https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87 2026-09-09T09:41:51Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&diff=168913&oldid=prev 2026-08-04T12:36:01Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نوشته‌هایی را که در ردّ و ابطال نظریه یا بینشی علمی، [[دین|دینی]]، [[<del class="diffchange diffchange-inline">عرفان</del>|<del class="diffchange diffchange-inline">عرفانی</del>]] و <del class="diffchange diffchange-inline">جز </del>آن نوشته شده <del class="diffchange diffchange-inline">باشد، ردّیه می‌خوانند</del>. ردّیه‌نویسی علمی و [[فلسفه|فلسفی]] از پیش از [[اسلام]] رایج بوده و به بسیاری از آنها در [[الفهرست ابن ندیم]] (۳۸۰ ق.) اشاره شده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">'''«رَدّیه»''' </ins>نوشته‌هایی را <ins class="diffchange diffchange-inline">گویند </ins>که در ردّ و ابطال نظریه یا بینشی علمی، [[دین|دینی]]، [[<ins class="diffchange diffchange-inline">کلام</ins>|<ins class="diffchange diffchange-inline">کلامی</ins>]] و <ins class="diffchange diffchange-inline">غیر </ins>آن نوشته شده <ins class="diffchange diffchange-inline">باشد</ins>. ردّیه‌نویسی علمی و [[فلسفه|فلسفی]] از پیش از [[اسلام]] رایج بوده و به بسیاری از آنها در [[الفهرست ابن ندیم]] (<ins class="diffchange diffchange-inline">م، </ins>۳۸۰ ق.) اشاره شده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احتجاج [[امام علی]] <del class="diffchange diffchange-inline">علیه السلام </del>با [[معاویه]] که ایشان و پیروانشان را، طی نامه‌ای به قتل [[عثمان بن عفان|عثمان]] (۳۵ ق.) متّهم کرده <del class="diffchange diffchange-inline">بود، </del>جزو نخستین ردّیه‌های دوره اسلامی است. پیشینه ردّیه‌نویسی به مجادلات و مناظرات مذهبی پایان دوره [[بنی امیه|امویان]] (۴۱-۱۳۲ ق) می‌رسد. اما بیشترین سهم ردّیه‌نویسی مربوط به روزگار [[معتزله|معتزلیان]] (از میانه سده ۲ ق. به‌ بعد) است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احتجاج [[امام علی]] <ins class="diffchange diffchange-inline">علیه‌السلام </ins>با [[معاویه]] <ins class="diffchange diffchange-inline">-</ins>که ایشان و پیروانشان را، طی نامه‌ای به قتل [[عثمان بن عفان|عثمان]] (<ins class="diffchange diffchange-inline">م، </ins>۳۵ ق.) متّهم کرده <ins class="diffchange diffchange-inline">بود-، </ins>جزو نخستین ردّیه‌های دوره اسلامی است. پیشینه ردّیه‌نویسی به مجادلات و مناظرات مذهبی پایان دوره [[بنی امیه|امویان]] (۴۱-۱۳۲ ق) می‌رسد. اما بیشترین سهم ردّیه‌نویسی مربوط به روزگار [[معتزله|معتزلیان]] (از میانه سده ۲ ق. به‌ بعد) است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسلمانان پس از آن که دروسی را نزد استادان [[یهود|یهودی]]، [[مسیحیت|مسیحی]]، صائبی و [[<del class="diffchange