خط - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2021-08-14T09:39:47Z

ویرایش

نمایش تغییرات

دانشیار در ‏۱۴ سپتامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۱۱

2014-09-14T10:11:22Z

Zamani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۰

2013-11-03T08:20:22Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۶ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۱۹

2013-08-06T07:19:41Z

نمایش تغییرات

Saeed zamani: جایگزین کردن مقاله "تاریخچه ای از نگارش و خط، ژاله آموزگار" با حذف چند تکه با نوشتار قبلی در این مورد

2013-08-06T06:21:03Z

جایگزین کردن مقاله "تاریخچه ای از نگارش و خط، ژاله آموزگار" با حذف چند تکه با نوشتار قبلی در این مورد

نمایش تغییرات

Saeed zamani در ‏۶ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۴:۵۳

2013-08-06T04:53:51Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} نوشتار نوعي ذخيره‌سازي اطلاعات است. در جوامع اوليه پيش ا...' ایجاد کرد

2013-07-31T08:47:57Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} نوشتار نوعي ذخيره‌سازي اطلاعات است. در جوامع اوليه پيش ا...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}

نوشتار نوعي ذخيره‌سازي اطلاعات است. در جوامع اوليه پيش از بهره‌گيري از نوشتار، ذخيره‌سازي اطلاعات را به كمك حافظه انجام مي‌دادند. اهميت نوشتار در سير تحول جوامع انساني به جدّي است كه به اعتبار بهره‌گيري يا عدم بهره‌گيري از خط، جوامع انساني را به دو گروه "داراي خط" و "فاقد خط" تقسيم كرده‌اند. اساساً جوهره مادي نوشتار، نشانه‌هاي نوشتاري بوده و اين نشانه‌ها داراي ويژگي ديداري هستند؛ برخلاف گفتار كه جوهره مادي آن آواهاي زبان بوده و از ويژگي شنيداري برخوردار است.

به‌ طور كلي، در جوامع فاقد خط ذخيره‌سازي و انتقال اطلاعات داراي دشواري‌ها و ويژگي‌هاي زير بوده‌اند، است:

# ذخيره‌سازي اطلاعات در سطحي بسيار محدود صورت مي‌پذيرفته است.
# انتشار اطلاعات دامنه‌اي بسيار محدود داشته است.
# زماني طولاني و نيز تماس شخصي ميان دو نفر يا بيشتر مي‌طلبيده است.
# دوام آن مشروط به وجود شخصِ دربردارنده آن بوده است.
# قابليت آسيب‌پذيري تدريجي و ناگهاني بسيار بالايي داشته است.
# با گذشت زمان و نيز انتقال‌هاي مكرر، پيوسته خطر از دست رفتن بخشي از اطلاعات بوده است.

ابداع خط و نوشتار و بهره‌گيري از آن سبب شد كه اين دشواري‌ها به‌ تدريج از ميان برود يا در پاره‌اي موارد به پايين‌ترين حد خود برسد.

فرايند نوشتار از زماني شكل مي‌گيرد كه ماده‌اي براي نوشته شدن وجود داشته باشد؛ به عبارت ديگر، موجوديت نوشته وابسته به موجوديت ماده‌اي است كه بتوان روي آن نوشت. پيشينه نوشتار، به معني عام، بر مبناي موادي كه تاكنون كشف شده حدوداً به 20000 سال مي‌رسد و از جمله موادي كه نوشتار روي آنها صورت گرفته مي‌توان به سنگ، چوب، فلز، پوست، برگ درخت، استخوان، صدف، گِل‌رُس و جز آن اشاره كرد. نوع ماده‌اي كه روي آن نوشته مي‌شده بر تكامل خط، شكل و اندازه ابزار نوشتار تأثير داشته است.

