلح بن عبدالله شیرازی (متوفای ۶۹۱ ه.ق)، معروف به سعدی شیرازی، شاعر و حکایت‌نویس فارسی‌زبان شیرازی در قرن هفتم هجری قمری بود.
زادگاه سعدی شیراز بوده ولی در مدرسه نظامیه بغداد تحصیل کرده و نزد افرادی چون امام محمد غزالی، شهاب‌الدین سهروردی و ابوالفرج بن جوزی بهره برده است. او به کشورهای متعددی سفر کرده و به کسب دانش و تجربه پرداخته است. مهم‌ترین و مشهورترین تألیفات او بوستان و گلستان سعدی می‌باشد که از شاه‌کارهای شعر فارسی بوده و موضوعاتی چون اخلاق، تربیت، سیاست و اجتماعیات را در بر دارد.

ولادت

ابومحمد مصلح‌الدین، مشهور به سعدی شیرازی، شاعر و حکایت‌نویس فارسی‌زبان شیرازی و یکی از «سه پیامبر ملک سخن» در کنار فردوسی و انوری است.
درباره تاریخ تولد سعدی اختلاف‌نظر وجود دارد، اما به قول محققان تاریخ‌نگار، سال تولد او باید بین ۵۷۷ تا ۶۰۱ هجری قمری می‌باشد. سعدی در شیراز پای به هستی نهاد و هنوز کودکی بیش نبود که پدرش درگذشت. آنچه مسلم است اغلب افراد خانواده وی اهل علم و دین و دانش بودند. سعدی خود در این مورد می‌گوید:
همه قبیله من، عالمان دین بودند ••• مرا معلم عشق تو، شاعری آموخت

تحصیلات و اساتید

نکته قابل توجه در زندگی سعدی، شهرت بسیار او در طول حیاتش است که نصیب کمتر کسی می‌شود.
پدر سعدی در دستگاه دیوانی اتابک سعد بن زنگی، فرمانروای فارس، شاغل بود. پس از درگذشت پدر، سعدی در حدود ۶۲۰ یا ۶۲۳ قمری از شیراز برای تحصیل به مدرسه نظامیه بغداد رفت و در آن‌جا از آموزه‌های امام محمد غزالی بیشترین تأثیر را پذیرفت؛ (سعدی در کتاب گلستان خود، غزالی را «امام مرشد» می‌نامد). غیر از نظامیه، سعدی در مجلس درس استادان دیگری از قبیل شهاب‌الدین سهروردی نیز حضور یافت و در عرفان از او تأثیر گرفت.
معلم احتمالی دیگر وی در بغداد، ابوالفرج بن جوزی (سال درگذشت ۶۳۶) بوده است که در هویت اصلی وی بین محققین (از جمله بین محمد قزوینی و محیط طباطبایی) اختلاف وجود دارد.

سفرهای متعدد

سعدی پس از تحصیل مقدمات علوم از شیراز به بغداد رفت پس از پایان تحصیل در بغداد، به سفرهای متنوعی پرداخت که در آثار خود به بسیاری از این سفرها اشاره کرده است. در این‌که سعدی از چه سرزمین‌هایی دیدن کرده، میان پژوهندگان اختلاف نظر وجود دارد و به حکایات خود سعدی هم نمی‌توان چندان اعتماد کرد و به‌نظر می‌رسد بعضی از این سفرها داستان‌پردازی باشد، زیرا بسیاری از آن‌ها پایه نمادین و اخلاقی دارند نه واقعی؛ آنچه مسلم است این‌که وی به عراق، شام و حجاز، سفر کرده است و شاید از هندوستان، ترکستان، آسیای صغیر، غزنه، آذربایجان، فلسطین، یمن و آفریقای شمالی نیز دیدار کرده باشد.
او در شهرهای شام (سوریه امروزی) به سخنرانی هم می‌پرداخت ولی در همین حال، بر اثر این سفرها به تجربه و دانش خود نیز می‌افزود.

