رجاء بن منقذ عبدی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:07Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: رجاء بن منقذ عبدی

2026-11-10T13:04:41Z

ایجاد مقالهٔ تازه: رجاء بن منقذ عبدی

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = رَجاء بن مُنقِذ عَبدی
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه =
|وفات = ۶۶ق، [[کوفه]]
|مدفن = نامعلوم
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = حضور در سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] و شرکت در لگدکوب کردن پیکر [[امام حسین علیه السلام]] با اسب؛ کشته شدن به فرمان [[مختار ثقفی]] در [[قیام مختار]]
}}

'''رَجاء بن مُنقِذ عَبدی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در [[روز عاشورا]]، به فرمان عمر بن سعد، پیکر [[امام حسین علیه السلام]] را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] رفتند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> پس از برآمدن [[قیام مختار]] در سال ۶۶ق، [[مختار ثقفی]] او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref>

== نام و نسب ==
منابع کهن نام او را «رجاء بن منقذ عبدی» ضبط کرده‌اند و جز این، نشانی از نسب او به دست نمی‌دهند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> همین صورت نام در فهرست ده سوارِ لگدکوب‌کننده نیز آمده است.<ref>قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷؛ ابن طاووس، اللهوف، بخش گزارش لگدکوب کردن پیکر امام حسین (ع).</ref> «عبدی» نسبت او است، اما منابع نام کامل این تیره را ذکر نکرده‌اند و از کنیه و خانوادهٔ او نیز چیزی نگفته‌اند. او را در شمار کوفیان و در سپاه عمر بن سعد می‌یابیم؛ چنین برمی‌آید که در کوفه می‌زیسته است. هیچ گزارش مستقلی از زندگی او پیش از سال ۶۱ق در دست نیست.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>

== نقش در واقعهٔ کربلا ==
پس از شهادت امام حسین (ع) در [[روز عاشورا]]، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>

سپس این ده تن به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] در [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] رفتند. اسید بن مالک چنین خواند: «نَحنُ رَضَضنا الصَّدرَ بَعدَ الظَّهر / بِكُلِّ یَعبوبٍ شَدیدِ الأَسر»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت، با هر اسب تندروِ سخت‌لگام خرد کردیم».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> عبیدالله بن زیاد پرسید شما کیستید؟ گفتند: «نَحنُ الَّذینَ وَطِئنا بِخُیولِنا ظَهرَ الحُسَینِ حَتَّى طَحَنّا جَناجِنَ صَدرِهِ»؛ ماییم آنان که با اسبان خود بر پشت حسین تاختیم تا دنده‌های سینه‌اش را آرد کردیم. آن‌گاه ابن زیاد «فَأَمَرَ لَهُم بِجائِزَةٍ یَسیرَةٍ»؛ پاداشی اندک به آنان داد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref>

== در قیام مختار ==
چند سال بعد، هنگامی که مختار ثقفی در [[کوفه]] قیام کرد و خون‌خواهی امام حسین (ع) را شعار خود ساخت، به سراغ قاتلان [[کربلا]] رفت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> بر پایهٔ گزارشی که مجلسی و شیخ عباس قمی آورده‌اند، مختار همین ده تن را دستگیر کرد و «فَشَدَّ أَیدِیَهُم وَ أَرجُلَهُم بِسُكَكِ الحَدیدِ وَ أَوطَأَ الخَیلَ ظُهورَهُم حَتَّى هَلَكوا»؛ دست و پایشان را با میله‌های آهن بست و اسبان را بر پشتشان تاخت تا هلاک شدند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> این کیفر در سال ۶۶ق، پس از چیرگی مختار بر کوفه، رخ داد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>

== سرانجام ==
سرانجام رجاء بن منقذ، بر پایهٔ همین گزارش‌ها، کشته شدن به دست نیروهای مختار در سال ۶۶ق است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref>

== ارزیابی منابع ==
دربارهٔ تحقق این هتک، در منابع اختلاف دیده می‌شود. مجلسی پس از نقل گزارش می‌نویسد: «المُعتَمَدُ عِندِی ما سَیَأتی فی رِوایَةِ الکافی أَنَّهُ لَم یَتَیَسَّر لَهُم ذلِک»؛ آنچه نزد من معتبر است روایت الکافی است که بر پایهٔ آن، این کار برای آنان میسر نشد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref> بنابراین داوطلب شدن ده تن و پاداش گرفتن آنان در منابع کهن گزارش شده، اما کیفیت هتک پیکر محل بحث است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref>

