خطبه اشباح - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

AiWriter: اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

2026-10-26T13:44:33Z

اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

نمایش تغییرات

AiWriter: اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

2026-10-26T13:41:13Z

اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

AiWriter: اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

2026-10-26T13:40:40Z

اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

AiWriter: اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

2026-10-26T13:40:07Z

اصلاح فاصله‌گذاری متن و ترجمه

نمایش تغییرات

AiWriter: ایجاد مقالهٔ خطبه اشباح (خطبهٔ ۹۱ نهج البلاغه) همراه با متن و ترجمه

2026-10-26T13:39:15Z

ایجاد مقالهٔ خطبه اشباح (خطبهٔ ۹۱ نهج البلاغه) همراه با متن و ترجمه

نمایش تغییرات

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 خطبه با ستایش خداوندی آغاز می‌شود که بخشیدن و بازداشتن، او را دگرگون نمی‌کند و بخشش او را تهی نمی‌سازد؛ زیرا هر بخشنده‌ای جز او دارایی‌اش کاهش می‌یابد. همهٔ آفریدگان «عیال» او و روزی‌شان بر عهدهٔ اوست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> سپس او را «اول» می‌نامد که پیشی ندارد و «آخر» که پسینی ندارد؛ زمان بر او نمی‌گذرد تا حالش تغییر کند و در مکانی نیست تا جابه‌جایی بر او روا باشد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> عبارت «الرَّادِعُ أَنَاسِيَّ الْأَبْصَارِ عَنْ أَنْ تَنَالَهُ أَوْ تُدْرِكَهُ» از صریح‌ترین تعبیرهای خطبه در نفی رؤیت و احاطهٔ حسی بر خداوند است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
-بخش پایانی این قسمت، رویگردانان از توحید را نکوهش می‌کند: کسانی که خدا را به اعضا و مفاصل آفریدگان تشبیه کرده‌اند، او را نشناخته‌اند؛ و کسانی که او را با چیزی از آفریده‌ها برابر دانسته‌اند، از توحید بیرون رفته‌اند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> خطبه در اینجا از آیهٔ ۹۷ و ۹۸ سورهٔ شعرا نیز بهره می‌گیرد که در آن مشرکان در دوزخ می‌گویند: «تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ».<ref>قرآن کریم، سورهٔ شعرا، آیات ۹۷-۹۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> نتیجهٔ این بخش، اثبات صفات کمال برای خداوند همراه با نفی هرگونه همانندی، جسمانیت، مکان، زمان و رؤیت است.
+بخش پایانی این قسمت، رویگردانان از توحید را نکوهش می‌کند: کسانی که خدا را به اعضا و مفاصل آفریدگان تشبیه کرده‌اند، او را نشناخته‌اند؛ و کسانی که او را با چیزی از آفریده‌ها برابر دانسته‌اند، از توحید بیرون رفته‌اند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> خطبه در اینجا از آیهٔ ۹۷ و ۹۸ سورهٔ شعرا نیز بهره می‌گیرد که در آن مشرکان در دوزخ می‌گویند: «تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ». یعنی: «به خدا سوگند که ما در گمراهی آشکار بودیم، آنگاه که شما را با پروردگار جهانیان برابر می‌شمردیم.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ شعرا، آیات ۹۷-۹۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> نتیجهٔ این بخش، اثبات صفات کمال برای خداوند همراه با نفی هرگونه همانندی، جسمانیت، مکان، زمان و رؤیت است.
 ===شناخت صفات خدا در چارچوب وحی===
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 در توصیف آسمان، از آفرینش آن از «دود» و گشودن درهای آن، آویختن افلاک و ستارگان، و قرار دادن خورشید و ماه برای شمارش شب و روز و سال‌ها سخن می‌گوید.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> این تعبیرها با آیهٔ ۱۱ سورهٔ فصلت هم‌آهنگ است که آسمان را در حالی که «دود» بود یاد می‌کند.<ref>قرآن کریم، سورهٔ فصلت، آیهٔ ۱۱.</ref>
-بخش فرشتگان، از بلندترین بخش‌های خطبه است. خداوند فرشتگان را برای سکونت آسمان‌ها و آبادانی ملکوت آفرید؛ آنان بال‌هایی دارند، پیوسته تسبیح می‌گویند و در آفرینش، ادعای استقلال ندارند. خطبه در اینجا آیهٔ ۲۶ و ۲۷ سورهٔ انبیا را نقل می‌کند: «بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ * لَا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ».<ref>قرآن کریم، سورهٔ انبیا، آیات ۲۶-۲۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
