زید بن رقاد - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:23Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: زید بن رقاد

2026-11-10T13:05:11Z

ایجاد مقالهٔ تازه: زید بن رقاد

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = زید بن رُقاد جَنبی
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه =
|وفات = ۶۶ق، [[کوفه]]
|مدفن = نامعلوم
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = از تیراندازان سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]]؛ در شمار قاتلان [[عباس بن علی علیه السلام]]؛ کشته‌شده به دست نیروهای [[مختار ثقفی]] در [[قیام مختار]]
}}

'''زید بن رُقاد جَنبی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از تیراندازان سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> بر پایهٔ روایتی که از [[امام باقر علیه السلام|امام باقر (ع)]] نقل شده، او و حکیم بن طفیل طائی، [[عباس بن علی علیه السلام]] را کشتند.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز او را در شمار قاتلان سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، آخرین شهید [[کربلا]]، آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> او خود از کشتن جوانی از خاندان پیامبر (ص) با تیر چنین یاد می‌کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> چند سال بعد، در [[قیام مختار]]، [[مختار ثقفی]] او را در شمار قاتلان کربلا کشت؛ خانه‌اش محاصره شد، با تیر و سنگ از پا درآمد و در حالی که هنوز جان داشت، پیکرش را آتش زدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref>

== نام و نسب ==
نام او در منابع به صورت‌های «زید بن رُقاد» و «یزید بن رُقاد» و در برخی نسخه‌ها با نسبت «جَنبی»، «جُنَبی» و «جُنَیبی» ضبط شده است.<ref>تستری، قاموس الرجال، ج۶، ص۲۸.</ref> تستری در ''قاموس الرجال'' این اختلاف‌ها را بررسی کرده و صورت درست را «زید بن رقاد» دانسته، چنان‌که طبری نیز همین صورت را آورده است.<ref>تستری، قاموس الرجال، ج۶، ص۲۸.</ref> نسبت «جنبی» او را به تیره‌ای با نام «جَنب» پیوند می‌دهد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> از سال تولد، خانواده و کنیهٔ او در منابع چیزی نیامده است.

== نقش در واقعهٔ کربلا ==
زید بن رقاد در شمار تیراندازان سپاه عمر بن سعد بود و در [[روز عاشورا]] در کشتن شهیدان کربلا دست داشت.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> بر پایهٔ روایت امام باقر (ع): «إِنَّ زَیدَ بنَ رُقادٍ الجَنبیَّ وَ حَکیمَ بنَ الطُّفَیلِ الطّائِیَّ قَتَلا العَبّاسَ بنَ عَلِیٍّ عَلَیهِ السَّلام»؛ «همانا زید بن رقاد جنبی و حکیم بن طفیل طائی، عباس بن علی (ع) را کشتند».<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز از قول زهیر بن عبدالرحمان خثعمی آورده که سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، واپسین شهید کربلا، به دست عروة بن بطار تغلبی و زید بن رقاد جنبی کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref>

او خود از کشتن [[عبدالله بن مسلم بن عقیل]]، جوان هاشمی، چنین یاد می‌کرد: «لَقَد رَمَیتُ فَتًى مِنهُم بِسَهمٍ، وَ إِنَّهُ لَواضِعٌ کَفَّهُ عَلى جَبهَتِهِ یَتَّقی النَّبلَ، فَأَثبَتُّ کَفَّهُ فی جَبهَتِهِ، فَما استَطاعَ أَن یُزیلَ کَفَّهُ عَن جَبهَتِهِ»؛ «جوانی از آنان را با تیر زدم، در حالی که دستش را بر پیشانی‌اش نهاده بود تا از تیرها در امان بماند؛ دستش را به پیشانی‌اش دوختم و نتوانست دستش را از پیشانی بردارد».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، او تیر دومی نیز پرتاب کرد و آن جوان را کشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref>

== در قیام مختار ==
هنگامی که مختار در [[کوفه]] بر سر کار آمد، در پی قاتلان کربلا فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> او عبدالله بن کامل شاکری را به سراغ زید بن رقاد فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> ابن کامل خانهٔ او را محاصره کرد. زید که مردی دلیر بود، شمشیر کشید و بیرون آمد؛ ابن کامل دستور داد کسی با شمشیر و نیزه با او درنیامیزد و او را با تیر و سنگ بزنند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref> او از پای درآمد و چون هنوز رمقی داشت، او را از خانه بیرون کشیدند و با آتش سوزاندند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref> این رویداد در سال ۶۶ق، در جریان کیفر قاتلان کربلا، رخ داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴-۵۳۵.</ref>

== ارزیابی منابع ==
دربارهٔ زید بن رقاد دو دسته گزارش وجود دارد: گزارش‌هایی که نقش او را در کشتن عباس بن علی (ع) و سوید بن عمرو ثبت کرده‌اند، و گزارشی که ماجرای کیفر او به دست نیروهای مختار را می‌آورد.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴-۵۳۵.</ref> هر دو دسته بر طبری و مقاتل الطالبیین تکیه دارند و در سند آن‌ها، روایت از امام باقر (ع) و از راویان کوفی چون ابو مخنف دیده می‌شود. اختلاف نسخه‌ها در ضبط نام و نسبت او (زید یا یزید، رُقاد یا وُرْقاء) نشان می‌دهد که نام او در روزگار تدوین منابع، به‌درستی ضبط نشده است.<ref>تستری، قاموس الرجال، ج۶، ص۲۸.</ref>

جزئیات گزارش طبری دربارهٔ سوزاندن او در حال احتضار، در منابع دیگر تکرار نشده و تنها در همین یک روایت آمده است؛ از این‌رو باید آن را گزارشی واحد دانست، نه خبری که منابع متعدد آن را تأیید کنند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref> همچنین منابع، از حضور او در کربلا پیش از روز عاشورا یا نقش او در روزهای پس از آن چیزی نمی‌گویند.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین؛ ''مقاتل الطالبیین''، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۱.
* تستری، محمدتقی؛ ''قاموس الرجال''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۹ق؛ ج۶.
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۴.

