دعای عهد - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-12T10:27:52Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-11T13:01:39Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

صفحهٔ تازه

'''دعای عهد''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در آن خواننده با خداوند بر ولایت و یاری [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی علیه‌السلام]] پیمان می‌بندد و این پیمان را تجدید می‌کند. دعا با «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ»؛ «خدایا، ای پروردگار نور بزرگ» آغاز می‌شود و در آن درود بر امام، تجدید بیعت و طلب تعجیل فرج آمده است. کهن‌ترین مصادر شناخته‌شدهٔ دعا، [[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] و [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] [[سید بن طاووس]] است و رواج امروزین آن بیشتر از راه [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] بوده است. بر پایهٔ روایتی از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق علیه‌السلام]]، هر کس این دعا را چهل صبح بخواند از یاران قائم شمرده می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد؛ ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة؛ مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

==مصادر==

دعای عهد در مصادر کهن شیعه با عنوان «عهد» ثبت شده است. سید بن طاووس آن را در مصباح الزائر «ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة» نامیده و از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است. شیخ طوسی نیز آن را در مصباح المتهجد با عنوان «دعاء العهد» آورده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>

[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آن را در سه جای مختلف آورده است: در باب رجعت از مصباح الزائر، در ابواب ادعیه از کتابی کهن با نام «الکتاب العتیق»، و در بابی دربارهٔ استشفاع به پیامبر و آل محمد. میان این نقل‌ها اختلاف لفظی اندکی دیده می‌شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة؛ أبواب الأدعیة؛ باب الاستشفاع بمحمد و آل محمد.</ref>

[[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] متن دعا و آداب پایانی آن را در مفاتیح الجنان آورده و رواج دعا در میان فارسی‌زبانان با همین کتاب پیوند دارد.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

==سند==

سند بحار الأنوار از «الکتاب العتیق» آغاز می‌شود. نویسندهٔ آن از سید عبدالحمید بن فخار (۶۷۶ق) روایت می‌کند و او از پدرش و چند واسطهٔ دیگر. این سلسله به ربیع بن محمد مسلی می‌رسد که می‌گوید بر عبدالله بن سلمی خوانده و او از امام صادق علیه‌السلام شنیده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة، نقل از الکتاب العتیق.</ref>

مجلسی نویسندهٔ الکتاب العتیق را از محدثان کهن شیعه می‌داند. [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] آن را تألیف هارون بن موسی تلعکبری دانسته و مجلسی این استظهار را نقل کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، مقدمهٔ مصادر؛ کفعمی، المصباح.</ref>

در این سند چند راوی توثیق روشنی ندارند. اگر مقصود از «محمد بن علی قرشی» ابو سمینه باشد، نجاشی او را ضعیف و فاسد الاعتقاد خوانده است. از این‌رو سند دعا در پژوهش‌های رجالی محل بحث بوده است.<ref>نجاشی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة، ترجمهٔ محمد بن علی أبی سمینة؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة.</ref>

در برابر، نقل مکرر دعا در آثار سید بن طاووس، کفعمی و مجلسی و نیز هم‌خوانی مضامین آن با ادعیهٔ معتبر، نشانهٔ اعتماد این عالمان دانسته شده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد؛ کفعمی، المصباح؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

==متن و ترجمه==

صورت مشهور دعا چنین است. متن سه بخش دارد: ستایش و توسل، درود و تجدید بیعت، و رجعت و طلب فرج.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>

<div class="mw-collapsible" style="margin:1em 0;">

'''ستایش و توسل'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ، وَرَبَّ الْكُرْسِيِّ الرَّفِيعِ، وَرَبَّ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ، وَمُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالزَّبُورِ، وَرَبَّ الظِّلِّ وَالْحَرُورِ، وَمُنْزِلَ الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَرَبَّ الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَالْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ.
<div style="margin-top:0.6em;">اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ، وَبِنُورِ وَجْهِكَ الْمُنِيرِ، وَمُلْكِكَ الْقَدِيمِ، يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ، أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرَضُونَ، وَبِاسْمِكَ الَّذِي يَصْلُحُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَالْآخِرُونَ، يَا حَيًّا قَبْلَ كُلِّ حَيٍّ، وَيَا حَيًّا بَعْدَ كُلِّ حَيٍّ، وَيَا حَيًّا حِينَ لَا حَيَّ، يَا مُحْيِيَ الْمَوْتَى وَمُمِيتَ الْأَحْيَاءِ، يَا حَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ.</div>
</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، ای پروردگار نور بزرگ، و پروردگار کرسی بلند، و پروردگار دریای جوشان، و فروفرستندهٔ تورات و انجیل و زبور، و پروردگار سایه و گرمای سوزان، و فروفرستندهٔ قرآن بزرگ، و پروردگار فرشتگان مقرّب و پیامبران و رسولان.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، به ذات بزرگوارت، به نور روشن رویت و به فرمانروایی دیرینه‌ات از تو می‌خواهم؛ ای زنده، ای پایدار! به نامت که آسمان‌ها و زمین‌ها با آن روشن شد و پیشینیان و پسینیان با آن سامان یافتند؛ ای زنده‌ای پیش از هر زنده، و ای زنده‌ای پس از هر زنده، و ای زنده‌ای آن‌گاه که زنده‌ای نبود؛ ای زنده‌کنندهٔ مردگان و میرانندهٔ زندگان؛ ای زنده، معبودی جز تو نیست.»</div>
</div>
</div>

'''درود و تجدید بیعت'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">اللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلَانَا الْإِمَامَ الْهَادِيَ الْمَهْدِيَّ الْقَائِمَ بِأَمْرِكَ، صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَعَلَى آبَائِهِ الطَّاهِرِينَ، عَنْ جَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ فِي مَشَارِقِ الْأَرْضِ وَمَغَارِبِهَا، سَهْلِهَا وَجَبَلِهَا، وَبَرِّهَا وَبَحْرِهَا، وَعَنِّي وَعَنْ وَالِدَيَّ، مِنَ الصَّلَوَاتِ زِنَةَ عَرْشِ اللَّهِ، وَمِدَادَ كَلِمَاتِهِ، وَمَا أَحْصَاهُ عِلْمُهُ، وَأَحَاطَ بِهِ كِتَابُهُ.
<div style="margin-top:0.6em;">اللَّهُمَّ إِنِّي أُجَدِّدُ لَهُ فِي صَبِيحَةِ يَوْمِي هَذَا وَمَا عِشْتُ مِنْ أَيَّامِي، عَهْدًا وَعَقْدًا وَبَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي، لَا أَحُولُ عَنْهَا وَلَا أَزُولُ أَبَدًا. اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ أَنْصَارِهِ وَأَعْوَانِهِ، وَالذَّابِّينَ عَنْهُ، وَالْمُسَارِعِينَ إِلَيْهِ فِي قَضَاءِ حَوَائِجِهِ، وَالْمُمْتَثِلِينَ لِأَوَامِرِهِ، وَالْمُحَامِينَ عَنْهُ، وَالسَّابِقِينَ إِلَى إِرَادَتِهِ، وَالْمُسْتَشْهَدِينَ بَيْنَ يَدَيْهِ.</div>
</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، از سوی همهٔ مؤمنان و مؤمنات، در شرق و غرب زمین، در دشت و کوه، در خشکی و دریا، و از سوی من و پدر و مادرم، درودهایی به وزن عرش خدا و به اندازهٔ کلمات او و آنچه دانشش برشمرده و کتابش دربرگرفته است، به مولای ما، امام هدایتگرِ هدایت‌یافته، آن قیام‌کننده به فرمان تو، برسان؛ درود خدا بر او و بر پدران پاکش.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، در صبح این روز و در همهٔ روزهایی که زنده‌ام، برای او بر گردن خود عهد و پیمان و بیعتی تازه می‌کنم که هرگز از آن برنگردم و از آن جدا نشوم. خدایا، مرا از یاران و مددکارانش قرار ده؛ از کسانی که از او دفاع می‌کنند، در برآوردن نیازهایش شتاب می‌گیرند، فرمان‌هایش را گردن می‌نهند، از او حمایت می‌کنند، در راه خواستهٔ او پیش می‌دوند و در پیشگاه او به شهادت می‌رسند.»</div>
</div>
</div>