سعدی، شاعر جهاندیده، جهانگرد و سالک سرزمین‌های دور و غریب بود؛ او خود را با تاجران ادویه و کالا و زئران اماکن مقدس همراه می‌کرد. از پادشاهان حکایت‌ها شنیده و روزگار را با آنان به مدارا می‌گذراند. سفاکی و سخاوتشان را نیک می‌شناخت و گاه عطایشان را به لقایشان می‌بخشید. با عاشقان و پهلوانان و مدعیان و شیوخ و صوفیان و رندان به جبر و اختیار همنشین می‌شد و خامی روزگار جوانی را به تجربه سفرهای مکرر به پختگی دوران پیری پیوند می‌زد.
سفرهای سعدی تنها جستجوی تنوع، طلب دانش و آگاهی از رسوم و فرهنگ‌های مختلف نبود. بلکه هر سفر تجربه‌ای معنوی نیز به شمار می‌آمد. سنت تصوف اسلامی همواره مبتنی بر سیر و سلوک عارف در جهان آفاق و انفس بود و سالک، مسافری است که باید در هر دو وادی، سیری داشته باشد؛ یعنی سفری در درون و سفری در بیرون. وارد شدن سعدی به حلقه شیخ شهاب‌الدین سهروردی خود گواه این موضوع است.
ره‌آورد این سفرها برای شاعر، علاوه بر تجارب معنوی و دنیوی، انبوهی از روایت، قصه‌ها و مشاهدات بود که ریشه در واقعیت زندگی داشت. چنان‌که هر حکایت گلستان، پنجره‌ای رو به زندگی می‌گشاید و گویی هر عبارتش از پس هزاران تجربه و آزمایش به شیوه‌ای یقینی بیان می‌شود. گویی، هر حکایت پیش از آن که وابسته به دنیای تخیل و نظر باشد، حاصل دنیای تجارب عملی است.

آثار و تالیفات

مشهورترین آثار سعدی عبارت‌اند از: بوستان و گلستان. از وی آثار دیگری به شکل غزل، قصیده، قطعه، و غیره نیز در دست است. مهم‌ترین چاپ‌های انتقادی از آثار سعدی کار محمدعلی فروغی و غلام‌حسین یوسفی است. از سعدی آثار گوناگونی به نظم و نثر موجود است که عبارت‌اند از:

بوستان

بوستان یا سعدی‌نامه، که در واقع اولین اثر اوست و در سال ۶۵۵ قمری تمام شده است. گویا سعدی به پاس مهربانی‌های شاه سرودن بوستان را شروع نمود. کتاب نخستش، به نثر روان فارسی نوشت. و به‌قولی آن را در ایام سفر خود سروده و کتاب را در ده باب که حدود چهار هزار بیت دارد به نام اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی در قالب مثنوی سرود. تخلص «سعدی» از نام اتابک مظفرالدین سعد گرفته شده است. هم‌چون ارمغانی در سال ورود خود به وطن بر دوستانش عرضه کرده است.
موضوع این کتاب که از عالی‌ترین آثار قلم توانای سعدی و یکی از شاه‌کارهای شعر فارسی است، اخلاق و تربیت و سیاست و اجتماعیات است. این کتاب ده بخش دارد به نام‌های: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربیت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب.