diffchange-inline">زردشت</del>|زردشتی]] فراگرفتند، در مقام پاسخگویی به آنها برآمدند و رفته‌ رفته این‌گونه پاسخگویی و ردّیه‌نویسی در میان خود آنان نیز رواج یافت. یکی از بهترین نمونه‌های ردّیه‌نویسی در میان مسلمانان [[الشافی فی الامامه (کتاب)|الشافی فی الامامه]] و [[ابطال حجج العامه (کتاب)|ابطال حجج‌ العامه]] نوشته [[سید مرتضی|شریف مرتضی]] (۳۵۵-۴۳۶ ق.) است که آن را در «ردّ المغنی فی الامامه» قاضی عبدالجبار معتزلی (۳۵۹-۴۱۵ ق.) نوشته است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسلمانان پس از آن که دروسی را نزد استادان [[یهود|یهودی]]، [[مسیحیت|مسیحی]]، صائبی و [[<ins class="diffchange diffchange-inline">زرتشت</ins>|زردشتی]] فراگرفتند، در مقام پاسخگویی به آنها برآمدند و رفته‌ رفته این‌گونه پاسخگویی و ردّیه‌نویسی در میان خود آنان نیز رواج یافت. یکی از بهترین نمونه‌های ردّیه‌نویسی در میان مسلمانان [[الشافی فی الامامه (کتاب)|الشافی فی الامامه]] و [[ابطال حجج العامه (کتاب)|ابطال حجج‌ العامه]] نوشته [[سید مرتضی|شریف مرتضی]] (۳۵۵-۴۳۶ ق.) است که آن را در «ردّ المغنی فی الامامه» قاضی عبدالجبار معتزلی (۳۵۹-۴۱۵ ق.) نوشته است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسلمانان معمولاً درباره هر اندیشه‌ای که از سوی متفکران مطرح می‌گردید یا از بیرون وارد جامعه اسلامی می‌شد به بحث و گفتگو می‌پرداختند و به ردّ و قبول آن می‌اندیشیدند. فقط فیلسوفان نبودند که آرای یکدیگر را محک می‌زدند، بلکه به نقد و بررسی آرای [[خوارج]]، [[معتزله]]، [[زیدیه]]، [[اشاعره]]، [[شیعیان]]، [[اهل سنت|سُنّیان]] و مکاتب گوناگون فقهی مانند [[اخباریان]]، اصولیان، اصحاب [[تناسخ]]، [[زنادقه]]، اهل [[منطق]]، اهل [[قیاس در فقه|قیاس]]، [[جبریه|جبری‌]] باوران، [[<del class="diffchange diffchange-inline">غلات</del>|غُلات]]، [[تصوف|صوفیه]]، قرامطه و باطنیان، مجسّمه، مشبّهه، کرامیان و فرقه‌های دیگر نیز می‌پرداختند.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسلمانان معمولاً درباره هر اندیشه‌ای که از سوی متفکران مطرح می‌گردید یا از بیرون وارد جامعه اسلامی می‌شد به بحث و گفتگو می‌پرداختند و به ردّ و قبول آن می‌اندیشیدند. فقط فیلسوفان نبودند که آرای یکدیگر را محک می‌زدند، بلکه به نقد و بررسی آرای [[خوارج]]، [[معتزله]]، [[زیدیه]]، [[اشاعره]]، [[شیعیان]]، [[اهل سنت|سُنّیان]] و مکاتب گوناگون فقهی مانند [[اخباریان]]، اصولیان، اصحاب [[تناسخ]]، [[زنادقه]]، اهل [[منطق]]، اهل [[قیاس در فقه|قیاس]]، [[جبریه|جبری‌]] باوران، [[<ins class="diffchange diffchange-inline">غلو</ins>|غُلات]]، [[تصوف|صوفیه]]، قرامطه و باطنیان، مجسّمه، مشبّهه، کرامیان و فرقه‌های دیگر نیز می‌پرداختند.