خلیل بن احمد فراهیدی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2021-08-24T09:33:14Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ خلیل فراهیدی را به خلیل بن احمد فراهیدی منتقل کرد

2019-07-10T10:59:54Z

مهدی موسوی صفحهٔ خلیل فراهیدی را به خلیل بن احمد فراهیدی منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۵۸

2019-07-10T10:58:55Z

نمایش تغییرات

اله یاری در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۵۰

2013-11-03T10:50:15Z

اله یاری در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۴۸

2013-11-03T10:48:15Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۸ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۵:۴۴

2013-08-08T05:44:12Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۵۵

2013-05-18T09:55:42Z

Saeed zamani در ‏۲۶ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۵۲

2012-12-26T10:52:26Z

بهرامی: تعیین رده

2012-08-01T07:02:58Z

تعیین رده

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}}
2012-07-16T12:58:50Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: امام علی(ع)، خلیل بن احمد، کتاب العین، ک...' ایجاد کرد
نمایش تغییرات

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 '''کلیدواژه: امام علی علیه السلام، خلیل بن احمد، کتاب العین، کتب لغت'''
@@ سطر ۲۱۲: / سطر ۲۰۹: @@
 ==منابع==
-تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد 5، زندگی نامه "خلیل فراهیدی".
+*تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد 5، زندگی نامه "خلیل فراهیدی".
+*مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار جامع الحادیث 3 [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی
 [[رده:علمای قرن دوم]]
 [[رده:نحویون]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۴۸
سطر ۱۲۳:		سطر ۱۲۳:

	تسلط او در این دانش از آن جا معلوم می گردد که وی تصمیم گرفت این علم را به صورتی آسان به مردم ارائه دهد که حتی اگر کنیزی در دادگاه حاضر شد مغبون نگردد. روزی در حالی که عمیقا در این فکر بود با مرکبی برخورد کرد و همین سبب فوتش گردید.<ref> بغیه الوعاه، ج 1، ص 560.</ref>		تسلط او در این دانش از آن جا معلوم می گردد که وی تصمیم گرفت این علم را به صورتی آسان به مردم ارائه دهد که حتی اگر کنیزی در دادگاه حاضر شد مغبون نگردد. روزی در حالی که عمیقا در این فکر بود با مرکبی برخورد کرد و همین سبب فوتش گردید.<ref> بغیه الوعاه، ج 1، ص 560.</ref>
		+
		+	== علوم ابتكارى‌ ==
		+
		+	خليل از دانشمندان بزرگ دوران خود به شمار مى‌آيد و اختراع برخى از علوم را به وى نسبت داده‌اند، مانند:
		+
		+	1- علم لغت‌ وى با نگارش كتاب« العين» در علم لغت، اولين كتاب را در اين علم نگاشته است. وى با جمع آورى حدود دو هزار ريشه لغت، يكى از ارزشمندترين و معتبرترين كتاب‌هاى لغت را نگاشته است كه پيوسته مورد استفاده و استناد علماى اسلام قرار داشته و دارد.
		+
		+	2- علم عروض‌ اولين كسى كه اين علم را به صورت منظم مطرح نموده و قواعدى براى آن تنظيم كرده، خليل بن احمد است. گفته شده، او مقدمات اين علم را از يكى از ياران امام محمد باقر عليه السلام فرا گرفته است.
		+	وى علم عروض را به پنج دائره كه از آنها پانزده بحر به دست مى‌آيد تقسيم كرده است.
		+	اخفش از شاگردان او در اين علم به شمار مى‌آيد.
		+
		+	3- موسيقى‌ از ديگر ابتكارات خليل، وضع قوانينى براى علم موسيقى است.
		+	وى اگر چه شخصيتى زاهد، عابد و پرهيزگار بود و اهل لهو و لعب و خوشگذرانى نبود، ولى كتابى در اين علم نگاشته است كه در آن به دسته‌بندى صداها و اقسام آن پرداخته است.
		+	اسحاق بن ابراهيم موصلى كه از اساتيد اين فن است بسيارى از دانسته‌هاى خود را همانگونه كه خود گفته از ايشان گرفته است.
		+	علاوه بر آن، تخصص ايشان در علم موسيقى عامل مهمى در موفقيت ايشان در علم عروض و لغت نيز بوده است.
		+
		+	4- علائم حروف‌ از ديگر ابتكارات او اختراع حركاتى است كه ما هم اكنون براى خواندن قرآن از آنها استفاده مى‌كنيم مانند فتحه، ضمه، كسره، تنوين، تشديد و ديگر حركات.
		+	قبل از زمان خليل، حركات حروف توسط نقطه‌ها مشخص مى‌شد كه ابتكار ابو الاسود دوئلى( در گذشت 69 هجرى)، از ياران حضرت على عليه السلام بوده است.
		+	زمانى كه نصر بن عاصم و يحيى بن يعمر به دستور حجاج، حروف را نقطه‌گذارى كردند، تشخيص حركات حروف مشكل شد و خليل در اينجا حركات جديد حروف را مطرح ساخت. اين حركات با دقت و هماهنگى خاص انتخاب شده بود و به همين جهت مورد پذيرش همگان قرار گرفت.
		+
		+	5- قواعد رياضى‌ خليل بن احمد فراهيدى در علم رياضيات نيز صاحب نظر بود و از اين علم بهره‌هاى فراوان برده بود.برخى از قواعد رياضى نيز از ابتكارات اوست.
		+
		+	6- قواعد صرف و نحو خليل از اساتيد بزرگ علم ادبيات به شمار مى‌آيد. او در قواعد صرف و نحو استادى چيره دست و صاحب نظر است.
		+	شاگردان بزرگى نزد او به درس مشغول بودند كه هر يك از چهره‌هاى درخشان اين علم مى‌باشند مانند سيبويه، مبرد، يونس و زمخشرى.
		+	راوى روايت مشهور امير مؤمنان حضرت على عليه السلام نيز خليل بن احمد فراهيدى است. همان روايتى كه مى‌فرمايد:« الكلام ثلاثة أشياء، اسم و فعل و حرف جاء لمعنى، فالاسم ما أنبأ عن المسمى و الفعل ما أنبأ عن حركة المسمى و الحرف ما أوجد معنى في غيره»، يعنى كلام سه بخش است، اسم و فعل و حرف كه براى معنايى آمده باشد. اسم از چيزى خبر مى‌دهد كه نام اوست و فعل از حركت آن چيز خبر مى‌دهد و حرف معنايى در غير خود ايجاد مى‌كند.

	==کتاب های خلیل بن احمد==		==کتاب های خلیل بن احمد==

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 '''کلیدواژه: امام علی علیه السلام، خلیل بن احمد، کتاب العین، کتب لغت'''
-'''تولد'''
+==تولد==
 تولد وی را یکصد سال بعد از هجرت [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله و سلم و نام پدرش را «احمد» نگاشته اند.
@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 مبرد نحوی بزرگ می گوید: تحقیق کاوشگران علوم بر آن است که اول کسی که بعد از پیامبر احمد نام گرفت همو بود و این خود کرامتی همچون تولد خلیل (آن هم در آن حد از هوش، [[علم]] و [[زهد]]) را در پی داشت.<ref> معجم رجال الحدیث، آیه الله خویی، ج 7، ص 79، چاپ اول. گویا آن چه در مستطرفات سرائر آمده که خلیل را ابن ابراهیم معرفی کرده سهو قلم از مصنف یا ناسخ باشد (مستطرفات سرائر، ابن ادریس، ص 494، انتشارات المعارف الاسلامیه) لازم به ذکر است که این اشتباه در چاپ های جدید اصلاح شده.</ref>
-'''مذهب خلیل بن احمد و ارادت او به امام علی علیه السلام'''
+==مذهب خلیل بن احمد و ارادت او به امام علی علیه السلام==
 خلیل بن احمد، برترین مردم در دانش های ادبی و فضل و زهدش مشهورتر از آن است که بر کسی مخفی ماند. او امامی و [[شیعه]] مذهب بوده است.<ref> رجال العلامه الحلی، حسن بن یوسف بن علی بن مطهر حلی، ص 67، نشر رضی.</ref> این را می توان از سخنان زیبا و پرمغزی که خلیل در مقام و منزلت [[امام علی]] علیه السلام بیان نموده فهمید:
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 آیا این شعر را شنیده ای: و کل شکل لشکله آلف × أما تری الفیل یألف الفیلا<ref> [[الامالی]]، [[شیخ صدوق]]، ص 190.</ref>؛ هر گروهی به مانند و شبیه خود متمایل است؛ آیا ندیدی فیل را که با فیل الفت و تمایل دارد.
-'''ویژگی های خلیل بن احمد'''
+==ویژگی های خلیل بن احمد==
 خلیل بن احمد فراهیدی دارای خصوصیاتی بود که موجب تحسین همگان گردید و آنان در مدح او، لب به سخن گشودند: نضر بن شمیل (از شاگردان خلیل) می گوید: هیچ کس مثل خلیل را ندید حتی خودش.<ref> الاعلام، زرکلی، ج 2، ص 314.</ref>
@@ سطر ۸۲: / سطر ۸۲: @@
 در تواضع خلیل، همان بس که با تمام عظمتش چنانچه از وی در مورد مطلبی سوال می شد و او جوابش را نمی دانست، با صراحت تمام می گفت: نمی دانم! [[علامه طبرسی]] در «[[مجمع البیان]]» نقل می کند: از خلیل بن احمد سوال شد چرا در آیه «حتی إذا جاء أحدهم الموت قال رب ارجعون» با این که خطاب به خداوند است ولی صیغه جمع آورده شده؟ گفت: نمی دانم. و مردم از این پاسخ لذت بردند.
-'''جامعیت خلیل بن احمد در علوم و فنون'''
+==جامعیت خلیل بن احمد در علوم و فنون==
 یکی از بدیهی ترین مسائل در زنگی علمی وی جامع بودن در دانش های گوناگون است که ارباب تاریخ و یا خودش به آن ها تصریح کرده اند. او خود می گوید: آن قدر علوم در اختیار من است که اگر آن ها را در اختیار همه بگذارم همه مردم در علم یکسان خواهند شد؛ ولی می خواهم که عالمان، مؤونه ای داشته باشند.<ref> همان، ص 270.</ref>
@@ سطر ۱۲۴: / سطر ۱۲۴: @@
 تسلط او در این دانش از آن جا معلوم می گردد که وی تصمیم گرفت این علم را به صورتی آسان به مردم ارائه دهد که حتی اگر کنیزی در دادگاه حاضر شد مغبون نگردد. روزی در حالی که عمیقا در این فکر بود با مرکبی برخورد کرد و همین سبب فوتش گردید.<ref> بغیه الوعاه، ج 1، ص 560.</ref>
-'''کتاب های خلیل بن احمد'''
+==کتاب های خلیل بن احمد==
 بعضی از مورخان، برای خلیل هفتاد و چند اثر برشمرده اند؛ ولی نامی از آن ها به میان نیاورده اند.<ref> روضات الجنات، ج 3، ص 295.</ref> اما علامه سید محسن امین، کتاب های خلیل بن احمد را بدین ترتیب برمی شمرد: [[زبده العروض]]، [[العین]]، [[فائت العین]]، [[الامامه]]، [[الایقاع]]، [[النغم]]، [[الجمل]]، [[الشواهد]]، [[النقط والشکل]]، [[معانی اسماء الحروف]].<ref> [[اعیان الشیعه]]، ج 6، ص 341.</ref>
-'''کتاب العین'''
+==کتاب العین==
 این مجموعه که در مورد لغت تألیف شده دارای دو ویژگی است و به همین سبب از سایر کتاب هایش ممتاز گردیده: نخست آن که این تصنیف مشهورترین اثر خلیل است و دوم آن که این مجموعه از آفات محفوظ ماند و اینک در زمان ما هم موجود است و مانند سایر آثارش از بین نرفت.
@@ سطر ۱۶۰: / سطر ۱۶۰: @@
 شرح حال هر یکی از استادان و شاگردان خلیل خارج از حوصله مقاله و موجب اطاله آن است از این جهت فقط به ذکر نام آنان بسنده می نماییم.
-'''استادان'''
+==استادان==
 # ایوب السختیانی
@@ سطر ۱۶۷: / سطر ۱۶۷: @@
 # غالب القطان
-'''شاگردان'''
+==شاگردان==
 # سیبویه
@@ سطر ۱۷۵: / سطر ۱۷۵: @@
 # اصمعی.<ref> [[سیر اعلام النبلاء]]، ص 430.</ref>
-'''وفات'''
+==وفات==
 بیشتر ادیبان و تاریخ نگاران، غروب این خورشید جهان ادب را سال (170 ه.ق) دانسته اند.
@@ سطر ۱۸۷: / سطر ۱۸۷: @@
 ==منابع==
-تلخيص از كتاب گلشن ابرار، جلد 5، صفحه 9.
+تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد 5، زندگی نامه "خلیل فراهیدی".
 [[رده:علمای قرن دوم]]

