خط محقق - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2021-08-15T10:10:17Z

ویرایش

Zamani در ‏۴ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۵۷

2015-05-04T04:57:47Z

فرزند ایران اسلامی در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۵۸

2015-02-10T15:58:35Z

فرزند ایران اسلامی: صفحه‌ای جدید حاوی 'خط محقق از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سا...' ایجاد کرد

2015-02-09T18:03:58Z

صفحه‌ای جدید حاوی 'خط محقق از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سا...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

خط محقق از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سامان دادن آن را به ابن مقله نسبت داده‌اند ونخستین خطی است که مورد تهذیب و هندسی کردن ابن مقله قرار گرفته است. برخی از خطاطان، خط محقق را پدر خطوط (عربی) گفته‌اند. این خط از خطوط اصیل اسلامی می‌باشد و خط ریحانی از این خط استخراج شده است. محقق به معنی محکم، منظم و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تودرتو نیست و پیوستگی و پیچیدگی درآن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به کوفی ساده‌است.تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است.

درآغاز دولت عباسی بازار خط نویسی رونق گرفته و اقلام بسیاری در خط پیدا شد، از این رو پیشرفت بزرگی در این عصر صورت گرفت.گر چه پیدایش خط محقق دقیقاً روشن نیست لکن ظهور و شهرت خط محقق در آغاز دولت عباسی بوده و نام آن در اوایل آن دولت به میان آمده است.

خط محقق از دسته خطوط موزون ( یعنی 24 قلمی که از قلم جلیل منشعب شده است ) نمی باشد و خود قلمی مستقل و جداگانه بوده است که به آن خط ورّاقی نیز گفته می شد. این خط توسط دانشمندان و هنرمندانی به نام «ورّاق» (ورّاقان خطاطانی بودند که جزو فضلا و علمای عصر محسوب می شدند و کارشان استنساخ و تصحیح کتب علمی و ادبی بود که پس از نوشتن و تصحیح آن را زینت داده و جلد کرده به فروش می رساندند. اینان قرآن را به خط محقق می نوشتند.) به منصّه ظهور رسیدو این امر به خوبی روشن می سازد که پیدایش این خط تأثیر شایانی در تذهیب و پیدایش خطوط دیگر داشته است.

در خط کوفی تعدادی اقلام به وجودآمد که پایه ی همه ی آن ها بر دو اصل« مدوّر» و «مبسوط» قرار داردو خطوط مدوّر امروزه به خطوط نرم (یا منحنی) تعبیر می شوند و آن هایی هستند که دایره ها و دنباله های حروف فرورفته، و سرازیر و متمایل به پایین نوشته می شوند مانند: ثلث و رقاع. خطوط دسته ی دوم ( مبسوط ) که امروز آن ها را به خط خشک تعبیر می کنند، آن هایی هستند که فرورفتگی و گودی و تمایل به پایین در آن ها دیده نمی شود، مانند: محقق.

محقق خطی شکوهمند و درشت اندام با فواصل منظم و بدون تداخل حروف و یکدست و یکنواخت با کمال روشنی و وضوح، که در قدیم مقیاس برای دیگر خطوط و منشأ پیدایش اقلام دیگری بوده است. خطی است در نهایت سادگی و روان که آن دور آن سطح است ( یا نسبت 2 و 4 ) از این رو شبیه ترین و نزدیکترین خط به کوفی و معقلی است.درمحقق حرکات و ضوابط ظریفتر از خط ثلث گذاشته می شود و علامت های تزیینی آن ساده تر و کمتر از ثلث است.در این خط هیچ خطی با حرف دیگر اشتباه نمی شود چون هر حرف شکل ثابت و معین خود را دارد.دسته ی الف ها از سایر خطوط بلند تر دیده می شود و با «ترویس» نوشته میشود یعنی بر ابتدای سر آن ها به اندازه نقطه ای سرک گذاشته می شود، و سنگینی کلمات بیشتر در یک سطربدون تقدیم و تأخیر در مرکز ثقل قرار می گیرد. در این خط حرکات قلم به نرمی نیست و اکثر احساس خشکی در آن می شود از این رو آن را به «یابس» تعبیر کرده اند، قلم در آن به کندی حرکت می کند و قطّ قلم در محقق بایستی کاملاً محرّف باشد.

خط محقق در زمان عبّاسیان شهرت یافت و در نوشتن قرآن به کار می رفت لیکن شیوع و رواج آن از دوره یخوشنویسی ابن بوّاب بوده است، که بیشتر قرآن ها و قطعات اشعار را با آن می نوشته اند، و این سنت تا قرن یازدهم رواج داشت که در نوشتن قرآن ها و گاهی دیوان اشعار به کار می رفته است. از آن پس به تدریج از رواج آن کاسته شد تا امروز که نویسنده و طالب آن کمیاب شده است به طوری که فقط برای تفنن و تنوع نگاشته می شود. شاید علت آن کندی در نوشتن آن است چون این خط از نظر زیبایی و وضوح از بسیاری از خطوط دیگر بهتر است به خصوص خط ریحانی. «محمود یارز» ، مؤلف کتاب مفتاح الکتابات القدیمه ، در این باره نظری دارد :" به مناسبت شباهت بعضی حروف محقق به ثلث کم کم محقق از رواج افتاد و جای خود را به ثلث و ریحانی داد..."

==مآخذ==

*[http://akhsh.com/portal/main/r/?lan=1&nid=77&ttl=%D8%AE%D8%B7%20%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82| انجمن خوشنویسان شهرضا]، گردآوری: فاطمه مباشری؛ بازدید در 20 بهمن 1393.

{{ترتیب:محقق، خط}}
[[رده:خوشنویسی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''خط محقق''' از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سامان دادن آن را به ابن مقله نسبت داده‌اند ونخستین خطی است که مورد تهذیب و هندسی کردن ابن مقله قرار گرفته است. برخی از خطاطان، خط محقق را پدر خطوط (عربی) گفته‌اند. این خط از خطوط اصیل اسلامی می‌باشد و خط ریحانی از این خط استخراج شده است. محقق به معنی محکم، منظم  و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تودرتو نیست و پیوستگی و پیچیدگی درآن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به کوفی ساده‌است.تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است.
+[[پرونده:محقق.jpeg|بندانگشتی|خط محقق]]
-درآغاز دولت عباسی بازار خط نویسی رونق گرفته و اقلام بسیاری در خط پیدا شد، از این رو پیشرفت بزرگی در این عصر صورت گرفت.گر چه پیدایش خط محقق دقیقاً روشن نیست لکن ظهور و شهرت خط محقق در آغاز دولت عباسی بوده و نام آن در اوایل آن دولت به میان آمده است.
+محقَّق به معنی محکم، منظم و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تو در تو نیست و پیوستگی و پیچیدگی در آن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به [[خط کوفی]] ساده‌ است. تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است.
-خط محقق از دسته خطوط موزون ( یعنی 24 قلمی که از قلم جلیل منشعب شده است ) نمی باشد و خود قلمی مستقل و جداگانه بوده است که به آن خط ورّاقی نیز گفته می شد. این خط توسط دانشمندان و هنرمندانی به نام «ورّاق» (ورّاقان خطاطانی بودند که جزو فضلا و علمای عصر محسوب می شدند و کارشان استنساخ و تصحیح کتب علمی و ادبی بود که پس از نوشتن و تصحیح آن را زینت داده و جلد کرده به فروش می رساندند. اینان قرآن را به خط محقق می نوشتند.) به منصّه ظهور رسیدو این امر به خوبی روشن می سازد که پیدایش این خط تأثیر شایانی در تذهیب و پیدایش خطوط دیگر داشته است.
+درآغاز دولت [[حکومت بنی عباس|عباسی]] بازار خط نویسی رونق گرفته و اقلام بسیاری در خط پیدا شد، از این رو پیشرفت بزرگی در این عصر صورت گرفت.گر چه پیدایش خط محقق دقیقاً روشن نیست، لکن ظهور و شهرت خط محقق در آغاز دولت عباسی بوده و نام آن در اوایل آن دولت به میان آمده است.
-در خط کوفی تعدادی اقلام به وجودآمد که پایه ی همه ی آن ها بر دو اصل« مدوّر» و «مبسوط» قرار داردو خطوط مدوّر امروزه به خطوط نرم (یا منحنی) تعبیر می شوند و آن هایی هستند که دایره ها و دنباله های حروف فرورفته، و سرازیر و متمایل به پایین نوشته می شوند مانند: ثلث و رقاع. خطوط دسته ی دوم ( مبسوط ) که امروز آن ها را به خط خشک تعبیر می کنند، آن هایی هستند که فرورفتگی و گودی و تمایل به پایین در آن ها دیده نمی شود، مانند: محقق.
+خط محقق از دسته خطوط موزون (یعنی ۲۴ قلمی که از قلم جلیل منشعب شده است) نمی باشد و خود قلمی مستقل و جداگانه بوده است که به آن خط ورّاقی نیز گفته می شد. این خط توسط دانشمندان و هنرمندانی به نام «ورّاق»<ref>ورّاقان خطاطانی بودند که جزو فضلا و علمای عصر محسوب می شدند و کارشان استنساخ و تصحیح کتب علمی و ادبی بود که پس از نوشتن و تصحیح آن را زینت داده و جلد کرده به فروش می رساندند. اینان قرآن را به خط محقق می نوشتند.</ref> به منصّه ظهور رسید و این امر به خوبی روشن می سازد که پیدایش این خط تأثیر شایانی در تذهیب و پیدایش خطوط دیگر داشته است.
-محقق خطی شکوهمند و درشت اندام با فواصل منظم و بدون تداخل حروف و یکدست و یکنواخت با کمال روشنی و وضوح، که در قدیم مقیاس برای دیگر خطوط و منشأ پیدایش اقلام دیگری بوده است. خطی است در نهایت سادگی و روان که   آن دور   آن سطح است ( یا نسبت 2 و 4 ) از این رو شبیه ترین و نزدیکترین خط به کوفی و معقلی است.درمحقق حرکات و ضوابط ظریفتر از خط ثلث گذاشته می شود و علامت های تزیینی آن ساده تر و کمتر از ثلث است.در این خط هیچ خطی با حرف دیگر اشتباه نمی شود چون هر حرف شکل ثابت و معین خود را دارد.دسته ی الف ها از سایر خطوط بلند تر دیده می شود و با «ترویس» نوشته میشود یعنی بر ابتدای سر آن ها به اندازه نقطه ای سرک گذاشته می شود، و سنگینی کلمات بیشتر در یک سطربدون تقدیم و تأخیر در مرکز ثقل قرار می گیرد. در این خط حرکات قلم به نرمی نیست و اکثر احساس خشکی در آن می شود از این رو آن را به «یابس» تعبیر کرده اند، قلم در آن به کندی حرکت می کند و قطّ قلم در محقق بایستی کاملاً محرّف باشد.
+در [[خط کوفی]] تعدادی اقلام به وجودآمد که پایه ی همه ی آنها بر دو اصل «مدوّر» و «مبسوط» قرار دارد و خطوط مدوّر امروزه به خطوط نرم (یا منحنی) تعبیر می شوند و آنهایی هستند که دایره ها و دنباله های حروف فرورفته، و سرازیر و متمایل به پایین نوشته می شوند مانند: [[خط ثلث]] و [[خط رقاع|رقاع]]. خطوط دسته ی دوم (مبسوط) که امروز آن ها را به خط خشک تعبیر می کنند، آنهایی هستند که فرورفتگی و گودی و تمایل به پایین در آنها دیده نمی شود، مانند: «خط محقق».
-خط محقق در زمان عبّاسیان شهرت یافت و در نوشتن قرآن به کار می رفت لیکن شیوع و رواج آن از دوره یخوشنویسی ابن بوّاب بوده است، که بیشتر قرآن ها و قطعات اشعار را با آن می نوشته اند، و این سنت تا قرن یازدهم رواج داشت که در نوشتن قرآن ها و گاهی دیوان اشعار به کار می رفته است. از آن پس به تدریج از رواج آن کاسته شد تا امروز که نویسنده و طالب آن کمیاب شده است به طوری که فقط برای تفنن و تنوع نگاشته می شود. شاید علت آن کندی در نوشتن آن است چون این خط از نظر زیبایی و وضوح از بسیاری از خطوط دیگر بهتر است به خصوص خط ریحانی. «محمود یارز» ، مؤلف کتاب مفتاح الکتابات القدیمه ، در این باره نظری دارد :" به مناسبت شباهت بعضی حروف محقق به ثلث کم کم محقق از رواج افتاد و جای خود را به ثلث و ریحانی داد..."
+محقق خطی شکوهمند و درشت اندام با فواصل منظم و بدون تداخل حروف و یکدست و یکنواخت با کمال روشنی و وضوح، که در قدیم مقیاس برای دیگر خطوط و منشأ پیدایش اقلام دیگری بوده است. خطی است در نهایت سادگی و روان که آن دور آن سطح است (یا نسبت ۲ و ۴) از این رو شبیه ترین و نزدیکترین خط به کوفی و معقلی است.
-==مآخذ==
+در محقق حرکات و ضوابط ظریفتر از [[خط ثلث]] گذاشته می شود و علامت های تزیینی آن ساده تر و کمتر از ثلث است. در این خط هیچ خطی با حرف دیگر اشتباه نمی شود چون هر حرف شکل ثابت و معین خود را دارد. دسته ی الف ها از سایر خطوط بلند تر دیده می شود و با «ترویس» (طُرّه) نوشته می شود، یعنی بر ابتدای سر آنها به اندازه نقطه ای سرک گذاشته می شود، و سنگینی کلمات بیشتر در یک سطر بدون تقدیم و تأخیر در مرکز ثقل قرار می گیرد. در این خط حرکات قلم به نرمی نیست و اکثر احساس خشکی در آن می شود از این رو آن را به «یابس» تعبیر کرده اند، قلم در آن به کندی حرکت می کند و قطّ قلم در محقق بایستی کاملاً محرّف باشد.
-*[http://akhsh.com/portal/main/r/?lan=1&nid=77&ttl=%D8%AE%D8%B7%20%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82| انجمن خوشنویسان شهرضا]، گردآوری: فاطمه مباشری؛ بازدید در 20 بهمن 1393.
+خط محقق در زمان [[عباسیان|عبّاسیان]] شهرت یافت و در نوشتن [[قرآن|قرآن کریم]] به کار می رفت، لیکن شیوع و رواج آن از دوره ی خوشنویسی [[ابن بواب|ابن بوّاب]] (۴۱۳ ق) بوده است، که بیشتر قرآن ها و قطعات [[شعر|اشعار]] را با آن می نوشته اند، و این سنت تا قرن یازدهم رواج داشت که در نوشتن قرآن ها و گاهی [[دیوان (شعر)|دیوان]] اشعار به کار می رفته است. از آن پس به تدریج از رواج آن کاسته شد تا امروز که نویسنده و طالب آن کمیاب شده است، به طوری که فقط برای تفنن و تنوع نگاشته می شود. شاید علت آن کندی در نوشتن آن است، چون این خط از نظر زیبایی و وضوح از بسیاری از خطوط دیگر بهتر است به خصوص [[خط ریحان|خط ریحانی]]. «محمود یارز»، مؤلف کتاب «مفتاح الکتابات القدیمه»، در این باره نظری دارد: "به مناسبت شباهت بعضی حروف محقق به ثلث، کم کم محقق از رواج افتاد و جای خود را به ثلث و ریحانی داد...".
 {{خوشنویسی}}
 [[رده:خوشنویسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۵۸
سطر ۱:		سطر ۱:
−	خط محقق از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سامان دادن آن را به ابن مقله نسبت داده‌اند ونخستین خطی است که مورد تهذیب و هندسی کردن ابن مقله قرار گرفته است. برخی از خطاطان، خط محقق را پدر خطوط (عربی) گفته‌اند. این خط از خطوط اصیل اسلامی می‌باشد و خط ریحانی از این خط استخراج شده است. محقق به معنی محکم، منظم و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تودرتو نیست و پیوستگی و پیچیدگی درآن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به کوفی ساده‌است.تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است.	+	'''خط محقق''' از گونه های مهم خوشنویسی اسلامی و از جمله خطوط ششگانه است که ابداع یا سامان دادن آن را به ابن مقله نسبت داده‌اند ونخستین خطی است که مورد تهذیب و هندسی کردن ابن مقله قرار گرفته است. برخی از خطاطان، خط محقق را پدر خطوط (عربی) گفته‌اند. این خط از خطوط اصیل اسلامی می‌باشد و خط ریحانی از این خط استخراج شده است. محقق به معنی محکم، منظم و استوار است که این معانی بر این خط صادق است. زیرا شکل ها و حروف صحیح، کامل و واضح است و متداخل و تودرتو نیست و پیوستگی و پیچیدگی درآن دیده نمی شود. خط محقق نزدیکترین خط به کوفی ساده‌است.تأثیر ذوق ایرانى در این خط کاملاً بارز است.