'''رجعت و طلب فرج'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">اللَّهُمَّ إِنْ حَالَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ الْمَوْتُ الَّذِي جَعَلْتَهُ عَلَى عِبَادِكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا، فَأَخْرِجْنِي مِنْ قَبْرِي مُؤْتَزِرًا كَفَنِي، شَاهِرًا سَيْفِي، مُجَرِّدًا قَنَاتِي، مُلَبِّيًا دَعْوَةَ الدَّاعِي فِي الْحَاضِرِ وَالْبَادِي.
<div style="margin-top:0.6em;">اللَّهُمَّ أَرِنِي الطَّلْعَةَ الرَّشِيدَةَ، وَالْغُرَّةَ الْحَمِيدَةَ، وَاكْحُلْ نَاظِرِي بِنَظْرَةٍ مِنِّي إِلَيْهِ، وَعَجِّلْ فَرَجَهُ، وَسَهِّلْ مَخْرَجَهُ، وَأَوْسِعْ مَنْهَجَهُ، وَاسْلُكْ بِي مَحَجَّتَهُ، وَأَنْفِذْ أَمْرَهُ، وَاشْدُدْ أَزْرَهُ.</div>
<div style="margin-top:0.6em;">وَاعْمُرِ اللَّهُمَّ بِهِ بِلَادَكَ، وَأَحْيِ بِهِ عِبَادَكَ، فَإِنَّكَ قُلْتَ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ: «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ»، فَأَظْهِرِ اللَّهُمَّ لَنَا وَلِيَّكَ وَابْنَ بِنْتِ نَبِيِّكَ الْمُسَمَّى بِاسْمِ رَسُولِكَ، حَتَّى لَا يَظْفَرَ بِشَيْءٍ مِنَ الْبَاطِلِ إِلَّا مَزَّقَهُ، وَيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُحَقِّقَهُ. وَاجْعَلْهُ اللَّهُمَّ مَفْزَعًا لِمَظْلُومِ عِبَادِكَ، وَنَاصِرًا لِمَنْ لَا يَجِدُ لَهُ نَاصِرًا غَيْرَكَ، وَمُجَدِّدًا لِمَا عُطِّلَ مِنْ أَحْكَامِ كِتَابِكَ، وَمُشَيِّدًا لِمَا وَرَدَ مِنْ أَعْلَامِ دِينِكَ وَسُنَنِ نَبِيِّكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَاجْعَلْهُ اللَّهُمَّ مِمَّنْ حَصَّنْتَهُ مِنْ بَأْسِ الْمُعْتَدِينَ.</div>
<div style="margin-top:0.6em;">اللَّهُمَّ وَسُرَّ نَبِيَّكَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ بِرُؤْيَتِهِ، وَمَنْ تَبِعَهُ عَلَى دَعْوَتِهِ، وَارْحَمِ اسْتِكَانَتَنَا بَعْدَهُ. اللَّهُمَّ اكْشِفْ هَذِهِ الْغُمَّةَ عَنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ بِحُضُورِهِ، وَعَجِّلْ لَنَا ظُهُورَهُ، إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا وَنَرَاهُ قَرِيبًا، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.</div>
</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، اگر مرگی که آن را بر بندگانت حتمی و مقدّر کرده‌ای، میان من و او فاصله شود، مرا از قبرم بیرون آور، با کفن بر تن، شمشیر کشیده، نیزه برهنه و لبیک‌گویان به دعوت دعوت‌کننده در شهر و بادیه.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، آن چهرهٔ رهیافته و پیشانی ستوده را به من بنما و دیده‌ام را به نگاهی از خود به او سرمه بکش؛ فرجش را نزدیک کن، خروجش را آسان ساز، راهش را فراخ گردان، مرا در راه او ببر، فرمانش را جاری و پشتش را استوار کن.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، شهرهایت را به او آباد و بندگانت را زنده کن؛ تو گفتی و سخن تو حق است: «تباهی در خشکی و دریا به سبب آنچه دست‌های مردم کرده‌اند آشکار شد». پس ولی خود و فرزند دختر پیامبرت را که به نام رسول تو خوانده می‌شود آشکار کن تا به هیچ چیز از باطل دست نیابد مگر آنکه آن را از هم بدرد و حق را استوار سازد و به انجام رساند. او را پناه ستمدیدگان و یاور بی‌یاوران و تجدیدکنندهٔ احکام تعطیل‌شدهٔ کتابت و استوارکنندهٔ نشانه‌های دینت و سنت‌های پیامبرت قرار ده و از آسیب متجاوزان در امان دار.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«خدایا، پیامبرت محمد صلی الله علیه و آله را با دیدار او و پیروان دعوتش شاد کن و بر افتادگی ما پس از او رحم آور. خدایا، این اندوه را با حضور او از این امت بگشای و ظهورش را نزدیک کن؛ آنان آن را دور می‌بینند و ما نزدیک می‌بینیم؛ به رحمتت، ای مهربان‌ترین مهربانان.»</div>
</div>
</div>

</div>

==مضامین==

دعا با ستایش خدا و توسل به اسمای او آغاز می‌شود. تکرار «يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ»؛ «ای زنده، ای پایدار» و سوگند دادن خدا به «نور وجه» (نور چهره) و «ملک قدیم» (فرمانروایی دیرینه)، توحید و نیازمندی به او را برجسته می‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

هستهٔ دعا تجدید بیعت است: «أُجَدِّدُ لَهُ ... عَهْداً وَعَقْداً وَبَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي»؛ «برای او ... بر گردن خود عهد و پیمان و بیعتی تازه می‌کنم». پس از آن، یاری، دفاع و شهادت در پیشگاه امام خواسته می‌شود.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة.</ref>

بخش سوم به [[رجعت]] اشاره دارد: خواننده از خدا می‌خواهد اگر مرگ پیش از ظهور فرا رسد، او را با کفن و شمشیر از قبر بیرون آورد تا دعوت امام را پاسخ گوید. مجلسی این دعا را در باب رجعت بحار الأنوار نیز آورده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة.</ref>

دعا ظهور را می‌طلبد و در آن آیهٔ {{متن قرآن|«ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ»}}؛ «تباهی در خشکی و دریا به سبب آنچه دست‌های مردم کرده‌اند آشکار شد» آمده است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ روم، آیهٔ ۴۱.</ref> در پایان نیز آیهٔ {{متن قرآن|«إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً * وَنَرَاهُ قَرِيباً»}}؛ «آنان آن را دور می‌بینند و ما آن را نزدیک می‌بینیم» بر نزدیکی فرج تأکید می‌کند.<ref>قرآن کریم، سورهٔ معارج، آیات ۶ و ۷.</ref>

==آداب و ثواب==

در روایت، خواندن دعا در چهل صبح سفارش شده است: {{متن حدیث|«مَنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً بِهَذَا الْعَهْدِ كَانَ مِنْ أَنْصَارِ قَائِمِنَا، فَإِنْ مَاتَ قَبْلَهُ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ قَبْرِهِ، وَأَعْطَاهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ، وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَيِّئَةٍ»}}؛ «هر کس چهل صبح با این عهد به درگاه خدا دعا کند، از یاران قائم ما خواهد بود. اگر پیش از ظهور بمیرد، خدا او را از قبرش بیرون می‌آورد و به هر کلمه هزار حسنه به او می‌دهد و هزار گناه از او محو می‌کند».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة و أبواب الأدعیة؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>

در پی دعا، سه بار با دست بر ران راست زدن و سه بار گفتن «الْعَجَلَ يَا مَوْلَايَ يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ»؛ «شتاب، ای مولای من، ای صاحب زمان» سفارش شده است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

==جایگاه فرهنگی==

دعای عهد را در کنار [[دعای ندبه]] و [[دعای فرج]] از ادعیهٔ عصر [[غیبت کبری|غیبت]] شمرده‌اند. عنوانی که سید بن طاووس برای آن برگزیده — «عهد مأمور به در زمان غیبت» — همین جایگاه را نشان می‌دهد.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>

تأکید دعا بر تجدید بیعت، آن را با [[بیعت]] و فرهنگ انتظار پیوند داده است. خواندن آن در چهل صبح، به‌ویژه در تعقیب [[نماز صبح]]، در میان شیعیان رواج دارد. دعا تعجیل فرج را می‌خواهد، اما زمانی برای ظهور تعیین نمی‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*ابن طاووس، علی بن موسی؛ مصباح الزائر و جناح المسافر، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
*طوسی، محمد بن حسن؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، بیروت: مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ق.
*قمی، عباس؛ مفاتیح الجنان، تهران: کتابفروشی اسلامیه، بی‌تا.
*کفعمی، ابراهیم بن علی؛ المصباح، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۴ق.
*مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
*نجاشی، احمد بن علی؛ فهرست أسماء مصنفی الشیعة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.

{{شناختنامه امام زمان (عج)}}
[[رده:دعا]]
[[رده:دعاها]]
[[رده:مهدویت]]
[[رده:امام زمان (عج)]]
[[رده:ظهور امام زمان (عج)]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''دعای عهد''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در آن خواننده با خداوند بر ولایت و یاری [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی علیه‌السلام]] پیمان می‌بندد و این پیمان را تجدید می‌کند. دعا با «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ»؛ «خدایا، ای پروردگار نور بزرگ» آغاز می‌شود و در آن درود بر امام، تجدید بیعت و طلب تعجیل فرج آمده است. کهن‌ترین مصادر شناخته‌شدهٔ دعا، [[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] و [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] [[سید بن طاووس]] است و رواج امروزین آن بیشتر از راه [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] بوده است. بر پایهٔ روایتی از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق علیه‌السلام]]، هر کس این دعا را چهل صبح بخواند از یاران قائم شمرده می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد؛ ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة؛ مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+'''دعای عهد''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در آن خواننده با خداوند بر ولایت و یاری [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی علیه‌السلام]] پیمان می‌بندد و این پیمان را تجدید می‌کند. دعا با «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ»؛ «خدایا، ای پروردگار نور بزرگ» آغاز می‌شود و در آن درود بر امام، تجدید بیعت و طلب تعجیل فرج آمده است. کهن‌ترین مصادر شناخته‌شدهٔ دعا، [[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] و [[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]] [[سید بن طاووس]] است و رواج امروزین آن بیشتر از راه [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] بوده است. بر پایهٔ روایتی از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق علیه‌السلام]]، هر کس این دعا را چهل صبح بخواند از یاران قائم شمرده می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}؛ ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة، ج۱، ص۴۵۵ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة، ج۵۳، ص۹۵؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==مصادر==
-دعای عهد در مصادر کهن شیعه با عنوان «عهد» ثبت شده است. سید بن طاووس آن را در مصباح الزائر «ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة» نامیده و از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است. شیخ طوسی نیز آن را در مصباح المتهجد با عنوان «دعاء العهد» آورده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>
+دعای عهد در مصادر کهن شیعه با عنوان «عهد» ثبت شده است. سید بن طاووس آن را در مصباح الزائر «ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة» نامیده و از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است. شیخ طوسی نیز آن را در مصباح المتهجد با عنوان «دعاء العهد» آورده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد المأمور به فی زمان الغیبة، ج۱، ص۴۵۵ {{صحت آدرس}}؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}.</ref>
-[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آن را در سه جای مختلف آورده است: در باب رجعت از مصباح الزائر، در ابواب ادعیه از کتابی کهن با نام «الکتاب العتیق»، و در بابی دربارهٔ استشفاع به پیامبر و آل محمد. میان این نقل‌ها اختلاف لفظی اندکی دیده می‌شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة؛ أبواب الأدعیة؛ باب الاستشفاع بمحمد و آل محمد.</ref>
+[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آن را در سه جای مختلف آورده است: در باب رجعت از مصباح الزائر، در ابواب ادعیه از کتابی کهن با نام «الکتاب العتیق»، و در بابی دربارهٔ استشفاع به پیامبر و آل محمد. میان این نقل‌ها اختلاف لفظی اندکی دیده می‌شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة، ج۵۳، ص۹۵؛ أبواب الأدعیة، ج۸۳، ص۲۸۴؛ باب الاستشفاع بمحمد و آل محمد، ج۹۱، ص۴۲.</ref>
-[[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] متن دعا و آداب پایانی آن را در مفاتیح الجنان آورده و رواج دعا در میان فارسی‌زبانان با همین کتاب پیوند دارد.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+[[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] متن دعا و آداب پایانی آن را در مفاتیح الجنان آورده و رواج دعا در میان فارسی‌زبانان با همین کتاب پیوند دارد.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==سند==
-سند بحار الأنوار از «الکتاب العتیق» آغاز می‌شود. نویسندهٔ آن از سید عبدالحمید بن فخار (۶۷۶ق) روایت می‌کند و او از پدرش و چند واسطهٔ دیگر. این سلسله به ربیع بن محمد مسلی می‌رسد که می‌گوید بر عبدالله بن سلمی خوانده و او از امام صادق علیه‌السلام شنیده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة، نقل از الکتاب العتیق.</ref>
+سند بحار الأنوار از «الکتاب العتیق» آغاز می‌شود. نویسندهٔ آن از سید عبدالحمید بن فخار (۶۷۶ق) روایت می‌کند و او از پدرش و چند واسطهٔ دیگر. این سلسله به ربیع بن محمد مسلی می‌رسد که می‌گوید بر عبدالله بن سلمی خوانده و او از امام صادق علیه‌السلام شنیده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة، نقل از الکتاب العتیق، ج۸۳، ص۲۸۴.</ref>
-مجلسی نویسندهٔ الکتاب العتیق را از محدثان کهن شیعه می‌داند. [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] آن را تألیف هارون بن موسی تلعکبری دانسته و مجلسی این استظهار را نقل کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، مقدمهٔ مصادر؛ کفعمی، المصباح.</ref>
+مجلسی نویسندهٔ الکتاب العتیق را از محدثان کهن شیعه می‌داند. [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] آن را تألیف هارون بن موسی تلعکبری دانسته و مجلسی این استظهار را نقل کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، مقدمهٔ مصادر {{صحت آدرس}}؛ کفعمی، المصباح، ج۱، ص۵۵۰ {{صحت آدرس}}.</ref>
-در این سند چند راوی توثیق روشنی ندارند. اگر مقصود از «محمد بن علی قرشی» ابو سمینه باشد، نجاشی او را ضعیف و فاسد الاعتقاد خوانده است. از این‌رو سند دعا در پژوهش‌های رجالی محل بحث بوده است.<ref>نجاشی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة، ترجمهٔ محمد بن علی أبی سمینة؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة.</ref>
+در این سند چند راوی توثیق روشنی ندارند. اگر مقصود از «محمد بن علی قرشی» ابو سمینه باشد، نجاشی او را ضعیف و فاسد الاعتقاد خوانده است. از این‌رو سند دعا در پژوهش‌های رجالی محل بحث بوده است.<ref>نجاشی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة، ترجمهٔ محمد بن علی أبی سمینة {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة، ج۸۳، ص۲۸۴.</ref>
-در برابر، نقل مکرر دعا در آثار سید بن طاووس، کفعمی و مجلسی و نیز هم‌خوانی مضامین آن با ادعیهٔ معتبر، نشانهٔ اعتماد این عالمان دانسته شده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد؛ کفعمی، المصباح؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+در برابر، نقل مکرر دعا در آثار سید بن طاووس، کفعمی و مجلسی و نیز هم‌خوانی مضامین آن با ادعیهٔ معتبر، نشانهٔ اعتماد این عالمان دانسته شده است.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد، ج۱، ص۴۵۵ {{صحت آدرس}}؛ کفعمی، المصباح، ج۱، ص۵۵۰ {{صحت آدرس}}؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==متن و ترجمه==
-صورت مشهور دعا چنین است. متن سه بخش دارد: ستایش و توسل، درود و تجدید بیعت، و رجعت و طلب فرج.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>
+صورت مشهور دعا چنین است. متن سه بخش دارد: ستایش و توسل، درود و تجدید بیعت، و رجعت و طلب فرج.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}.</ref>
 <div class="mw-collapsible" style="margin:1em 0;">
@@ سطر ۸۱: / سطر ۸۱: @@
 ==مضامین==
-دعا با ستایش خدا و توسل به اسمای او آغاز می‌شود. تکرار «يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ»؛ «ای زنده، ای پایدار» و سوگند دادن خدا به «نور وجه» (نور چهره) و «ملک قدیم» (فرمانروایی دیرینه)، توحید و نیازمندی به او را برجسته می‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+دعا با ستایش خدا و توسل به اسمای او آغاز می‌شود. تکرار «يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ»؛ «ای زنده، ای پایدار» و سوگند دادن خدا به «نور وجه» (نور چهره) و «ملک قدیم» (فرمانروایی دیرینه)، توحید و نیازمندی به او را برجسته می‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
-هستهٔ دعا تجدید بیعت است: «أُجَدِّدُ لَهُ ... عَهْداً وَعَقْداً وَبَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي»؛ «برای او ... بر گردن خود عهد و پیمان و بیعتی تازه می‌کنم». پس از آن، یاری، دفاع و شهادت در پیشگاه امام خواسته می‌شود.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة.</ref>
+هستهٔ دعا تجدید بیعت است: «أُجَدِّدُ لَهُ ... عَهْداً وَعَقْداً وَبَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي»؛ «برای او ... بر گردن خود عهد و پیمان و بیعتی تازه می‌کنم». پس از آن، یاری، دفاع و شهادت در پیشگاه امام خواسته می‌شود.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، أبواب الأدعیة، ج۸۳، ص۲۸۴.</ref>
-بخش سوم به [[رجعت]] اشاره دارد: خواننده از خدا می‌خواهد اگر مرگ پیش از ظهور فرا رسد، او را با کفن و شمشیر از قبر بیرون آورد تا دعوت امام را پاسخ گوید. مجلسی این دعا را در باب رجعت بحار الأنوار نیز آورده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة.</ref>
+بخش سوم به [[رجعت]] اشاره دارد: خواننده از خدا می‌خواهد اگر مرگ پیش از ظهور فرا رسد، او را با کفن و شمشیر از قبر بیرون آورد تا دعوت امام را پاسخ گوید. مجلسی این دعا را در باب رجعت بحار الأنوار نیز آورده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة، ج۵۳، ص۹۵.</ref>
 دعا ظهور را می‌طلبد و در آن آیهٔ {{متن قرآن|«ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ»}}؛ «تباهی در خشکی و دریا به سبب آنچه دست‌های مردم کرده‌اند آشکار شد» آمده است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ روم، آیهٔ ۴۱.</ref> در پایان نیز آیهٔ {{متن قرآن|«إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً * وَنَرَاهُ قَرِيباً»}}؛ «آنان آن را دور می‌بینند و ما آن را نزدیک می‌بینیم» بر نزدیکی فرج تأکید می‌کند.<ref>قرآن کریم، سورهٔ معارج، آیات ۶ و ۷.</ref>
@@ سطر ۹۱: / سطر ۹۱: @@
 ==آداب و ثواب==
-در روایت، خواندن دعا در چهل صبح سفارش شده است: {{متن حدیث|«مَنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً بِهَذَا الْعَهْدِ كَانَ مِنْ أَنْصَارِ قَائِمِنَا، فَإِنْ مَاتَ قَبْلَهُ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ قَبْرِهِ، وَأَعْطَاهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ، وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَيِّئَةٍ»}}؛ «هر کس چهل صبح با این عهد به درگاه خدا دعا کند، از یاران قائم ما خواهد بود. اگر پیش از ظهور بمیرد، خدا او را از قبرش بیرون می‌آورد و به هر کلمه هزار حسنه به او می‌دهد و هزار گناه از او محو می‌کند».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة و أبواب الأدعیة؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>
+در روایت، خواندن دعا در چهل صبح سفارش شده است: {{متن حدیث|«مَنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً بِهَذَا الْعَهْدِ كَانَ مِنْ أَنْصَارِ قَائِمِنَا، فَإِنْ مَاتَ قَبْلَهُ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ قَبْرِهِ، وَأَعْطَاهُ بِكُلِّ كَلِمَةٍ أَلْفَ حَسَنَةٍ، وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَيِّئَةٍ»}}؛ «هر کس چهل صبح با این عهد به درگاه خدا دعا کند، از یاران قائم ما خواهد بود. اگر پیش از ظهور بمیرد، خدا او را از قبرش بیرون می‌آورد و به هر کلمه هزار حسنه به او می‌دهد و هزار گناه از او محو می‌کند».<ref>مجلسی، بحار الأنوار، باب الرجعة، ج۵۳، ص۹۵؛ أبواب الأدعیة، ج۸۳، ص۲۸۴؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}.</ref>
-در پی دعا، سه بار با دست بر ران راست زدن و سه بار گفتن «الْعَجَلَ يَا مَوْلَايَ يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ»؛ «شتاب، ای مولای من، ای صاحب زمان» سفارش شده است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+در پی دعا، سه بار با دست بر ران راست زدن و سه بار گفتن «الْعَجَلَ يَا مَوْلَايَ يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ»؛ «شتاب، ای مولای من، ای صاحب زمان» سفارش شده است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==جایگاه فرهنگی==
-دعای عهد را در کنار [[دعای ندبه]] و [[دعای فرج]] از ادعیهٔ عصر [[غیبت کبری|غیبت]] شمرده‌اند. عنوانی که سید بن طاووس برای آن برگزیده — «عهد مأمور به در زمان غیبت» — همین جایگاه را نشان می‌دهد.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد.</ref>
+دعای عهد را در کنار [[دعای ندبه]] و [[دعای فرج]] از ادعیهٔ عصر [[غیبت کبری|غیبت]] شمرده‌اند. عنوانی که سید بن طاووس برای آن برگزیده — «عهد مأمور به در زمان غیبت» — همین جایگاه را نشان می‌دهد.<ref>ابن طاووس، مصباح الزائر، ذکر العهد، ج۱، ص۴۵۵ {{صحت آدرس}}؛ قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}.</ref>
-تأکید دعا بر تجدید بیعت، آن را با [[بیعت]] و فرهنگ انتظار پیوند داده است. خواندن آن در چهل صبح، به‌ویژه در تعقیب [[نماز صبح]]، در میان شیعیان رواج دارد. دعا تعجیل فرج را می‌خواهد، اما زمانی برای ظهور تعیین نمی‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد.</ref>
+تأکید دعا بر تجدید بیعت، آن را با [[بیعت]] و فرهنگ انتظار پیوند داده است. خواندن آن در چهل صبح، به‌ویژه در تعقیب [[نماز صبح]]، در میان شیعیان رواج دارد. دعا تعجیل فرج را می‌خواهد، اما زمانی برای ظهور تعیین نمی‌کند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، دعای عهد، ج۱، ص۶۴۵ {{صحت آدرس}}؛ طوسی، مصباح المتهجد، دعاء العهد {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==پانویس==