سبک عراقی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2020-10-10T08:19:50Z

ویرایش

Aghajani در ‏۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۰

2020-03-03T10:50:23Z

سید مهدی خدایی: اولویت بندی و رتبه بندی

2019-08-07T05:08:19Z

اولویت بندی و رتبه بندی

سید مهدی خدایی: سنجش کیفی مقاله

2019-06-02T05:08:33Z

سنجش کیفی مقاله

Zamani در ‏۳۰ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۴۳

2014-03-30T06:43:38Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۷ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۵۳

2013-12-07T06:53:21Z

عربصالحی: /* ویژگی های سبک عراقی */

2013-11-02T08:32:13Z

‏ویژگی های سبک عراقی

عربصالحی: /* ویژگی های سبک عراقی */

2013-11-02T08:31:11Z

‏ویژگی های سبک عراقی

عربصالحی: /* ویژگی های سبک عراقی */

2013-11-02T08:30:30Z

‏ویژگی های سبک عراقی

عربصالحی در ‏۲ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۹

2013-11-02T08:29:32Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 {{خوب}}
-سبك، روش مشخص بیان مطلب است؛ یعنی گوینده به چه نحو خاص و مشخصی مطالب خود را ایراد كرده است و جهت درك این نحوه خاص بیان، باید در انتخاب لغات، شكل جملات و اصطلاحات صنایع ادبی، عروض و قافیه... گوینده دقت شود.
+سبک، روش مشخص بیان مطلب است؛ یعنی گوینده به چه نحو خاص و مشخصی مطالب خود را ایراد کرده است و جهت درک این نحوه خاص بیان، باید در انتخاب لغات، شکل جملات و اصطلاحات صنایع ادبی، [[علم عروض|عروض]] و [[قافیه]] و... گوینده دقت شود. یکی از سبکهای مهم ادبیات فارسی، سبک عراقی است که از سده هفتم تا سده نهم هجری طول کشید و اغلب در [[عراق]] عجم یعنی [[اصفهان]] و دیگر نواحی مرکزی [[ایران]] و فارس و کرمان رواج داشت و به همین سبب این سبک در دوران اخیر سبک عراقی نام گرفت.
-==آغاز سبک عراقی==
+==شکل‌گیری سبک عراقی==
-یكی از سبكهای مهم ادبیات فارسی، سبك عراقی است كه از سده هفتم تا سده نهم هجری طول كشید و اغلب در [[عراق]] عجم یعنی اصفهان و دیگر نواحی مركزی ایران و فارس و كرمان رواج داشت و به همین سبب این سبك در دوران اخیر سبك عراقی نام گرفت.
+از سده ششم هجری به بعد بر اثر تحولات درونی و بیرونی جامعه ایرانی، سبک قدیمی رو به سستی نهاد و طلیعه سبک نوینی پدیدار گشت. شاعران به جای پرداختن به الفاظ و معانی رسمی و تشریفاتی، به حدیث نفس گراییدند و برای بیان افکار و عواطف خود به [[غزل]] و [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] و [[رباعی]] که آزادتر از [[قطعه (شعر)|قطعه]] و [[قصیده]] بود، روی آورند.
-==شاعران سبک عراقی==
+هر چند با هجوم مغولان این دگرگونی‌ها سریع‌تر شکل گرفت و اقتصاد جامعه درهم‌شکست، کانون‌های فرهنگی نابود شد و نگرانی و غفلت و نومیدی شیوع یافت؛ [[عرفان]] گسترش پیدا کرد و وسیله‌ای شد برای فرونشاندن دردها و کسب آرامش؛ شعر [[تصوف|صوفیانه]] و غزل توسعه یافت و ادبیات درونگرا شد.<ref>انوشه: ۱۳۷۶؛ ص۷۹۴.</ref>