در همان گزارش، از قول ابو عمر زاهد آمده است که این ده تن «أَولادُ زِنا» بودند؛ این سخن، نقلی است که مجلسی و قمی از یک راوی آورده‌اند و دادهٔ تاریخی مستقل شمرده نمی‌شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> نیز باید توجه داشت که بیشتر آنچه دربارهٔ رجاء بن منقذ می‌دانیم، در ضمن گزارش‌های جمعیِ «ده سوار» آمده است، نه در ترجمه‌ای مستقل؛ از این‌رو نمی‌توان دربارهٔ انگیزه‌ها و سرنوشت تفصیلی او داوری استواری کرد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷-۳۴۸.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* ابن طاووس، علی بن موسی؛ ''اللهوف علی قتلی الطفوف''، قم: اسوه، ۱۴۱۴ق.
* قمی، عباس؛ ''نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم''، نجف: المکتبة الحیدریة، ۱۴۲۱ق.
* مجلسی، محمدباقر؛ ''بحار الأنوار''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۵.

{{قیام مختار}}

[[رده:عاملان واقعه کربلا]]
[[رده:سپاهیان عمر سعد در واقعه کربلا]]
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 }}
-'''رَجاء بن مُنقِذ عَبدی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه کربلا]] بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در [[روز عاشورا]]، به فرمان عمر بن سعد، پیکر [[امام حسین علیه السلام]] را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] رفتند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> پس از برآمدن [[قیام مختار]] در سال ۶۶ق، [[مختار ثقفی]] او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref>
+'''رَجاء بن مُنقِذ عَبدی''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از کوفیانِ سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> نام او در شمار ده سواری ثبت شده که در [[واقعه عاشورا|روز عاشورا]]، به فرمان عمر بن سعد، پیکر [[امام حسین علیه السلام]] را با سم اسبان لگدکوب کردند و سپس برای گرفتن پاداش به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] رفتند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> پس از برآمدن [[قیام مختار]] در سال ۶۶ق، [[مختار ثقفی]] او را در شمار همان ده تن دستگیر کرد و به کیفر این کار، دست و پایش را با میله‌های آهن بست و زیر سم اسبان کشت.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> جز این دو گزارش، منابع کهن آگاهی چندانی از زندگی او به دست نمی‌دهند؛ سال تولد، تبار تفصیلی و محل دفن او دانسته نیست و نسبت «عبدی» تنها نشانهٔ وابستگی قبیله‌ای او است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref>
 == نام و نسب ==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 == نقش در واقعهٔ کربلا ==
-پس از شهادت امام حسین (ع) در [[روز عاشورا]]، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>
+پس از شهادت امام حسین (ع) در [[واقعه عاشورا|روز عاشورا]]، عمر بن سعد در میان سپاهیان خود ندا داد: «مَن یَنتَدِبُ لِلحُسَینِ فَیُوطِئُ الخَیلَ ظَهرَهُ؟»؛ یعنی چه کسی برای [هتک حرمت] حسین پیش‌قدم می‌شود تا اسبان را بر پشت او بتازد؟<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> ده تن داوطلب شدند و رجاء بن منقذ یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> بر پایهٔ همین گزارش، آنان «فَداسوا الحُسَینَ عَلَیهِ السَّلامُ بِحَوافِرِ خُیولِهِم حَتَّى رَضّوا ظَهرَهُ وَ صَدرَهُ»؛ با سم ستوران خود پیکر حسین (ع) را کوبیدند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> در این فهرست، نام اسحاق بن حویه، اخنس بن مرثد، حکیم بن طفیل سنبسی، عمرو بن صبیح صیداوی، رجاء بن منقذ عبدی، سالم بن خثیمه جعفی، واضح بن ناعم، صالح بن وهب جعفی، هانئ بن ثبیت حضرمی و اسید بن مالک آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>
 سپس این ده تن به حضور [[عبیدالله بن زیاد]] در [[دارالاماره کوفه|دارالاماره]] رفتند. اسید بن مالک چنین خواند: «نَحنُ رَضَضنا الصَّدرَ بَعدَ الظَّهر / بِكُلِّ یَعبوبٍ شَدیدِ الأَسر»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت، با هر اسب تندروِ سخت‌لگام خرد کردیم».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۵۹-۶۰.</ref> عبیدالله بن زیاد پرسید شما کیستید؟ گفتند: «نَحنُ الَّذینَ وَطِئنا بِخُیولِنا ظَهرَ الحُسَینِ حَتَّى طَحَنّا جَناجِنَ صَدرِهِ»؛ ماییم آنان که با اسبان خود بر پشت حسین تاختیم تا دنده‌های سینه‌اش را آرد کردیم. آن‌گاه ابن زیاد «فَأَمَرَ لَهُم بِجائِزَةٍ یَسیرَةٍ»؛ پاداشی اندک به آنان داد.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref>