دجال - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

2026-11-10T13:02:23Z

اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: دجال

2026-11-10T12:39:18Z

ایجاد مقالهٔ تازه: دجال

صفحهٔ تازه

'''دجّال'''، شخصیتی در آخرالزمان که در روایات اسلامی با صفت فریب‌کاری و ادعای الوهیت معرفی شده است. بر پایهٔ این روایات، او در آستانهٔ [[قیامت]] خروج می‌کند، گروهی بزرگ را می‌فریبد و سرانجام به دست [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] (علیه‌السلام) کشته می‌شود.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب ذکر الدجال؛ بخاری، صحیح بخاری، کتاب الفتن.</ref> گزارش‌های او در منابع اهل سنت با تفصیل بیشتری آمده و در منابع شیعه، بیشتر در شمار نشانه‌های ظهور [[امام مهدی]] (عجل الله تعالی فرجه) یا در ضمن نشانه‌های [[آخر الزمان]] ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام)؛ نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref> نام «دجال» در [[قرآن]] نیامده و مستندات اصلی آن، روایات است.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل آیات نشانه‌های قیامت.</ref>

== واژه‌شناسی ==
«دجّال» صیغهٔ مبالغه از ریشهٔ «د ج ل» است.<ref>ابن منظور، لسان العرب، ذیل مادهٔ «دجل».</ref> این ریشه در لغت به معنای پوشاندن و تیره‌کردن و نیز به معنای دروغ و تمویه (حق‌نمایی باطل) آمده است؛ ازاین‌رو «دجّال» را «بسیار فریب‌دهنده» یا «پوشانندهٔ حقیقت» معنا کرده‌اند.<ref>همان؛ فراهیدی، العین، ذیل مادهٔ «دجل».</ref> برخی پژوهشگران زبان، آن را معرّب از واژه‌ای سریانی به معنای «فریبکار» دانسته‌اند، هرچند این نظر مورد اتفاق نیست.<ref>ابن منظور، لسان العرب، ذیل مادهٔ «دجل».</ref>

== دجال در روایات اهل سنت ==
مشهورترین گزارش، روایت «تمیم داری» است که در [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]] نقل شده: تمیم داری در سفر دریایی به جزیره‌ای رسید و در آنجا موجودی زنجیرشده را دید که از او دربارهٔ «جسّاسه» و سپس دربارهٔ خودش پرسید و نشانه‌هایی از بعثت [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه و آله) را جویا شد.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب قصة الجسّاسة.</ref> در روایات دیگر، نشانه‌های او چنین آمده است: یک‌چشم بودن، نوشته‌شدن واژهٔ «کافر» میان دو چشم او، ادعای خدایی، همراه داشتن چیزی چون [[بهشت]] و [[دوزخ]] (آب و آتش)، و گرد آمدن گروهی از [[یهود]] [[اصفهان]] پیرامون او.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref> در اینکه چشم راست یا چپ او نابیناست، روایات مختلف است و هر دو گزارش در منابع آمده.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة.</ref>

بر پایهٔ همان منابع، فتنهٔ دجال بزرگ‌ترین فتنهٔ آخرالزمان شمرده شده و مسلمانان به پناه بردن به خدا از آن سفارش شده‌اند.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ ابوداود، سنن، کتاب الملاحم.</ref> سرانجام او، کشته‌شدن به دست عیسی بن مریم (علیه‌السلام) در «باب لُدّ» (در نزدیکی [[بیت المقدس]]) است.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة؛ ترمذی، سنن، کتاب الفتن.</ref>

== دجال در منابع شیعه ==
در منابع شیعه، دجال در شمار «علامت‌های ظهور» یاد شده است، اما جایگاه آن یکسان نیست. در روایات مشهور، پنج نشانهٔ پیش از ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) چنین برشمرده شده است: خروج [[سفیانی]]، خروج یمانی، صیحهٔ آسمانی، خسف در بیداء و قتل نفس زکیه؛ در این فهرست نامی از دجال نیست.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام).</ref> در برابر، در پاره‌ای از روایات و در آثار مربوط به نشانه‌های ظهور، دجال نیز در کنار سفیانی از نشانه‌ها شمرده شده است.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲.</ref> ازاین‌رو، پژوهشگران [[شیعه]] در اینکه دجال از نشانه‌های حتمی ظهور است یا از نشانه‌های غیرحتمی، اختلاف دارند و هر دو دیدگاه در آثار آنان دیده می‌شود.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref>

برخی عالمان شیعه، دجال را شخصی حقیقی دانسته‌اند که در آخرالزمان خروج می‌کند و با نیرنگ و کارهای خارق‌العاده مردم را می‌فریبد؛ در برابر، شماری از مفسران و متکلمان متأخر، گزارش‌های دجال را به‌صورت رمزی تفسیر کرده و او را نماد جریان فریب و استکبار در پایان تاریخ دانسته‌اند.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی؛ طباطبایی، المیزان، ذیل آیات قیامت.</ref> این اختلاف، اختلافی در فهم روایات است، نه در اصل خبر.<ref>همان.</ref>

== نشانه‌ها و ویژگی‌ها ==
در روایات، دجال با مجموعه‌ای از نشانه‌ها شناخته می‌شود: ادعای ربوبیت، توانایی ظاهری بر کارهای شگفت، همراه داشتن آب و آتشی که به‌ظاهر بهشت و دوزخ‌اند، سرعت حرکت، و گرد آمدن پیروانی از گروه‌های مختلف پیرامون او.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲.</ref> در برخی روایات، ایمان و کفر مردم با پذیرش یا رد او سنجیده می‌شود و مؤمنان از فتنهٔ او بر حذر داشته شده‌اند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲؛ مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن.</ref>

در روایات اسلامی، بر خواندن سورهٔ کهف و پناه بردن به خدا از فتنهٔ دجال تأکید شده است.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة؛ قرآن کریم، سورهٔ کهف، آیهٔ ۱۰.</ref> این سفارش‌ها نشان می‌دهد که در فرهنگ اسلامی، دجال بیش از یک خبر تاریخی، موضوعی اعتقادی و عملی است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲.</ref>

== مقایسه با «ضد مسیح» ==
در سنت [[مسیحیت|مسیحی]]، شخصیتی مشابه با عنوان «ضد مسیح» (Antichrist) شناخته می‌شود که در رساله‌های یوحنا از او یاد شده و در پایان تاریخ ظهور می‌کند.<ref>کتاب مقدس، رسالهٔ اول یوحنا، ۲:۱۸؛ کتاب مقدس، رسالهٔ دوم یوحنا، ۷.</ref> همانندی کلی این دو تصویر، برخی پژوهشگران را به مقایسهٔ تطبیقی آن دو واداشته است، اما این دو از دو سنت دینی متفاوت برخاسته‌اند و در جزئیات با هم تفاوت دارند.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل آیات قیامت.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* کتاب مقدس، عهد جدید (رسالهٔ اول و دوم یوحنا).
* ابن حنبل، احمد؛ ''المسند''، قاهره: دار الحدیث، ۱۴۱۶ق.
* ابن منظور، محمد بن مکرم؛ ''لسان العرب''، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* ابوداود، سلیمان بن اشعث؛ ''السنن''، بیروت: دار الفکر، بی‌تا.
* بخاری، محمد بن اسماعیل؛ ''صحیح البخاری''، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۱ق.
* ترمذی، محمد بن عیسی؛ ''السنن''، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۸م.
* طباطبایی، سید محمدحسین؛ ''المیزان فی تفسیر القرآن''، قم: منشورات اسماعیلیان، بی‌تا.
* فراهیدی، خلیل بن احمد؛ ''العین''، قم: هجرت، ۱۴۰۹ق.
* مجلسی، محمدباقر؛ ''بحار الأنوار''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* مسلم بن حجاج؛ ''صحیح مسلم''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
* نوری، میرزا حسین؛ ''بشارة الاسلام فی علامات المهدی''، قم: مؤسسة آل البیت، بی‌تا.

{{اعتقادات}}

[[رده:آخر الزمان]]
[[رده:مهدویت]]
[[رده:اعتقادات]]
[[رده:کلام]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''دجّال'''، شخصیتی در آخرالزمان که در روایات اسلامی با صفت فریب‌کاری و ادعای الوهیت معرفی شده است. بر پایهٔ این روایات، او در آستانهٔ [[قیامت]] خروج می‌کند، گروهی بزرگ را می‌فریبد و سرانجام به دست [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] (علیه‌السلام) کشته می‌شود.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب ذکر الدجال؛ بخاری، صحیح بخاری، کتاب الفتن.</ref> گزارش‌های او در منابع اهل سنت با تفصیل بیشتری آمده و در منابع شیعه، بیشتر در شمار نشانه‌های ظهور [[امام مهدی]] (عجل الله تعالی فرجه) یا در ضمن نشانه‌های [[آخر الزمان]] ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام)؛ نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref> نام «دجال» در [[قرآن]] نیامده و مستندات اصلی آن، روایات است.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل آیات نشانه‌های قیامت.</ref>
+'''دجّال'''، شخصیتی در آخرالزمان که در روایات اسلامی با صفت فریب‌کاری و ادعای الوهیت معرفی شده است. بر پایهٔ این روایات، او در آستانهٔ [[قیامت]] خروج می‌کند، گروهی بزرگ را می‌فریبد و سرانجام به دست [[حضرت عیسی علیه السلام|عیسی]] (علیه‌السلام) کشته می‌شود.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب ذکر الدجال؛ بخاری، صحیح بخاری، کتاب الفتن.</ref> گزارش‌های او در منابع اهل سنت با تفصیل بیشتری آمده و در منابع شیعه، بیشتر در شمار نشانه‌های ظهور [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدی]] (عجل الله تعالی فرجه) یا در ضمن نشانه‌های [[آخر الزمان]] ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام)؛ نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref> نام «دجال» در [[قرآن]] نیامده و مستندات اصلی آن، روایات است.<ref>طباطبایی، المیزان، ذیل آیات نشانه‌های قیامت.</ref>
 == واژه‌شناسی ==
@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 == دجال در روایات اهل سنت ==
-مشهورترین گزارش، روایت «تمیم داری» است که در [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]] نقل شده: تمیم داری در سفر دریایی به جزیره‌ای رسید و در آنجا موجودی زنجیرشده را دید که از او دربارهٔ «جسّاسه» و سپس دربارهٔ خودش پرسید و نشانه‌هایی از بعثت [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه و آله) را جویا شد.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب قصة الجسّاسة.</ref> در روایات دیگر، نشانه‌های او چنین آمده است: یک‌چشم بودن، نوشته‌شدن واژهٔ «کافر» میان دو چشم او، ادعای خدایی، همراه داشتن چیزی چون [[بهشت]] و [[دوزخ]] (آب و آتش)، و گرد آمدن گروهی از [[یهود]] [[اصفهان]] پیرامون او.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref> در اینکه چشم راست یا چپ او نابیناست، روایات مختلف است و هر دو گزارش در منابع آمده.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة.</ref>
+مشهورترین گزارش، روایت «تمیم داری» است که در [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]] نقل شده: تمیم داری در سفر دریایی به جزیره‌ای رسید و در آنجا موجودی زنجیرشده را دید که از او دربارهٔ «جسّاسه» و سپس دربارهٔ خودش پرسید و نشانه‌هایی از بعثت [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه و آله) را جویا شد.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة، باب قصة الجسّاسة.</ref> در روایات دیگر، نشانه‌های او چنین آمده است: یک‌چشم بودن، نوشته‌شدن واژهٔ «کافر» میان دو چشم او، ادعای خدایی، همراه داشتن چیزی چون [[بهشت]] و [[جهنم|دوزخ]] (آب و آتش)، و گرد آمدن گروهی از [[یهود]] [[اصفهان]] پیرامون او.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref> در اینکه چشم راست یا چپ او نابیناست، روایات مختلف است و هر دو گزارش در منابع آمده.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة.</ref>
 بر پایهٔ همان منابع، فتنهٔ دجال بزرگ‌ترین فتنهٔ آخرالزمان شمرده شده و مسلمانان به پناه بردن به خدا از آن سفارش شده‌اند.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن؛ ابوداود، سنن، کتاب الملاحم.</ref> سرانجام او، کشته‌شدن به دست عیسی بن مریم (علیه‌السلام) در «باب لُدّ» (در نزدیکی [[بیت المقدس]]) است.<ref>مسلم، صحیح مسلم، کتاب الفتن واشراط الساعة؛ ترمذی، سنن، کتاب الفتن.</ref>
 == دجال در منابع شیعه ==
-در منابع شیعه، دجال در شمار «علامت‌های ظهور» یاد شده است، اما جایگاه آن یکسان نیست. در روایات مشهور، پنج نشانهٔ پیش از ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) چنین برشمرده شده است: خروج [[سفیانی]]، خروج یمانی، صیحهٔ آسمانی، خسف در بیداء و قتل نفس زکیه؛ در این فهرست نامی از دجال نیست.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام).</ref> در برابر، در پاره‌ای از روایات و در آثار مربوط به نشانه‌های ظهور، دجال نیز در کنار سفیانی از نشانه‌ها شمرده شده است.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲.</ref> ازاین‌رو، پژوهشگران [[شیعه]] در اینکه دجال از نشانه‌های حتمی ظهور است یا از نشانه‌های غیرحتمی، اختلاف دارند و هر دو دیدگاه در آثار آنان دیده می‌شود.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref>
+در منابع شیعه، دجال در شمار «علامت‌های ظهور» یاد شده است، اما جایگاه آن یکسان نیست. در روایات مشهور، پنج نشانهٔ پیش از ظهور امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه) چنین برشمرده شده است: خروج [[خروج سفیانی|سفیانی]]، خروج یمانی، صیحهٔ آسمانی، خسف در بیداء و قتل نفس زکیه؛ در این فهرست نامی از دجال نیست.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲، باب علامات ظهوره (علیه السلام).</ref> در برابر، در پاره‌ای از روایات و در آثار مربوط به نشانه‌های ظهور، دجال نیز در کنار سفیانی از نشانه‌ها شمرده شده است.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۵۲.</ref> ازاین‌رو، پژوهشگران [[شیعه]] در اینکه دجال از نشانه‌های حتمی ظهور است یا از نشانه‌های غیرحتمی، اختلاف دارند و هر دو دیدگاه در آثار آنان دیده می‌شود.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی.</ref>
 برخی عالمان شیعه، دجال را شخصی حقیقی دانسته‌اند که در آخرالزمان خروج می‌کند و با نیرنگ و کارهای خارق‌العاده مردم را می‌فریبد؛ در برابر، شماری از مفسران و متکلمان متأخر، گزارش‌های دجال را به‌صورت رمزی تفسیر کرده و او را نماد جریان فریب و استکبار در پایان تاریخ دانسته‌اند.<ref>نوری، بشارة الاسلام فی علامات المهدی؛ طباطبایی، المیزان، ذیل آیات قیامت.</ref> این اختلاف، اختلافی در فهم روایات است، نه در اصل خبر.<ref>همان.</ref>