https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_%28%D8%B4%D8%B9%D8%B1%29 2026-04-22T05:10:13Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_(%D8%B4%D8%B9%D8%B1)&diff=135290&oldid=prev 2021-07-25T05:32:13Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۳۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ديوان </del>در ادب <del class="diffchange diffchange-inline">فارسي </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">عربي </del>به اشعار <del class="diffchange diffchange-inline">گردآوري‌شده شاعري </del>خاص اطلاق <del class="diffchange diffchange-inline">مي‌شود كه آثاري </del>بلند مانند <del class="diffchange diffchange-inline">مثنوي، كمتر </del>در آن آمده باشد.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">«دیوان» </ins>در ادب <ins class="diffchange diffchange-inline">فارسی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">عربی </ins>به اشعار <ins class="diffchange diffchange-inline">گردآوری‌شده شاعری </ins>خاص اطلاق <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌شود که آثاری </ins>بلند مانند <ins class="diffchange diffchange-inline">[[مثنوی معنوی (کتاب)|مثنوی]]، کمتر </ins>در آن آمده باشد. <ins class="diffchange diffchange-inline">لغویون دوره [[عباسيان|عباسیان]] (که بیشتر ایرانی‌الاصل بودند) آثار پیش از [[اسلام]] شاعران عرب را که تا آن زمان سینه به سینه به آنها رسیده بود، در مجموعه‌هایی به نام &quot;دیوان&quot; گرد آوردند.  </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">لغويون دوره </del>[[عباسيان]] <del class="diffchange diffchange-inline">(كه بيشتر ايراني‌الاصل بودند) آثار پيش </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">اسلام </del>شاعران <del class="diffchange diffchange-inline">عرب را كه تا آن زمان سينه به سينه به آنها رسيده </del>بود، در <del class="diffchange diffchange-inline">مجموعه‌هايي به نام &quot;ديوان&quot; </del>گرد <del class="diffchange diffchange-inline">آوردند</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ظاهراً علت این نام‌گذاری همسانی این شیوه گردآوری اشعار با شیوه گردآوری و نگهداری اسناد مالی در بایگانی‌ها بوده است. از آن پس، شاعران عرب نیز در زمان </ins>[[عباسيان<ins class="diffchange diffchange-inline">|عباسیان</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">اشعار خود را در دیوان گرد آوردند. در مواردی اشعار بعضی </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">این </ins>شاعران <ins class="diffchange diffchange-inline">که در دوران حیاتشان به‌ صورت دیوان گردآوری نشده </ins>بود، <ins class="diffchange diffchange-inline">پس از [[مرگ]] آنان همراه با آثار شاعران دیگر </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دیوانی واحد </ins>گرد <ins class="diffchange diffchange-inline">آمد که متنبّی از آن جمله است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ظاهراً علت اين نام‌گذاري همساني اين شيوه گردآوري اشعار با شيوه گردآوري و نگهداري اسناد مالي </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">بايگاني‌ها بوده </del>است. <del class="diffchange diffchange-inline">از آن پس، شاعران عرب نيز در زمان </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">عباسيان</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">اشعار خود </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">در ديوان </del>گرد <del class="diffchange diffchange-inline">آوردند</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">در مواردي اشعار بعضي از اين شاعران كه در دوران حياتشان </del>به‌ <del class="diffchange diffchange-inline">صورت ديوان گردآوري نشده بود، پس </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">[[مرگ]] آنان همراه با </del>آثار <del class="diffchange diffchange-inline">شاعران ديگر </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">ديواني واحد گرد آمد كه متنبّي از آن جمله </del>است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بسیاری از