نوشتار را مي‌توان با دو مفهوم عام و خاص مورد اشاره قرار داد. مفهوم عام آن بر هر گونه استفاده از فرايند نوشتار جهت ذخيره‌سازي و انتقال اطلاعات دلالت مي‌كند. بديهي است كه نوشتار با اين مفهوم، كليه نگاره‌هاي ماقبل تاريخ و مفاهيم منقوش بر ديواره غارها، خطوط تصويري و حتي خطوط امروز را نيز دربرگرفته و پيشينه آن به حدود 20000 سال مي‌رسد. در حالي كه نوشتار به معني خاص يعني مجموعه‌اي از نشانه‌هاي نوشتاري كه بر پايه ويژگي‌هاي آوايي زبان نظام يافته باشد پديده‌اي است كه امروزه به آن "الفبا" گفته مي‌شود. پيشنيه نوشتار با اين مفهوم به حدود هزاره سوم پيش از ميلاد مي‌رسد و از كهن‌ترين سرزمين‌هايي كه از آن بهره گرفته‌اند مي‌توان به بين‌النهرين، چين، مصر و يونان اشاره كرد.

{{به‌ طور كلي گونه‌هاي مختلف خط را مي‌توان به صورت زير بخش‌بندي كرد.}}

خط انديشه‌نگار يا تصويري خطي است كه در آن رابطه ميان انديشه و نشانه نوشتاري رابطه‌اي مستقيم و بي‌واسطه است. در اين گونه نوشتار، هر تصوير بر مفهومي خاص دلالت دارد و ما مي‌توانيم ميان مفهوم و تصوير ارتباط مستقيمي را مشاهده كنيم. به‌ طور مثال در اين شيوه نوشتار، شكل خورشيد بر مفهوم "خورشيد يا آفتاب"، شكل درخت بر مفهوم "درخت" و از اين قبيل دلالت دارد.<ref>Pictographic</ref> ويژگي بارز خط انديشه‌نگار در اين است كه:

# به زبان خاصي تعلق ندارد و هر كس با هر زباني مي‌تواند مفهوم را دريابد. به عبارت ديگر، مستقل از زبان است.
# تنوع تصاوير مي‌تواند بسيار زياد باشد.
# نشان دادن مفاهيم ذهني و انتزاعي بسيار دشوار و گاه غيرممكن است.

شناخته شده‌ترين نمونه خط تصويري هيروگليف<ref>برگرفته از صورت يوناني Hieroglyphika= حك‌ شده مقدس.</ref> مصري است. مصريان به جز خط هيروگليف از دو خط ديگر به نام‌هاي "هيراتي"<ref>برگرفته از صورت يوناني Hieraikos= روحاني.</ref> و "دموتي"<ref>از صورت يوناني Dematikos= مردمي.</ref> نيز كه هر دو از هيروگليف منشعب شده بود، استفاده مي‌كردند.

دشواري‌ها و محدوديت‌هاي خط تصويري سبب شد كه اين شيوه نوشتار تكامل يافته و به خط آوانگار تبديل شود. خط آوانگار داراي پيچيدگي‌ها و ويژگي‌هايي است كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

# رابطه ميان انديشه و نشانه‌هاي نوشتاري مستقيم نيست. به عبارت ديگر در اين شيوه، نخست بايد انديشه به آواهاي زبان معيني برگردد و سپس با نشانه نوشتاري خاصي نشان داده شود. در اين فرايند هيچ رابطه مستقيمي ميان مفهوم و صورت نوشتاري برقرار نمي‌گردد.
# اين گونه خط به زباني خاص تعلق دارد و ميان زبان‌ها مشترك نيست.
# تغيير نظام آوايي تغيير نظام نوشتاري را به همراه خواهد داشت.
# تنوع نشانه‌هاي نوشتاري نسبت به خط تصويري بسيار محدود است.

