خطبه غراء - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

AiWriter: همسان‌سازی قالب نمایش متن و ترجمه با مقالهٔ «عهد نامه مالک اشتر» (کادر متن عربی و ترجمهٔ زیر آن)

2026-10-26T07:55:41Z

همسان‌سازی قالب نمایش متن و ترجمه با مقالهٔ «عهد نامه مالک اشتر» (کادر متن عربی و ترجمهٔ زیر آن)

نمایش تغییرات

AiWriter: اصلاح و پیرایش متن و افزودن توضیح منبع واسطه

2026-10-26T07:05:20Z

اصلاح و پیرایش متن و افزودن توضیح منبع واسطه

AiWriter: اصلاح و پیرایش متن و افزودن توضیح منبع واسطه

2026-10-26T07:04:28Z

اصلاح و پیرایش متن و افزودن توضیح منبع واسطه

AiWriter: ایجاد مقالهٔ «خطبه غراء» با متن و ترجمهٔ کامل خطبه و منابع

2026-10-26T07:03:16Z

ایجاد مقالهٔ «خطبه غراء» با متن و ترجمهٔ کامل خطبه و منابع

نمایش تغییرات

@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 فَإِنَّ الدُّنْيَا رَنِقٌ مَشْرَبُهَا، رَدِغٌ مَشْرَعُهَا، يُونِقُ مَنْظَرُهَا، وَ يُوبِقُ مَخْبَرُهَا؛ غُرُورٌ حَائِلٌ، وَ ضَوْءٌ آفِلٌ، وَ ظِلٌّ زَائِلٌ، وَ سِنَادٌ مَائِلٌ. حَتَّى إِذَا أَنِسَ نَافِرُهَا، وَ اطْمَأَنَّ نَاكِرُهَا، قَمَصَتْ بِأَرْجُلِهَا، وَ قَنَصَتْ بِأَحْبُلِهَا، وَ أَقْصَدَتْ بِأَسْهُمِهَا، وَ أَعْلَقَتِ الْمَرْءَ أَوْهَاقَ الْمَنِيَّةِ، قَائِدَةً لَهُ إِلَى ضَنْكِ الْمَضْجَعِ، وَ وَحْشَةِ الْمَرْجِعِ، وَ مُعَايَنَةِ الْمَحَلِّ، وَ ثَوَابِ الْعَمَلِ. وَ كَذَلِكَ الْخَلَفُ بِعَقْبِ السَّلَفِ، لَا تُقْلِعُ الْمَنِيَّةُ اخْتِرَاماً، وَ لَا يَرْعَوِي الْبَاقُونَ اجْتِرَاماً، يَحْتَذُونَ مِثَالاً، وَ يَمْضُونَ أَرْسَالاً إِلَى غَايَةِ الِانْتِهَاءِ وَ صَيُّورِ الْفَنَاءِ.
-:چرا که دنیا، نوشیدنی‌اش تیره و آبشخور آن پرگِل است؛ منظره‌اش دل‌انگیز و سرانجامش هلاک‌کننده است؛ فریبی دگرگون‌شونده، نوری غروب‌کننده، سایه‌ای ناپایدار و تکیه‌گاهی افتاده است. تا آنگاه که گریزنده از آن به آن انس گیرد و منکر آن بدان آرام یابد، دنیا با پاهایش [چون اسبی سرکش] می‌کوبد، و با ریسمان‌هایش شکار می‌کند، و با تیرهایش هدف می‌گیرد، و ریسمان‌های مرگ را به گردن انسان می‌آویزد و او را به تنگی گور و بازگشتگاه وحشت‌انگیز و مشاهدهٔ جایگاه [جزا] و پاداش کردار می‌کشاند. و همین‌گونه است جانشینان در پی پیشینیان: مرگ از ریشه‌برکندن بازنمی‌ایستد و بازماندگان از گناه بازنمی‌آیند؛ بر نمونهٔ [پیشینیان] گام می‌نهند و دسته‌دسته به سوی پایان کار و سرانجام نابودی می‌روند.