{{قیام مختار}}

[[رده:عاملان واقعه کربلا]]
[[رده:سپاهیان عمر سعد در واقعه کربلا]]
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 }}
-'''زید بن رُقاد جَنبی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از تیراندازان سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> بر پایهٔ روایتی که از [[امام باقر علیه السلام|امام باقر (ع)]] نقل شده، او و حکیم بن طفیل طائی، [[عباس بن علی علیه السلام]] را کشتند.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز او را در شمار قاتلان سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، آخرین شهید [[کربلا]]، آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> او خود از کشتن جوانی از خاندان پیامبر (ص) با تیر چنین یاد می‌کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> چند سال بعد، در [[قیام مختار]]، [[مختار ثقفی]] او را در شمار قاتلان کربلا کشت؛ خانه‌اش محاصره شد، با تیر و سنگ از پا درآمد و در حالی که هنوز جان داشت، پیکرش را آتش زدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref>
+'''زید بن رُقاد جَنبی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از تیراندازان سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] بود.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> بر پایهٔ روایتی که از [[امام باقر علیه السلام|امام باقر (ع)]] نقل شده، او و حکیم بن طفیل طائی، [[حضرت عباس علیه السلام|عباس بن علی علیه السلام]] را کشتند.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز او را در شمار قاتلان سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، آخرین شهید [[کربلا]]، آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref> او خود از کشتن جوانی از خاندان پیامبر (ص) با تیر چنین یاد می‌کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> چند سال بعد، در [[قیام مختار]]، [[مختار ثقفی]] او را در شمار قاتلان کربلا کشت؛ خانه‌اش محاصره شد، با تیر و سنگ از پا درآمد و در حالی که هنوز جان داشت، پیکرش را آتش زدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۵.</ref>
 == نام و نسب ==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 == نقش در واقعهٔ کربلا ==
-زید بن رقاد در شمار تیراندازان سپاه عمر بن سعد بود و در [[روز عاشورا]] در کشتن شهیدان کربلا دست داشت.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> بر پایهٔ روایت امام باقر (ع): «إِنَّ زَیدَ بنَ رُقادٍ الجَنبیَّ وَ حَکیمَ بنَ الطُّفَیلِ الطّائِیَّ قَتَلا العَبّاسَ بنَ عَلِیٍّ عَلَیهِ السَّلام»؛ «همانا زید بن رقاد جنبی و حکیم بن طفیل طائی، عباس بن علی (ع) را کشتند».<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز از قول زهیر بن عبدالرحمان خثعمی آورده که سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، واپسین شهید کربلا، به دست عروة بن بطار تغلبی و زید بن رقاد جنبی کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref>
+زید بن رقاد در شمار تیراندازان سپاه عمر بن سعد بود و در [[واقعه عاشورا|روز عاشورا]] در کشتن شهیدان کربلا دست داشت.<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> بر پایهٔ روایت امام باقر (ع): «إِنَّ زَیدَ بنَ رُقادٍ الجَنبیَّ وَ حَکیمَ بنَ الطُّفَیلِ الطّائِیَّ قَتَلا العَبّاسَ بنَ عَلِیٍّ عَلَیهِ السَّلام»؛ «همانا زید بن رقاد جنبی و حکیم بن طفیل طائی، عباس بن علی (ع) را کشتند».<ref>ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۶.</ref> طبری نیز از قول زهیر بن عبدالرحمان خثعمی آورده که سوید بن عمرو بن ابی‌المطاع، واپسین شهید کربلا، به دست عروة بن بطار تغلبی و زید بن رقاد جنبی کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۳۴۷.</ref>
-او خود از کشتن [[عبدالله بن مسلم بن عقیل]]، جوان هاشمی، چنین یاد می‌کرد: «لَقَد رَمَیتُ فَتًى مِنهُم بِسَهمٍ، وَ إِنَّهُ لَواضِعٌ کَفَّهُ عَلى جَبهَتِهِ یَتَّقی النَّبلَ، فَأَثبَتُّ کَفَّهُ فی جَبهَتِهِ، فَما استَطاعَ أَن یُزیلَ کَفَّهُ عَن جَبهَتِهِ»؛ «جوانی از آنان را با تیر زدم، در حالی که دستش را بر پیشانی‌اش نهاده بود تا از تیرها در امان بماند؛ دستش را به پیشانی‌اش دوختم و نتوانست دستش را از پیشانی بردارد».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، او تیر دومی نیز پرتاب کرد و آن جوان را کشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref>
+او خود از کشتن [[عبد الله بن مسلم بن عقیل|عبدالله بن مسلم بن عقیل]]، جوان هاشمی، چنین یاد می‌کرد: «لَقَد رَمَیتُ فَتًى مِنهُم بِسَهمٍ، وَ إِنَّهُ لَواضِعٌ کَفَّهُ عَلى جَبهَتِهِ یَتَّقی النَّبلَ، فَأَثبَتُّ کَفَّهُ فی جَبهَتِهِ، فَما استَطاعَ أَن یُزیلَ کَفَّهُ عَن جَبهَتِهِ»؛ «جوانی از آنان را با تیر زدم، در حالی که دستش را بر پیشانی‌اش نهاده بود تا از تیرها در امان بماند؛ دستش را به پیشانی‌اش دوختم و نتوانست دستش را از پیشانی بردارد».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، او تیر دومی نیز پرتاب کرد و آن جوان را کشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۳۴.</ref>
 == در قیام مختار ==