گلستان

سعدی گلستان را یک سال پس از اتمام بوستان، در سال ۶۵۶ قمری به نام ولیعهد، سعد بن ابوبکر بن زنگی تالیف کرده است.
قبل از این سال یعنی در قرن هفت، نثر فنی رواج داشت در حیطه نثر کسانی چون مرزبان‌نامه و جهانگشا را داریم که سبک نثر آن‌ها متکلف و فنی است؛ سعدی چندی تحت تأثیر هم‌عصران خود، به نوشتن آثاری از این دست پرداخت اما در گلستان تغییر سبک داد و به نثر مرسلِ قبل از قرن ششم روی ‌آورد. او به خوبی دریافت که نثر بر خلاف شعر، وسیله‌ ایجاد ارتباط است و نه انتقال عاطفه و متأثر کردن مخاطب، بدین‌جهت در گلستان نثری موجز، رسا و موزون را برگزید و از آن‌جا که محتوای این نثر، نصایح و حکمت‌های اخلاقی بود، به خوبی با قالب خود سازگار شد.
ویژگی اساسی نثر گلستان موزون بودن آن است. آن را به نثر آهنگین فارسی در هشت باب «سیرت پادشاهان»، «اخلاق درویشان»، «فضیلت قناعت»، «فوائد خاموشی»، «عشق و جوانی»، «ضعف و پیری»، «تاثیر تربیت»، و «آداب صحبت» از جمله موضوعاتی است که سعدی در گلستان از آن‌ها سخن می‌راند.
زبان فارسی، واژگان و تعابیر در دست این استاد چیره‌دست، چون موم قابل انعطاف است و در بیان مقصود خود چنان از کلمات و واژگان سفته و صیقلی شده استفاده می‌کند که هم مقصود منتقل شده و هم زیبایی و موزونی کلام حفظ می‌شود؛ او در نثر خود در استفاده از صنایع لفظی و معنوی حدّ افراط را نمی‌پیماید و از هر چیزی آنقدر که نیکوست، استفاده می‌کند؛ حفظ تعادل و عدم افراط و تفریط در جای جای سخنان او پیداست، چه در حیطه زبان و ساختمان کلام و چه در مفهوم و محتوایی که به مخاطب ارائه می‌کند. پس از بین رفتن حکومت سلغریان، سعدی بار دیگر از شیراز خارج شد و به بغداد و حجاز رفت. در بازگشت به شیراز، با آن که مورد احترام و تکریم بزرگان فارس بود، بنابر مشهور به خلوت پناه برد و مشغول ریاضت شد. پایان یافتن گلستان به دست سعدی در بهار سالی اتفاق افتاده است که در زمستان همان سال مغولان، بغداد را فتح کردند.

دیگر آثار

۱. قصاید عربی، که حدود هفتصد بیت می‌شود و شامل موضوعات غنایی و مدح و‌ اندرز و مرثیه است.
۲. قصاید فارسی، در ستایش پروردگار و مدح و‌ اندرز و نصیحت بزرگان و پادشاهان معاصر سعدی است.
۳. مراثی، شامل چند قصیده بلند در رثای مستعصم بالله (آخرین خلیفه عباسی که به فرمان هلاکو کشته شد) و نیز مرثیه‌هایی برای چند تن از اتابکان فارس و وزرای آن زمان است.
۴. ملمعات و مثلثات و ترجیعات: که شمال اشعاری در قالب‌های خاص مانند ترجیع بند و... است.
۵. غزلیات، که خود شامل چهار بخش است؛ طیبات، بدایع، خواتیم و غزلیات قدیم.
۶. مجالس پنج‌گانه، این کتاب به نثر است و در بردارنده خطابه‌ها و سخنرانی‌های سعدی است. هر چند موضوع آن ارشاد و نصیحت است اما از لحاظ جوهر نویسندگی به پای گلستان نمی‌رسد.
۷. نصیحة‌ الملوک، در پند و اخلاق و چندین رساله دیگر به نثر در موضوعات گوناگون.
۸. صاحبیه، که مجموعه چند قطعه فارسی و عربی است و بیشتر آنها در ستایش شمس‌الدین صاحب دیوان جوینی وزیر دانشمند دوست عصر اتابکان است و به همین دلیل آن را صاحبیه نامیده است.
۹. خبیثات، مجموعه‌ای است از اشعار هزل‌آمیز، که هر چند اغلب آنها خوشایند نیست ولی چند غزل و رباعی دارد که نمونه‌ای از لطیفه‌های آن دوران هستند و از این جهت قابل بررسی‌اند. مجموعه این آثار کلیات سعدی نامیده می‌شود. که تحت همین عنوان بارها چاپ شده است.

آثار سعدی علاوه بر آن‌که عصاره و چکیده‌ اندیشه‌ها و تاملات عرفانی و اجتماعی و تربیتی وی است، آیینه خصایل و خلق و خوی و منش ملتی کهنسال است و از همین‌رو هیچ وقت شکوه و درخشش خود را از دست نخواهد داد.

