Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:54Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: دومة الحسنا

2026-11-10T13:06:39Z

ایجاد مقالهٔ تازه: دومة الحسنا

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = دومة (دومه) بنت عمرو بن وهب بن معتب
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه =
|وفات = نامعلوم
|مدفن =
|آثار =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = مادر [[مختار ثقفی]] و همسر ابوعبید ثقفی، ملقب به «دومة الحسناء»
}}

'''دومة الحسنا''' یا '''دومة الحسناء'''، با نام کامل دومة (دومه) دختر عمرو بن وهب بن معتب، از زنان قبیلهٔ ثقیف و مادر [[مختار ثقفی]] بود.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵ و ۴۳۹.</ref> او همسر ابوعبید بن مسعود ثقفی، پدر مختار، بود. مختار در سال نخست هجری، همان سالی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مکه به مدینه هجرت کرد، زاده شد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵؛ ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۶۰.</ref> لقب «دومة الحسناء» در منابع کهن، از جمله در ذوب النضار ابن نما حلی، برای او آمده است.<ref>ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۵۹.</ref> «دومة الحسنا» نام یک شخص است، نه نام مکان؛ نباید آن را با [[دومة الجندل]]، شهر تاریخی شمال [[عربستان]]، یکی گرفت.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «دومة الجندل».</ref>

== نام و لقب ==
منابع کهن نام او را به دو صورت نوشته‌اند. بلاذری در یک جا او را «دومة بنت عمرو بن وهب بن معتب» و در جای دیگر «دومة بنت وهب بن معتب بن وهب بن کعب الثقفی» می‌خواند؛ در گزارش دوم، نام «عمرو» افتاده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵ و ۴۳۹.</ref> لقب «دومة الحسناء» را ابن نما حلی در گزارش خواستگاری ابوعبید آورده است.<ref>ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۵۹.</ref>

== ازدواج ==
به گزارش بلاذری، ابوعبید بن مسعود، پدر مختار، پیش از ازدواج با دومه در میان زنان قوم خود جست‌وجو می‌کرد. سرانجام در خواب به او گفته شد که با دومه ازدواج کند: «تَزَوَّجْ دَوْمَةَ»؛ با دومه ازدواج کن.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵.</ref> ابن نما حلی همین گزارش را با لقب کامل آورده است: «تَزَوَّجْ دَوْمَةَ الْحَسْنَاءَ»؛ با دومهٔ زیبا ازدواج کن.<ref>ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۵۹.</ref>

== خواب دومه ==
به دومه رؤیایی دربارهٔ فرزندش نسبت داده‌اند. بر پایهٔ گزارش بلاذری، چون به مختار باردار شد، در خواب دید که کسی این ابیات را می‌خواند: «أَبْشِرِی بِالْوَلَدِ/ أَشْبَهُ شَیْءٍ بِالْأَسَدِ/ إِذَا الرِّجَالُ فِی کَبَدٍ/ تَقَاوَلُوا عَلَی لَبَدٍ/ کَانَ لَهُ حَظُّ الْأَسَدِ»؛ مژده باد تو را فرزندی که از هر چیز به شیر شبیه‌تر است؛ آنگاه که مردان در سختی بر سر چیزهای کم‌ارزش با هم کشمکش کنند، بهرهٔ شیر از آن او خواهد بود.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵؛ ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۶۰.</ref> نسبت این رؤیا به او قطعی نیست و در منابع کهن، در ضمن گزارش‌های مربوط به مختار نقل شده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵.</ref>

== فرزندان ==
ابن نما حلی فرزندان دومه را چنین برشمرده است: مختار، جبر، ابوجبر، ابوالحکم و ابوامیه.<ref>ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۶۰.</ref> بلاذری نیز ولادت مختار را در سال هجرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ازدواج پدرش با دومه را پیش از آن دانسته است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۳۷۵.</ref>

== در روزگار مختار ==
دومه در کوفه در کنار فرزندش بود. بلاذری گزارش می‌کند که در روزهای محاصرهٔ مختار در کاخ کوفه، جوانانی از مقابل کاخ او را با نسبت مادرش می‌خواندند و فریاد می‌زدند: «یَا بْنَ دَوْمَةَ»؛ ای پسر دومه!<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹.</ref> مختار در پاسخ گفت: «إِنَّ الَّذِی تُعَیِّرُونَهُ ابْنُ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ»؛ کسی که شما او را سرزنش می‌کنید، پسر مردی بزرگ از یکی از دو شهر است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹.</ref> بلاذری بی‌درنگ پس از این گزارش، نسب مادر مختار را یاد می‌کند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹.</ref>

دربارهٔ سرانجام دومه، منابع کهن خبر روشنی ندارند. در گزارش بلاذری از محاصرهٔ کوفه و کشته شدن مختار به دست سپاه [[مصعب بن زبیر]]، از سرانجام مادر او سخنی نرفته است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹-۴۴۰.</ref> بنابراین گزارش‌هایی که او را از کشتگان آن روزها می‌شمارند، پشتوانهٔ روشنی در منابع کهن ندارد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹-۴۴۰.</ref>

== «دومة الحسنا» یا «دومة الجندل» ==
[[دومة الجندل]] شهری در شمال [[عربستان]]، در ناحیهٔ جوف، بر سر راه [[عراق]] به [[شام]] بود.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «دومة الجندل».</ref> این شهر در تاریخ صدر اسلام نیز شناخته شده است و [[غزوه دومة الجندل]] به آنجا نسبت دارد.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «دومة الجندل».</ref> اما «دومة الحسنا» در فهرست شخصیت‌های وابسته به قیام مختار، به مادر مختار اشاره دارد و با آن شهر یکی نیست.<ref>ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۵۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۳۹.</ref> شباهت نام این دو، سبب اشتباه میان آن‌ها شده است.<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل «دومة الجندل»؛ ابن نما حلی، ذوب النضار، ص۵۹.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[انساب الاشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
* ابن نما حلی، جعفر بن محمد؛ ''ذوب النضار فی شرح الثار''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق.
* یاقوت حموی، شهاب‌الدین؛ ''[[معجم البلدان]]''، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ذیل «دومة الجندل».

{{قیام مختار}}

[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
[[رده:قیام مختار]]
[[رده:زنان نمونه قرن اول]]
[[رده:تاریخ تشیع]]

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 == منابع ==
-* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[انساب الاشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
+* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[أنساب الأشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
 * ابن نما حلی، جعفر بن محمد؛ ''ذوب النضار فی شرح الثار''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق.
-* یاقوت حموی، شهاب‌الدین؛ ''[[معجم البلدان]]''، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ذیل «دومة الجندل».
+* یاقوت حموی، شهاب‌الدین؛ ''[[معجم البلدان (کتاب)|معجم البلدان]]''، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ذیل «دومة الجندل».
 {{قیام مختار}}

دومة الحسنا - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: دومة الحسنا