مهدی موسوی: ویرایش

2021-06-20T08:20:30Z

ویرایش

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-11-30T07:25:17Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۸ مهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۳۴

2013-05-08T08:34:56Z

نمایش تغییرات

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت عل...' ایجاد کرد

2013-05-04T07:07:49Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت عل...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
{{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام]]}}
'''ركوع: خم شدن خاص.'''

ركوع در لغت به معناى خم شدن و پايين انداختن سر، و در شرع، در خم شدن خاص به كار رفته است.<ref> الحدائق الناضرة 8/ 234 ؛ مستند العروة (الصلاة) 4/ 6 </ref>
حكم تكليفى:ركوع از اجزاى واجب نماز؛ اعم از فريضه و نافله است كه در هر ركعت يك بار انجام مى‌گيرد، جز نماز آيات كه در هر ركعت از آن پنج ركوع واجب است. <ref> جواهر الكلام 10/ 69 ؛ العروة الوثقى 2/ 537 </ref>

ركنيت:ركوع ـ علاوه بر وجوب ـ از اركان نماز است؛ بدين معنا كه ترك يا زياد كردن آن حتى از روى سهو موجب بطلان نماز مى‌شود. البته در ترك سهوى، چنانچه قبل از دخول در ركن بعدى (سجود) متذكر شود، واجب است برگردد و آن را به جا آورد. در اين صورت نمازش صحيح است؛ اما اگر پس از دخول در ركن بعدى متذكر گردد، به قول مشهور نمازش باطل است؛ خواه در دو ركعت نخست باشد يا دو ركعت پايانى نمازهاى چهار ركعتى. <ref> غاية المرام 1/ 197 ؛ جواهرالكلام 10/ 69 و12/ 243 </ref> برخى قدما ميان دو ركعت نخست و دو ركعت آخر تفصيل داده و گفته‌اند: اگر در دو ركعت آخر، پس از هر دو سجده متذكر شود، بر مى‌گردد و ركوع را به جا مى‌آورد و سجده را دوباره انجام مى‌دهد و در اين صورت نمازش صحيح است. <ref> المبسوط 1/ 109 </ref> جريان حكم ياد شده در ركعت دوم نيز از برخى قدما نقل شده است. <ref> مختلف الشيعة 2/ 363 </ref> بلكه از برخى ديگر از آنان تعميم حكم ياد شده به همه ركعتها نقل شده است. <ref> المبسوط 1/ 119 </ref>

زياد كردن ركوع از روى سهو بنابر قول مشهور ـ كه ترك سهوى آن را موجب بطلان نماز مى‌دانند ـ حكم ترك سهوى ركوع را دارد، مگر در نماز جماعت كه چنانچه مأموم پيش از امام سر از ركوع بردارد، بنابر قول مشهور واجب است دوباره به ركوع رود و از امام متابعت كند.<ref> مستمسك العروة 7/ 269 ـ 271 </ref>

واجبات:

1. انحناء:خم شدن به اندازه‌اى كه دستها به زانوها برسد؛ ليكن اين مسئله كه خم شدن بايد به اندازه‌اى باشد كه گودی کف دست به زانو برسد یا رسیدن سر انگشتان کفایت می‌کند، اختلافی است.<ref>الحدائق الناضرة 8/ 236 238؛ جواهر الکلام 10/ 73؛ مستند العروة (الصلاة) 4/ 6 11</ref>البته نهادن دستها بر زانوها در حال رکوع واجب نیست؛<ref>الحدائق الناضرة 8/ 237</ref>هرچند برخی، احتیاط واجب را در نهادن دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی 2/ 539</ref>