ویژگی منحصر به فرد کلام سعدی

آنچه که بیش از هر ویژگی دیگر آثار سعدی شهرت یافته است، سهل و ممتنع بودن است. این صفت به این معنی است که اشعار و متون آثار سعدی در نظر اول سهل و ساده به نظر می‌رسند و کلمات سخت و نارسا ندارد. در طول قرن‌های مختلف، همه خوانندگان به راحتی با این آثار ارتباط برقرار کرده‌اند.
اما آثار سعدی از جنبه دیگری، ممتنع هستند و کلمه ممتنع در اینجا یعنی دشوار و غیر قابل دسترس. وقتی گفته می‌شود شعر سعدی سهل و ممتنع است یعنی در نگاه اول، هر کسی آثار او را به راحتی می‌فهمد ولی وقتی می‌خواهد چون او سخن بگوید می‌فهمد که این کار سخت و دشوار و هدفی دست نیافتنی است. محمدعلی فروغی درباره سعدی می‌نویسد: «اهل ذوق اعجاب می‌کنند که سعدی هفتصد سال پیش به زبان امروزی با ما سخن گفته است ولی حق این است که ما پس از هفتصد سال به زبانی که از سعدی آموخته‌ایم سخن می‌گوییم.»
ضیاء موحد درباره وی می‌نویسد «زبان فارسی پس از فردوسی به هیچ شاعری به‌ اندازه سعدی مدیون نیست.» زبان سعدی به «سهل ممتنع» معروف شده است، از آنجا که به نظر می‌رسد نوشته‌هایش از طرفی بسیار آسانند و از طرفی دیگر گفتن یا ساختن شعرهای مشابه آنها ناممکن.

عنصر وزن و موسیقی، منجر به از بین رفتن یا پیش و پس شدن ساختار دستوری در جملات نمی‌شود و سعدی به ظریف‌ترین و طبیعی‌ترین حالت ممکن در لحن و زبان، با وجود تنگنای وزن، از عهده این کار بر می‌آید. در آثار سعدی ایجاز بسیار دیده می‌شود. ایجاز یعنی خلاصه‌گویی و یا پیراستن شعر از کلمات زاید و اضافی. دوری از عبارت‌پردازی‌های بیهوده‌ای که نه تنها نقش خاصی در ساختار کلی شعر بلکه از زیبایی کلام نیز می‌کاهند، در شعر و کلام سعدی نقش ویژه‌ای دارد. از سویی این ایجاز که در نهایت زیبایی است، منجر به اغراق‌های ظریف تخیلی و تغزلی می‌شود و زبان شعر را از غنایی بیشتر برخوردار می‌کند. در شعر سعدی هیچ کلمه‌ای بدون دلیل اضافه یا کم نمی‌شود. ایجاز سعدی، ایجاز میان تهی و سبک نیست، بلکه پر از‌ اندیشه و درد است. سعدی از موسیقی و عوامل موسیقی‌ساز در سبک و زبان اشعارش سود می‌جوید. وی اغلب از اوزان عروضی استفاده می‌کند.

علاوه بر اوزان عروضی، شاعر به شیوه مؤثری از عواملی بهره می‌برد که هر کدام به نوعی موسیقی کلام او را افزایش می‌دهند؛ عواملی همچون انواع جناس، هم حروفی‌های آشکار و پنهان، واج آرایی، تکرار کلمات، تکیه‌های مناسب، موازنه‌های هماهنگ لفظی در ادبیات و لف و نشرهای مرتب. استفاده از این عناصر به گونه‌ای هنرمندانه و زیرکانه صورت می‌گیرد که شنونده یا خواننده شعر او پیش از آن که متوجه صنایع به کار رفته در شعر او شود، جذب زیبایی و هماهنگی و لطافت آنها می‌شود.
طنز و ظرافت جایگاه ویژه‌ای در ساختار سبکی آثار سعدی دارد. البته خاستگاه این طنز به نوع نگاه و تفکر این شاعر بزرگ برمی‌گردد. طنز سعدی، سرشار از روح حیات و سرزندگی است. سعدی به یاری لحن طنز، خشکی را از کلام خود می‌گیرد و شور و حرکت را به آن باز می‌گرداند. با همین طنز، تیغ کلامش را تیز و برنده و اثرگذار می‌کند. طنز، نیش همراه با نوش است؛ زخمی در کنار مرهم.