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از رویدادهای بزرگ در تاریخ ردّیه‌نویسی اسلامی، ورود مبلّغان مسیحی به سرزمین‌های اسلامی بود که موجب گردید مسیحیان و مسلمانان کتاب‌هایی در ردّ آیین یکدیگر بنویسند که «آیینه حق‌نما» به فارسی از فرانسوا گزاویه (۹۱۲-۹۶۰ ق.) در ردّ [[اسلام]] و «مصقل صفا» به فارسی (۱۰۴۴ ق.) در ردّ [[مسیحیت]] از آن جمله است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از رویدادهای بزرگ در تاریخ ردّیه‌نویسی اسلامی، ورود مبلّغان <ins class="diffchange diffchange-inline">[[مسیحیت|</ins>مسیحی<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>به سرزمین‌های اسلامی بود که موجب گردید مسیحیان و مسلمانان کتاب‌هایی در ردّ آیین یکدیگر بنویسند که «آیینه حق‌نما» به فارسی از فرانسوا گزاویه (۹۱۲-۹۶۰ ق.) در ردّ [[اسلام]] و «مصقل صفا» به فارسی (۱۰۴۴ ق.) در ردّ [[مسیحیت]] از آن جمله است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">در هنر نیز </del>پیروان مذاهب اسلامی ردّیه‌هایی بر باورهای یکدیگر می‌نوشتند که مشهورترین آنها <del class="diffchange diffchange-inline">«تحفه </del>اثنی <del class="diffchange diffchange-inline">عشریه» </del>به فارسی (۱۲۱۵ ق.) و «وسیلةالنجاة» از عبدالعزیز دهلوی (۱۱۱۴-۱۱۷۶ ق.) در ردّ مذهب [[شیعه]] است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">همچنین </ins>پیروان مذاهب اسلامی ردّیه‌هایی بر باورهای یکدیگر می‌نوشتند که مشهورترین آنها <ins class="diffchange diffchange-inline">«[[تحفه اثنا عشریه (کتاب)|تحفه </ins>اثنی <ins class="diffchange diffchange-inline">عشریه]]» </ins>به فارسی (۱۲۱۵ ق.) و «وسیلةالنجاة» از عبدالعزیز دهلوی (۱۱۱۴-۱۱۷۶ ق.) در ردّ مذهب [[شیعه]] است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از مهم‌ترین کتاب‌های ردّیه عربی «مخاریق الانبیاء» از [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریای رازی]] (۲۵۱-۳۱۳ ق.) در انکار ضرورت وجود [[نبوت]] و «اعلام‌ النبوه» از [[ابوحاتم رازی]] (۳۲۲ ق.) در ردّ نظریات زکریای رازی است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از مهم‌ترین کتاب‌های ردّیه عربی «مخاریق الانبیاء» از [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریای رازی]] (۲۵۱-۳۱۳ ق.) در انکار ضرورت وجود [[نبوت]] و «اعلام‌ النبوه» از [[ابوحاتم رازی]] (۳۲۲ ق.) در ردّ نظریات زکریای رازی است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«ابطال احکام نجوم» از [[فارابی]] (۲۶۰؟-۳۳۹ ق.)؛ برخی رسایل [[ابوریحان بیرونی]] (۳۶۲-۴۴۰ ق.) در ردّ نظریات ارسطو و [[ابن‌سینا]]؛ [[التبیان (کتاب)|تفسیر تبیان]] از [[شیخ طوسی]] (۳۸۵-۴۶۰ ق.) در ردّ [[اشاعره]]؛ «تهافت الفلاسفه» از [[امام محمد غزالی]] (۴۵۰-۵۰۵ ق.) در ردّ برخی فلاسفه؛ «تهافت‌ التهافت» از [[ابن رشد]] (۵۲۰-۵۹۵ ق.) در ردّ تهافت امام غزالی و <del class="diffchange diffchange-inline">«تلبیس ابلیس» </del>از [[<del class="diffchange diffchange-inline">ابوالفرج </del>بن جوزی|ابوالفرج ابن جوزی]] (سده ششم هجری) در ردّ فرقه‌های مختلف از دیگر ردّیه‌هاست.