-از مهم‌ترین شاعران این دوره می‌توان به عطار، مولوی، سعدی، امیرخسرو دهلوی، خواجوی كرمانی، جامی و حافظ اشاره كرد. از سده ششم هجری به بعد بر اثر تحولات درونی و بیرونی جامعه ایرانی، سبك قدیمی رو به سستی نهاد و طلیعه سبك نوینی پدیدار گشت. شاعران به جای پرداختن به الفاظ و معانی رسمی و تشریفاتی به حدیث نفس گراییدند و برای بیان افكار و عواطف خود به غزل و مثنوی و رباعی كه آزادتر از قطعه و قصیده بود، روی آورند.
+سبک عراقی به مدت ۳۰۰ سال در زمان مغولان و ایلخانان مغول و تیموریان سبک ادبیات فارسی بوده است. از مهم‌ترین شاعران این دوره می‌توان به [[عطار نیشابوری|عطار]]، [[مولوی]]، [[سعدی]]، [[امیرخسرو دهلوی]]، [[خواجوی کرمانی|خواجوی کرمانی]]، [[جامی]] و [[حافظ شیرازی|حافظ]] اشاره کرد.
-هر چند با هجوم مغولان این دگرگونی‌ها سریع‌تر شكل گرفت و اقتصاد جامعه درهم‌شكست، كانون‌های فرهنگی نابود شد و نگرانی و غفلت و نومیدی شیوع یافت؛ عرفان گسترش پیدا كرد و وسیله‌ای شد برای فرونشاندن دردها و كسب آرامش؛ شعر صوفیانه و غزل توسعه یافت و ادبیات درونگرا شد.<ref>انوشه: 1376؛ ص794.</ref>
+==ویژگی‌های سبک عراقی==
-سبك عراقی به مدت 300 سال در زمان مغولان و ایلخانان مغول و تیموریان سبك ادبیات فارسی بوده است.
+سبک عراقی را از سه جهت می‌توان مورد بررسی قرار داد:
-==ویژگی های سبک عراقی==
+*'''الف) به لحاظ چهارچوب زبان''': همان چهارچوب فارسی قدیم، یعنی [[سبک خراسانی|سبک خراسانی]] است که بسیاری از مختصات کهن خود را از دست داده است و در عوض تا حدودی مختصات جدید یافته است و آن مقدار از مختصات سبک خراسانی که در آن مانده است به لحاظ بسامد با دوره قدیم متفاوت است. می‌توان گفت که زبان از دیدگاه خواننده امروزی مأنوس‌تر است، لغات فارسی اصیل قدیم کم شده و به جای آن لغات عربی جایگزین شده است. مختصات آوایی کهن از قبیل تشدید مخفف و تخفیف مشدد و تغییر در هیأت کلمات به ضرورت کم می‌شود. «می» اندک اندک جای «همی» را می‌گیرد؛ «در» به جای «اندر» در حال جایگزین شدن است. استعمال «مر» تقریباً نادر است و همین طور واژه‌های ابدون، ایدر، ابا، ابر و... بسیار کم به کار می‌رود. می‌توان گفت سبک عراقی مابین زبان کهن خراسانی و زبان جدید [[سبک هندی|سبک هندی]] به بعد است. مهم‌ترین مختصه زبانی سبک عراقی، درهم‌آمیختگی مختصات کهن و جدید است که گاهی در یک [[شعر]] کوتاه در کنار هم دیده می‌شود. البته توجه سبک‌شناسان در زبان عراقی باید بر مختصات جدید باشد نه مختصات سبک خراسانی که تغییر بسامد در این سبک هم مرسوم است؛ مثلاً در این دوره «یکی» به معنای کسی بکار رفته است:<ref>شمسیا: ۱۳۷۵: ص۲۵۸.</ref>
-سبك عراقی را از سه جهت می‌توان مورد بررسی قرار داد:
+{{بیت|یکی بر سر شاخ و بن می‌برید|خداوند بستان نگه کرد و دید}}
-* الف) به لحاظ چهارچوب زبان، همان چهارچوب فارسی قدیم، یعنی سبك خراسانی است كه بسیاری از مختصات كهن خود را از دست داده است و در عوض تا حدودی مختصات جدید یافته است و آن مقدار از مختصات سبك خراسانی كه در آن مانده است به لحاظ بسامد با دوره قدیم متفاوت است.
+استاد بهار می‌نویسد: ... و این هم تازه است و از شعر و نثر وارد شده و در نثر قدیم نظیرش دیده نشده و قدما در این موارد کسی و مردی و مانند آن می‌آورند.<ref>بهار: ج۱، ۱۳۷۳: ص۴۱۷.</ref>
