سبک خراسانی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۹

2026-05-17T13:09:37Z

مهدی موسوی در ‏۱۰ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۲۰

2020-10-10T08:20:20Z

مهدی موسوی: ویرایش

2020-10-10T06:38:01Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۴ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۹

2020-03-04T11:19:25Z

سید مهدی خدایی: پروژه4: اولویت بندی و رتبه بندی

2019-08-24T08:16:58Z

پروژه4: اولویت بندی و رتبه بندی

سید مهدی خدایی: سنجش کیفی مقاله

2019-06-02T05:00:10Z

سنجش کیفی مقاله

Zamani در ‏۳۰ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۴۲

2014-03-30T06:42:39Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۰۶

2013-12-05T08:06:47Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۰۳

2013-12-05T08:03:13Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: /* منابع */

2013-11-02T07:55:40Z

‏منابع

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 {{خوب}}
+'''«سبک خراسانی»''' از جمله سبک‌های [[شعر]] و ادب فارسی است، که از اواسط سده سوم تا پایان سده پنجم هجری در سیستان و [[خراسان]] بزرگ رواج داشته است. این سبک ابتدا به سبک ترکسانی شهرت داشت، اما پس از چندی اصطلاح سبک خراسانی جایگزین آن شد. برخی ادیبان، سبک شاعران دوره سامانی را که کهنه‌تر و ساده‌تر است ترکسانی می‌خوانند و به سبک دوره غزنوی و اوایل سلجوقی که پخته‌تر است سبک خراسانی می‌گویند. از معروفترین شاعران این دوره می‌توان به [[رودکی|رودکی]]، [[فردوسی]]، عنصری، [[فرخی|فرخی سیستانی]] و [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] اشاره کرد.<ref>انوشه: ۱۳۷۶: ص۷۹۲.</ref>
 ==ادوار سبک خراسانی==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۹: @@
 '''الف) دوره طاهریان و صفاریان:'''
-مهم‌ترین مختصات این دوره عبارت است از:
+مهم‌ترین مختصات دوره [[طاهریان]] عبارت است از:
 *کمی واژه‌های عربی؛
@@ سطر ۲۳: / سطر ۱۶: @@
 *آوردن ضمیر (ش) فاعلی برای سوم شخص مفرد؛<ref>محجوب: ۱۳۴۵: ص۴۸.</ref> ([[فردوسی]])
-{{بیت|گرفتش فش ویال اسب سیاه|زخون لعل شد خاک آوردگاه}}
+{{بیت|گرفتش فش و یال اسب سیاه|زخون لعل شد خاک آوردگاه}}
 *مطابقت فعل با فاعل غیر ذی روح؛<ref>همان: ص۲۶۵.</ref> (قطران)
@@ سطر ۳۳: / سطر ۲۶: @@
 *وجود اشکالات [[علم عروض|عروضی]] در شعر؛ (رودکی)
-{{بیت|ور به بلور اندرون ببینی گویی|گوهر سر سخت به کحف موسی عمران}}
+{{بیت|ور به بلور اندرون ببینی گویی|گوهر سر سخت به کف موسی عمران}}
 *قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] رواج ندارد و قالب بیشتر شعرها قطعه است؛ در شعرها صنایع ادبی بکار نرفته است و بیشتر گفتار عادی می‌نماید و به عبارت دیگر بر شعرهای بازمانده این دوره منطق نثری حاکم است که موزون شده باشد.
@@ سطر ۴۵: / سطر ۳۸: @@
 {{بیت|کسی کو به دانش برد روزگار|نه او یاخه دارند نه آموزگار}}
-*موضوعات شعر این دوره مدح و وصف و حکمت و عشق است.
+*موضوعات شعر این دوره مدح و وصف و [[حکمت]] و عشق است.
 *شعر این دوره از اصطلاحات علمی خالی است و شعر موجز است.
 *شاعران با اشیاء و طبیعت برخورد مستقیم دارند و تشبیهات اغلب محسوس به محسوس است.
@@ سطر ۵۱: / سطر ۴۴: @@
 *رواج قالب شعری [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] است.<ref>انوشه: ۱۳۷۶: ۷۹۳.</ref>
 *آوردن ترکیب‌های غریب؛ مثل: بازکردن به معنای جدا کردن؛<ref>محجوب: ۱۳۴۵: ص۵۱.</ref> (ابوطاهر خسروانی)
-{{بیت|تا باز کردم از دل زنگار آز وطمع|زی هر دری که روی نهم در فراز نیست}}'''ج) دوره غزنوی و اوایل سلجوقی:'''
+{{بیت|تا باز کردم از دل زنگار آز و طمع|ز هر دری که روی نهم در فراز نیست}}'''ج) دوره غزنوی و اوایل سلجوقی:'''
-با روی کارآمدن غزنویان، نخستین شاهان غزنوی به دلایل سیاسی و اقتصادی ابتدا مجال چندانی برای توجه به شعر و ادب نداشتند اما از پادشاهی محمود، در پی لشکرکشی‌های وی به هندوستان به شیوه خلفای [[بغداد]] دربار با عظمت و پرشکوهی بر هم زدند و برای تبلیغ و نام‌آوری به جلب و تشویق شاعران و دانشمندان پرداختند. عنصری، فرخی سیستانی، منوچهری و ناصرخسرو از شاعران معروف این دوره‌اند.
+با روی کارآمدن [[غزنویان]]، نخستین شاهان غزنوی به دلایل سیاسی و اقتصادی ابتدا مجال چندانی برای توجه به شعر و ادب نداشتند اما از پادشاهی محمود، در پی لشکرکشی‌های وی به هندوستان به شیوه خلفای [[بغداد]] دربار با عظمت و پرشکوهی بر هم زدند و برای تبلیغ و نام‌آوری به جلب و تشویق شاعران و دانشمندان پرداختند. عنصری، [[فرخی|فرخی سیستانی]]، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] و [[منوچهری دامغانی]] از شاعران معروف این دوره‌اند.
 برخی از ویژگی‌های شعر این دوره عبارت است از:
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۲: @@
 *کلام فخیم و استوار و تا اندازه‌ای پخته می‌شود.
 *در سنجش با دوره سامانی واژگان عربی بیشتر شده و از میزان واژه‌های مهجور فارسی کاسته می‌شود.
-*قصیده‌ها اغلب با تعزل آغاز می‌شوند و معشوق ترک در تصویر‌ها و مضمون‌ها پیدا می‌شود.
+*[[قصیده]] ها اغلب با تغزل آغاز می‌شوند و معشوق ترک در تصویر‌ها و مضمون‌ها پیدا می‌شود.
 *تشبیهات بر عکس دوره سامانی، کوتاه و موجز می‌گردد و از تشبیهات دوره سامانی و شعر عرب تاثیر می‌گرفتند.
 *کاربرد استعاره در سنجش با دوره قبل زیاد می‌شود و اشاره به معارف اسلامی رو به افزایش می‌نهد.<ref>انوشه: ۱۳۷۶: ص۷۹۳.</ref>
@@ سطر ۷۳: / سطر ۶۶: @@
 '''ب) مختصات فکری:'''
-شعر این دوره شعری شاد و پرنشاط است و روحیه تساهل و خوش‌باشی را تبلیغ می‌کند و از محیط‌های اشرافی و گردش و تفریح سخن می‌گوید. شعری واقع‌گراست و اوضاع دربارها را منعکس می‌کند. شاعران در این دوره با معارف پیش از [[اسلام]] آشنا هستند و از این رو تلمیح به اسم قهرمانان و شاهانی چون نوشیروان به چشم می‌خورد. در اشعار شاعران، معشوق مقام والایی ندارد و حتی گاهی مقام او پست است و از این‌رو همیشه صحبت از وصال است نه فراق. روح حماسی بر شعر حاکم است و فضای شعر، تعلیم و اندرز است. صحبت از اختیار و اراده انسان است و [[جبر|جبرگرایی]] هنوز بر شعر سایه نیفکنده است. جنبه‌های عقلانی و تعادل بر جنبه‌های احساسی و اغراق چیره است، مثلاً مدح و هجو متعادل است و غلو به صورت دوره‌های بعد دیده نمی‌شود. اشاره به معارف اسلامی و [[حدیث]] و [[قرآن]] در آن کم است و آنچه هست عمیق نیست. اشعار این دوره از پند و اندرز خالی نیست ولی این پندها بیشتر جنبه علمی و ساده دارند.
