https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87_%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C 2026-11-13T00:18:45Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87_%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C&diff=170575&oldid=prev 2026-11-12T01:46:20Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: دعای ابوحمزه ثمالی</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''دعای ابوحمزه ثمالی'''، از دعاهای مشهور و بلند شیعه است که [[امام سجاد علیه السلام]] آن را در سحرهای [[ماه رمضان]] می‌خوانده و [[ابوحمزه ثمالی]] آن را روایت کرده است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt; این دعا در منابع حدیثی و ادعیه، از طریق [[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]] [[شیخ طوسی]] نقل شده و در [[اقبال الاعمال (کتاب)|اقبال‌الاعمال]] [[ابن طاووس]] نیز آمده است.&lt;ref&gt;ابن طاووس، اقبال الأعمال، ج۱، ص۵۲۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سند و منبع ==<br /> شیخ طوسی در ''مصباح المتهجد'' به نقل از ابوحمزه ثمالی آورده است: «کَانَ زَیْنُ الْعَابِدِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ یُصَلِّی عَامَّةَ اللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ، فَإِذَا کَانَ فِی السَّحَرِ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ»؛ «امام سجاد علیه السلام در ماه رمضان بیشتر شب را نماز می‌خواند و چون سحر می‌شد، این دعا را می‌خواند.»&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان؛ طوسی، مصباح المتهجد.&lt;/ref&gt; شیخ عباس قمی نیز آن را در [[مفاتیح الجنان]]، در بخش اعمال سحرهای رمضان، از مصباح نقل کرده است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == زمان قرائت ==<br /> بر پایهٔ این گزارش، زمان اصلی خواندن دعا، سحرهای ماه رمضان است. در مساجد و محافل شیعی، این دعا معمولاً در سحرهای رمضان و پس از نماز شب خوانده می‌شود و به سبب طولانی بودن و مضامین عمیقش، از شاخص‌ترین دعاهای این ماه شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مضامین ==<br /> دعای ابوحمزه با اعتراف به ضعف و ناتوانی انسان آغاز می‌شود: «إِلَهِی لَا تُؤَدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکَ وَ لَا تَمْکُرْ بِی فِی حِیلَتِکَ، مِنْ أَیْنَ لِیَ الْخَیْرُ یَا رَبِّ»؛ «خدایا مرا با کیفرت ادب مکن و در تدبیرت بر من مکر مکن؛ ای پروردگار، خیر از کجا برای من است؟»&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مضامین اصلی دعا عبارت است از: اعتراف به گناهان، امید به آمرزش، ترس از کیفر، توسل به رحمت خدا، یادآوری نعمت‌های الهی و درخواست ثبات در دین.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt; لحن دعا، میان بیم و امید در نوسان است و همین ویژگی، آن را در میان ادعیهٔ شیعه برجسته کرده است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ساختار دعا ==<br /> دعای ابوحمزه از چند بخش تشکیل شده است: آغاز آن با اعتراف به ناتوانی و درخواست کیفر نشدن است؛ بخش میانی با یادآوری نعمت‌های خدا و کوتاهی‌های انسان و مقایسهٔ رحمت الهی با اعمال بندگان ادامه می‌یابد؛ و بخش پایانی دربردارندهٔ درخواست‌های عملی مانند عافیت، آمرزش، حسن عاقبت و ثبات در دین است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt; همین ساختار سه‌بخشی، دعا را به متنی تربیتی و کامل تبدیل کرده است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == شروح و جایگاه ==<br /> آقابزرگ تهرانی در ''الذریعة'' چند شرح برای دعای ابوحمزه نام برده است.&lt;ref&gt;آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۳، ص۲۴۶.&lt;/ref&gt; این شروح، نشان‌دهندهٔ توجه عالمان شیعه به مضامین کلامی و اخلاقی این دعاست. در سال‌های اخیر نیز شرح‌های مستقلی بر آن نوشته شده است.&lt;ref&gt;آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۳، ص۲۴۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> دعای ابوحمزه ثمالی از جهت سند، به امام سجاد علیه السلام و ابوحمزه ثمالی می‌رسد و از جهت محتوا، نمونه‌ای کامل از ادبیات دعایی شیعه در باب توبه و امید به رحمت خدا است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان؛ ابن طاووس، اقبال الأعمال، ج۱، ص۵۲۹.&lt;/ref&gt; جایگاه آن در سحرهای رمضان و اقبال عمومی شیعیان به آن، این دعا را به یکی از نمادهای معنوی این ماه تبدیل کرده است. خواندن آن در مساجد، هیئت‌ها و خانه‌ها در سحرهای رمضان، از سنت‌های رایج شیعی است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح الجنان، اعمال اسحار ماه رمضان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * قمی، شیخ عباس؛ ''مفاتیح الجنان''، اعمال اسحار ماه رمضان (دعای ابوحمزه ثمالی).<br /> * طوسی، محمد بن حسن؛ ''مصباح المتهجد''، بخش دعاهای سحرهای رمضان.<br /> * ابن طاووس، علی بن موسی؛ ''الإقبال بالأعمال الحسنة''، ج۱، ص۵۲۹.<br /> * آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن؛ ''الذریعة إلی تصانیف الشیعة''، ج۱۳، ص۲۴۶.<br /> <br /> [[رده:دعاها]]<br /> [[رده:متن ادعیه]]<br /> [[رده:امام سجاد علیه السلام]]<br /> [[رده:ماه رمضان]]</div>

Zadhoosh