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«ابطال احکام نجوم» از [[فارابی]] (۲۶۰؟-۳۳۹ ق.)؛ برخی رسایل [[ابوریحان بیرونی]] (۳۶۲-۴۴۰ ق.) در ردّ نظریات ارسطو و [[ابن‌سینا]]؛ [[التبیان (کتاب)|تفسیر تبیان]] از [[شیخ طوسی]] (۳۸۵-۴۶۰ ق.) در ردّ [[اشاعره]]؛ «تهافت الفلاسفه» از [[<ins class="diffchange diffchange-inline">ابوحامد محمد غزالی|</ins>امام محمد غزالی]] (۴۵۰-۵۰۵ ق.) در ردّ برخی فلاسفه؛ «تهافت‌ التهافت» از [[<ins class="diffchange diffchange-inline">ابن رشد اندلسی|</ins>ابن رشد]] (۵۲۰-۵۹۵ ق.) در ردّ تهافت امام غزالی و <ins class="diffchange diffchange-inline">«[[تلبیس ابلیس (کتاب)|تلبیس ابلیس]]» </ins>از [[<ins class="diffchange diffchange-inline">عبدالرحمان </ins>بن جوزی|ابوالفرج ابن جوزی]] (سده ششم هجری) در ردّ فرقه‌های مختلف از دیگر ردّیه‌هاست.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ردّیه‌های دیگری نیز در مذاهب مختلف نوشته شده که ردّ [[اهل سنت]] از حسن فرزند عبدالرزاق؛ ردّ [[بهائیت]] از آقا میرزا احمد کرمانی؛ ردّ بر [[تورات]] در بیست‌ و سه فصل که هر فصل از یک کتاب گرفته شده؛ ردّ شبهات از حاج محمد کریم‌خان قاجار در شش فصل؛ ردّ بر [[شیعه]] از عبدالغفار فرزند شیخ خیرالدین محمد؛ ردّ بر قادیانی از سید محمد عصار لواسانی؛ ردّ بر [[<del class="diffchange diffchange-inline">نصاری</del>|نصارا]] از محمد خلیل فرزند محمد اشرف قاینی؛ ردّ هنری مارتین، [[کشیش|کشیش]] انگلیسی در کتاب فیلیپ پادری در ردّ بر [[اسلام]]؛ و ردّ بر [[یهود]] از حاجی‌بابا فرزند محمد اسماعیل قزوینی که پدر او یهودی بود و خود در [[یزد]] می‌زیست و به‌ سال ۱۲۱۱ ق. <del class="diffchange diffchange-inline">محضرالشهود </del>فی <del class="diffchange diffchange-inline">ردّالیهود </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">نوشت </del>از جمله آنهاست.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ردّیه‌های دیگری نیز در مذاهب مختلف نوشته شده که ردّ [[اهل سنت]] از حسن فرزند عبدالرزاق؛ ردّ [[بهائیت]] از آقا میرزا احمد کرمانی؛ ردّ بر [[تورات]] در بیست‌ و سه فصل که هر فصل از یک کتاب گرفته شده؛ ردّ شبهات از حاج محمد کریم‌خان قاجار در شش فصل؛ ردّ بر [[شیعه]] از عبدالغفار فرزند شیخ خیرالدین محمد؛ ردّ بر قادیانی از سید محمد عصار لواسانی؛ ردّ بر [[<ins class="diffchange diffchange-inline">مسیحیت</ins>|نصارا]] از محمد خلیل فرزند محمد اشرف قاینی؛ ردّ هنری مارتین، [[کشیش|کشیش]] انگلیسی در کتاب فیلیپ پادری در ردّ بر [[اسلام]]؛ و ردّ بر [[یهود]] از حاجی‌بابا فرزند محمد اسماعیل قزوینی که پدر او یهودی بود و خود در [[یزد]] می‌زیست و به‌ سال ۱۲۱۱ ق. <ins class="diffchange diffchange-inline">«محضرالشهود </ins>فی <ins class="diffchange diffchange-inline">ردّالیهود» </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">نوشت، </ins>از جمله آنهاست.