وفات و آرامگاه

وفات سعدی را اکثراً در ۶۹۱ قمری می‌دانند. در خانقاهی که اکنون آرامگاه اوست و در گذشته محل زندگی او بود، به خاک سپرده شد که در ۴ کیلومتری شمال شرقی شیراز، در دامنه کوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا است. این مکان در ابتدا خانقاه شیخ بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا می‌گذرانده و سپس در همانجا دفن شده است.
برای اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس‌الدین محمد صاحب دیوانی وزیر معروف آباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد.
در سال ۹۹۸ ه.ق به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقی نماند. تا این‌که در سال (۱۱۸۷ ه ق.) به دستور کریم‌خان زند، عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ بنا شد که شامل ۲ طبقه بود. طبقه پایین دارای راهرویی بود که پلکان طبقه دوم از آنجا شروع می‌شد. در دو طرف راهرو دو اطاق کرسی‌دار ساخته شده بود. در اطاقی که سمت شرق راهرو بود، قبر سعدی قرار داشت و معجری چوبی آن را احاطه کره بود. قسمت غربی راهرو نیز موازی قسمت شرقی، شامل دو اطاق می‌شد، که بعدها شوریده (فصیح‌الملک) شاعر نابینای شیرازی در اطاق غربی این قسمت دفن شد. طبقه بالای ساختمان نیز مانند طبقه زیرین بود، با این تفاوت که بر روی اطاق شرقی که قبر سعدی در آنجا بود، به احترام شیخ اطاقی ساخته نشده بود و سقف آن به‌ اندازه دو طبقه ارتفاع داشت.
بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرف انجمن آثار ملی در سال ۱۳۳۱ (ه-ش) با تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشی‌کاری ساخته شد. رو به روی این هشتی، ایوان زیبایی است که دری به آرامگاه دارد.

آرامگاه سعدی در ۴ کیلومتری شمال شرقی شیراز، در دامنه کوه فهندژ (پهندژ)، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا واقع شده است.

منابع

• سایت طهور، برگرفته از مقاله «نگاهی به زندگی و آثار سعدی شیرازی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۱۱/۲۷.

• سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «سعدی»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۶/۱۰/۱۹.