+شعر این دوره شعری شاد و پرنشاط است و روحیه تساهل و خوش‌باشی را تبلیغ می‌کند و از محیط‌های اشرافی و گردش و تفریح سخن می‌گوید. شعری واقع‌گراست و اوضاع دربارها را منعکس می‌کند. شاعران در این دوره با معارف پیش از [[اسلام]] آشنا هستند و از این رو تلمیح به اسم قهرمانان و شاهانی چون نوشیروان به چشم می‌خورد. در اشعار شاعران، معشوق مقام والایی ندارد و حتی گاهی مقام او پست است و از این‌رو همیشه صحبت از وصال است نه فراق. روح حماسی بر شعر حاکم است و فضای شعر، تعلیم و اندرز است. صحبت از اختیار و [[اراده]] انسان است و [[جبر|جبرگرایی]] هنوز بر شعر سایه نیفکنده است. جنبه‌های عقلانی و تعادل بر جنبه‌های احساسی و اغراق چیره است، مثلاً مدح و هجو متعادل است و [[غلو]] به صورت دوره‌های بعد دیده نمی‌شود. اشاره به معارف اسلامی و [[حدیث]] و [[قرآن]] در آن کم است و آنچه هست عمیق نیست. اشعار این دوره از پند و اندرز خالی نیست، ولی این پندها بیشتر جنبه علمی و ساده دارند.
 '''ج) مختصات ادبی:'''
-قالب شعری مسلّط، [[قصیده]] است. قصاید کامل با تشبیت و مدح و شریطه و دعای تایید از زمان رودکی مرسوم است. [[غزل]] به معنای مصطلح خیلی کم است اما [[رباعی]] و [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] رایج است. استفاده از [[علم بدیع|بدیع]] و [[علم بیان|بیان]] به صورت طبیعی و معتدل است. «ترجمان‌البلاغه» نخستین کتاب فارسی در صناعات ادبی در قرن پنجم تالیف شده که نمونه‌ای کامل از این امر است. صنایع بدیعی در این دوره بیشتر لفظی است از قبیل موازنه و اشتقاق و ردالصدر الی العجز و لفّ‌و‌نشر و انواع سجع و تجنیس و از صنایع معنوی شاعران بیشتر به موارد ساده‌ای چون تضاد و مراعات النظیر توجه دارند و توجه هنری به انواع ایهام مطرح نیست. بی پیرایگی یعنی خالی بودن از صنایع بدیعی همراه با سادگی لغات و روانی ترکیب‌ها مهم‌ترین مشخصه شعری این دوره است به طوری که می‌توان به سبک شعر خراسانی سبک ساده گفت.<ref>شمسیا: ۱۳۷۵: ص۶۶–۶۴.</ref>
+قالب شعری مسلّط در این سبک، [[قصیده]] است. قصاید کامل با مدح و شریطه و دعای تایید از زمان رودکی مرسوم است. [[غزل]] به معنای مصطلح خیلی کم است اما [[رباعی]] و [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] رایج است. استفاده از [[علم بدیع|بدیع]] و [[علم بیان|بیان]] به صورت طبیعی و معتدل است. «ترجمان‌البلاغه» نخستین کتاب فارسی در صناعات ادبی در قرن پنجم تالیف شده که نمونه‌ای کامل از این امر است. صنایع بدیعی در این دوره بیشتر لفظی است از قبیل موازنه و اشتقاق و ردّ الصدر الی العجُز و لفّ‌و‌نشر و انواع سجع و تجنیس و از صنایع معنوی شاعران بیشتر به موارد ساده‌ای چون تضاد و مراعات النظیر توجه دارند و توجه هنری به انواع ایهام مطرح نیست. بی پیرایگی یعنی خالی بودن از صنایع بدیعی همراه با سادگی لغات و روانی ترکیب‌ها، مهم‌ترین مشخصه شعری این دوره است، به طوری که می‌توان به سبک شعر خراسانی سبک ساده گفت.<ref>شمسیا: ۱۳۷۵: ص۶۶–۶۴.</ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۹۲: / سطر ۸۵: @@
 ==منابع==
-*رقیه ابراهیمی، سبک خراسانی، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۸ آبان ۱۳۹۲.
+*[http://www.pajoohe.ir "سبک خراسانی"، رقیه ابراهیمی، دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۸ آبان ۱۳۹۲.
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
@@ سطر ۱۰۷: / سطر ۹۹: @@
 |رده=دارد
 }}
 [[رده: سبک های شعر فارسی]]
 [[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۴: @@
 *رقیه ابراهیمی، سبک خراسانی، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۸ آبان ۱۳۹۲.
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