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گاه علما کتابی را که دانشمندی در ردّ کتاب دانشمند دیگری نوشته بود، دوباره رد می‌کردند، مانند: المصارع، نوشته امام تاج‌الدین محمد بن عبدالکریم شهرستانی (۴۷۹؟-۵۴۸ ق.) در ردّ [[<del class="diffchange diffchange-inline">الاشارات </del>و التنبیهات (کتاب)|اشارات ابن سینا]] (۴۲۸ ق.) و مصارع‌المصارع [[خواجه نصیرالدین طوسی]] (۵۹۷-۶۷۲ ق.) که ردّ بر ردّیه است. گاه نیز عالمی اندیشه‌ای را که برای جامعه خطرآفرین می‌دانست بیش از یک‌بار رد می‌کرد؛ مانند کتاب‌های تخریب اسباب؛ ردّالباب؛ سدالباب؛ <del class="diffchange diffchange-inline">قلع‌الباب؛ </del>و قمع‌الباب از ابوالقاسم زنجانی (۱۲۵۷؟-۱۳۲۹ ق.) که در ردّ اندیشه‌های علی‌محمد باب (۱۲۳۶؟-۱۲۶۶ ق.) نوشته شده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گاه علما کتابی را که دانشمندی در ردّ کتاب دانشمند دیگری نوشته بود، دوباره رد می‌کردند، مانند: المصارع، نوشته امام تاج‌الدین محمد بن عبدالکریم شهرستانی (۴۷۹؟-۵۴۸ ق.) در ردّ <ins class="diffchange diffchange-inline">«</ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">الإشارات </ins>و التنبیهات (کتاب)|اشارات<ins class="diffchange diffchange-inline">]]» [[</ins>ابن سینا]] (۴۲۸ ق.) و مصارع‌المصارع [[خواجه نصیرالدین طوسی]] (۵۹۷-۶۷۲ ق.) که ردّ بر ردّیه است. گاه نیز عالمی اندیشه‌ای را که برای جامعه خطرآفرین می‌دانست بیش از یک‌بار رد می‌کرد؛ مانند کتاب‌های تخریب اسباب؛ ردّالباب؛ سدالباب؛ <ins class="diffchange diffchange-inline">قلع‌الباب </ins>و قمع‌الباب از ابوالقاسم زنجانی (۱۲۵۷؟-۱۳۲۹ ق.) که در ردّ اندیشه‌های علی‌محمد باب (۱۲۳۶؟-۱۲۶۶ ق.) <ins class="diffchange diffchange-inline">-از سران [[بابیه]]- </ins>نوشته شده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی شرح‌ها، حاشیه‌ها و جوابیه‌هایی که بر کتاب‌ها می‌نوشتند در شمار کتاب‌های ردّیه آمده است و گاه علما در پاسخ یکدیگر چندین کتاب شرح می‌نوشتند؛ مانند شرح جدید نوشته علاءالدین قوشچی (۸۷۹ ق.) بر «[[تجرید الاعتقاد (کتاب)|تجریدالکلام]]» <del class="diffchange diffchange-inline">خواجه‌نصیرالدین </del>طوسی که جلال‌الدین دوانی (۸۳۰-۹۰۸ ق.) بر این شرح، حاشیه قدیم جلالیه را نوشت و میرصدرالدین محمد دشتکی شیرازی (۹۰۳ ق.) بر حاشیه دوانی نیز حاشیه‌ای نوشت. دوباره دوانی در جواب به حاشیه صدرالدین، حاشیه جدید جلالیه را نوشت و پس از جواب دوباره صدرالدین، دوانی حاشیه اَجَدّ جلالیه را بر آن تحریر کرد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی شرح‌ها، <ins class="diffchange diffchange-inline">[[حاشیه|</ins>حاشیه‌ها<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>و جوابیه‌هایی که بر کتاب‌ها می‌نوشتند در شمار کتاب‌های ردّیه آمده است و گاه علما در پاسخ یکدیگر چندین کتاب شرح می‌نوشتند؛ مانند شرح جدید نوشته علاءالدین قوشچی (۸۷۹ ق.) بر «[[تجرید الاعتقاد (کتاب)|تجریدالکلام]]» <ins class="diffchange diffchange-inline">[[خواجه نصیرالدین </ins>طوسی<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>که <ins class="diffchange diffchange-inline">[[جلال الدین محمد دوانی|</ins>جلال‌الدین دوانی<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>(۸۳۰-۹۰۸ ق.) بر این شرح، حاشیه قدیم جلالیه را نوشت و میرصدرالدین محمد دشتکی شیرازی (۹۰۳ ق.) <ins class="diffchange diffchange-inline">-پدر [[غیاث الدین منصور دشتکی]]- </ins>بر حاشیه دوانی نیز حاشیه‌ای نوشت. دوباره دوانی در جواب به حاشیه صدرالدین، حاشیه جدید جلالیه را نوشت و پس از جواب دوباره صدرالدین، دوانی حاشیه اَجَدّ جلالیه را بر آن تحریر کرد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این‌گونه بحث‌های انتقادی در میان شعرا نیز پیش می‌آمد و در [[شعر|اشعار]] خود یکدیگر را ردّ می‌کردند؛ مانند [[قصیده]] معروف «لامیه» غضایری که در آن از بخشش‌های محمود غزنوی اظهار ملال کرده و [[عنصری]] در جواب او قصیده‌ای سرود که جزو قدیم‌ترین نقدهای ادبی فارسی است که برجای مانده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این‌گونه بحث‌های انتقادی در میان شعرا نیز پیش می‌آمد و در [[شعر|اشعار]] خود یکدیگر را ردّ می‌کردند؛ مانند [[قصیده]] معروف «لامیه» غضایری که در آن از بخشش‌های محمود غزنوی اظهار ملال کرده و [[عنصری]] در جواب او قصیده‌ای سرود که جزو قدیم‌ترین نقدهای ادبی فارسی است که برجای مانده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%B1%D8%AF%D9%91%D9%8A%D9%87.aspx <del class="diffchange diffchange-inline">دائره المعارف </del>کتابداری و <del class="diffchange diffchange-inline">اطلاع رسانی، </del>مدخل &quot;ردّیه&quot; از پروین احتشامی]، بازیابی: ۱۲ مرداد ۱۳۹۲.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%B1%D8%AF%D9%91%D9%8A%D9%87.aspx <ins class="diffchange diffchange-inline">دائرةالمعارف </ins>کتابداری و <ins class="diffchange diffchange-inline">اطلاع‌رسانی، </ins>مدخل &quot;ردّیه&quot; از پروین احتشامی]، بازیابی: ۱۲ مرداد ۱۳۹۲.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات کتابشناسی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات کتابشناسی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اصطلاحات کلامی]]</ins></div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&diff=133681&oldid=prev 2021-06-02T10:16:57Z

<p>ویرایش</p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&amp;diff=133681&amp;oldid=33481">نمایش تغییرات</a>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&diff=33481&oldid=prev 2013-11-03T06:04:58Z

<p></p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&amp;diff=33481&amp;oldid=30073">نمایش تغییرات</a>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%87&diff=30073&oldid=prev 2013-08-03T08:39:19Z