دیوان‌های فارسی، متعلّق به دوران پیش از مغول فقط از نسخه‌هایی که </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دو یا حداکثر سه سده گذشته کتابت شده به‌دست آمده </ins>است. <ins class="diffchange diffchange-inline">به‌ نظر می‌رسد که این نسخه‌ها مدیون همت ادیبان دوره [[صفویه|صفویان]] بوده باشد؛ مانند تقی کاشی که دیوان شاعرانی چون [[فرخی]]، [[لامعی گرگانی|لامعی]]، </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">منوچهری دامغانی|منوچهری</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">و عنصری </ins>را گرد <ins class="diffchange diffchange-inline">آورد</ins>. به‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">سبب نبودن نسخه‌های قدیمی نمی‌توان نظر قطعی داد که نسخه‌های دوره صفویان بر پایه نسخه‌های گمشده پیشین پدید آمده یا جسته و گریخته </ins>از آثار <ins class="diffchange diffchange-inline">نقل‌ شده </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">گزیده‌های ادبی گردآوری شده </ins>است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بسياري از ديوان‌هاي فارسي، متعلّق به دوران پيش از مغول فقط از نسخه‌هايي كه </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">دو يا حداكثر سه </del>سده <del class="diffchange diffchange-inline">گذشته كتابت شده به‌دست آمده است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">به‌ نظر مي‌رسد كه اين نسخه‌ها مديون همت اديبان دوره </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">صفويان</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">بوده باشد؛ مانند تقي كاشي كه ديوان شاعراني چون فرخي، لامعي، منوچهري و عنصري را گرد آورد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">به‌ سبب نبودن نسخه‌هاي قديمي نمي‌توان نظر قطعي داد كه نسخه‌هاي دوره صفويان بر پايه نسخه‌هاي گمشده پيشين پديد آمده يا جسته و گريخته </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">آثار نقل‌ شده در گزيده‌هاي ادبي گردآوري شده است</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بیشتر دیوان‌های منتشر شده دیگر را مصححان و ویراستاران </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">آغاز </ins>سده <ins class="diffchange diffchange-inline">بیستم میلادی گردآوری کرده‌اند</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">از سوی دیگر برخی دیوان‌ها نیز مانند دیوان ازرقی یا </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">سنائی|سنایی</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">، جزو نسخه‌های بازمانده از سده ۱۳ قمری هستند</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">به هر روی، دیوان‌های فارسی از پیشینه‌ای دیرین برخوردارند که به سده‌های نخستین پس </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">[[اسلام]] بازمی‌گردد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بيشتر ديوان‌هاي منتشر شده ديگر </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">مصححان </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ويراستاران </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">آغاز سده بيستم ميلادي گردآوري كرده‌اند. </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">سوي ديگر برخي ديوان‌ها نيز مانند ديوان ازرقي يا سنايي، جزو نسخه‌هاي بازمانده از سده 13 ق هستند. </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">هر روي، ديوان‌هاي فارسي از پيشينه‌اي ديرين برخوردارند كه به سده‌هاي نخستين پس از اسلام بازمي‌گردد</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] در ۴۸۸ قمری می‌نویسد که قطران شاعر &quot;دیوان منجیک و دیوان دقیقی </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">[که اکنون در دست نیست] به نزد من آورد؛ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">همین شاعر (ناصرخسرو) </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">اشعارش </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">دو دیوان خود سخن می‌گوید که </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">فارسی و عربی بوده است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ناصرخسرو