انواع خط آوانگار عبارتند از:

1. خط هجايي:

در اين خط كه مجموعه نشانه‌هاي نوشتاري آن نه بر پايه مفاهيم گوناگون بلكه بر اساس هجاها يعني صورت تركيبي حداقل يك همخوان و يك واكه در زبان نظم يافته باشد. مبدع اين گونه خط فنيقي‌ها بودند و از اين جهت مي‌توان آنها را مخترع خط در جهان به شمار آورد و اقوام ديگر، خط هجايي را از آنها وام گرفته و پس از ايجاد تغييراتي براي زبان خود بكار بردند. از ميان مهم‌ترين نمونه‌هاي خط هجايي مي‌توان به خطوط ميخي فارسي باستان، سومري، مصري، هيتي، چيني، ژاپني، عيلامي، و جز آن اشاره كرد.

2. خط همخواني يا الفبايي:

محدوديت‌هاي خط هجايي در نشان دادن آواهاي زبان و نيز نياز به ايجاد تركيباتِ زبانيِ متنوع سبب شد كه در پي تكامل خط هجايي خط همخواني يا الفبايي شكل بگيرد. نشانه‌هاي نوشتاري اين گونه خط بر اساس آواهاي زبان به صورتِ غيرتركيبي (اعم از همخوان و واكه) نظم يافته و در مجموع به دو شاخه همخواني و الفبايي تقسيم مي‌شود.

در خط همخواني، تمام نشانه‌هاي نوشتاري به همخوان‌هاي زبان اختصاص دارد و واكه‌ها در مجموعه علائم نوشتاري فاقد نشانه‌اند. در اين گونه خط براي نشان دادن واكه‌ها يا از نشانه‌هاي ديگري افزون بر نشانه‌هاي موجود استفاده مي‌شود - همانند خط عربي كه از اِعراب و يا خطوط عبري، آشوري و سرياني كه از نقطه بهره مي‌گيرند - و يا پاره‌اي از نشانه‌هاي موجود در نظام نوشتاري را كه داراي ارزش دوگانه همخواني و واكه‌اي است بكار مي‌برند - همانند خط فارسي كه در آن از سه نشانه همخواني "ا، و، ي" استفاده واكه‌اي نيز مي‌شود.

در خط الفبايي، علاوه بر نشانه‌هاي همخواني، نشانه‌هاي واكه‌اي نيز در مجموعه حضور دارند و از اين جهت امكانات بيشتري را در اختيار نويسنده قرار مي‌دهند، مانند كليه خطوط لاتيني.

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* [http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%AE%D8%B7.aspx دائره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی، مدخل "خط" از سعيد عريان]، بازیابی: 9 مرداد 1392.