@@ سطر ۹۸: / سطر ۹۸: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی، سبك خراساني، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.
+* رقیه ابراهیمی، سبك خراساني، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 8آبان 1392.
 {{قرآن}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 سبك از سبیكه به معنای گداختن چیزی پس از ریختن، ریخته كردن زر وسیم می‌باشد؛<ref>دهخدا: 1339: ص248.</ref> ولی ادبای قرن اخیر سبك را مجازاً به معنای «طرز خاصی از نظم یا نثر استعمال كرده‌اند و تقریباً آن را در برابر «اسْتیل Style» اروپائیان نهاده‌اند. اسْتیل Style در زبانهای اروپایی از لغت استیلوس یونانی مأخوذ است به معنی ستون و در عرف ادب و اصطلاح، روش نگارشی است كه ممتاز و مخصوص خواص باشد.
@@ سطر ۱۱۵: / سطر ۱۱۶: @@
 [[رده: سبک های شعر فارسی]]

@@ سطر ۹۸: / سطر ۹۸: @@
 ==منابع==
 * [http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی، سبك خراساني، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.
 [[رده: سبک های شعر فارسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۴۲
سطر ۹۹:		سطر ۹۹:
	* [http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی، سبك خراساني، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.		* [http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی، سبك خراساني، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.

−	[[رده: سبک ~~شناسی~~]]	+	[[رده: سبک های شعر فارسی]]

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 مهم‌ترین مختصات این دوره عبارت است از:
-# كمی واژه‌های عربی
+*  كمی واژه‌های عربی
-# كاربرد الف اطلاق؛<ref>انوشه: 1376: ص793.</ref> (فیروز مشیری) {{بیت|مرغی است خدنگ ای عجب دیدی|مرغی كه شكار او همه جانا}}
+* كاربرد الف اطلاق؛<ref>انوشه: 1376: ص793.</ref> (فیروز مشیری)
-# آوردن ضمیر (ش) فاعلی برای سوم شخص مفرد؛<ref>محجوب: 1345: ص48.</ref> (فردوسی) {{بیت|گرفتش فش ویال اسب سیاه|زخون لعل شد خاك آوردگاه}}
+{{بیت|مرغی است خدنگ ای عجب دیدی|مرغی كه شكار او همه جانا}}
-# مطابقت فعل با فاعل غیر ذی روح؛<ref>همان: ص265.</ref>(قطران) {{بیت|اگر باشند بر گردون مه و خورشید گاه او|نباشد جایگاه او سزای پایگاه او}}
+* آوردن ضمیر (ش) فاعلی برای سوم شخص مفرد؛<ref>محجوب: 1345: ص48.</ref> (فردوسی)
-# كاربرد واژه‌های نزدیك به زبان پهلوی مثل: «ابا»، «ایدون»، «ایدر»؛ <ref> همان: ص35.</ref>(رودكی) و (ابوشكور) {{بیت|ابا برق و با جستن صاعقه|ابا غلغل رعد در كوهسار}} {{بیت|ورایدون كه پیش تو گویم دروغ| دورغ اندر آرد سر من به یوغ}}
+{{بیت|گرفتش فش ویال اسب سیاه|زخون لعل شد خاك آوردگاه}}
-# وجود اشكالات عروضی در شعر؛(رودكی) {{بیت|ور به بلور اندرون ببینی گویی|گوهر سر سخت به كحف موسی عمران}}
+* مطابقت فعل با فاعل غیر ذی روح؛<ref>همان: ص265.</ref>(قطران)
-# قالب مثنوی رواج ندارد و قالب بیشتر شعرها قطعه است؛ در شعرها صنایع ادبی بكار نرفته است و بیشتر گفتار عادی می‌نماید و به عبارت دیگر بر شعرهای بازمانده این دوره منطق نثری حاكم است كه موزون شده باشد.
+{{بیت|اگر باشند بر گردون مه و خورشید گاه او|نباشد جایگاه او سزای پایگاه او}}
-# مضمون شعرها مدح و پند و عشق است.<ref>انوشه: 1376: ص793.</ref>
+* كاربرد واژه‌های نزدیك به زبان پهلوی مثل: «ابا»، «ایدون»، «ایدر»؛ <ref> همان: ص35.</ref>(رودكی) و (ابوشكور)
 ==ویژگی سبک خراسانی در دوره سامانیان==
@@ سطر ۳۶: / سطر ۴۲: @@
 از شاعران معرف دوره سامانی می‌توان به رودكی، شهید بلخی، فردوسی و كسائی اشاره كرد. برخی از ویژگی‌های شعر این دوره چنین است:
-# كاربرد واژگان مهجور فارسی و نزدیك به زبان پهلوی؛ مثل: خروج به معنی «یاوه»؛<ref>محجوب: 1345: ص37.</ref> (بوشكور) {{بیت|كسی كو به دانش برد روزگار|نه او یاخه دارند نه آموزگار}}
+* كاربرد واژگان مهجور فارسی و نزدیك به زبان پهلوی؛ مثل: خروج به معنی «یاوه»؛<ref>محجوب: 1345: ص37.</ref> (بوشكور)
-# موضوعات شعر این دوره مدح و وصف و حكمت و عشق است.
+{{بیت|كسی كو به دانش برد روزگار|نه او یاخه دارند نه آموزگار}}
-# شعر این دوره از اصطلاحات علمی خالی است و شعر موجز است.
+* موضوعات شعر این دوره مدح و وصف و حكمت و عشق است.
-# شاعران با اشیاء و طبیعت برخورد مستقیم دارند و تشبیهات اغلب محسوس به محسوس است.
+* شعر این دوره از اصطلاحات علمی خالی است و شعر موجز است.
-# بیان شعرها ساده است و تعبیرها كهنه
+* شاعران با اشیاء و طبیعت برخورد مستقیم دارند و تشبیهات اغلب محسوس به محسوس است.
-# رواج قالب شعری مثنوی است.<ref>انوشه: 1376: 793.</ref>
+* بیان شعرها ساده است و تعبیرها كهنه
-# آوردن تركیب‌های غریب؛ مثل: بازكردن به معنای جدا كردن؛<ref>محجوب: 1345: ص51.</ref> (ابوطاهر خسروانی) {{بیت|تا باز كردم از دل زنگار آز وطمع|زی هر دری كه روی نهم در فراز نیست}}
+* رواج قالب شعری مثنوی است.<ref>انوشه: 1376: 793.</ref>
 ==ویژگی سبک خراسانی در دوره غزنوی و اوایل سلجوقی==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۵۵
سطر ۹۳:		سطر ۹۳:
	*[http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی،سبك خراساني،پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.		*[http://www.pajoohe.com/25513/index.php?Page=definition&UID=31942 رقیه ابراهیمی،سبك خراساني،پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8آبان 1392.

−	[[رده: ~~انواع شعر~~]]	+	[[رده: سبک شناسی]]