در 488 </del>ق <del class="diffchange diffchange-inline">مي‌نويسد كه قطران </del>شاعر <del class="diffchange diffchange-inline">&quot;ديوان منجيك </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ديوان دقيقي را </del>[<del class="diffchange diffchange-inline">كه اكنون در دست نيست</del>] به <del class="diffchange diffchange-inline">نزد من آورد؛ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">همين شاعر ([[ناصرخسرو]]</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">در اشعارش </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">دو ديوان خود سخن مي‌گويد كه </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">فارسي و عربي بوده </del>است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[نظامی گنجوی]] اشاره‌ای دارد که دیوانش را پیش از ۵۸۴ </ins>ق<ins class="diffchange diffchange-inline">. (آغاز دوران کارش به‌ عنوان یک </ins>شاعر<ins class="diffchange diffchange-inline">) گردآورده </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">هم‌روزگارش، [</ins>[<ins class="diffchange diffchange-inline">عطار نیشابوری|فریدالدین عطار]</ins>]<ins class="diffchange diffchange-inline">، نیز دیوانش را بنا </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">دیباچه‌هایی که بر دو اثر دیگرش (مختارنامه </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">خسرونامه</ins>) <ins class="diffchange diffchange-inline">نوشته، خود گرد آورده است. از سوی دیگر دیوان ظهیرالدین فاریابی پس </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">مرگش توسط شاعری </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">نام شمس‌الدین سُجاسی گردآوری شده که دیباچه‌ای به‌ نثر نیز بر آن نگاشته </ins>است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">[[نظامي گنجوي]] اشاره‌اي دارد كه ديوانش را پيش </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">584 ق. (آغاز </del>دوران <del class="diffchange diffchange-inline">كارش به‌ عنوان يك </del>شاعر<del class="diffchange diffchange-inline">) گردآورده و هم‌روزگارش، </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">فريدالدين عطار</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline">، نيز ديوانش </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">بنا </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">ديباچه‌هايي كه بر دو اثر ديگرش (</del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">مختارنامه</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">و </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">خسرونامه</del>]]<del class="diffchange diffchange-inline">) نوشته، خود </del>گرد <del class="diffchange diffchange-inline">آورده است. از سوي ديگر ديوان ظهيرالدين فاريابي پس از مرگش </del>توسط <del class="diffchange diffchange-inline">شاعري </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">نام شمس‌الدين سُجاسي گردآوري شده كه ديباچه‌اي به‌ نثر نيز بر آن نگاشته است</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">پس </ins>از دوران <ins class="diffchange diffchange-inline">مغول، انتشار دیوان شعر بدست خود </ins>شاعر <ins class="diffchange diffchange-inline">رواج یافت. </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">امیرخسرو دهلوی</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">اشعارش </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">در مراحل گوناگون زندگی‌اش، در پنج دیوان مختلف گردآورد و </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">هر کدام دیباچه‌ای به‌ نثر نگاشت. </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">جامی</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">نیز به پیروی از وی اشعارش را در سه دیوان گردآورد. برعکس اشعار کوتاه </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">سعدی</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">در دیوان </ins>گرد <ins class="diffchange diffchange-inline">نیامد بلکه همراه