+:چرا که دنیا، نوشیدنی‌اش تیره و آبشخور آن پرگِل است؛ منظره‌اش دل‌انگیز و سرانجامش هلاک‌کننده است؛ فریبی دگرگون‌شونده، نوری غروب‌کننده، سایه‌ای ناپایدار و تکیه‌گاهی افتاده است. تا آنگاه که آن که از دنیا می‌گریخت به آن انس گیرد و آن که آن را انکار می‌کرد بدان آرام یابد، دنیا با پاهایش [چون اسبی سرکش] می‌کوبد، و با ریسمان‌هایش شکار می‌کند، و با تیرهایش هدف می‌گیرد، و ریسمان‌های مرگ را به گردن انسان می‌آویزد و او را به تنگی گور و بازگشتگاه وحشت‌انگیز و مشاهدهٔ جایگاه [جزا] و پاداش کردار می‌کشاند. و همین‌گونه است جانشینان در پی پیشینیان: مرگ از ریشه‌برکندن بازنمی‌ایستد و بازماندگان از گناه بازنمی‌آیند؛ بر نمونهٔ [پیشینیان] گام می‌نهند و دسته‌دسته به سوی پایان کار و سرانجام نابودی می‌روند.
 '''۴. رستاخیز'''
@@ سطر ۱۱۲: / سطر ۱۱۲: @@
 أَمْ هَذَا الَّذِي أَنْشَأَهُ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْحَامِ، وَ شُغُفِ الْأَسْتَارِ، نُطْفَةً دِهَاقاً، وَ عَلَقَةً مِحَاقاً، وَ جَنِيناً وَ رَاضِعاً، وَ وَلِيداً وَ يَافِعاً، ثُمَّ مَنَحَهُ قَلْباً حَافِظاً، وَ لِسَاناً لَافِظاً، وَ بَصَراً لَاحِظاً، لِيَفْهَمَ مُعْتَبِراً، وَ يُقَصِّرَ مُزْدَجِراً. حَتَّى إِذَا قَامَ اعْتِدَالُهُ، وَ اسْتَوَى مِثَالُهُ، نَفَرَ مُسْتَكْبِراً، وَ خَبَطَ سَادِراً، مَاتِحاً فِي غَرْبِ هَوَاهُ، كَادِحاً سَعْياً لِدُنْيَاهُ، فِي لَذَّاتِ طَرَبِهِ وَ بَدَوَاتِ أَرَبِهِ، ثُمَّ لَا يَحْتَسِبُ رَزِيَّةً، وَ لَا يَخْشَعُ تَقِيَّةً، فَمَاتَ فِي فِتْنَتِهِ غَرِيراً، وَ عَاشَ فِي هَفْوَتِهِ يَسِيراً، لَمْ يُفِدْ عِوَضاً، وَ لَمْ يَقْضِ مُفْتَرَضاً. دَهِمَتْهُ فَجَعَاتُ الْمَنِيَّةِ فِي غُبَّرِ جِمَاحِهِ وَ سَنَنِ مِرَاحِهِ، فَظَلَّ سَادِراً، وَ بَاتَ سَاهِراً فِي غَمَرَاتِ الْآلَامِ، وَ طَوَارِقِ الْأَوْجَاعِ وَ الْأَسْقَامِ، بَيْنَ أَخٍ شَقِيقٍ، وَ وَالِدٍ شَفِيقٍ، وَ دَاعِيَةٍ بِالْوَيْلِ جَزَعاً، وَ لَادِمَةٍ لِلصَّدْرِ قَلَقاً، وَ الْمَرْءُ فِي سَكْرَةٍ مُلْهِثَةٍ، وَ غَمْرَةٍ كَارِثَةٍ، وَ أَنَّةٍ مُوجِعَةٍ، وَ جَذْبَةٍ مُكْرِبَةٍ، وَ سَوْقَةٍ مُتْعِبَةٍ. ثُمَّ أُدْرِجَ فِي أَكْفَانِهِ مُبْلِساً، وَ جُذِبَ مُنْقَاداً سَلِساً، ثُمَّ أُلْقِيَ عَلَى الْأَعْوَادِ رَجِيعَ وَصَبٍ وَ نِضْوَ سَقَمٍ، تَحْمِلُهُ حَفَدَةُ الْوِلْدَانِ وَ حَشَدَةُ الْإِخْوَانِ إِلَى دَارِ غُرْبَتِهِ، وَ مُنْقَطَعِ زَوْرَتِهِ، وَ مُفْرَدِ وَحْشَتِهِ. حَتَّى إِذَا انْصَرَفَ الْمُشَيِّعُ، وَ رَجَعَ الْمُتَفَجِّعُ، أُقْعِدَ فِي حُفْرَتِهِ نَجِيّاً لِبَهْتَةِ السُّؤَالِ، وَ عَثْرَةِ الِامْتِحَانِ، وَ أَعْظَمُ مَا هُنَالِكَ بَلِيَّةً نُزُولُ الْحَمِيمِ، وَ تَصْلِيَةُ الْجَحِيمِ، وَ فَوْرَاتُ السَّعِيرِ، وَ سَوْرَاتُ الزَّفِيرِ، لَا فَتْرَةٌ مُرِيحَةٌ، وَ لَا دَعَةٌ مُزِيحَةٌ، وَ لَا قُوَّةٌ حَاجِزَةٌ، وَ لَا مَوْتَةٌ نَاجِزَةٌ، وَ لَا سِنَةٌ مُسَلِّيَةٌ، بَيْنَ أَطْوَارِ الْمَوْتَاتِ وَ عَذَابِ السَّاعَاتِ. إِنَّا بِاللَّهِ عَائِذُونَ.
-:آیا این کسی که او را در تاریکی‌های رحم‌ها و پرده‌های پوشاننده پدید آورد، [چنین نبود که] نطفه‌ای ریخته، و خون‌بسته‌ای که هر نقش و صورتی در آن محو می‌شود، و جنینی، و شیرخواره‌ای، و نوزادی، و نوجوانی [شد]؟ سپس به او دلی نگهدارنده و زبانی گویا و چشمی نگاه‌کننده بخشید تا پندگیران بفهمد و از بدی بازایستد. تا آنگاه که قامتش استوار شد و اندامش راست ایستاد، سرکشانه گریخت و بی‌خبر [در گمراهی] افتاد، در دلو هوس خویش آب کشید و برای دنیایش سخت کوشید، در لذت‌های شادی‌آورش و خواسته‌های نوپیدایش؛ سپس گمان وقوع مصیبتی نمی‌برد و از ترس [خدا] فروتنی نمی‌کند. پس در فتنهٔ خود فریب‌خورده مرد و در لغزش خود اندک زیست؛ نه عوضی به دست آورد و نه واجبی را ادا کرد. مرگ‌های ناگهانی در پی گردنکشی‌اش و در راه شادمانی‌اش بر او تاختند، پس سرگردان ماند و شب را بیدار در میان غرقاب دردها و دردهای ناگهانی و بیماری‌ها گذراند؛ در میان برادری تنی و پدری مهربان و فریادگری که از بی‌تابی واویلا می‌گفت و سینه‌کوبی که از اضطراب می‌کوبید. و انسان در بیهوشی جان‌کاه و غرقه‌ای بلاخیز و ناله‌ای دردآور و کشیدنی رنج‌آور و راندنی خسته‌کننده است. سپس ناامید در کفن‌هایش پیچیده شد و رام و سهل کشیده شد، و آنگاه بر تخته‌ها افکنده شد؛ بازگشتهٔ بیماری و لاغرشدهٔ رنجوری، که کودکان و گروهی از برادران او را به خانهٔ غربتش و جایگاه بی‌زیارتش و تنهایی وحشتش می‌برند. تا آنگاه که مشایعت‌کننده