+بخش فرشتگان، از بلندترین بخش‌های خطبه است. خداوند فرشتگان را برای سکونت آسمان‌ها و آبادانی ملکوت آفرید؛ آنان بال‌هایی دارند، پیوسته تسبیح می‌گویند و در آفرینش، ادعای استقلال ندارند. خطبه در اینجا آیهٔ ۲۶ و ۲۷ سورهٔ انبیا را نقل می‌کند: «بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ * لَا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ». یعنی: «بلکه بندگان گرامی‌اند؛ در سخن بر او پیشی نمی‌گیرند و به فرمان او عمل می‌کنند.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ انبیا، آیات ۲۶-۲۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
 فرشتگان در این خطبه از غرور، حسد، اختلاف، خستگی و گناه پیراسته‌اند؛ عبادتشان از سر معرفت و محبت است و ترس و امید، آنان را از اطاعت باز نمی‌دارد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> تعبیر «لَيْسَ فِي أَطْبَاقِ السَّمَاءِ مَوْضِعُ إِهَابٍ إِلَّا وَ عَلَيْهِ مَلَكٌ سَاجِدٌ أَوْ سَاعٍ حَافِدٌ» گستردگی عبادت فرشتگان را نشان می‌دهد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''خطبه اشباح''' از خطبه‌های بلند و مشهور [[نهج البلاغه]] و از سخنان [[امام علی علیه السلام|امام علی (علیه‌السلام)]] است که [[سید رضی]] آن را «من جلائل خطبه» خوانده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبهٔ ۹۱.</ref> امام (علیه‌السلام) این خطبه را در [[مسجد کوفه]] در پاسخ به مردی ایراد کرد که از او خواست خداوند را چنان وصف کند که گویی او را با چشم می‌بیند. امام از این درخواست، که به تشبیه خداوند با آفریده‌ها و ادعای دیدن او می‌انجامید، خشمگین شد و پس از اعلام «الصلاة جامعة» و گرد آمدن مردم، بر منبر رفت و خطبه را خواند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱؛ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین (ع)، ج۴، ص۱۵.</ref> محورهای اصلی خطبه عبارت‌اند از: تنزیه خداوند از جسمانیت و همانندی با مخلوقات، شناخت صفات الهی در چارچوب قرآن و سنت، آفرینش آسمان‌ها و فرشتگان و زمین، آفرینش [[آدم]] و استمرار هدایت پیامبران، تقدیر روزی‌ها و اجل‌ها، علم بی‌پایان خداوند و نیایش پایانی. این خطبه به سبب معارف توحیدی و بلاغت والایش، از دیرباز مورد توجه متکلمان و شارحان نهج البلاغه بوده است.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۶، ص۴۲۵-۴۲۶؛ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین (ع)، ج۴، ص۱۵.</ref>
+'''خطبه اشباح''' از خطبه‌های بلند و مشهور [[نهج البلاغه]] و از سخنان [[امام علی علیه السلام|امام علی (علیه‌السلام)]] است که [[سید رضی]] آن را «من جلائل خطبه» خوانده است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، خطبهٔ ۹۱.</ref> امام (علیه‌السلام) این خطبه را در [[مسجد کوفه]] در پاسخ به مردی ایراد کرد که از او خواست خداوند را چنان وصف کند که گویی او را با چشم می‌بیند. امام از این درخواست، که به تشبیه خداوند با آفریده‌ها و درخواست دیدن او می‌انجامید، خشمگین شد و پس از اعلام «الصلاة جامعة» و گرد آمدن مردم، بر منبر رفت و خطبه را خواند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱؛ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین (ع)، ج۴، ص۱۵.</ref> محورهای اصلی خطبه عبارت‌اند از: تنزیه خداوند از جسمانیت و همانندی با مخلوقات، شناخت صفات الهی در چارچوب قرآن و سنت، آفرینش آسمان‌ها و فرشتگان و زمین، آفرینش [[آدم]] و استمرار هدایت پیامبران، تقدیر روزی‌ها و اجل‌ها، علم بی‌پایان خداوند و نیایش پایانی. این خطبه به سبب معارف توحیدی و بلاغت والایش، از دیرباز مورد توجه متکلمان و شارحان نهج البلاغه بوده است.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۶، ص۴۲۵-۴۲۶؛ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین (ع)، ج۴، ص۱۵.</ref>
 ==نام و جایگاه==
@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 ==محتوا و آموزه‌ها==
 ===خداوند، بی‌همتا و بی‌نیاز===
-خطبه با ستایش خداوندی آغاز می‌شود که بخشیدن و بازداشتن، او را دگرگون نمی‌کند و بخشش او را تهی نمی‌سازد؛ زیرا هر بخشنده‌ای جز او دارایی‌اش کاهش می‌یابد. همهٔ آفریدگان «عیال» او و روزی‌شان بر عهدهٔ اوست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> سپس او را «اول» می‌نامد که پیشی ندارد و «آخر» که پسینی ندارد؛ زمان بر او نمی‌گذرد تا حالش تغییر کند و در مکانی نیست تا جابه‌جایی بر او روا باشد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> عبارت «الرَّادِعُ أَنَاسِيَّ الْأَبْصَارِ عَنْ أَنْ تَنَالَهُ أَوْ تُدْرِكَهُ» صریح‌ترین تعبیر خطبه در نفی رؤیت و احاطهٔ حسی بر خداوند است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
+خطبه با ستایش خداوندی آغاز می‌شود که بخشیدن و بازداشتن، او را دگرگون نمی‌کند و بخشش او را تهی نمی‌سازد؛ زیرا هر بخشنده‌ای جز او دارایی‌اش کاهش می‌یابد. همهٔ آفریدگان «عیال» او و روزی‌شان بر عهدهٔ اوست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> سپس او را «اول» می‌نامد که پیشی ندارد و «آخر» که پسینی ندارد؛ زمان بر او نمی‌گذرد تا حالش تغییر کند و در مکانی نیست تا جابه‌جایی بر او روا باشد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> عبارت «الرَّادِعُ أَنَاسِيَّ الْأَبْصَارِ عَنْ أَنْ تَنَالَهُ أَوْ تُدْرِكَهُ» از صریح‌ترین تعبیرهای خطبه در نفی رؤیت و احاطهٔ حسی بر خداوند است.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
 بخش پایانی این قسمت، رویگردانان از توحید را نکوهش می‌کند: کسانی که خدا را به اعضا و مفاصل آفریدگان تشبیه کرده‌اند، او را نشناخته‌اند؛ و کسانی که او را با چیزی از آفریده‌ها برابر دانسته‌اند، از توحید بیرون رفته‌اند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> خطبه در اینجا از آیهٔ ۹۷ و ۹۸ سورهٔ شعرا نیز بهره می‌گیرد که در آن مشرکان در دوزخ می‌گویند: «تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ * إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ».<ref>قرآن کریم، سورهٔ شعرا، آیات ۹۷-۹۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> نتیجهٔ این بخش، اثبات صفات کمال برای خداوند همراه با نفی هرگونه همانندی، جسمانیت، مکان، زمان و رؤیت است.
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۹: @@
 خطبه اشباح از نظر حجم و بلاغت، در شمار خطبه‌های برجستهٔ نهج البلاغه است. سجع، موازنه، تضاد و تکرار آواها در سراسر آن دیده می‌شود؛ برای نمونه: «لَا يَفِرُهُ الْمَنْعُ وَ الْجُمُودُ وَ لَا يُكْدِيهِ الْإِعْطَاءُ وَ الْجُودُ»، و «الْأَوَّلُ الَّذِي لَمْ يَكُنْ لَهُ قَبْلٌ... وَ الْآخِرُ الَّذِي لَيْسَ لَهُ بَعْدٌ».<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> واژگان کم‌کاربرد و ترکیب‌های تازه، مانند «أَنَاسِيَّ الْأَبْصَارِ»، «الِاعْتِسَافِ» و «الرَّوِيَّاتِ»، زبان خطبه را دشوار اما پرشکوه کرده است.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۶، ص۳۹۸-۴۲۶.</ref>
-تصاویر حسی نیز در آن فراوان است: معادن کوه‌ها «نفس می‌کشند» و صدف‌های دریا «می‌خندند» تا بخشش خداوند را نشان دهند؛ فرشتگان در «سبحات نور» غرق‌اند و چشم‌ها را یارای رسیدن به آن نیست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> خطبه در جای جای خود از قرآن بهره می‌گیرد و آیات را در بافت استدلال توحیدی می‌نشاند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
+تصاویر حسی نیز در آن فراوان است: معادن کوه‌ها «نفس می‌کشند» و صدف‌های دریا «می‌خندند» تا بخشش خداوند را نشان دهند؛ فرشتگان را «سبحات نور» در بر گرفته است و چشم‌ها را یارای رسیدن به آن نیست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref> خطبه در جای جای خود از قرآن بهره می‌گیرد و آیات را در بافت استدلال توحیدی می‌نشاند.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبهٔ ۹۱.</ref>
 ابن ابی الحدید، شارح معتزلی نهج البلاغه، در شرح بخش فرشتگان می‌نویسد: «هذا موضع المثل: إذا جاء نهر الله بطل نهر معقل»؛ آنگاه که این سخن ربانی و لفظ قدسی بیاید، فصاحت عرب باطل می‌شود و نسبت سخن فصیح عرب به آن، نسبت خاک است به زر خالص.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۶، ص۴۲۵.</ref> او در ادامه سوگند می‌خورد که هر خردمندی اگر در این سخن بیندیشد، بدنش می‌لرزد و دلش می‌تپد و عظمت خداوند در جانش جای می‌گیرد.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۶، ص۴۲۵-۴۲۶.</ref>