با اشعار بلند و دیگر آثار منثورش </ins>توسط <ins class="diffchange diffchange-inline">علی‌ بن احمد بن ابوبکر بن بیستون در مجموعه‌ای که </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">کلیات سعدی شهرت دارد، گردآوری شد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">پس از دوران مغول، انتشار ديوان شعر بدست خود شاعر رواج يافت. </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">اميرخسرو دهلوي</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">اشعارش را در مراحل گوناگون زندگي‌اش، در پنج ديوان مختلف گردآورد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">به هر كدام ديباچه‌اي به‌ نثر نگاشت. جامي نيز به پيروي از وي اشعارش را </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">سه ديوان گردآورد. برعكس اشعار كوتاه </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">سعدي</del>]] در <del class="diffchange diffchange-inline">ديوان گرد نيامد بلكه همراه با </del>اشعار <del class="diffchange diffchange-inline">بلند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ديگر آثار منثورش توسط علي‌ بن احمد بن ابوبكر بن بيستون </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">مجموعه‌اي كه </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">[[كليات سعدي]] شهرت دارد، گردآوري شد</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">در بیشتر نسخه‌ها و چاپ‌های جدید، اشعار دیوان‌ها بر اساس گونه ادبی دسته‌بندی می‌شوند؛ نخست [[قصیده]]، سپس اشعار قطعه‌ای دیگر، [[غزل]]، </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">قطعه (شعر)|قطعه</ins>]] و در <ins class="diffchange diffchange-inline">آخر </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">رباعی</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌آید و </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">هر بخش، </ins>اشعار <ins class="diffchange diffchange-inline">بنا بر آخرین حرفشان الفبایی می‌شوند. اما در نسخه‌های پیشین، ترتیب الفبایی در هر گونه ادبی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">حتی در دسته‌بندی گونه‌های ادبی رعایت نمی‌شد؛ بلکه اساس دسته‌بندی موضوع یا محمل اشعار بود. </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">برخی دیوان‌های عربی، هم ترتیب الفبایی و هم غیرالفبایی دیده می‌شود؛ بنابراین </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">نظر می‌رسد که این هر دو شیوه تنظیم در دیوان‌های فارسی از آغاز رواج داشته است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">در بيشتر نسخه‌ها و چاپ‌هاي جديد، اشعار ديوان‌ها بر اساس گونه ادبي دسته‌بندي مي‌شوند؛ نخست قصيده، سپس اشعار قطعه‌اي ديگر، غزل، قطعه و در آخر رباعي مي‌آيد و در هر بخش، اشعار بنا بر آخرين حرفشان الفبايي مي‌شوند. اما در نسخه‌هاي پيشين، ترتيب الفبايي در هر گونه ادبي و حتي در دسته‌بندي گونه‌هاي ادبي رعايت نمي‌شد؛ بلكه اساس دسته‌بندي موضوع يا محمل اشعار بود. در برخي ديوان‌هاي عربي، هم ترتيب الفبايي و هم غيرالفبايي ديده مي‌شود؛ بنابراين به نظر مي‌رسد كه اين هر دو شيوه تنظيم در ديوان‌هاي فارسي از آغاز رواج داشته است.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==منابع==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">==منابع==</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<ins class="diffchange diffchange-inline">دایرة </ins>المعارف <ins class="diffchange diffchange-inline">کتابداری </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">اطلاع‌رسانی </ins>(نسخه آزمایشی)، مدخل دیوان از فرانسوادوبلوا (Francois de Bloisv)، ترجمه <ins class="diffchange diffchange-inline">علیرضا پلاسید</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* <del class="diffchange diffchange-inline">دايرة </del>المعارف <del class="diffchange diffchange-inline">كتابداري </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">اطلاع‌رساني </del>(نسخه آزمایشی)، مدخل دیوان از فرانسوادوبلوا (Francois de Bloisv)، ترجمه <del class="diffchange diffchange-inline">عليرضا پلاسيّد</del>.</div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:شعر]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:شعر]]</div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_(%D8%B4%D8%B9%D8%B1)&diff=86266&oldid=prev 2018-05-14T07:22:53Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{مدخل دائرة المعارف}}</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص اطلاق مي‌شود كه آثاري بلند مانند مثنوي، كمتر در آن آمده باشد.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص اطلاق مي‌شود كه آثاري بلند مانند مثنوي، كمتر در آن آمده باشد.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_(%D8%B4%D8%B9%D8%B1)&diff=30936&oldid=prev 2013-09-12T07:48:19Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ سپتامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21" >سطر ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:شعر]]</ins></div></td></tr> </table>

Saeed zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_(%D8%B4%D8%B9%D8%B1)&diff=30055&oldid=prev 2013-08-03T05:47:39Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۵:۴۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">{{نیازمند ویرایش فنی}}</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص اطلاق مي‌شود كه آثاري بلند مانند مثنوي، كمتر در آن آمده باشد. </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص اطلاق مي‌شود كه آثاري بلند، مانند مثنوي، كمتر در آن آمده باشد. </del>لغويون دوره عباسيان (كه بيشتر ايراني‌الاصل بودند) آثار پيش از اسلام شاعران عرب را كه تا آن زمان سينه به سينه به آنها رسيده بود، در مجموعه‌هايي به نام &quot;ديوان&quot; گرد آوردند<del class="diffchange diffchange-inline">. ظاهرآ علت اين نام‌گذاري همساني اين شيوه گردآوري اشعار با شيوه گردآوري و نگهداري اسناد مالي در بايگاني‌ها بوده است. از آن پس، شاعران عرب نيز در زمان عباسيان اشعار خود را در ديوان گرد آوردند. در مواردي، اشعار بعضي از اين شاعران كه در دوران حياتشان به‌صورت ديوان گردآوري نشده بود، پس از مرگ آنان، همراه با آثار شاعران ديگر در ديواني واحد گرد آمد كه متنبّي از آن جمله است</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لغويون دوره <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>عباسيان<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>(كه بيشتر ايراني‌الاصل بودند) آثار پيش از اسلام شاعران عرب را كه تا آن زمان سينه به سينه به آنها رسيده بود، در مجموعه‌هايي به نام &quot;ديوان&quot; گرد آوردند.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بسياري از ديوان‌هاي فارسي، متعلّق به دوران پيش از مغول، فقط از نسخه‌هايي كه در دو يا حداكثر سه سده گذشته كتابت شده به‌دست آمده است. به‌نظر مي‌رسد كه </del>اين <del class="diffchange diffchange-inline">نسخه‌ها مديون همت اديبان دوره صفويان بوده باشد ؛ مانند تقي كاشي كه ديوان شاعراني چون فرخي، لامعي، منوچهري، </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">عنصري را گرد آورد. به‌سبب نبودن نسخه‌هاي قديمي نمي‌توان نظر قطعي داد كه نسخه‌هاي دوره صفويان بر پايه نسخه‌هاي گمشده پيشين پديد آمده يا جسته و گريخته از آثار نقل‌شده </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">گزيده‌هاي ادبي گردآوري شده </del>است<del class="diffchange diffchange-inline">. بيشتر ديوان‌هاي منتشرشده ديگر را مصححان و ويراستاران در آغاز سده بيستم ميلادي گردآوري كرده‌اند</del>. از <del class="diffchange diffchange-inline">سوي ديگر، برخي ديوان‌ها </del>نيز <del class="diffchange diffchange-inline">مانند ديوان ازرقي يا سنايي، جزو نسخه‌هاي بازمانده از سده 13 ق. هستند. به هر روي، ديوان‌هاي فارسي از پيشينه‌اي ديرين برخوردارند كه به سده‌هاي نخستين پس از اسلام باز مي‌گردد. ناصر خسرو </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">488 ق. مي‌نويسد كه قطران شاعر &quot;ديوان منجيك و ديوان دقيقي </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">]كه اكنون </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">دست نيست[ به نزد من آورد؛ و همين شاعر (ناصر خسرو) </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">اشعارش </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">دو ديوان خود سخن مي‌گويد </del>كه <del class="diffchange diffchange-inline">به فارسي و عربي بوده است. نظامي گنجوي اشاره‌اي دارد كه ديوانش را پيش از 584 ق. (آغاز </del>دوران <del class="diffchange diffchange-inline">كارش به‌عنوان يك شاعر) گردآورده و هم‌روزگارش، فريدالدين عطار، نيز ديوانش را، بنابه ديباچه‌هايي كه بر دو اثر ديگرش (مختارنامه و خسرونامه) نوشته، خود گرد آورده است. از سوي ديگر، </del>ديوان <del class="diffchange diffchange-inline">ظهيرالدين فاريابي </del>پس از <del class="diffchange diffchange-inline">مرگش توسط شاعري به نام شمس‌الدين سُجاسي گردآوري شده </del>كه <del class="diffchange diffchange-inline">ديباچه‌اي به‌نثر نيز بر </del>آن <del class="diffchange diffchange-inline">نگاشته </del>است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ظاهراً علت اين نام‌گذاري همساني </ins>اين <ins class="diffchange diffchange-inline">شيوه گردآوري اشعار با شيوه گردآوري </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نگهداري اسناد مالي </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">بايگاني‌ها بوده </ins>است. از <ins class="diffchange diffchange-inline">آن پس، شاعران عرب </ins>نيز در <ins class="diffchange diffchange-inline">زمان [[عباسيان]] اشعار خود </ins>را در <ins class="diffchange diffchange-inline">ديوان گرد آوردند. </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">مواردي اشعار بعضي </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">اين شاعران </ins>كه <ins class="diffchange diffchange-inline">در </ins>دوران <ins class="diffchange diffchange-inline">حياتشان به‌ صورت </ins>ديوان <ins class="diffchange diffchange-inline">گردآوري نشده بود، </ins>پس از <ins class="diffchange diffchange-inline">[[مرگ]] آنان همراه با آثار شاعران ديگر در ديواني واحد گرد آمد </ins>كه <ins class="diffchange diffchange-inline">متنبّي از </ins>آن <ins class="diffchange diffchange-inline">جمله </ins>است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">پس </del>از دوران <del class="diffchange diffchange-inline">مغول، انتشار ديوان شعر </del>به‌دست <del class="diffchange diffchange-inline">خود شاعر رواج يافت</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">امير خسرو دهلوي اشعارش را در مراحل گوناگون زندگي‌اش، در پنج </del>ديوان <del class="diffchange diffchange-inline">مختلف گردآورد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">به هركدام ديباچه‌اي به‌نثر نگاشت. جامي نيز به پيروي از وي اشعارش </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">در سه ديوان گردآورد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">برعكس، اشعار كوتاه سعدي در ديوان گرد نيامد، بلكه همراه با اشعار بلند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ديگر </del>آثار <del class="diffchange diffchange-inline">منثورش توسط علي‌بن احمدبن ابوبكربن بيستون </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">مجموعه‌اي، كه به كليات سعدي شهرت دارد، </del>گردآوري <del class="diffchange diffchange-inline">شد</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بسياري </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">ديوان‌هاي فارسي، متعلّق به </ins>دوران <ins class="diffchange diffchange-inline">پيش از مغول فقط از نسخه‌هايي كه در دو يا حداكثر سه سده گذشته كتابت شده </ins>به‌دست <ins class="diffchange diffchange-inline">آمده است</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">به‌ نظر مي‌رسد كه اين نسخه‌ها مديون همت اديبان دوره [[صفويان]] بوده باشد؛ مانند تقي كاشي كه </ins>ديوان <ins class="diffchange diffchange-inline">شاعراني چون فرخي، لامعي، منوچهري </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">عنصري </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">گرد آورد</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">به‌ سبب نبودن نسخه‌هاي قديمي نمي‌توان نظر قطعي داد كه نسخه‌هاي دوره صفويان بر پايه نسخه‌هاي گمشده پيشين پديد آمده يا جسته </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">گريخته از </ins>آثار <ins class="diffchange diffchange-inline">نقل‌ شده </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">گزيده‌هاي ادبي </ins>گردآوري <ins class="diffchange diffchange-inline">شده است</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بيشتر نسخه‌ها و چاپ‌هاي جديد، اشعار ديوان‌ها بر اساس گونه ادبي دسته‌بندي مي‌شوند؛ نخست قصيده، سپس اشعار قطعه‌اي ديگر، غزل، <del class="diffchange diffchange-inline">قطعه، </del>و در آخر رباعي مي‌آيد <del class="diffchange diffchange-inline">و، </del>در هر بخش، اشعار بنا بر آخرين حرفشان الفبايي مي‌شوند. اما در نسخه‌هاي پيشين، ترتيب الفبايي در هر گونه <del class="diffchange diffchange-inline">ادبي، </del>و حتي در دسته‌بندي گونه‌هاي <del class="diffchange diffchange-inline">ادبي، </del>رعايت نمي‌شد؛ بلكه اساس دسته‌بندي موضوع يا محمل اشعار بود. در برخي ديوان‌هاي عربي، هم ترتيب الفبايي و هم غيرالفبايي ديده مي‌شود؛ <del class="diffchange diffchange-inline">بنابراين، </del>به نظر مي‌رسد كه اين هر دو شيوه تنظيم در ديوان‌هاي فارسي از آغاز رواج داشته است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بيشتر ديوان‌هاي منتشر شده ديگر را مصححان و ويراستاران در آغاز سده بيستم ميلادي گردآوري كرده‌اند. از سوي ديگر برخي ديوان‌ها نيز مانند ديوان ازرقي يا سنايي، جزو نسخه‌هاي بازمانده از سده 13 ق هستند. به هر روي، ديوان‌هاي فارسي از پيشينه‌اي ديرين برخوردارند كه به سده‌هاي نخستين پس از اسلام بازمي‌گردد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ناصرخسرو در 488 ق مي‌نويسد كه قطران شاعر &quot;ديوان منجيك و ديوان دقيقي را [كه اكنون در دست نيست] به نزد من آورد؛ و همين شاعر ([[ناصرخسرو]]) در اشعارش از دو ديوان خود سخن مي‌گويد كه به فارسي و عربي بوده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[نظامي گنجوي]] اشاره‌اي دارد كه ديوانش را پيش از 584 ق. (آغاز دوران كارش به‌ عنوان يك شاعر) گردآورده و هم‌روزگارش، [[فريدالدين عطار]]، نيز ديوانش را بنا به ديباچه‌هايي كه بر دو اثر ديگرش ([[مختارنامه]] و [[خسرونامه]]) نوشته، خود گرد آورده است. از سوي ديگر ديوان ظهيرالدين فاريابي پس از مرگش توسط شاعري به نام شمس‌الدين سُجاسي گردآوري شده كه ديباچه‌اي به‌ نثر نيز بر آن نگاشته است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">پس از دوران مغول، انتشار ديوان شعر بدست خود شاعر رواج يافت. [[اميرخسرو دهلوي]] اشعارش را در مراحل گوناگون زندگي‌اش، در پنج ديوان مختلف گردآورد و به هر كدام ديباچه‌اي به‌ نثر نگاشت. جامي نيز به پيروي از وي اشعارش را در سه ديوان گردآورد. برعكس اشعار كوتاه [[سعدي]] در ديوان گرد نيامد بلكه همراه با اشعار بلند و ديگر آثار منثورش توسط علي‌ بن احمد بن ابوبكر بن بيستون در مجموعه‌اي كه به [[كليات سعدي]] شهرت دارد، گردآوري شد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بيشتر نسخه‌ها و چاپ‌هاي جديد، اشعار ديوان‌ها بر اساس گونه ادبي دسته‌بندي مي‌شوند؛ نخست قصيده، سپس اشعار قطعه‌اي ديگر، غزل، <ins class="diffchange diffchange-inline">قطعه </ins>و در آخر رباعي مي‌آيد <ins class="diffchange diffchange-inline">و </ins>در هر بخش، اشعار بنا بر آخرين حرفشان الفبايي مي‌شوند. اما در نسخه‌هاي پيشين، ترتيب الفبايي در هر گونه <ins class="diffchange diffchange-inline">ادبي </ins>و حتي در دسته‌بندي گونه‌هاي <ins class="diffchange diffchange-inline">ادبي </ins>رعايت نمي‌شد؛ بلكه اساس دسته‌بندي موضوع يا محمل اشعار بود. در برخي ديوان‌هاي عربي، هم ترتيب الفبايي و هم غيرالفبايي ديده مي‌شود؛ <ins class="diffchange diffchange-inline">بنابراين </ins>به نظر مي‌رسد كه اين هر دو شيوه تنظيم در ديوان‌هاي فارسي از آغاز رواج داشته است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني(نسخه آزمایشی)، مدخل دیوان از فرانسوادوبلوا(Francois de Bloisv)، ترجمه عليرضا پلاسيّد</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* </ins>دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (نسخه آزمایشی)، مدخل دیوان از فرانسوادوبلوا (Francois de Bloisv)، ترجمه عليرضا پلاسيّد<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div></td></tr> </table>

مرضیه الله وکیل جزی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_(%D8%B4%D8%B9%D8%B1)&diff=30018&oldid=prev 2013-07-29T05:27:40Z

<p>صفحه‌ای جدید حاوی &#039;{{نیازمند ویرایش فنی}} ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص ...&#039; ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{نیازمند ویرایش فنی}}<br /> <br /> ديوان در ادب فارسي و عربي به اشعار گردآوري‌شده شاعري خاص اطلاق مي‌شود كه آثاري بلند، مانند مثنوي، كمتر در آن آمده باشد. لغويون دوره عباسيان (كه بيشتر ايراني‌الاصل بودند) آثار پيش از اسلام شاعران عرب را كه تا آن زمان سينه به سينه به آنها رسيده بود، در مجموعه‌هايي به نام &quot;ديوان&quot; گرد آوردند. ظاهرآ علت اين نام‌گذاري همساني اين شيوه گردآوري اشعار با شيوه گردآوري و نگهداري اسناد مالي در بايگاني‌ها بوده است. از آن پس، شاعران عرب نيز در زمان عباسيان اشعار خود را در ديوان گرد آوردند. در مواردي، اشعار بعضي از اين شاعران كه در دوران حياتشان به‌صورت ديوان گردآوري نشده بود، پس از مرگ آنان، همراه با آثار شاعران ديگر در ديواني واحد گرد آمد كه متنبّي از آن جمله است.<br /> <br /> بسياري از ديوان‌هاي فارسي، متعلّق به دوران پيش از مغول، فقط از نسخه‌هايي كه در دو يا حداكثر سه سده گذشته كتابت شده به‌دست آمده است. به‌نظر مي‌رسد كه اين نسخه‌ها مديون همت اديبان دوره صفويان بوده باشد ؛ مانند تقي كاشي كه ديوان شاعراني چون فرخي، لامعي، منوچهري، و عنصري را گرد آورد. به‌سبب نبودن نسخه‌هاي قديمي نمي‌توان نظر قطعي داد كه نسخه‌هاي دوره صفويان بر پايه نسخه‌هاي گمشده پيشين پديد آمده يا جسته و گريخته از آثار نقل‌شده در گزيده‌هاي ادبي گردآوري شده است. بيشتر ديوان‌هاي منتشرشده ديگر را مصححان و ويراستاران در آغاز سده بيستم ميلادي گردآوري كرده‌اند. از سوي ديگر، برخي ديوان‌ها نيز مانند ديوان ازرقي يا سنايي، جزو نسخه‌هاي بازمانده از سده 13 ق. هستند. به هر روي، ديوان‌هاي فارسي از پيشينه‌اي ديرين برخوردارند كه به سده‌هاي نخستين پس از اسلام باز مي‌گردد. ناصر خسرو در 488 ق. مي‌نويسد كه قطران شاعر &quot;ديوان منجيك و ديوان دقيقي را ]كه اكنون در دست نيست[ به نزد من آورد؛ و همين شاعر (ناصر خسرو) در اشعارش از دو ديوان خود سخن مي‌گويد كه به فارسي و عربي بوده است. نظامي گنجوي اشاره‌اي دارد كه ديوانش را پيش از 584 ق. (آغاز دوران كارش به‌عنوان يك شاعر) گردآورده و هم‌روزگارش، فريدالدين عطار، نيز ديوانش را، بنابه ديباچه‌هايي كه بر دو اثر ديگرش (مختارنامه و خسرونامه) نوشته، خود گرد آورده است. از سوي ديگر، ديوان ظهيرالدين فاريابي پس از مرگش توسط شاعري به نام شمس‌الدين سُجاسي گردآوري شده كه ديباچه‌اي به‌نثر نيز بر آن نگاشته است.<br /> <br /> پس از دوران مغول، انتشار ديوان شعر به‌دست خود شاعر رواج يافت. امير خسرو دهلوي اشعارش را در مراحل گوناگون زندگي‌اش، در پنج ديوان مختلف گردآورد و به هركدام ديباچه‌اي به‌نثر نگاشت. جامي نيز به پيروي از وي اشعارش را در سه ديوان گردآورد. برعكس، اشعار كوتاه سعدي در ديوان گرد نيامد، بلكه همراه با اشعار بلند و ديگر آثار منثورش توسط علي‌بن احمدبن ابوبكربن بيستون در مجموعه‌اي، كه به كليات سعدي شهرت دارد، گردآوري شد.<br /> <br /> در بيشتر نسخه‌ها و چاپ‌هاي جديد، اشعار ديوان‌ها بر اساس گونه ادبي دسته‌بندي مي‌شوند؛ نخست قصيده، سپس اشعار قطعه‌اي ديگر، غزل، قطعه، و در آخر رباعي مي‌آيد و، در هر بخش، اشعار بنا بر آخرين حرفشان الفبايي مي‌شوند. اما در نسخه‌هاي پيشين، ترتيب الفبايي در هر گونه ادبي، و حتي در دسته‌بندي گونه‌هاي ادبي، رعايت نمي‌شد؛ بلكه اساس دسته‌بندي موضوع يا محمل اشعار بود. در برخي ديوان‌هاي عربي، هم ترتيب الفبايي و هم غيرالفبايي ديده مي‌شود؛ بنابراين، به نظر مي‌رسد كه اين هر دو شيوه تنظيم در ديوان‌هاي فارسي از آغاز رواج داشته است.<br /> <br /> ==منابع==<br /> دايرة المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني(نسخه آزمایشی)، مدخل دیوان از فرانسوادوبلوا(Francois de Bloisv)، ترجمه عليرضا پلاسيّد<br /> <br /> [[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]</div>

Saeed zamani