<p>صفحه‌ای جدید حاوی &#039;نوشته‌هايي را كه در ردّ و ابطال نظريه يا بينشي علمي، ديني، عرفاني و جز آن نوشته ...&#039; ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>نوشته‌هايي را كه در ردّ و ابطال نظريه يا بينشي علمي، ديني، عرفاني و جز آن نوشته شده باشد، ردّيه مي‌خوانند. ردّيه‌نويسي علمي و فلسفي از پيش از [[اسلام]] رايج بوده و به بسياري از آنها در الفهرست ابن نديم (380 ق.) اشاره شده است.<br /> <br /> احتجاجِ حضرت [[امام علی]] علیه السلام با [[معاويه]] كه ايشان و پيروانشان را، طي نامه‌اي به قتل عثمان (35 ق.) متّهم كرده بود، جزو نخستين ردّيه‌هاي دوره اسلامي است. پيشينه ردّيه‌نويسي به مجادلات و مناظرات مذهبي پايان دوره امويان (41-132 ق) مي‌رسد. اما بيشترين سهم ردّيه‌نويسي مربوط به روزگار معتزليان (از ميانه سده 2 ق. به‌ بعد) است.<br /> <br /> مسلمانان پس از آن كه دروسي را نزد استادان يهودي، مسيحي، صائبي و زردشتي فراگرفتند، در مقام پاسخگويي به آنها برآمدند و رفته‌ رفته اين‌گونه پاسخگويي و ردّيه‌نويسي در ميان خود آنان نيز رواج يافت. يكي از بهترين نمونه‌هاي ردّيه‌نويسي در ميان مسلمانان الشافي في الامامه و ابطال حجج‌العامه نوشته شريف مرتضي (355-436 ق.) است كه آن را در ردّالمغني في الامامه قاضي عبدالجباربن احمد معتزلي (359-415 ق.) نوشته است.<br /> <br /> مسلمانان معمولاً درباره هر انديشه‌اي كه از سوي متفكران مطرح مي‌گرديد يا از بيرون وارد جامعه اسلامي مي‌شد به بحث و گفتگو مي‌پرداختند و به ردّ و قبول آن مي‌انديشيدند. فقط فيلسوفان نبودند كه آراي يكديگر را محك مي‌زدند بلكه به نقد و بررسي آراي [[خوارج]]، [[معتزله]]، [[زيديه]]، [[اشاعره]]، [[شيعيان]]، [[سُنّيان]] و مكاتب گوناگون فقهي مانند [[اخباريان]]، [[اصوليان]]، [[اصحاب تناسخ]]، [[زنادقه]]، اهل منطق، اهل قياس، جبري‌باوران، غُلات، صوفيه، قرامطه و باطنيان، مجسّمه، مشبّهه، كراميان و فرقه‌ها و نحله‌هاي ديگر نيز مي‌پرداختند.<br /> <br /> از رويدادهاي بزرگ در تاريخ ردّيه‌نويسي اسلامي ورود مبلّغان مسيحي به سرزمين‌هاي اسلامي بود كه موجب گرديد مسيحيان و مسلمانان كتاب‌هايي در ردّ آيين يكديگر بنويسند كه آيينه حق‌نما به فارسي از فرانسواگزاويه (912-960 ق.) در ردّ اسلام و مصقل صفا به فارسي (1044 ق.) در ردّ مسيحيت از آن جمله است.<br /> <br /> در هنر نيز پيروان مذاهب اسلامي ردّيه‌هايي بر باورهاي يكديگر مي‌نوشتند كه مشهورترين آنها تحفه اثني عشريه به فارسي (1215 ق.) و وسيله‌النجاه از عبدالعزيز دهلوي (1114-1176 ق.) در ردّ مذهب شيعه است.<br /> <br /> از مهم‌ترين كتاب‌هاي ردّيه عربي مخاريق‌الانبيا از ابوبكر محمدبن زكرياي رازي (251-313 ق.) در انكار ضرورت وجود نبوت و اعلام‌النبوه از ابوحاتم رازي (322 ق.) در ردّ نظريات ابوبكر رازي است.<br /> <br /> ابطال احكام نجوم از فارابي (260؟-339 ق.)