-می‌توان گفت كه زبان از دیدگاه خواننده امروزی مأنوس‌تر است، لغات فارسی اصیل قدیم كم شده و به جای آن لغات عربی جایگزین شده است. مختصات آوایی كهن از قبیل تشدید مخفف و تخفیف مشدد و تغییر در هیأت كلمات به ضرورت كم می‌شود. «می» اندك اندك جای «همی» را می‌گیرد؛ «در» به جای «اندر» در حال جایگزین شدن است. استعمال «مر» تقریباً نادر است و همین طور واژه‌های ابدون، ایدر، ابا، ابر و... بسیار كم به كار می‌رود. می‌توان گفت سبك عراقی مابین زبان كهن خراسانی و زبان جدید سبك هندی به بعد است.
+*'''ب) از نظر فکری:''' اگر شعری عاشقانه باشد، دیگر مقام معشوق پست نیست بلکه چنان والاست که قابل اشتباه با معبود است و اگر [[عرفان|عرفانی]] باشد، عرفانی است که دیگر از [[شرع]] و پند و اندرز و [[اخلاق]] (که در قرن ششم مرسوم بود) دور شده است و حتی مسائلی به آن افزوده شده که در عبارت مشایخ قدیم سابقه نداشته است. مسائل مهم عرفانی مطرح در شعر این دوره عبارت است از: وحدت وجود، تفوق عشق بر عقل، استناد به [[حدیث قدسی]] کنتُ کنزاً مخفیا، مسأله تجلی و ظهور، ستایش شراب و بی خودی و بی خردی. اما در کنار همه این‌ها، حمله به زاهد و صوفی هم مرسوم است. بدین ترتیب ادبیات این دوره برخلاف ادبیات سبک خراسانی، ادبیاتی است درونگرا، عشق گرا، محزون و غیررئالیستی که بیش از آن که به آفاق نظر داشته باشد به انفس نظر دارد.<ref>شمسیا: ۱۳۷۵، ص۲۹۵.</ref>
-مهم‌ترین مختصه زبانی سبك عراقی، درهم‌آمیختگی مختصات كهن و جدید است كه گاهی در یك شعر كوتاه در كنار هم دیده می‌شود. البته توجه سبك‌شناسان در زبان عراقی باید بر مختصات جدید باشد نه مختصات سبك خراسانی كه تغییر بسامد در این سبك هم مرسوم است؛ مثلاً در این دوره «یكی» به معنای كسی بكار رفته است:<ref>شمسیا: 1375: ص258.</ref>
+*'''ج) از نظر ادبی:''' قالب مسلط در این دوره [[غزل]] است که اندک اندک به لحاظ تعداد ابیات و [[تخلص]]، وصفی ثابت می‌یابد. تخلص در شعر قبل از مغول، وضع ثابتی نداشت و حتی [[سعدی]] گاهی در [[بیت (شعر)|بیت]] ماقبل آخر تخلص کرده است. توجه به [[علم بیان|بیان]] و [[علم بدیع|بدیع]] زیاد می‌شود و شاعران به هنرهای گوناگونی که هرگز در شعر [[سبک خراسانی|سبک خراسانی]] وجود نداشت دست می‌یابند.<ref>شمسیا: ۱۳۷۵: ص۲۵۹.</ref>
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
-==منابع==
+==منابع مقاله==
 ==منابع==
-* رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 10 آبان 1392.
+*رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۱۰ آبان ۱۳۹۲.
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=32435 رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 10 آبان 1392.
+* رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 10 آبان 1392.
 {{قرآن}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
+{{خوب}}
 سبك، روش مشخص بیان مطلب است؛ یعنی گوینده به چه نحو خاص و مشخصی مطالب خود را ایراد كرده است و جهت درك این نحوه خاص بیان، باید در انتخاب لغات، شكل جملات و اصطلاحات صنایع ادبی، عروض و قافیه... گوینده دقت شود.
@@ سطر ۶۲: / سطر ۶۲: @@
 [[رده: سبک های شعر فارسی]]