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
+'''کلیدواژه: امام علی علیه السلام، خلیل بن احمد، کتاب العین، کتب لغت'''
 '''تولد'''
@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۲: @@
 '''استادان'''
-* 1. ایوب السختیانی.
+# ایوب السختیانی
+# عاصم الاحول
-* 2. عاصم الاحول.
+# عوام بن حوشب
+# غالب القطان
 '''شاگردان'''
-* 1. سیبویه.
+# سیبویه
+# نضر بن شمیل
-* 2. نضر بن شمیل.
+# هارون بن موسی نحوی
+# وهب بن جریر
-* 3. هارون بن موسی نحوی.
+# اصمعی.<ref> [[سیر اعلام النبلاء]]، ص 430.</ref>
 '''وفات'''
@@ سطر ۱۹۲: / سطر ۱۸۳: @@
 خلیل می گفت: دوست دارم در پیشگاه خداوند، برترین و نزد مردم متوسط ترین و نزد خود، پست ترین مردم باشم. و پیوسته برای این سه امر، [[دعا]] می کرد.<ref> نوالقبس، ص 56.</ref> و ما نیز از خداوند چنین می خواهیم.
-==پانویس ==
+==پانویس==
-<references />
+<references/>
 [[رده:علمای قرن دوم]]
 [[رده:نحویون]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۵۲
سطر ۱۹۵:		سطر ۱۹۵:
	<references />		<references />
	[[رده:علمای قرن دوم]]		[[رده:علمای قرن دوم]]
		+	[[رده:نحویون]]
		+	[[رده:ریاضیدانان]]
		+	[[رده:لغت شناسان]]
		+	[[رده:ادیبان]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۵۹
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۰۷:۰۲
سطر ۱۹۴:		سطر ۱۹۴:
	==پانویس ==		==پانویس ==
	<references />		<references />
		+	[[رده:علمای قرن دوم]]