خم شدن باید به گونه متعارف باشد. از این رو، خم شدن به یکی از دو پهلو و یا پایین آوردن باسن و بالا بردن زانوها و مانند آن صحیح نیست.<ref>537</ref>برخی برای زن، خم شدن در حدی که دست به زانو برسد را واجب ندانسته و گفته‌اند:برای زن خم شدن به اندازه‌ای که دست به ران (بالای زانو) برسد کفایت می‌کند؛<ref>المقنعة/ 111؛ النهایة/ 73؛ الوسیلة/ 95؛ جامع المقاصد 2/ 363</ref>بلکه آن را برای زن مستحب دانسته‌اند؛<ref>کتاب السرائر 1/ 225؛ الألفیة و النفلیة/ 119</ref>لیکن در مقابل، برخی در مقدار واجب از انحنا تفاوتی بین مرد و زن قائل نشده‌اند؛ اما در مقدار مستحب (خم شدن به گونه‌ای که گودی دستها بر سر زانوها قرار گرفته و زانوها به عقب کشیده شوند) قائل به تفاوت شده و آن را تنها به مرد اختصاص داده‌اند.<ref>جواهر الکلام 10/ 73 74؛ العروة الوثقی 2/ 546؛ مستندالعروة (الصلاة) 4/60 61</ref>

نماز گزار ناتوان از خم شدن به مقدار واجب، تا حدّ ممکن خم می‌شود؛<ref>جواهر الکلام 10/76</ref>لیکن برخی، احتیاط را در خم شدن به اندازه ممکن و اشاره کردن با سر دانسته‌اند.<ref>مستند العروة (الصلاة) 4/ 34</ref>برخی دیگر احتیاط را در تکرار نماز به هر دو صورت؛ رکوع با خم شدن به مقدار ممکن و اشاره دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی 2/ 539 540</ref>

کسی که ایستاده نماز می‌گزارد چنانچه خم شدن برای رکوع برایش امکان‌پذیر نباشد، در صورتی که بتواند در حالت نشسته به رکوع رود، آیا برای او نشسته رکوع کردن واجب است یا ایستاده نماز خواندن و با سر اشاره کردن برای رکوع؟ مسئله محل اختلاف است.<ref>540؛ مستند العروة (الصلاة) 4/ 35 36</ref>برخی، احتیاط را در گزاردن نماز به هر دو صورت دانسته‌اند.<ref>العروة الوثقی 2/ 540؛ هدایة العباد (گلپایگانی) 1/ 155</ref>

کسی که نشسته رکوع می‌کند باید به اندازه‌ای خم شود که صورتش برابر زانوهایش قرار گیرد و افضل، قرار گرفتن صورت محاذی محل سجده است.<ref>مسالک الأفهام 1/ 202؛ مدارک الأحکام 3/ 330؛ جواهر الکلام 9/ 262 263؛ العروة الوثقی 2/ 551</ref>برخی، بلند کردن رانها را نیز در حال رکوع واجب دانسته‌اند.<ref>جامع المقاصد 2/ 205؛ مسالک الأفهام 1/ 202</ref>بعضی گفته‌اند:خم شدن به مقداری که به نظر عرف رکوع در حال نشسته بر آن صادق باشد، کفایت می‌کند.<ref>مجمع الفائدة 2/ 192؛ جواهر الکلام 9/ 262 263</ref>
کسی که خم شدن برایش مطلقا؛ خواه ایستاده یا نشسته امکان ندارد، به قول مشهور برای رکوع با سر اشاره می‌کند و در صورت عدم امکان آن، با دو چشم به بستن آن به قصد رکوع و باز کردن به قصد بلند شدن از رکوع رکوع می‌کند.<ref>الحدائق الناضرة 8/ 79 80 و 241؛ ریاض المسائل 3/ 376 و 429</ref>