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 ==منابع==
 * [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=32435 رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 10 آبان 1392.
 [[رده: سبک های شعر فارسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۴۳
سطر ۴۶:		سطر ۴۶:
	* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=32435 رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 10 آبان 1392.		* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=32435 رقیه ابراهیمی، سبک عراقی، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 10 آبان 1392.

−	[[رده: سبک ~~شناسی~~]]	+	[[رده: سبک های شعر فارسی]]

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 بدین ترتیب ادبیات این دوره بر خلاف ادبیات سبك خراسانی ادبیاتی است درونگرا، عشق گرا، محزون و غیر رئالیستی كه بیش از آن كه به آفاق نظر داشته باشد به انفس نظر دارد. <ref> شمسیا: 1375، ص 295 </ref>
-پ) از نظر ادبی: قالب مسلط در این دوره غزل است كه اندك اندك به لحاظ تعداد ابیات و تخلص، وصفی ثابت می‌یابد. تخلص در شعر قبل از مغول، وضع ثابتی نداشت و حتی سعدی گاهی در بیت ماقبل آخر تخلص كرده است. توجه به بیان و بدیع زیاد می‌شود و شاعران به هنرهای گوناگونی كه هرگز در شعر سبك خراسانی وجود نداشت دست می‌یابند. شمسیا: <ref> 1375: ص 259 </ref>
+پ) از نظر ادبی: قالب مسلط در این دوره غزل است كه اندك اندك به لحاظ تعداد ابیات و تخلص، وصفی ثابت می‌یابد. تخلص در شعر قبل از مغول، وضع ثابتی نداشت و حتی سعدی گاهی در بیت ماقبل آخر تخلص كرده است. توجه به بیان و بدیع زیاد می‌شود و شاعران به هنرهای گوناگونی كه هرگز در شعر سبك خراسانی وجود نداشت دست می‌یابند. <ref> شمسیا:  1375: ص 259 </ref>
 ==پانویس ==