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 فرايند نوشتار از زماني شكل مي‌گيرد كه ماده‌اي براي نوشته شدن وجود داشته باشد؛ به عبارت ديگر، موجوديت نوشته وابسته به موجوديت ماده‌اي است كه بتوان روي آن نوشت. پيشينه نوشتار به معني عام، بر مبناي موادي كه تاكنون كشف شده حدوداً به 20000 سال مي‌رسد و از جمله موادي كه نوشتار روي آنها صورت گرفته مي‌توان به سنگ، چوب، فلز، پوست، برگ درخت، استخوان، صدف، گِل‌رُس و جز آن اشاره كرد. نوع ماده‌اي كه روي آن نوشته مي‌شده بر تكامل خط، شكل و اندازه ابزار نوشتار تأثير داشته است.
-نوشتار را مي‌توان با دو مفهوم عام و خاص مورد اشاره قرار داد. مفهوم عام آن بر هر گونه استفاده از فرايند نوشتار جهت ذخيره‌سازي و انتقال اطلاعات دلالت مي‌كند. بديهي است كه نوشتار با اين مفهوم، كليه نگاره‌هاي ماقبل تاريخ و مفاهيم منقوش بر ديواره غارها، خطوط تصويري و حتي خطوط امروز را نيز دربرگرفته و پيشينه آن به حدود 20000 سال مي‌رسد. در حالي كه نوشتار به معني خاص يعني مجموعه‌اي از نشانه‌هاي نوشتاري كه بر پايه ويژگي‌هاي آوايي زبان نظام يافته باشد پديده‌اي است كه امروزه به آن "الفبا" گفته مي‌شود. پيشنيه نوشتار با اين مفهوم به حدود هزاره سوم پيش از ميلاد مي‌رسد و از كهن‌ترين سرزمين‌هايي كه از آن بهره گرفته‌اند مي‌توان به بين‌النهرين، چين، [[مصر]] و يونان اشاره كرد.
+نوشتار را مي‌توان با دو مفهوم عام و خاص مورد اشاره قرار داد. مفهوم عام آن بر هر گونه استفاده از فرايند نوشتار جهت ذخيره‌سازي و انتقال اطلاعات دلالت مي‌كند. بديهي است كه نوشتار با اين مفهوم، كليه نگاره‌هاي ماقبل تاريخ و مفاهيم منقوش بر ديواره غارها، خطوط تصويري و حتي خطوط امروز را نيز دربرگرفته و پيشينه آن به حدود 20000 سال مي‌رسد. در حالي كه نوشتار به معني خاص يعني مجموعه‌اي از نشانه‌هاي نوشتاري كه بر پايه ويژگي‌هاي آوايي زبان نظام يافته باشد پديده‌اي است كه امروزه به آن "[[الفبا]]" گفته مي‌شود. پيشنيه نوشتار با اين مفهوم به حدود هزاره سوم پيش از ميلاد مي‌رسد و از كهن‌ترين سرزمين‌هايي كه از آن بهره گرفته‌اند مي‌توان به [[بين‌النهرين]]، [[چين]]، [[مصر]] و [[يونان]] اشاره كرد.
 ==تاریخچه خط==
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 مرحله بعدی خط ، خط ميخی است. كهن ترين اقوامی كه در بين النهرين زمينه خط ميخی را فراهم كرده اند، سومری ها هستند. خط ميخی آغازين سومری ها شباهت به خط مصری دارد يعنی خط ميخی در اصل نوعی خط تصوير نگاری بوده است، آن را بر روی لوح نقش می كردند و به همين دليل رفته رفته تصويرها حالت ساده تر و زاويه مانندی به خود گرفتند و سرانجام علامت های تشكيل دهنده اين خط به صورت ميخ درآمد.
-به جز تفاوت های ظاهری خط هيروگليف و خط ميخی، تفاوت آشكار ديگر آنها در ابزار نوشتن است. برای نگارش خط هيروگليف همان طور كه گفتيم از پاپيروس و قلم نی و مركب استفاده می شد در حالی كه برای نوشتن خطوط ميخی نياز به لوحه های گلی نرمی بود كه با قلم چوبی برآن می نگاشتند و سپس لوحه را می پختند.
+به جز تفاوت های ظاهری [[خط هيروگليف]] و [[خط ميخی]]، تفاوت آشكار ديگر آنها در ابزار نوشتن است. برای نگارش خط هيروگليف همان طور كه گفتيم از پاپيروس و قلم نی و مركب استفاده می شد در حالی كه برای نوشتن خطوط ميخی نياز به لوحه های گلی نرمی بود كه با قلم چوبی برآن می نگاشتند و سپس لوحه را می پختند.
 از خط ميخی سومری نخستين، خط ميخي ايلامی منشعب می شود كه برای نگارش زبان ايلامی كه جزو زبان های منفرد است بكار می رود.
@@ سطر ۵۲: / سطر ۵۲: @@
 گونه ای از خط يونانی را يونانيان مهاجر با خود به روم بردند و در آنجا بر اين مبنا، الفبای لاتينی به وجود آمد كه زبانهای گوناگون اروپا بدان خط نوشته شد. بخشی از اروپای شرقی كه به كليسای دوم وابسته بودند، الفبای لاتينی را برای نگارش برگزيدند مانند كشورهای لهستانی، چكها، كرواتها و...
-اما در سده نهم ميلادی كشيشی از كليسای بيزانس به نام سيريل با تركيبی از الفبای يونانی و رومی خطی را برای نگارش زبان اسلاوی به وجود آورد. گونه ای تعديل شده از اين الفبا كه سيريليك ناميده می شود برای نگارش زبان روسي و ديگر زبانهای همجوار بكار می رود.
+اما در سده نهم ميلادی كشيشی از كليسای [[بيزانس]] به نام سيريل با تركيبی از الفبای يونانی و رومی خطی را برای نگارش زبان اسلاوی به وجود آورد. گونه ای تعديل شده از اين الفبا كه سيريليك ناميده می شود برای نگارش زبان روسي و ديگر زبانهای همجوار بكار می رود.
 الفبای فنيقی به نوعی شبه قاره هند را نيز درنورديد. دانشمندان خط برهمايی هند را از فرزندان همين خط می دانند كه زبان سنسكريت و ديگر زبانهای هندی با آن نوشته می شود. متون دينی بودايی به زبان ختنی (سكايی) كه يكی از زبانهای ايرانی شرقی دوره ميانه است به خط برهمايی نوشته شده است. يكی ديگر از فرزندان خط فنيقی خط آرامی است كه به سرعت در خاورميانه پخش شد.
-خط و زبان آرامی در دولت هخامنشی تبديل به زبان ديوانی شد و دبيران آرامی ‌نژاد و آرامی زبان در دستگاه‌های ديوانی ايالت‌های مختلف سرزمين هخامنشی به خدمت مشغول شدند و زبان و خط آرامی با عنوان آرامی رسمی يا آرامی امپراطوری پا به پای زبان فارسی باستان و خط ميخی كه تنها در كتيبه‌ های هخامنشی بكار می ‌رفت در ارسال مراسلات بكار گرفته شد. بدين صورت كه نامه به زبان هر ايالتی تقرير می ‌شد. دبير آرامی زبان آن را به زبان و الفبای آرامی می ‌نوشت و نامه به ايالت‌های ديگر فرستاده می شد و در آنجا دبيرهايی از همين نوع آن را به زبان آن ايالت برمی ‌گرداندند و برمی ‌خواندند.
+خط و زبان آرامی در دولت [[هخامنشی]] تبديل به زبان ديوانی شد و دبيران آرامی ‌نژاد و آرامی زبان در دستگاه‌های ديوانی ايالت‌های مختلف سرزمين هخامنشی به خدمت مشغول شدند و زبان و خط آرامی با عنوان آرامی رسمی يا آرامی امپراطوری پا به پای زبان فارسی باستان و خط ميخی كه تنها در كتيبه‌ های هخامنشی بكار می ‌رفت در ارسال مراسلات بكار گرفته شد. بدين صورت كه نامه به زبان هر ايالتی تقرير می ‌شد. دبير آرامی زبان آن را به زبان و الفبای آرامی می ‌نوشت و نامه به ايالت‌های ديگر فرستاده می شد و در آنجا دبيرهايی از همين نوع آن را به زبان آن ايالت برمی ‌گرداندند و برمی ‌خواندند.
-پس از دوران هخامنشی در دوره كوتاه مدت اسكندر و سلوكي‌ها زبان و خط يونانی در مراسلات رسمی و اداری بكار رفت تا اين كه در زمان اشكانيان خط پهلوی اشكانی برای نوشتن زبان پهلوی اشكانی بر مبنای خط آرامی پايه ‌ريزی شد و سپس خط پهلوی ساسانی در همين راستا به وجود آمد كه هر كدام گونه ‌های كتيبه ای و تحريری دارند. اين خطوط صامت نگارند و حتی تعداد علامت‌ها نسبت به الفبای آرامی كمتر نيز هست و همين موضوع مشكلاتی را برای خواندن زبان پهلوی ايجاد می ‌كند. اين خطوط از راست به چپ نوشته می ‌شوند.
+پس از دوران هخامنشی در دوره كوتاه مدت [[اسكندر]] و [[سلوكي‌ها]] زبان و [[خط يونانی]] در مراسلات رسمی و اداری بكار رفت تا اين كه در زمان اشكانيان خط پهلوی اشكانی برای نوشتن زبان پهلوی اشكانی بر مبنای خط آرامی پايه ‌ريزی شد و سپس خط پهلوی ساسانی در همين راستا به وجود آمد كه هر كدام گونه ‌های كتيبه ای و تحريری دارند. اين خطوط صامت نگارند و حتی تعداد علامت‌ها نسبت به الفبای آرامی كمتر نيز هست و همين موضوع مشكلاتی را برای خواندن [[زبان پهلوی]] ايجاد می ‌كند. اين خطوط از راست به چپ نوشته می ‌شوند.
