رفاعة ابن شداد - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:12Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: رفاعة ابن شداد

2026-11-10T13:04:59Z

ایجاد مقالهٔ تازه: رفاعة ابن شداد

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه = [[کوفه]]
|وفات = ۶۶ق، [[کوفه]]
|مدفن = نامعلوم
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = از اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]]، [[قضاوت|قاضی]] اهواز از سوی امام علی (ع)، از پنج رهبر [[قیام توابین]] و از همراهان [[مختار ثقفی]] در [[قیام مختار]]
}}

'''رفاعة ابن شداد''' با نام کامل '''رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی [[کوفه]] در سدهٔ نخست هجری بود. [[رجال الطوسی|رجال طوسی]] او را در شمار اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> به گزارش ''دعائم الإسلام''، امام علی (ع) او را بر [[قضاوت]] اهواز گماشت و نامه‌ای در پرهیز از خیانت به او نوشت.<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> پس از [[واقعه کربلا]]، او یکی از پنج رهبر [[قیام توابین]] بود و پس از شکست توابین در [[عین الورده]] به [[مختار ثقفی]] پیوست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۴۷۱.</ref> او در سال ۶۶ق، در درگیری‌های داخلی کوفه در روزگار [[قیام مختار]]، کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref>

== نام و نسب ==
منابع کهن نسب او را «رفاعة بن شداد بن عوسجة» و نسبت او را «فتیانی» و «بجلی» ثبت کرده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref> او به قبیلهٔ بجیله منسوب است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref> طبری او را «سید قراء اهل المصر»؛ بزرگِ قاریان کوفه، خوانده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۰.</ref> از کنیه، همسر و فرزندان او اطلاعی در دست نیست و سال تولدش دانسته نیست.

== در روزگار امام علی (ع) ==
بر پایهٔ روایتی که در ''وسائل الشیعة'' از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در [[ربذه]] بر پیکر [[ابوذر غفاری]] حاضر شدند؛ او همراه [[مالک اشتر]] و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> همچنین ''دعائم الإسلام'' نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است.

== پس از شهادت امام علی (ع) ==
در روزگار [[زیاد بن ابیه]]، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران [[حجر بن عدی]] را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه [[عمرو بن حمق]] از کوفه گریخت و نخست به [[مدائن]] و سپس به سوی موصل رفت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.</ref> پس از [[واقعه کربلا]] و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ [[سلیمان بن صرد خزاعی]] در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.</ref> در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.</ref> طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.</ref>

توابین در [[عین الورده]] با سپاه شام روبه‌رو شدند و شکست خوردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۸.</ref> رفاعه در عین الورده کشته نشد و به کوفه بازگشت؛ آن‌گاه [[مختار ثقفی]] که در زندان [[عبیدالله بن زیاد]] بود، به او نامه نوشت و او را به خون‌خواهی اهل بیت (علیهم‌السلام) فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۷۱.</ref>

== در قیام مختار ==
هنگامی که مختار بر کوفه چیره شد، رفاعه در شمار همراهان او درآمد. در نبردی که میان هواداران مختار و گروهی از کوفیان درگرفت، رفاعه امامت جماعت یمنیان کوفه را بر عهده داشت و گروه مقابل شعار «یا لَثاراتِ عُثمان»؛ «ای خون‌خواهان عثمان» سر می‌داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۰.</ref> چون فریاد خون‌خواهی عثمان بلند شد، رفاعه گفت: «ما لَنا وَ لِعُثمانَ؟ لا اُقاتِلُ مَعَ قَومٍ یَبغونَ دَمَ عُثمان»؛ «ما را با عثمان چه کار؟ با گروهی که خواهان خون عثمان‌اند نمی‌جنگم».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref> سپس رو به رویارویان کرد و چنین خواند: «أَنَا ابنُ شَدّادٍ عَلى دینِ عَلی / لَستُ لِعُثمانَ بنِ أَروى بِوَلِی»؛ «من پسر شدادم، بر آیین علی؛ من دوست و هوادار عثمان بن اروی نیستم».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref> در همان درگیری، نزدیک حمّامی در کوفه کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref>

== جایگاه رجالی ==
کشی او را در شمار کسانی آورده که از [[عمرو بن حمق]] روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان [[حدیث]] شمرده‌اند.<ref>کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.</ref> طوسی نیز او را در باب اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و باب اصحاب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق؛ ج۲۰.
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۴.
* طوسی، محمد بن حسن؛ ''رجال الطوسی''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۵ق.
* کشی، محمد بن عمر؛ ''رجال الکشی'' (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۱.
* مغربی، نعمان بن محمد؛ ''دعائم الإسلام''، قاهره: دار المعارف، ۱۳۸۵ق؛ ج۲.