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 == ویژگی های سبک عراقی ==
 سبك عراقی را از سه جهت می‌توان مورد بررسی قرار داد:
 الف) به لحاظ چهارچوب زبان ، همان چهارچوب فارسی قدیم، یعنی سبك خراسانی است كه بسیاری از مختصات كهن خود را از دست داده است و در عوض تا حدودی مختصات جدید یافته است و آن مقدار از مختصات سبك خراسانی كه در آن مانده است به لحاظ بسامد با دورۀ قدیم متفاوت است.
 می‌توان گفت كه زبان از دیدگاه خوانندۀ امروزی مأنوس‌تر است، لغات فارسی اصیل قدیم كم شده و به جای آن لغات عربی جایگزین شده است. مختصات آوایی كهن از قبیل تشدید مخفف و تخفیف مشدد و تغییر در هیأت كلمات به ضرورت كم می‌شود. «می» اندك اندك جای «همی» را می‌گیرد؛ «در» به جای «اندر» در حال جایگزین شدن است. استعمال «مر» تقریباً نادر است و همین طور واژه‌های ابدون، ایدر، ابا، ابر و... بسیار كم به كار می‌رود. می‌توان گفت سبك عراقی مابین زبان كهن خراسانی و زبان جدید سبك هندی به بعد است.
@@ سطر ۱۹: / سطر ۲۰: @@
 استاد بهار می‌نویسد: ... و این هم تازه است و از شعر و نثر وارد شده و در نثر قدیم نظیرش دیده نشده و قدما در این موارد كسی و مردی و مانند آن می‌آورند. <ref> بهار: ج 1، 1373: ص 417 </ref>
 ب) از نظر فكری؛ اگر شعری عاشقانه باشد دیگر مقام معشوق پست نیست بلكه چنان والاست كه قابل اشتباه با معبود است و اگر عرفانی باشد، عرفانی است كه دیگر از شرع و پند و اندرز و اخلاق (كه در قرن ششم مرسوم بود) دور شده است و حتی مسائلی به آن افزوده شده كه در عبارت مشایخ قدیم سابقه نداشته است. مسائل مهم عرفانی مطرح در شعر این دوره عبارت است از: وحدت وجود، تفوق عشق بر عقل، استناد به حدیث قدسی كنت كنزاً، مسأله تجلی و ظهور، ستایش شراب و بی خودی و بی خردی.
 اما، در كنار همه این‌ها حمله به زاهد وصوفی هم مرسوم است.
 بدین ترتیب ادبیات این دوره بر خلاف ادبیات سبك خراسانی ادبیاتی است درونگرا، عشق گرا، محزون و غیر رئالیستی كه بیش از آن كه به آفاق نظر داشته باشد به انفس نظر دارد. <ref> شمسیا: 1375، ص 295 </ref>
 پ) از نظر ادبی: قالب مسلط در این دوره غزل است كه اندك اندك به لحاظ تعداد ابیات و تخلص، وصفی ثابت می‌یابد. تخلص در شعر قبل از مغول، وضع ثابتی نداشت و حتی سعدی گاهی در بیت ماقبل آخر تخلص كرده است. توجه به بیان و بدیع زیاد می‌شود و شاعران به هنرهای گوناگونی كه هرگز در شعر سبك خراسانی وجود نداشت دست می‌یابند. شمسیا: <ref> 1375: ص 259 </ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 سبك، روش مشخص بیان مطلب است؛ یعنی گوینده به چه نحو خاص و مشخصی مطالب خود را ایراد كرده است و جهت درك این نحوۀ خاص بیان، باید در انتخاب لغات، شكل جملات و اصطلاحات صنایع ادبی، عروض و قافیه ...گوینده دقت شود.
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۷: @@
 مهم‌ترین مختصۀ زبانی سبك عراقی، درهم‌آمیختگی مختصات كهن و جدید است كه گاهی در یك شعر كوتاه در كنار هم دیده می‌شود. البته توجه سبك‌شناسان در زبان عراقی باید بر مختصات جدید باشد نه مختصات سبك خراسانی كه تغییر بسامد در این سبك هم مرسوم است؛
 مثلاً در این دوره «یكی» به معنای كسی به كار رفته است:
-{{بیت|یكی بر سر شاخ و بن می‌برید| خداوند بستان نگه كرد و دید}}<ref> شمسیا : 1375: ص 258 </ref>
+{{بیت|یكی بر سر شاخ و بن می‌برید|خداوند بستان نگه كردو دید}}<ref>شمسیا : 1375: ص 258 </ref>
 استاد بهار می‌نویسد: ... و این هم تازه است و از شعر و نثر وارد شده و در نثر قدیم نظیرش دیده نشده و قدما در این موارد كسی و مردی و مانند آن می‌آورند. <ref> بهار: ج 1، 1373: ص 417 </ref>
 ب) از نظر فكری؛ اگر شعری عاشقانه باشد دیگر مقام معشوق پست نیست بلكه چنان والاست كه قابل اشتباه با معبود است و اگر عرفانی باشد، عرفانی است كه دیگر از شرع و پند و اندرز و اخلاق (كه در قرن ششم مرسوم بود) دور شده است و حتی مسائلی به آن افزوده شده كه در عبارت مشایخ قدیم سابقه نداشته است. مسائل مهم عرفانی مطرح در شعر این دوره عبارت است از: وحدت وجود، تفوق عشق بر عقل، استناد به حدیث قدسی كنت كنزاً، مسأله تجلی و ظهور، ستایش شراب و بی خودی و بی خردی.