2. ذکر:بی شک ذکر خداوند متعال در رکوع واجب است؛ لیکن در اینکه گفتن هر ذکر مشتمل بر تنزیه و ستایش خداوند، همچون تکبیر، تهلیل و تسبیح کفایت می‌کند، یا خصوص تسبیح واجب است، اختلاف می‌باشد. بنابر قول دوم، در کفایت مطلق تسبیح یا وجوب یک بار تسبیح کبری{سُبحانَ رَبیَ العَظیمِ وَ بِحَمدِهِ}یا وجوب سه بار آن و یا تخییر بین یک بار تسبیح کبری و سه بار تسبیح صغری{سُبحانَ اللّه‌}اختلاف است؛ چنان که در تسبیح کبری آیا آوردن{وَ بِحَمدِهِ}واجب است یا گفتن{سُبحانَ رَبیَ العَظیم}کفایت می‌کند؟ اختلاف می‌باشد. بنابر قول دوم، افزودن آن مستحب خواهد بود. در حال ضرورت نیز گفتن یک بار{سُبحانَ اللّه‌}کفایت می‌کند.<ref>جواهر الکلام 10/ 89 97</ref>

3. طمأنینه:واجب است بدن نماز گزار هنگام ادای ذکر واجبِ رکوع آرام و بی حرکت باشد. در وجوب طمأنینه هنگام گفتن ذکر مستحب، اختلاف است. بر وجوب آن ادعای اجماع شده است.<ref>مستمسک العروة 6/ 143 144 و 304</ref>البته نسبت به ذکری که استحبابش مطلق است و اختصاص به نماز ندارد، طمأنینه در آن واجب نیست.<ref>العروة الوثقی 2/ 539</ref>

ترک عمدی طمأنینه هنگام ذکر واجب رکوع موجب بطلان نماز است. لیکن ترک سهوی آن موجب بطلان نماز نیست؛ ولی چنانچه قبل از سر برداشتن از رکوع متذکر گردد باید ذکر را با طمأنینه تکرار کند.<ref>جواهر الکلام 12/ 275 276</ref>

ظاهر کلام بعض قدما رکن بودن طمأنینه است؛<ref>الخلاف 1/ 348</ref>لیکن به گفته برخی، مقصود از رکن بودن در کلام بعض قدما در این مورد و دو مورد بعدی، وجوب طمأنینه، در مقابل قول به عدم وجوب آن است، نه آنکه همچون رکوع از ارکان نماز است که با ترک آن هرچند از روی سهو نماز باطل شود.<ref>تلخیص الخلاف/ 119 120</ref>

برخی گفته‌اند:فقدان طمأنینه در اصل (مسمای) رکوع، هرچند از روی سهو، موجب بطلان نماز است؛ لیکن با رعایت طمأنینه در اصل رکوع، ترک آن از روی سهو در حال ذکر موجب بطلان نماز نمی‌شود.<ref>مستندالعروة (الصلاة) 4/ 28 29</ref>

4. بلند کردن سر از رکوع و ایستادن.بنابر این، چنانچه نماز گزار بدون عذر و از روی عمد قبل از سربرداشتن از رکوع و ایستادن به سجده رود، نمازش باطل است؛ اما اگر از روی سهو باشد نماز باطل نمی‌شود؛ لیکن در صورتی که قبل از رفتن به سجده متذکر شود باید برگردد و بایستد و سپس به سجده رود.<ref>رسائل المحقق الکرکی 3/ 276؛ جواهرالکلام 10/ 87 88</ref>ظاهر کلام برخی قدما رکن بودن این واجب است.<ref>الخلاف 1/351</ref>

5. طمأنینه پس از رکوع:واجب است نماز گزار پس از بلند شدن از رکوع راست بایستد و پس از آنکه بدنش آرام گرفت به سجده رود. بنابر این، ترک عمدی طمأنینه در حال ایستادن موجب بطلان نماز می‌شود.<ref>جواهرالکلام 10/88</ref>ظاهر کلام برخی قدما رکن بودن این طمأنینه است.<ref>الخلاف 1/ 351</ref>

6. تکبیر:به قول برخی قدما برای رفتن به رکوع، گفتن تکبیر واجب است. نظر مشهور استحباب آن است.<ref>جواهرالکلام 10/ 101 103؛ المراسم العلویة/ 69؛ الخلاف 1/ 314 و 346</ref>

مستحبات:

1. به قول مشهور، تکبیر قبل از رکوع. برخی قدما قائل به وجوب آن شده‌اند.<ref>جواهرالکلام 10/ 101 103؛ المراسم العلویة/ 69؛ الخلاف 1/ 314 و 346</ref>

2. گذاشتن کف دستها بر سر زانوها با انگشتان باز.

3. باز کردن و گشودن دستها از دو پهلو، مانند دو بال گشوده برای مرد و ترک آن برای زن.

4. نهادن دست راست بر زانوی راست پیش از نهادن دست چپ بر زانوی چپ.

5. کشیدن زانوها به عقب و صاف کردن پشت و موازی قراردادن گردن با آن.<ref>جواهرالکلام 10/104 105؛ العروة الوثقی 2/ 552</ref>

6. قرار دادن زانوها به موازات یکدیگر.<ref>الدروس الشرعیة 1/ 178</ref>

7. فاصله انداختن بین پاها به اندازه یک وجب.

8. به قول مشهور، نگاه‌کردن بین دو پا؛ لیکن برخی، بستن چشمها را درحال رکوع مستحب دانسته‌اند. برخی نیز قائل به تخییر بین نگاه کردن و بستن چشمها شده‌اند.

9. تکرار ذکر رکوع و ختم آن به عدد فرد، همچون سه، پنج و هفت.

10. خواندن دعاهای وارد شده قبل و بعد از ذکر واجب رکوع.

11. گفتن ذکر صلوات بر محمد و آل محمد قبل یا بعد از ذکر واجب رکوع.

12. گفتن{سَمِعَ اللّه‌ُ لِمَن حَمِدَهُ}بعد از سر برداشتن از رکوع.<ref>جواهر الکلام 10/ 106 116؛ العروة الوثقی 2/ 552 553</ref>

13. بلند کردن دستها بعد از رکوع پس از ایستادن به قول گروهی؛ مشهور آن را مستحب ندانسته‌اند. برخی تکبیر را نیز با بلندکردن دستها، مستحب دانسته‌اند.<ref>مستمسک العروة 6/ 338 339</ref>

14. گذاشتن دستها بر روی رانها (بالای زانوها) برای زن.<ref>الألفیة و النفلیة/ 119</ref>

مکروهات:

1. موازی یکدیگر قرار ندادن گردن و پشت با فرو افکندن سر و کمان کردن پشت یا صاف کردن پشت و پایین انداختن سر و یا جلو دادن سینه و به داخل بردن پشت، همچون زین اسب.

2. چسباندن دستها به پهلو برای مرد.

3. کمان کردن زانوها و عقب کشیدن پشت به تصریح برخی.

4. نهادن دستها بر یکدیگر و نیز بین زانوها. ظاهر کلام برخی حرمت آن است( -->تطبیق).

5. خارج کردن دستها از آستین و قراردادن در زیر لباس.

6. تلاوت قرآن.<ref>جواهر الکلام 10/ 116 121؛ العروة الوثقی 2/ 553</ref>

دیگر احکام:به قول مشهور، درک رکوع امام جماعت یک رکعت محسوب می‌شود.<ref>جواهر الکلام 13/146 و14/54</ref>همچنین به قول مشهور، کسی که در نماز جمعه به رکوع رکعت دوم نماز رسیده، نماز جمعه را درک کرده و باید رکعت دوم نمازش را خود بخواند.<ref>11/146 149</ref>

به قول مشهور، در نماز آیات به جماعت، مأموم نمی‌تواند پس از رکوعِ نخست؛ اعم از رکعت اول و دوم، به امام اقتدا کند؛ بلکه باید قبل یا در اثنای اولین رکوع اقتدا نماید.<ref>445 446.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}

== منابع ==
جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌4، صص 133-128.
[[رده:واجبات نماز]]
[[رده:ارکان نماز]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام]]}}
@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۹: @@
 [[رده:واجبات نماز]]
 [[رده:ارکان نماز]]

رکوع - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۸ مهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۳۴

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت عل...' ایجاد کرد