؛ برخي رسايل ابوريحان بيروني (362-440 ق.) در ردّ نظريات [[ارسطو]] و [[ابن‌سينا]]؛ تفسير تبيان از شيخ ابوجعفر محمدبن حسن طوسي (385-460 ق.) در ردّ [[اشاعره]]؛ تهافت‌الفلاسفه از امام محمد غزالي (450-505 ق.) در ردّ برخي فلاسفه؛ تهافت‌التهافت از ابن رشد (520-595 ق.) در ردّ تهافت امام غزالي و تلبيس ابليس از ابوالفرج ابن جوزي (سده ششم هجري) در ردّ فرقه‌هاي مختلف از ديگر ردّيه‌هاست.<br /> <br /> ردّيه‌هاي ديگري نيز در مذاهب مختلف نوشته شده كه ردّ اهل سنت از حسن فرزند عبدالرزاق؛ ردّ بهائيت از آقا ميرزا احمد كرماني؛ ردّ بر تورات در بيست‌ و سه فصل كه هر فصل از يك كتاب گرفته شده؛ ردّ شبهات از حاج محمد كريم‌خان قاجار در شش فصل؛ ردّ بر شيعه از عبدالغفار فرزند شيخ خيرالدين محمد؛ ردّ بر قادياني از سيد محمد عصار لواساني؛ ردّ بر نصارا از محمد خليل فرزند محمد اشرف قايني؛ ردّ هنري مارتين، كشيش انگليسي در كتاب فيليپ پادري در ردّ بر اسلام؛ و ردّ بر يهود از حاجي‌بابا فرزند محمد اسماعيل قزويني كه پدر او يهودي بود و خود در يزد مي‌زيست و به‌ سال 1211 ق. محضرالشهود في ردّاليهود را نوشت از جمله آنهاست.<br /> <br /> گاه علما كتابي را كه دانشمندي در ردّ كتاب دانشمند ديگري نوشته بود، دوباره رد مي‌كردند، مانند: المصارع، نوشته امام تاج‌الدين محمد بن عبدالكريم شهرستاني (479؟-548 ق.) در ردّ اشارات ابن سينا (428 ق.) و مصارع‌المصارع خواجه نصيرالدين طوسي (597-672 ق.) كه ردّ بر ردّيه است. گاه نيز عالمي انديشه‌اي را كه براي جامعه خطرآفرين مي‌دانست بيش از يك‌بار رد مي‌كرد؛ مانند كتاب‌هاي تخريب اسباب؛ ردّالباب؛ سدالباب؛ قلع‌الباب؛ و قمع‌الباب از ابوالقاسم زنجاني (1257؟-1329 ق.) كه در ردّ انديشه‌هاي علي‌محمد باب (1236؟-1266 ق.) نوشته شده است.<br /> <br /> برخي شرح‌ها، حاشيه‌ها و جوابيه‌هايي كه بر كتاب‌ها مي‌نوشتند در شمار كتاب‌هاي ردّيه آمده است و گاه علما در پاسخ يكديگر چندين كتاب شرح مي‌نوشتند؛ مانند شرح جديد نوشته علاءالدين قوشچي (879 ق.) بر تجريدالكلام خواجه‌نصيرالدين طوسي كه جلال‌الدين دواني (830-908 ق.) بر اين شرح، حاشيه قديم جلاليه را نوشت و ميرصدرالدين محمد دشتكي شيرازي (903 ق.) بر حاشيه دواني نيز حاشيه‌اي نوشت.<br /> <br /> دوباره دواني در جواب به حاشيه صدرالدين، حاشيه جديد جلاليه را نوشت و پس از جواب دوباره صدرالدين، دواني حاشيه اَجَدّ جلاليه را بر آن تحرير كرد.<br /> <br /> اين‌گونه بحث‌هاي انتقادي در ميان شعرا نيز پيش مي‌آمد و در اشعار خود يكديگر را ردّ مي‌كردند؛ مانند قصيده معروف لاميه غضايري كه در آن از بخشش‌هاي محمود غزنوي اظهار ملال كرده و عنصري در جواب او قصيده‌اي سرود كه جزو قديم‌ترين نقدهاي ادبي فارسي است كه برجاي مانده است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> * [http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%B1%D8%AF%D9%91%D9%8A%D9%87.aspx دائره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی، مدخل &quot;ردّيه&quot; از پروين احتشامي]، بازیابی: 12 مرداد 1392.</div>

مرضیه الله وکیل جزی