برگردد و سوگوار بازگردد، در گودالش نشانده می‌شود تا با حیرت پرسش و لغزش آزمون راز بگوید. و بزرگ‌ترین بلای آنجا، فرودآمدن آب جوشان و در آتش دوزخ درآمدن و جوشش شعله‌ها و خروش زبانه‌هاست؛ نه آرامشی آسوده‌کننده، و نه آسایشی دردزدا، و نه نیرویی بازدارنده، و نه مرگی رهاننده، و نه چرتی تسلی‌بخش؛ در میان گونه‌گون مرگ‌ها و عذاب ساعت‌های [رستاخیز]. ما به خدا پناه می‌بریم.
+:آیا این کسی که او را در تاریکی‌های رحم‌ها و پرده‌های پوشاننده پدید آورد، [چنین نبود که] نطفه‌ای ریخته، و خون‌بسته‌ای که هر نقش و صورتی در آن محو می‌شود، و جنینی، و شیرخواره‌ای، و نوزادی، و نوجوانی [شد]؟ سپس به او دلی نگهدارنده و زبانی گویا و چشمی نگاه‌کننده بخشید تا پندگیران بفهمد و از بدی بازایستد. تا آنگاه که قامتش استوار شد و اندامش راست ایستاد، سرکشانه گریخت و در حیرت و بیهودگی گام زد، در دلو هوس خویش آب کشید و برای دنیایش سخت کوشید، در لذت‌های شادی‌آورش و خواسته‌های نوپیدایش؛ سپس گمان وقوع مصیبتی نمی‌برد و از ترس [خدا] فروتنی نمی‌کند. پس در فتنهٔ خود فریب‌خورده مرد و در لغزش خود اندک زیست؛ نه عوضی به دست آورد و نه واجبی را ادا کرد. مرگ‌های ناگهانی در پی گردنکشی‌اش و در راه شادمانی‌اش بر او تاختند، پس سرگردان ماند و شب را بیدار در میان غرقاب دردها و دردهای ناگهانی و بیماری‌ها گذراند؛ در میان برادری تنی و پدری مهربان و فریادگری که از بی‌تابی واویلا می‌گفت و سینه‌کوبی که از اضطراب می‌کوبید. و انسان در بیهوشی جان‌کاه و غرقه‌ای بلاخیز و ناله‌ای دردآور و کشیدنی رنج‌آور و راندنی خسته‌کننده است. سپس ناامید در کفن‌هایش پیچیده شد و رام و سهل کشیده شد، و آنگاه بر تخته‌ها افکنده شد؛ بازگشتهٔ بیماری و لاغرشدهٔ رنجوری، که کودکان و گروهی از برادران او را به خانهٔ غربتش و جایگاه بی‌زیارتش و تنهایی وحشتش می‌برند. تا آنگاه که مشایعت‌کننده برگردد و سوگوار بازگردد، در گودالش نشانده می‌شود تا با حیرت پرسش و لغزش آزمون راز بگوید. و بزرگ‌ترین بلای آنجا، فرودآمدن آب جوشان و در آتش دوزخ درآمدن و جوشش شعله‌ها و خروش زبانه‌هاست؛ نه آرامشی آسوده‌کننده، و نه آسایشی دردزدا، و نه نیرویی بازدارنده، و نه مرگی رهاننده، و نه چرتی تسلی‌بخش؛ در میان گونه‌گون مرگ‌ها و عذاب ساعت‌های [رستاخیز]. ما به خدا پناه می‌بریم.
 '''۱۱. فرصت و هشدار پایانی'''

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 سید رضی این خطبه را با عنوان «و من خطبة له (علیه‌السلام) و هی الخطبة العجیبة و تسمی الغراء» در نهج البلاغه ثبت کرده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبهٔ ۸۳، ص۱۰۷.</ref> در پایان آن نیز می‌نویسد: «و من الناس من یسمی هذه الخطبة الغراء»؛ برخی از مردم این خطبه را «غرّاء» می‌نامند.<ref>همان، ص۱۱۴.</ref> واژهٔ «غرّاء» به معنای درخشان و نورانی است و در اینجا به خطبهٔ برجسته و روشن اشاره دارد.<ref>منتظری، درس‌هایی از نهج البلاغه، ج۳، ص۲۴۸.</ref>
-این خطبه در شمار خطبه‌های شگفت نهج البلاغه است و از دیرباز توجه شارحان و ادیبان را جلب کرده است. ابن ابی الحدید، شارح معتزلی نهج البلاغه، آن را از معجزات امام (علیه‌السلام) در سخنوری دانسته که «سخنوران بلندمرتبه را از میدان به در کرد و زبان‌آوران را خاموش ساخت».<ref>مکارم شیرازی، نفحات الولایة، ج۳، ص۲۰۱، به نقل از ابن ابی الحدید.</ref> او در پایان شرح این خطبه، امام (علیه‌السلام) را فصیح‌ترین سخنور عرب، از اولین و آخرین، پس از کلام خدا و کلام پیامبر (صلی الله علیه و آله) دانسته است.<ref>منتظری، درس‌هایی از نهج البلاغه، ج۳، ص۲۴۸، به نقل از ابن ابی الحدید، ج۶، ص۲۷۸.</ref>
+این خطبه در شمار خطبه‌های شگفت‌انگیز نهج البلاغه است و از دیرباز توجه شارحان و ادیبان را جلب کرده است. ابن ابی الحدید، شارح معتزلی نهج البلاغه، آن را از معجزات امام (علیه‌السلام) در سخنوری دانسته که «سخنوران بلندمرتبه را از میدان به در کرد و زبان‌آوران را خاموش ساخت».<ref>مکارم شیرازی، نفحات الولایة، ج۳، ص۲۰۱، به نقل از ابن ابی الحدید.</ref> او در پایان شرح این خطبه، امام (علیه‌السلام) را فصیح‌ترین سخنور عرب، از اولین و آخرین، پس از کلام خدا و کلام پیامبر (صلی الله علیه و آله) دانسته است.<ref>منتظری، درس‌هایی از نهج البلاغه، ج۳، ص۲۴۸، به نقل از ابن ابی الحدید، ج۶، ص۲۷۸.</ref>
 شمارهٔ این خطبه در تصحیح صبحی صالح ۸۳ است و در بسیاری از چاپ‌های رایج نهج البلاغه با شمارهٔ ۸۲ آمده است. مکارم شیرازی آن را خطبهٔ هشتاد و سوم نهج البلاغه خوانده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۸۳، ص۱۰۷؛ مکارم شیرازی، نفحات الولایة، ج۳، ص۲۰۱؛ برای شمارهٔ ۸۲، نک: انصاریان، ترجمهٔ نهج البلاغه، ص۱۵۶-۱۶۸.</ref>
@@ سطر ۴۹: / سطر ۴۹: @@
 ==سند و اصالت==
-سید رضی در نهج البلاغه سندی برای این خطبه ذکر نکرده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۸۳، ص۱۰۷-۱۱۴.</ref> با این حال، بخش‌هایی از آن در منابع کهن شیعی و سنی نقل شده است: ابن شعبه در تحف العقول (ص۱۳۹ و ۱۴۶)، ابونعیم اصفهانی در حلیة الاولیاء (ج۱، ص۷۸-۷۹) با سندی از ابن عجلان از امام صادق (علیه‌السلام)، قاضی قضاعی در دستور معالم الحکم (ص۵۹) و سبط بن جوزی در تذکرة الخواص (ص۱۳۱-۱۳۲).<ref>نعمة، مصادر نهج البلاغه، ص۱۷۵-۱۷۶.</ref> مکارم شیرازی نیز با اشاره به نقل کسانی چون جاحظ، ابن شعبه، آمدی، ابونعیم و ابن اثیر، این خطبه را «مشهورتر از آن» دانسته که به بررسی سند نیاز داشته باشد.<ref>مکارم شیرازی، نفحات الولایة، ج۳، ص۲۰۱.</ref>
+سید رضی در نهج البلاغه سندی برای این خطبه ذکر نکرده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۸۳، ص۱۰۷-۱۱۴.</ref> با این حال، بخش‌هایی از آن در منابع کهن شیعی و سنی نقل شده است: ابن شعبه در تحف العقول (ص۱۳۹ و ۱۴۶)، ابونعیم اصفهانی در حلیة الاولیاء (ج۱، ص۷۸-۷۹) با سندی از ابن عجلان از امام صادق (علیه‌السلام)، قاضی قضاعی در دستور معالم الحکم (ص۵۹) و سبط بن جوزی در تذکرة الخواص (ص۱۳۱-۱۳۲).<ref>نعمة، مصادر نهج البلاغه، ص۱۷۵-۱۷۶ (با ارجاع به منابع یادشده).</ref> مکارم شیرازی نیز با اشاره به نقل کسانی چون جاحظ، ابن شعبه، آمدی، ابونعیم و ابن اثیر، این خطبه را «مشهورتر از آن» دانسته که به بررسی سند نیاز داشته باشد.<ref>مکارم شیرازی، نفحات الولایة، ج۳، ص۲۰۱.</ref>
 در منابع ادبی، گاه خطبهٔ دیگری از امام (علیه‌السلام) نیز «غرّاء» نام گرفته است. عبدالله نعمة در بررسی مصادر نهج البلاغه نشان داده است که فقراتی که جاحظ از آن‌ها ستایش کرده و با عبارت «أین من جدّ و اجتهد...» آغاز می‌شود، از خطبهٔ دیگری است که ابن عبد ربه آن را در العقد الفرید آورده است.<ref>نعمة، مصادر نهج البلاغه، ص۱۷۶.</ref> این نکته نشان می‌دهد که در منابع، گاه فقرات خطبه‌های مختلف با یکدیگر آمیخته و عنوان «غرّاء» بر خطبه‌ای دیگر اطلاق شده است.