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 |مدفن = شیراز
 |اساتید=[[ابوحامد محمد غزالی|امام محمد غزالی]]، [[شهاب الدین سهروردی|شهاب‌الدین سهروردی]]،...
-|آثار= [[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]، [[گلستان سعدی (کتاب)|گلستان]]، کلیات سعدی،...
+|آثار= [[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]، [[گلستان سعدی (کتاب)|گلستان]]، مجالس پنج‌گانه، نصیحة الملوک،...
 }}
 ==ولادت==
-درباره تاریخ تولد سعدی اختلاف‌نظر وجود دارد، اما به قول محققان تاریخ‌نگار، سال تولد او باید بین ۵۷۷ تا ۶۰۱ هجری قمری باشد.
+درباره تاریخ تولد سعدی اختلاف‌نظر وجود دارد، اما به قول محققان تاریخ‌نگار، سال تولد او باید بین ۵۷۷ تا ۶۰۱ (یا ۶۱۵) هجری قمری باشد.
 سعدی در [[شیراز]] پای به هستی نهاد و هنوز کودکی بیش نبود که پدرش درگذشت. پدر وی در دستگاه [[دیوان (تشکیلات اداری)|دیوانی]] اتابک سعد بن زنگی، فرمانروای فارس، شاغل بود. آنچه مسلم است اغلب افراد خانواده سعدی اهل علم و دین و دانش بودند. سعدی خود در این مورد می‌گوید:
@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۴: @@
 [[پرونده:آرامگاه سعدی.jpeg|بندانگشتی|آرامگاه سعدی در شیراز]]
-وفات سعدی شیرازی را اکثراً در سال ۶۹۱ قمری می‌دانند. پیکر او در خانقاهی که اکنون آرامگاه اوست و در گذشته محل زندگی او بود، به خاک سپرده شد که در ۴ کیلومتری شمال شرقی [[شیراز]]، در دامنه کوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا واقع شده است.
+وفات سعدی شیرازی را اکثراً در سال ۶۹۱ (یا ۶۹۴) قمری می‌دانند. پیکر او در خانقاهی که اکنون آرامگاه اوست و در گذشته محل زندگی او بود، به خاک سپرده شد که در ۴ کیلومتری شمال شرقی [[شیراز]]، در دامنه کوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا واقع شده است.
 برای اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس‌الدین محمد صاحب دیوانی وزیر معروف آباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-«مشرف الدین مصلح بن عبدالله شیرازی» (متوفای ۶۹۱ ق) معروف و [[تخلص|متخلص]] به «سعدی»، شاعر و ادیب بزرگ قرن هفتم هجری است. سعدی در جوانی به مدرسهٔ نظامیهٔ [[بغداد]] رفت و نزد افرادی چون امام محمد غزالی و شهاب‌الدین سهروردی به تحصیل علم و ادب و حکمت پرداخت. مهم‌ترین و مشهورترین تألیفات او «[[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]» و «[[گلستان سعدی (کتاب)|گلستان]]» می‌باشد که از شاه‌کارهای شعر فارسی بوده و موضوعاتی چون [[اخلاق]]، تربیت، سیاست و اجتماعیات را در بر دارد.
+{{خوب}}
+«مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله شیرازی» (متوفای ۶۹۱ ق) معروف و [[تخلص|متخلص]] به «سعدی»، شاعر و ادیب بزرگ قرن هفتم هجری است. سعدی در جوانی به مدرسهٔ نظامیهٔ [[بغداد]] رفت و نزد عالمانی چون [[ابوحامد محمد غزالی|امام محمد غزالی]] و [[شهاب الدین سهروردی|شهاب‌الدین سهروردی]] به تحصیل علم و ادب و حکمت پرداخت. مهم‌ترین و مشهورترین آثار او «[[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]» و «[[گلستان سعدی (کتاب)|گلستان]]» می‌باشد که از شاه‌کارهای شعر فارسی بوده و موضوعاتی چون [[اخلاق]]، تربیت، سیاست و اجتماعیات را در بر دارد.
-== ولادت ==
+{{شناسنامه شخصیت
 درباره تاریخ تولد سعدی اختلاف‌نظر وجود دارد، اما به قول محققان تاریخ‌نگار، سال تولد او باید بین ۵۷۷ تا ۶۰۱ هجری قمری باشد.
@@ سطر ۸: / سطر ۱۹: @@
 همه قبیله من، عالمان دین بودند ••• مرا معلم عشق تو، شاعری آموخت
-== تحصیل و اساتید ==