 خط اوستايی كه برای به تحرير درآوردن كتاب دينی زرتشتيان بكار رفته است و يكی از كامل‌ترين خطوط دنياست، بر مبنای خط پهلوی ساسانی اختراع شده است. اين خط آوانگار هست و با 53 يا 58 علامت صامت و مصوت از قابليت نگارشی بسيار بالايی برخوردار است. از راست به چپ نوشته می ‌شود و به نام‌های دين دبيره و دين دبيريه، دين دفيره و... هم ناميده می ‌شود.
@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۶: @@
 در دوره زبان‌های ايرانی ميانه خطی كه مانی در آثار خود بكار برده است نيز از اهميت ويژه‌ ای برخوردار است. مانی خط را بر مبنای خط سريانی ابداع كرد كه نسبت به خط پهلوی از امتيازات بهتری برخوردار است و در آن موازين زيبا شناختی خطی مراعات شده است. زبان‌های سريانی يكی از زبان‌های گروه شرقی زبان آرامی است كه در دوران گذشته زبان علم بود. بسياری از آثار علمی يونانی و پهلوی و عبری به اين زبان برگردانده شده است. خط سريانی از فرزندان خط آرامی به شمار می ‌آيد.
-نوشته ‌هايی كه به زبان سغدی، يكی از زبان‌های شرقی ايران بدست ما رسيده است با خط‌های سغدی مانوی، سغدی مسيحی و سغدی بودايی نوشته شده است كه خط اخير در حقيقت خط سغدی را نشان می ‌دهد. اين خط نيز از فرزندان شاخه ديگر آرامی است.
+نوشته ‌هايی كه به زبان سغدی، يكی از زبان‌های شرقی [[ايران]] بدست ما رسيده است با خط‌های سغدی مانوی، سغدی مسيحی و سغدی بودايی نوشته شده است كه خط اخير در حقيقت خط سغدی را نشان می ‌دهد. اين خط نيز از فرزندان شاخه ديگر آرامی است.
-لازم به يادآوری است كه خط عبری نيز كه سابقه زبانی آن به سده چهارم پيش از ميلاد می رسد از اصل آرامی نشات گرفته است. عموم يهوديان جهان خط عبری را برای نگارش آثار خود بكار می گيرند.
+لازم به يادآوری است كه [[خط عبری]] نيز كه سابقه زبانی آن به سده چهارم پيش از ميلاد می رسد از اصل آرامی نشات گرفته است. عموم يهوديان جهان خط عبری را برای نگارش آثار خود بكار می گيرند.
-خط عربی نيز با واسطه نبطيان از خط آرامی به وجود آمده است. نبطيان قومی از نژاد عرب بودند كه در نبطيه زندگی می ‌كردند، از حدود 150 سال پيش از ميلاد گونه ‌ای از خط و زبان آرامی در ميان ايشان رايج بود، از اين خط، خطی موسوم به سينايی نو به وجود آمد كه از سده اول پيش از ميلاد تا سده چهارم ميلادی در شبه جزيره سينا رواج داشت. خط كوفی (در كوفه و حيره) و نسخ (در [[مكه]] و [[مدينه]]) از اين خط اقتباس شده اند.
+[[خط عربی]] نيز با واسطه [[نبطيان]] از [[خط آرامی]] به وجود آمده است. نبطيان قومی از نژاد عرب بودند كه در نبطيه زندگی می ‌كردند، از حدود 150 سال پيش از ميلاد گونه ‌ای از خط و زبان آرامی در ميان ايشان رايج بود، از اين خط، خطی موسوم به سينايی نو به وجود آمد كه از سده اول پيش از ميلاد تا سده چهارم ميلادی در شبه جزيره سينا رواج داشت. [[خط کوفی]] (در [[كوفه]] و [[حيره]]) و نسخ (در [[مكه]] و [[مدينه]]) از اين خط اقتباس شده اند.
 گونه ای از اين خط نسخ برای نوشتن آثار زبان خوارزمی كه يكی از زبانهای ايرانی شرقی است بكار رفته است. ايرانيان نيز در سده های نخستين پس از اسلام با افزودن حروف فارسی به الفبای عربی خط فارسی را بر مبنای نسخ پايه گذاری كردند و سپس خط نستعليق و خط شكسته و ديگر خطوط ايرانی ابداع شد.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۰
سطر ۷۷:		سطر ۷۷:
	* [http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%AE%D8%B7.aspx دائره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی، مدخل "خط" از سعيد عريان]، بازیابی: 9 مرداد 1392.		* [http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/%D8%AE%D8%B7.aspx دائره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی، مدخل "خط" از سعيد عريان]، بازیابی: 9 مرداد 1392.
	* تاریخچه ای از نگارش و خط، ژاله آموزگار.		* تاریخچه ای از نگارش و خط، ژاله آموزگار.
		+
		+	[[رده:اصطلاحات فرهنگ و تمدن]]