{{قیام مختار}}

[[رده:یاران مختار]]
[[رده:اصحاب امام حسین علیه السلام]]
[[رده:راویان حدیث]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 }}
-'''رفاعة ابن شداد''' با نام کامل '''رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی [[کوفه]] در سدهٔ نخست هجری بود. [[رجال الطوسی|رجال طوسی]] او را در شمار اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> به گزارش ''دعائم الإسلام''، امام علی (ع) او را بر [[قضاوت]] اهواز گماشت و نامه‌ای در پرهیز از خیانت به او نوشت.<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> پس از [[واقعه کربلا]]، او یکی از پنج رهبر [[قیام توابین]] بود و پس از شکست توابین در [[عین الورده]] به [[مختار ثقفی]] پیوست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۴۷۱.</ref> او در سال ۶۶ق، در درگیری‌های داخلی کوفه در روزگار [[قیام مختار]]، کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref>
+'''رفاعة ابن شداد''' با نام کامل '''رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی [[کوفه]] در سدهٔ نخست هجری بود. [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال طوسی]] او را در شمار اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> به گزارش ''دعائم الإسلام''، امام علی (ع) او را بر [[قضاوت]] اهواز گماشت و نامه‌ای در پرهیز از خیانت به او نوشت.<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> پس از [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]]، او یکی از پنج رهبر [[قیام توابین]] بود و پس از شکست توابین در [[عین الورده]] به [[مختار ثقفی]] پیوست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۴۷۱.</ref> او در سال ۶۶ق، در درگیری‌های داخلی کوفه در روزگار [[قیام مختار]]، کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref>
 == نام و نسب ==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 == در روزگار امام علی (ع) ==
-بر پایهٔ روایتی که در ''وسائل الشیعة'' از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در [[ربذه]] بر پیکر [[ابوذر غفاری]] حاضر شدند؛ او همراه [[مالک اشتر]] و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> همچنین ''دعائم الإسلام'' نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است.
+بر پایهٔ روایتی که در ''وسائل الشیعة'' از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در [[ربذه]] بر پیکر [[ابوذر غفاری]] حاضر شدند؛ او همراه [[مالک اشتر نخعی|مالک اشتر]] و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> همچنین ''دعائم الإسلام'' نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است.
 == پس از شهادت امام علی (ع) ==
-در روزگار [[زیاد بن ابیه]]، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران [[حجر بن عدی]] را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه [[عمرو بن حمق]] از کوفه گریخت و نخست به [[مدائن]] و سپس به سوی موصل رفت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.</ref> پس از [[واقعه کربلا]] و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ [[سلیمان بن صرد خزاعی]] در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.</ref> در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.</ref> طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.</ref>
+در روزگار [[زیاد بن ابیه]]، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران [[حجر بن عدی]] را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه [[عمرو بن حمق خزاعی|عمرو بن حمق]] از کوفه گریخت و نخست به [[مداین|مدائن]] و سپس به سوی موصل رفت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.</ref> پس از [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ [[سلیمان بن صرد خزاعی]] در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.</ref> در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.</ref> طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.</ref>
 توابین در [[عین الورده]] با سپاه شام روبه‌رو شدند و شکست خوردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۸.</ref> رفاعه در عین الورده کشته نشد و به کوفه بازگشت؛ آن‌گاه [[مختار ثقفی]] که در زندان [[عبیدالله بن زیاد]] بود، به او نامه نوشت و او را به خون‌خواهی اهل بیت (علیهم‌السلام) فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۷۱.</ref>
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 == جایگاه رجالی ==
-کشی او را در شمار کسانی آورده که از [[عمرو بن حمق]] روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان [[حدیث]] شمرده‌اند.<ref>کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.</ref> طوسی نیز او را در باب اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و باب اصحاب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.</ref>
+کشی او را در شمار کسانی آورده که از [[عمرو بن حمق خزاعی|عمرو بن حمق]] روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان [[حدیث]] شمرده‌اند.<ref>کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.</ref> طوسی نیز او را در باب اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و باب اصحاب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.</ref>
 == پانویس ==