+==تحصیل و اساتید==
 سعدی پس از درگذشت پدرش، در حدود ۶۲۰ یا ۶۲۳ قمری از [[شیراز]] برای تحصیل به مدرسه نظامیه [[بغداد]] رفت و در آن‌جا از آموزه‌های [[ابوحامد محمد غزالی|امام محمد غزالی]] بیشترین تأثیر را پذیرفت (سعدی در کتاب گلستان خود، غزالی را «امام مرشد» می‌نامد). غیر از نظامیه، سعدی در مجلس درس استادان دیگری از قبیل [[شهاب الدین سهروردی|شهاب‌الدین سهروردی]] نیز حضور یافت و در [[عرفان]] از او تأثیر گرفت.
 معلم احتمالی دیگر وی در بغداد، [[ابن جوزي|ابن جوزی]] (سال درگذشت ۶۳۶) بوده است که در هویت اصلی وی بین محققین (از جمله بین محمد قزوینی و محیط طباطبایی) اختلاف وجود دارد.
-== سفرهای متعدد ==
+==سفرهای متعدد==
 سعدی پس از پایان تحصیل در بغداد، به سفرهای متنوعی پرداخت که در آثار خود به بسیاری از این سفرها اشاره کرده است. در این‌که سعدی از چه سرزمین‌هایی دیدن کرده، میان پژوهندگان اختلاف نظر وجود دارد و به حکایات خود سعدی هم نمی‌توان چندان اعتماد کرد و به‌نظر می‌رسد بعضی از این سفرها داستان‌پردازی باشد، زیرا بسیاری از آن‌ها پایه نمادین و اخلاقی دارند نه واقعی؛ آنچه مسلم است این‌که وی به [[عراق]]، [[شام]] و [[حجاز]]، سفر کرده است و شاید از هندوستان، ترکستان، آسیای صغیر، غزنه، آذربایجان، [[فلسطین]]، [[یمن]] و آفریقای شمالی نیز دیدار کرده باشد.
 او در شهرهای شام ([[سوریه]] امروزی) به سخنرانی هم می‌پرداخت ولی در همین حال، بر اثر این سفرها به تجربه و دانش خود نیز می‌افزود.
@@ سطر ۲۰: / سطر ۳۱: @@
 سفرهای سعدی تنها جستجوی تنوع، طلب دانش و آگاهی از رسوم و فرهنگ‌های مختلف نبود. بلکه هر سفر تجربه‌ای معنوی نیز به شمار می‌آمد. ره‌آورد این سفرها برای شاعر، علاوه بر تجارب معنوی و دنیوی، انبوهی از روایت، قصه‌ها و مشاهدات بود که ریشه در واقعیت زندگی داشت.
-== آثار و تألیفات ==
+==آثار و تألیفات==
 آثار سعدی علاوه بر آن‌که عصاره و چکیده‌ اندیشه‌ها و تأملات [[عرفان|عرفانی]] و اجتماعی و تربیتی وی است، آیینه خصایل و خلق و خوی ملتی کهنسال است و از همین‌رو هیچ وقت شکوه و درخشش خود را از دست نخواهد داد. از سعدی آثار گوناگونی به نظم و نثر موجود است که مشهورترین آنها عبارت‌اند از:
 '''بوستان:'''
-«[[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]» یا سعدی‌نامه، در واقع اولین اثر سعدی است که در سال ۶۵۵ قمری تمام شده است. گویا سعدی به پاس مهربانی‌های شاه، سرودن بوستان را شروع نمود و به‌قولی آن را در ایام سفر خود سرود. او کتاب را در ده باب که حدود چهار هزار [[بیت (شعر)|بیت]] دارد به نام اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی در قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] سرود. [[تخلص]] «سعدی» از نام اتابک مظفرالدین سعد گرفته شده است.
+«[[بوستان سعدی (کتاب)|بوستان]]» یا سعدی‌نامه، در واقع اولین اثر سعدی است که در سال ۶۵۵ قمری تمام شده است. گویا سعدی به پاس مهربانی‌های شاه، سرودن بوستان را شروع نمود و به‌قولی آن را در ایام سفر خود سرود. او کتاب را در ده باب که حدود چهار هزار [[بیت (شعر)|بیت]] دارد به نام اتابک سعد بن ابوبکر در قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] سرود. [[تخلص]] «سعدی» از نام اتابک مظفرالدین سعد گرفته شده است.
 موضوع این کتاب که از عالی‌ترین آثار قلم توانای سعدی و یکی از شاه‌کارهای شعر فارسی است، اخلاق و تربیت و سیاست و اجتماعیات است. این کتاب ده بخش دارد به نام‌های: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربیت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب.
@@ سطر ۳۷: / سطر ۴۸: @@
 '''دیگر آثار:'''
-۱. [[قصیده|قصاید]] عربی، که حدود هفتصد بیت می‌شود و شامل موضوعات غنایی و مدح و‌ اندرز و [[مرثیه]] است.
+۱. [[قصیده|قصاید]] عربی، که حدود هفتصد [[بیت (شعر)|بیت]] می‌شود و شامل موضوعات غنایی و مدح و‌ اندرز و [[مرثیه]] است.
 ۲. قصاید فارسی، در ستایش پروردگار و مدح و‌ اندرز و نصیحت بزرگان و پادشاهان معاصر سعدی است.
@@ سطر ۵۷: / سطر ۶۸: @@
 مجموعه این آثار «کلیات سعدی» نامیده می‌شود که تحت همین عنوان بارها چاپ شده است.
-== ویژگی‌های کلام سعدی ==
+==ویژگی‌های کلام سعدی==
 آنچه که بیش از هر ویژگی دیگر آثار سعدی شهرت یافته است، سهل و ممتنع بودن است. این صفت به این معنی است که اشعار و متون آثار سعدی در نظر اول سهل و ساده به نظر می‌رسند و کلمات سخت و نارسا ندارد. در طول قرن‌های مختلف، همه خوانندگان به راحتی با این آثار ارتباط برقرار کرده‌اند.
 اما آثار سعدی از جنبه دیگری، ممتنع هستند و کلمه ممتنع در اینجا یعنی دشوار و غیر قابل دسترس. وقتی گفته می‌شود [[شعر]] سعدی سهل و ممتنع است یعنی در نگاه اول، هر کسی آثار او را به راحتی می‌فهمد، ولی وقتی می‌خواهد چون او سخن بگوید می‌فهمد که این کار سخت و دشوار و هدفی دست نیافتنی است.
@@ سطر ۷۰: / سطر ۸۱: @@
 طنز و ظرافت جایگاه ویژه‌ای در ساختار سبکی آثار سعدی دارد. البته خاستگاه این طنز به نوع نگاه و تفکر این شاعر بزرگ برمی‌گردد. طنز سعدی، سرشار از روح حیات و سرزندگی است. سعدی به یاری لحن طنز، خشکی را از کلام خود می‌گیرد و شور و حرکت را به آن باز می‌گرداند. با همین طنز، تیغ کلامش را تیز و برنده و اثرگذار می‌کند. طنز، نیش همراه با نوش است؛ زخمی در کنار مرهم.
-== وفات و آرامگاه سعدی ==
+==وفات و آرامگاه سعدی==
 وفات سعدی شیرازی را اکثراً در سال ۶۹۱ قمری می‌دانند. پیکر او در خانقاهی که اکنون آرامگاه اوست و در گذشته محل زندگی او بود، به خاک سپرده شد که در ۴ کیلومتری شمال شرقی [[شیراز]]، در دامنه کوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا واقع شده است.
 برای اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس‌الدین محمد صاحب دیوانی وزیر معروف آباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد.
-در سال ۹۹۸ ه.ق به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقی نماند. تا این‌که در سال (۱۱۸۷ ه ق.) به دستور کریم‌خان زند، عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ بنا شد که شامل ۲ طبقه بود. بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرف انجمن آثار ملی در سال ۱۳۳۱ (ه-ش) با تلفیقی از معماری قدیم و جدید [[ایران|ایرانی]] در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشی‌کاری ساخته شد. رو به روی این هشتی، ایوان زیبایی است که دری به آرامگاه دارد.
+در سال ۹۹۸ ه.ق به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقی نماند. تا این‌که در سال (۱۱۸۷ ه.ق) به دستور کریم‌خان زند، عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ بنا شد که شامل ۲ طبقه بود. بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرف انجمن آثار ملی در سال ۱۳۳۱ (ه.ش) با تلفیقی از معماری قدیم و جدید [[ایران|ایرانی]] در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشی‌کاری ساخته شد. رو به روی این هشتی، ایوان زیبایی است که دری به آرامگاه دارد.
-== منابع ==
+==منابع==
-* سایت طهور، برگرفته از مقاله "نگاهی به زندگی و آثار سعدی شیرازی".
+{{شعر فارسی}}
-* سایت پژوهه، برگرفته از مقاله "سعدی".
+[[رده:شعرای پارسی گو]]