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 نوشتار را مي‌توان با دو مفهوم عام و خاص مورد اشاره قرار داد. مفهوم عام آن بر هر گونه استفاده از فرايند نوشتار جهت ذخيره‌سازي و انتقال اطلاعات دلالت مي‌كند. بديهي است كه نوشتار با اين مفهوم، كليه نگاره‌هاي ماقبل تاريخ و مفاهيم منقوش بر ديواره غارها، خطوط تصويري و حتي خطوط امروز را نيز دربرگرفته و پيشينه آن به حدود 20000 سال مي‌رسد. در حالي كه نوشتار به معني خاص يعني مجموعه‌اي از نشانه‌هاي نوشتاري كه بر پايه ويژگي‌هاي آوايي زبان نظام يافته باشد پديده‌اي است كه امروزه به آن "الفبا" گفته مي‌شود. پيشنيه نوشتار با اين مفهوم به حدود هزاره سوم پيش از ميلاد مي‌رسد و از كهن‌ترين سرزمين‌هايي كه از آن بهره گرفته‌اند مي‌توان به بين‌النهرين، چين، مصر و يونان اشاره كرد.
-{{به‌ طور كلي گونه‌هاي مختلف خط را مي‌توان به صورت زير بخش‌بندي كرد.}}
+به‌ طور كلي گونه‌هاي مختلف خط را مي‌توان به صورت زير بخش‌بندي كرد.
 خط انديشه‌نگار يا تصويري خطي است كه در آن رابطه ميان انديشه و نشانه نوشتاري رابطه‌اي مستقيم و بي‌واسطه است. در اين گونه نوشتار، هر تصوير بر مفهومي خاص دلالت دارد و ما مي‌توانيم ميان مفهوم و تصوير ارتباط مستقيمي را مشاهده كنيم. به‌ طور مثال در اين شيوه نوشتار، شكل خورشيد بر مفهوم "خورشيد يا آفتاب"، شكل درخت بر مفهوم "درخت" و از اين قبيل دلالت دارد.<ref>Pictographic</ref> ويژگي بارز خط انديشه‌نگار در اين است كه: