دعای عرفه امام حسین(ع) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-12T10:27:50Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-11T15:00:46Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

صفحهٔ تازه

'''دعای عرفه امام حسین(ع)''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در روز [[روز عرفه|عرفه]]، نهم [[ماه ذی الحجه|ذی‌الحجه]]، خواندنش سفارش شده است. این دعا با «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ»؛ «ستایش از آن خداست که هیچ بازدارنده‌ای حکم او را بازنمی‌گرداند» آغاز می‌شود و در آن توحید، معرفت به خدا، اعتراف به کوتاهی و طلب آمرزش با بیانی سرشار از تضرع آمده است. بر پایهٔ گزارش‌های کهن، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین علیه‌السلام]] آن را در عصر عرفه در [[عرفات]] خواند. [[سید بن طاووس]] آن را در الإقبال بالأعمال و [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] در [[البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)|البلد الأمین]] نقل کرده‌اند و [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آورده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، باب دعاء یوم عرفة.</ref> متن دعا بلند است و در اینجا گزیده‌ای از فرازهای مشهور آن با ترجمه آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>

==زمان خواندن==

روز عرفه، نهم ذی‌الحجه، روز وقوف حاجیان در عرفات است. قرآن از بازگشت آنان از این سرزمین یاد کرده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ»}}؛ «پس هنگامی که از عرفات بازگشتید، خدا را نزد مشعر الحرام یاد کنید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸.</ref> خواندن این دعا در روز عرفه از اعمال مستحبی شمرده شده است و [[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] آن را در [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] در شمار اعمال این روز برای عموم مؤمنان آورده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، اعمال روز عرفه؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

==مصادر==

کهن‌ترین مصدر شناخته‌شدهٔ دعا، الإقبال بالأعمال سید بن طاووس (د. ۶۶۴ق) است و کفعمی (د. ۹۰۵ق) نیز آن را در البلد الأمین آورده و مجلسی آن را در جلد ۹۸ بحار الأنوار نقل کرده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

دعا در نسخه‌های چاپی با گزارش بِشر و بشیر، دو تن از [[قبیله بنی اسد|بنی‌اسد]]، آغاز می‌شود و سند به‌صورت زنجیرهٔ کامل راویان نیامده است. گفته شده در الإقبال، پس از «یَا رَبِّ یَا رَبِّ» فرازی افزوده دارد که در البلد الأمین و بحار الأنوار نیست.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>

==متن و ترجمه==

متن کامل دعا در الإقبال بالأعمال و جلد ۹۸ بحار الأنوار آمده و گزیدهٔ زیر با مصادر مقابله شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>

'''آغاز دعا'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ، وَلَا لِعَطَائِهِ مَانِعٌ، وَلَا كَصُنْعِهِ صُنْعُ صَانِعٍ، وَهُوَ الْجَوَادُ الْوَاسِعُ، فَطَرَ أَجْنَاسَ الْبَدَائِعِ، وَأَتْقَنَ بِحِكْمَتِهِ الصَّنَائِعَ، لَا تَخْفَى عَلَيْهِ الطَّلَائِعُ، وَلَا تَضِيعُ عِنْدَهُ الْوَدَائِعُ، جَازِي كُلِّ صَانِعٍ، وَرَائِشُ كُلِّ قَانِعٍ، وَرَاحِمُ كُلِّ ضَارِعٍ، وَمُنْزِلُ الْمَنَافِعِ، وَالْكِتَابِ الْجَامِعِ، بِالنُّورِ السَّاطِعِ، وَهُوَ لِلدَّعَوَاتِ سَامِعٌ، وَلِلْكُرُبَاتِ دَافِعٌ، وَلِلدَّرَجَاتِ رَافِعٌ، وَلِلْجَبَابِرَةِ قَامِعٌ.</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«ستایش از آن خداست که هیچ بازدارنده‌ای حکم او را بازنمی‌گرداند و هیچ مانعی بخشش او را بازنمی‌دارد و ساخت هیچ سازنده‌ای همانند ساخت او نیست؛ او بخشندهٔ فراخ‌دست است. گونه‌های آفریده‌های نو را پدید آورد و ساخته‌ها را با حکمت خود استوار کرد. پیش‌آمدها بر او پوشیده نیست و آنچه نزد او به امانت نهاده شده تباه نمی‌شود. پاداش‌دهندهٔ هر سازنده است و سامان‌بخش کار هر قناعت‌کننده، رحم‌کننده بر هر فروتن، فروفرستندهٔ سودها و کتاب فراگیر، با نور تابان. او دعاها را می‌شنود، گرفتاری‌ها را می‌زداید، درجات را بالا می‌برد و گردن‌کشان را سرکوب می‌کند.»</div>
</div>
</div>

'''توحید و معرفت'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِمَا هُوَ فِي وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ؟ أَيَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَيْسَ لَكَ، حَتَّى يَكُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَكَ؟ مَتَى غِبْتَ حَتَّى تَحْتَاجَ إِلَى دَلِيلٍ يَدُلُّ عَلَيْكَ؟ وَمَتَى بَعُدْتَ حَتَّى تَكُونَ الْآثَارُ هِيَ الَّتِي تُوصِلُ إِلَيْكَ؟ عَمِيَتْ عَيْنٌ لَا تَرَاكَ عَلَيْهَا رَقِيبًا، وَخَسِرَتْ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّكَ نَصِيبًا.</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«چگونه با چیزی که در هستی خود به تو نیازمند است، بر تو استدلال می‌شود؟ آیا برای غیر تو از آشکاری هست آنچه برای تو نیست، تا او آشکارکنندهٔ تو باشد؟ کِی پنهان شدی که به دلیلی راهنما نیاز داشته باشی؟ و کِی دور شدی که آثار، رسانندهٔ [انسان] به تو باشند؟ کور باد چشمی که تو را بر خود نگهبان نبیند و زیان‌کار باد معاملهٔ بنده‌ای که از محبت خود بهره‌ای برای او قرار نداده‌ای.»</div>
</div>
</div>

==مضامین==

بخش بزرگ دعا به توحید و تنزیه خدا اختصاص دارد: {{متن قرآن|«لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ»}}؛ «هیچ چیز مانند او نیست و او شنوا و بیناست». تعبیر «يَا مَنْ لَا يَعْلَمُ كَيْفَ هُوَ إِلَّا هُوَ»؛ «ای آن‌که چگونگی او را جز خودش نمی‌داند» نیز در همین سیاق است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ شوری، آیهٔ ۱۱؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

فراز «كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِمَا هُوَ فِي وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ»؛ «چگونه با چیزی که در هستی خود به تو نیازمند است بر تو استدلال می‌شود؟» نشان می‌دهد که آفریده‌ها خود به خدا نیازمندند و نمی‌توانند دلیلِ مستقل بر او باشند. در نقل الإقبال آمده است: «إِلَهِي أَنَا الْفَقِيرُ فِي غِنَايَ»؛ «خدایا، من در بی‌نیازی‌ام نیز فقیرم».<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

بخش پایانی دعا اعتراف است: «أَنَا الَّذِي أَسَأْتُ»؛ «من همان کسی هستم که بدی کردم». امام در آن، آیهٔ {{متن قرآن|«لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ»}}؛ «معبودی جز تو نیست؛ تو پاکی و من از ستمکاران بودم» را با پایان‌های گوناگون تکرار می‌کند: «من المستغفرین»، «من الموحدین».<ref>قرآن کریم، سورهٔ انبیا، آیهٔ ۸۷؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

دعا از آیات قرآن بهره می‌گیرد، از جمله {{متن قرآن|«وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا»}}؛ «و اگر نعمت خدا را بشمارید، هرگز آن را به شمار نمی‌آورید»، و رهایی یوسف، شفای ایوب و نجات یونس را یاد می‌کند و با درود بر پیامبر و خاندانش پایان می‌یابد.<ref>قرآن کریم، سورهٔ ابراهیم، آیهٔ ۳۴؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

==آداب خواندن==

گزارش کهن صحنهٔ خواندن دعا را وصف می‌کند: امام در عصر عرفه از خیمه بیرون آمد، آرام و فروتن راه رفت و با گروهی از اهل بیت، فرزندان و موالیانش در سمت چپ کوه ایستاد، رو به خانهٔ خدا کرد و دستانش را چون نیازمندی که طعام می‌خواهد بالا آورد. حاضران به دعای او گوش دادند و گریستند؛ آفتاب غروب کرد و همراه او بازگشتند. امام در پایان «یَا رَبِّ» را تکرار می‌کرد.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

این گزارش الگوی خواندن دعا را نیز نشان می‌دهد: ایستادن رو به قبله، فروتنی، بلند کردن دست‌ها و گریستن.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*ابن طاووس، علی بن موسی؛ الإقبال بالأعمال الحسنة فی ما یعمل مرة فی السنة، تحقیق جواد القیومی الأصفهانی، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۱۴ق.
*قمی، عباس؛ مفاتیح الجنان، تهران: کتابفروشی اسلامیه، بی‌تا.
*کفعمی، ابراهیم بن علی؛ البلد الأمین و الدرع الحصین، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق.
*مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۹۸.

{{شناختنامه امام حسین (ع)}}
[[رده:دعا]]
[[رده:امام حسین علیه السلام]]
[[رده:اعمال ماه ذی الحجه]]
[[رده:9 ذی الحجه]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''دعای عرفه امام حسین(ع)''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در روز [[روز عرفه|عرفه]]، نهم [[ماه ذی الحجه|ذی‌الحجه]]، خواندنش سفارش شده است. این دعا با «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ»؛ «ستایش از آن خداست که هیچ بازدارنده‌ای حکم او را بازنمی‌گرداند» آغاز می‌شود و در آن توحید، معرفت به خدا، اعتراف به کوتاهی و طلب آمرزش با بیانی سرشار از تضرع آمده است. بر پایهٔ گزارش‌های کهن، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین علیه‌السلام]] آن را در عصر عرفه در [[عرفات]] خواند. [[سید بن طاووس]] آن را در الإقبال بالأعمال و [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] در [[البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)|البلد الأمین]] نقل کرده‌اند و [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آورده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، باب دعاء یوم عرفة.</ref> متن دعا بلند است و در اینجا گزیده‌ای از فرازهای مشهور آن با ترجمه آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>
+'''دعای عرفه امام حسین(ع)''' از دعاهای مشهور شیعیان است که در روز [[روز عرفه|عرفه]]، نهم [[ماه ذی الحجه|ذی‌الحجه]]، خواندنش سفارش شده است. این دعا با «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ»؛ «ستایش از آن خداست که هیچ بازدارنده‌ای حکم او را بازنمی‌گرداند» آغاز می‌شود و در آن توحید، معرفت به خدا، اعتراف به کوتاهی و طلب آمرزش با بیانی سرشار از تضرع آمده است. بر پایهٔ گزارش‌های کهن، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین علیه‌السلام]] آن را در عصر عرفه در [[عرفات]] خواند. [[سید بن طاووس]] آن را در الإقبال بالأعمال و [[ابراهیم کفعمی|کفعمی]] در [[البلد الامین و الدرع الحصین (کتاب)|البلد الأمین]] نقل کرده‌اند و [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] آورده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۷۴ {{صحت آدرس}}؛ کفعمی، البلد الأمین، ج۱، ص۲۵۱ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۶.</ref> متن دعا بلند است و در اینجا گزیده‌ای از فرازهای مشهور آن با ترجمه آمده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۶؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۷۴ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==زمان خواندن==
-روز عرفه، نهم ذی‌الحجه، روز وقوف حاجیان در عرفات است. قرآن از بازگشت آنان از این سرزمین یاد کرده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ»}}؛ «پس هنگامی که از عرفات بازگشتید، خدا را نزد مشعر الحرام یاد کنید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸.</ref> خواندن این دعا در روز عرفه از اعمال مستحبی شمرده شده است و [[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] آن را در [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] در شمار اعمال این روز برای عموم مؤمنان آورده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، اعمال روز عرفه؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+روز عرفه، نهم ذی‌الحجه، روز وقوف حاجیان در عرفات است. قرآن از بازگشت آنان از این سرزمین یاد کرده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ»}}؛ «پس هنگامی که از عرفات بازگشتید، خدا را نزد مشعر الحرام یاد کنید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸.</ref> خواندن این دعا در روز عرفه از اعمال مستحبی شمرده شده است و [[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] آن را در [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]] در شمار اعمال این روز برای عموم مؤمنان آورده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، اعمال روز عرفه {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۳.</ref>
 ==مصادر==
-کهن‌ترین مصدر شناخته‌شدهٔ دعا، الإقبال بالأعمال سید بن طاووس (د. ۶۶۴ق) است و کفعمی (د. ۹۰۵ق) نیز آن را در البلد الأمین آورده و مجلسی آن را در جلد ۹۸ بحار الأنوار نقل کرده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+کهن‌ترین مصدر شناخته‌شدهٔ دعا، الإقبال بالأعمال سید بن طاووس (د. ۶۶۴ق) است و کفعمی (د. ۹۰۵ق) نیز آن را در البلد الأمین آورده و مجلسی آن را در جلد ۹۸ بحار الأنوار نقل کرده است.<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۷۴ {{صحت آدرس}}؛ کفعمی، البلد الأمین، ج۱، ص۲۵۱ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۶.</ref>
-دعا در نسخه‌های چاپی با گزارش بِشر و بشیر، دو تن از [[قبیله بنی اسد|بنی‌اسد]]، آغاز می‌شود و سند به‌صورت زنجیرهٔ کامل راویان نیامده است. گفته شده در الإقبال، پس از «یَا رَبِّ یَا رَبِّ» فرازی افزوده دارد که در البلد الأمین و بحار الأنوار نیست.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>
+دعا در نسخه‌های چاپی با گزارش بِشر و بشیر، دو تن از [[قبیله بنی اسد|بنی‌اسد]]، آغاز می‌شود و سند به‌صورت زنجیرهٔ کامل راویان نیامده است. گفته شده در الإقبال، پس از «یَا رَبِّ یَا رَبِّ» فرازی افزوده دارد که در البلد الأمین و بحار الأنوار نیست.<ref>کفعمی، البلد الأمین، ج۱، ص۲۵۱ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۲۷؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۸۷ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==متن و ترجمه==
-متن کامل دعا در الإقبال بالأعمال و جلد ۹۸ بحار الأنوار آمده و گزیدهٔ زیر با مصادر مقابله شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال.</ref>
+متن کامل دعا در الإقبال بالأعمال و جلد ۹۸ بحار الأنوار آمده و گزیدهٔ زیر با مصادر مقابله شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۶ـ۲۲۷؛ ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۷۴ {{صحت آدرس}}.</ref>
 '''آغاز دعا'''
@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 ==مضامین==
-بخش بزرگ دعا به توحید و تنزیه خدا اختصاص دارد: {{متن قرآن|«لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ»}}؛ «هیچ چیز مانند او نیست و او شنوا و بیناست». تعبیر «يَا مَنْ لَا يَعْلَمُ كَيْفَ هُوَ إِلَّا هُوَ»؛ «ای آن‌که چگونگی او را جز خودش نمی‌داند» نیز در همین سیاق است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ شوری، آیهٔ ۱۱؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+بخش بزرگ دعا به توحید و تنزیه خدا اختصاص دارد: {{متن قرآن|«لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ»}}؛ «هیچ چیز مانند او نیست و او شنوا و بیناست». تعبیر «يَا مَنْ لَا يَعْلَمُ كَيْفَ هُوَ إِلَّا هُوَ»؛ «ای آن‌که چگونگی او را جز خودش نمی‌داند» نیز در همین سیاق است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ شوری، آیهٔ ۱۱؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۲۰.</ref>
-فراز «كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِمَا هُوَ فِي وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ»؛ «چگونه با چیزی که در هستی خود به تو نیازمند است بر تو استدلال می‌شود؟» نشان می‌دهد که آفریده‌ها خود به خدا نیازمندند و نمی‌توانند دلیلِ مستقل بر او باشند. در نقل الإقبال آمده است: «إِلَهِي أَنَا الْفَقِيرُ فِي غِنَايَ»؛ «خدایا، من در بی‌نیازی‌ام نیز فقیرم».<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+فراز «كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِمَا هُوَ فِي وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ»؛ «چگونه با چیزی که در هستی خود به تو نیازمند است بر تو استدلال می‌شود؟» نشان می‌دهد که آفریده‌ها خود به خدا نیازمندند و نمی‌توانند دلیلِ مستقل بر او باشند. در نقل الإقبال آمده است: «إِلَهِي أَنَا الْفَقِيرُ فِي غِنَايَ»؛ «خدایا، من در بی‌نیازی‌ام نیز فقیرم».<ref>ابن طاووس، الإقبال بالأعمال، ج۲، ص۸۷ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۲۵.</ref>
-بخش پایانی دعا اعتراف است: «أَنَا الَّذِي أَسَأْتُ»؛ «من همان کسی هستم که بدی کردم». امام در آن، آیهٔ {{متن قرآن|«لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ»}}؛ «معبودی جز تو نیست؛ تو پاکی و من از ستمکاران بودم» را با پایان‌های گوناگون تکرار می‌کند: «من المستغفرین»، «من الموحدین».<ref>قرآن کریم، سورهٔ انبیا، آیهٔ ۸۷؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+بخش پایانی دعا اعتراف است: «أَنَا الَّذِي أَسَأْتُ»؛ «من همان کسی هستم که بدی کردم». امام در آن، آیهٔ {{متن قرآن|«لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ»}}؛ «معبودی جز تو نیست؛ تو پاکی و من از ستمکاران بودم» را با پایان‌های گوناگون تکرار می‌کند: «من المستغفرین»، «من الموحدین».<ref>قرآن کریم، سورهٔ انبیا، آیهٔ ۸۷؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۲۲.</ref>
-دعا از آیات قرآن بهره می‌گیرد، از جمله {{متن قرآن|«وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا»}}؛ «و اگر نعمت خدا را بشمارید، هرگز آن را به شمار نمی‌آورید»، و رهایی یوسف، شفای ایوب و نجات یونس را یاد می‌کند و با درود بر پیامبر و خاندانش پایان می‌یابد.<ref>قرآن کریم، سورهٔ ابراهیم، آیهٔ ۳۴؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+دعا از آیات قرآن بهره می‌گیرد، از جمله {{متن قرآن|«وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا»}}؛ «و اگر نعمت خدا را بشمارید، هرگز آن را به شمار نمی‌آورید»، و رهایی یوسف، شفای ایوب و نجات یونس را یاد می‌کند و با درود بر پیامبر و خاندانش پایان می‌یابد.<ref>قرآن کریم، سورهٔ ابراهیم، آیهٔ ۳۴؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۲۰.</ref>
 ==آداب خواندن==
-گزارش کهن صحنهٔ خواندن دعا را وصف می‌کند: امام در عصر عرفه از خیمه بیرون آمد، آرام و فروتن راه رفت و با گروهی از اهل بیت، فرزندان و موالیانش در سمت چپ کوه ایستاد، رو به خانهٔ خدا کرد و دستانش را چون نیازمندی که طعام می‌خواهد بالا آورد. حاضران به دعای او گوش دادند و گریستند؛ آفتاب غروب کرد و همراه او بازگشتند. امام در پایان «یَا رَبِّ» را تکرار می‌کرد.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+گزارش کهن صحنهٔ خواندن دعا را وصف می‌کند: امام در عصر عرفه از خیمه بیرون آمد، آرام و فروتن راه رفت و با گروهی از اهل بیت، فرزندان و موالیانش در سمت چپ کوه ایستاد، رو به خانهٔ خدا کرد و دستانش را چون نیازمندی که طعام می‌خواهد بالا آورد. حاضران به دعای او گوش دادند و گریستند؛ آفتاب غروب کرد و همراه او بازگشتند. امام در پایان «یَا رَبِّ» را تکرار می‌کرد.<ref>کفعمی، البلد الأمین، ج۱، ص۲۵۱ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۴.</ref>
-این گزارش الگوی خواندن دعا را نیز نشان می‌دهد: ایستادن رو به قبله، فروتنی، بلند کردن دست‌ها و گریستن.<ref>کفعمی، البلد الأمین، باب دعاء یوم عرفة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸.</ref>
+این گزارش الگوی خواندن دعا را نیز نشان می‌دهد: ایستادن رو به قبله، فروتنی، بلند کردن دست‌ها و گریستن.<ref>کفعمی، البلد الأمین، ج۱، ص۲۵۱ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۸، ص۲۱۴.</ref>
 ==پانویس==