خراج - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* خراج در قرآن */

2026-03-30T10:47:34Z

‏خراج در قرآن

Mohammadi در ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۱

2026-01-16T13:31:58Z

Mohammadi در ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۴

2025-11-24T11:14:04Z

Zamani در ‏۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۱

2025-08-06T07:41:17Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-21T11:04:43Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: ویرایش

2021-08-07T10:05:55Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۱۲ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۱۳

2019-11-12T12:13:46Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۶ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۰۱

2014-05-26T08:01:43Z

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} خراج به معنی باج و آنچه را كه پادشاه و حاكم از رعايا گيرند. ...' ایجاد کرد

2014-05-26T07:20:27Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} خراج به معنی باج و آنچه را كه پادشاه و حاكم از رعايا گيرند. ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
خراج به معنی باج و آنچه را كه پادشاه و حاكم از رعايا گيرند.

== خراج در قرآن ==

ام تسئلهم خرجا فخراج ربك خير و هو خير الرازقين <ref> مؤمنون: 72 </ref> . خراج در اينجا بمعنى اجر و ثواب است كه آن درآمد عبد از بندگى است .

== فرق خراج و باج ==

گفته اند: خراج آن چيزى است كه در حاصل مزروعات گيرند و باج آن چيزى كه جهت حق صيانت و حفاظت از سوداگران گيرند.<ref> ناظم الاطباء </ref>مالياتى كه بر اراضى وضع شود. <ref> منجد </ref>

== موارد خراج ==

خراج بر زمينهاى خراجى (اراضى خراجيه) وضع ميشود، و آنها زمينهائى ميباشد كه صاحبان كافر آنها با مسلمانان بر اين صلح كرده باشند كه زمين به ملك آنها باقى باشد و هر ساله مبلغى به حاكم اسلامى بپردازند، و يا بر اين مبنى كه زمين از آن مسلمانان باشد و صاحبان قبلى، هر ساله مبلغى در ازاء بقائشان در آن زمين بمسلمانان بپردازند.

و يا زمينى كه مسلمانان به زور و قدرت از كفار گرفته و به زور بر آن سرزمين تسلط يافته باشند.

نوع سوم زمين خراجى زمينى است كه اهل آن (صاحبان پيشين كافر) از آن زمين جلاء وطن كرده و از آنجا هجرت نموده باشند.

خراج، گاه به مقاسمه باشد و آن جزء معينى است از محصول، مانند ربع يا ثلث، كه امام قرار ميدهد بر متصرفين در آن زمين.

و گاه خراج موظف باشد، و آن مقدار معينى از نقد و طعام است.

در خبر است كه پيغمبر (ص) در مورد خراج خيبر چنين مقرر فرمود كه زمين آنجا در برابر سهمى از درآمد آن در اختيار اهالى آنجا باشد.

از اميرالمؤمنين (ع) روايت شده كه فرمود: «اهل ذمه (كفار كتابى) اگر زمين در اختيار داشته باشند علاوه بر جزيه كه به شمار نفراتشان است و بمردان آزاد بالغ اختصاص دارد خراج نيز بايد بپردازند و خراج مربوط بزمين است خواه مالك آن مرد باشد يا زن، بالغ يا نابالغ، حتى اگر اسلام اختيار كنند جزيه از آنها ساقط ميشود ولى خراج همچنان بحال خود باقى است». <ref> مستدرك، جهاد، باب 56 </ref>

مصعب بن يزيد انصارى گويد: اميرالمؤمنين على (ع) مرا به دريافت خراج چهار روستا: مدائن بهقيا ذات و نهر شير و نهر جوير و نهر ملك بگماشت و دستور فرمود كه از هر جريب (شصت ذراع در شصت ذراع) زمين كشت انبوه يك درهم و نيم و هر جريب كشت متوسط يك درهم و هر جريب نازك (كم محصول) دو ثلث درهم و بر هر جريب باغ انگور يا باغ درخت خرما يا مخلوط از انگور و خرما ده درهم بستانم و بابت نخلهاى تك تكى كه از روستا جدا ميباشند چيزى نگيرم تا راهگذاران از آنها استفاده كنند، و فرمود: از خوانين و دهبانانى كه بر اسبهاى نر سوار ميشوند و انگشتر طلا بدست ميكنند هر يك چهل و هشت درهم و طبقه متوسط و كسبه بازار هر يك بيست و چهار درهم و طبقه ضعيف هر يك دوازده درهم بستانم، و جمع درآمد يكسال دوازده ميليون درهم شد كه به حضرت تسليم نمودم. <ref> وسائل:11/115 </ref>

در عهدنامه اميرالمؤمنين (ع) به مالك اشتر در اين باره چنين آمده: اى مالك! بايد توجه تو به آبادانى زمينـ ( ـى كه خراج بر آن وضع شده) بيش از توجهت به ستاندن خراج باشد زيرا خراج آنگهى بدست آيد كه زمين (كشت) آباد باشد و كسى كه خراج را بدون آبادانى زمين بخواهد كشور را به ويرانى و بندگان را به تباهى كشيده و آن حكومت جز مدتى كوتاه پايدار نماند، پس اگر خراج دهندگان از سنگينى (ماليات) يا آفت محصول يا قطع شدن بهره آب يا از نيامدن باران و شبنم يا از خرابى زمين بر اثر پوشيده شدن آن بزير آب يا از بى آبى شكايت كردند به ايشان تخفيف بده بدان مقدار كه اميدوار گردى كارشان سامان يافته است.

و بايد سبك ساختن سنگينى بار ايشان بر تو گران نيايد زيرا تخفيفى كه به آنها ميدهى اندوخته اى است كه به آبادانى كشور و آرايش حكومتت به تو باز ميگردانند بعلاوه اينكه خوشبينى و ستايش آنها را بخود جلب نموده اى، و ديگر اينكه تو خود خرسندى كه عدل و داد را در ميان آنان گسترده و لذا در برابر رفاه و آسايشى كه به آنها داده اى آسوده خاطرى كه اگر حادثه ناگوارى براى كشورت رخ دهد آنان نيروى ذخيره تو باشند و با طيب خاطر و خوشدلى ترا در آن امر مهم بكار آيند كه آنان به عدل تو خو كرده و به مهربانيت به تو مهر ميورزند، زيرا بكشور آباد آنچه بار كنى توان كشش آنرا دارد، و (اين را بدانكه) زمين آنگاه ويران گردد كه كاركنان در آن زمين تهى دست شوند، و آنان در آن هنگام تهيدست گردند كه حكمرانان (بجاى اينكه به آبادانى زمين بپردازند) به گرد آوردن ماليات بپردازند و به دوام حكومتشان بدگمان بوند و از روزگار پند نگيرند.

از امام صادق (ع) راجع بخراج و جزيه اهل ذمه سؤال شد كه آن بهاى مشروب و گوشت خوك و مردار ميباشد آيا بر امام حلالست كه بگيرد؟ و براى مسلمانان استفاده از آنها جايز است؟ فرمود: «آن بر امام و مسلمانان حلالست و بر خود ذميان حرام، گناهش بگردن آنها است». <ref> وسائل:11/118 </ref>

==پانویس ==
<references />

== منبع ==
*سید مصطفی حسینی دشتی، فرهنگ معارف و معاریف.

[[رده:احکام اقتصادی]]
[[رده:واژگان قرآنی]]
[[رده:ادیان و فرق]]

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==خراج در قرآن==
-واژه «خراج» فقط یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] در آیه {{متن قرآن|«أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ»}}<ref>[[آیه 72 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون،آیه ۷۲.]]</ref>؛ به کار رفته و به معنای عام لغوی خود، یعنی اعطای مال و پاداش (درآمد عبد از بندگى) [[تفسیر قرآن|تفسیر]] شده است. البته واژه «خَرْجاً» نیز در این آیه و آیه {{متن قرآن|«قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰ أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا»}}<ref>[[آیه 94 سوره کهف|سوره کهف،آیه ۹۴.]]</ref>؛ آمده است که آن را «خراجا» هم قرائت کرده‌اند.
+واژه «خراج» فقط یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] در آیه «{{متن قرآن|أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ»}}<ref>[[آیه 72 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۷۲.]]</ref>؛ به کار رفته و به معنای عام لغوی خود، یعنی اعطای مال و پاداش (درآمد عبد از بندگى) [[تفسیر قرآن|تفسیر]] شده است. البته واژه «خَرْجاً» نیز در این آیه و آیه «{{متن قرآن|قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰ أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا»}}<ref>[[آیه 94 سوره کهف|سوره کهف، آیه ۹۴.]]</ref>؛ آمده است که آن را «خراجا» هم قرائت کرده‌اند.
 ==فرق خراج و باج==

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==خراج در قرآن==
-واژه «خراج» فقط یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] در آیه {{متن قرآن|«أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّک خَیرٌ وَهُوَ خَیرُ الرَّازِقِینَ»}}<ref>[[سوره مؤمنون]]: ۷۲.</ref> به کار رفته و به معنای عام لغوی خود، یعنی اعطای مال و پاداش (درآمد عبد از بندگى) [[تفسیر قرآن|تفسیر]] شده است. البته واژه «خَرْجاً» نیز در این آیه و آیه {{متن قرآن|«قَالُوا یا ذَا الْقَرْنَینِ إِنَّ یأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَک خَرْجًا عَلَىٰ أَنْ تَجْعَلَ بَینَنَا وَبَینَهُمْ سَدًّا»}}<ref>[[سوره کهف]]: ۹۴.</ref> آمده است که آن را «خراجا» هم قرائت کرده‌اند.
+واژه «خراج» فقط یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] در آیه {{متن قرآن|«أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ»}}<ref>[[آیه 72 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون،آیه ۷۲.]]</ref>؛ به کار رفته و به معنای عام لغوی خود، یعنی اعطای مال و پاداش (درآمد عبد از بندگى) [[تفسیر قرآن|تفسیر]] شده است. البته واژه «خَرْجاً» نیز در این آیه و آیه {{متن قرآن|«قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰ أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا»}}<ref>[[آیه 94 سوره کهف|سوره کهف،آیه ۹۴.]]</ref>؛ آمده است که آن را «خراجا» هم قرائت کرده‌اند.
 ==فرق خراج و باج==

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 *سید مصطفی حسینی دشتی، [[فرهنگ معارف و معاریف (کتاب)|فرهنگ معارف و معاریف]].
-*آیت الله مکارم شیرازی، [[پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام (کتاب)|پیام امام امیرالمؤمنین(ع)]]، جلد ۱۰.
+*آیت الله مکارم شیرازی، [[پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام (کتاب)|پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام]]، جلد ۱۰.
 *ویکی فقه.
 {{قرآن}}
 [[رده:احکام اقتصادی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۱
سطر ۳۴:		سطر ۳۴:
	[[رده:احکام اقتصادی]]		[[رده:احکام اقتصادی]]
	[[رده:واژگان قرآنی]]		[[رده:واژگان قرآنی]]
−	~~[[رده:ادیان و فرق]]~~

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 *آیت الله مکارم شیرازی، [[پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام (کتاب)|پیام امام امیرالمؤمنین(ع)]]، جلد ۱۰.
 *ویکی فقه.
+{{قرآن}}
 [[رده:احکام اقتصادی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:ادیان و فرق]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 خراج به معنی باج و آنچه را كه پادشاه و حاكم از رعايا گيرند.
-== خراج در قرآن ==
+==خراج در قرآن==
-ام تسئلهم خرجا فخراج ربك خير و هو خير الرازقين <ref> مؤمنون: 72 </ref> . خراج در اينجا بمعنى اجر و ثواب است كه آن درآمد عبد از بندگى است .
+{{متن قرآن|«ام تسئلهم خرجا فخراج ربك خير و هو خير الرازقين»}}.<ref>[[سوره مؤمنون]]: 72.</ref> خراج در اينجا به معنى اجر و ثواب است كه آن درآمد عبد از بندگى است.
-== فرق خراج و باج ==
+==فرق خراج و باج==
-گفته اند: خراج آن چيزى است كه در حاصل مزروعات گيرند و باج آن چيزى كه جهت حق صيانت و حفاظت از سوداگران گيرند.<ref>  ناظم الاطباء </ref>مالياتى كه بر اراضى وضع شود. <ref> منجد </ref>
+گفته اند: خراج آن چيزى است كه در حاصل مزروعات گيرند و باج آن چيزى كه جهت حق صيانت و حفاظت از سوداگران گيرند.<ref>ناظم الاطباء.</ref> مالياتى كه بر اراضى وضع شود.<ref>منجد.</ref>
-== موارد خراج ==
+==موارد خراج==
-خراج بر زمينهاى خراجى (اراضى خراجيه) وضع ميشود، و آنها زمينهائى ميباشد كه صاحبان كافر آنها با مسلمانان بر اين صلح كرده باشند كه زمين به ملك آنها باقى باشد و هر ساله مبلغى به حاكم اسلامى بپردازند، و يا بر اين مبنى كه زمين از آن مسلمانان باشد و صاحبان قبلى، هر ساله مبلغى در ازاء بقائشان در آن زمين بمسلمانان بپردازند.
+خراج بر زمين هاى خراجى (اراضى خراجيه) وضع ميشود و آنها زمين هائى مي باشد كه صاحبان كافر آنها با مسلمانان بر اين صلح كرده باشند كه زمين به ملك آنها باقى باشد و هر ساله مبلغى به حاكم اسلامى بپردازند و يا بر اين مبنى كه زمين از آن مسلمانان باشد و صاحبان قبلى، هر ساله مبلغى در ازاء بقائشان در آن زمين به مسلمانان بپردازند.
-و يا زمينى كه مسلمانان به زور و قدرت از كفار گرفته و به زور بر آن سرزمين تسلط يافته باشند.
+و يا زمينى كه مسلمانان به زور و قدرت از كفار گرفته و به زور بر آن سرزمين تسلط يافته باشند. نوع سوم زمين خراجى زمينى است كه اهل آن (صاحبان پيشين كافر) از آن زمين جلاء وطن كرده و از آنجا هجرت نموده باشند.
-نوع سوم زمين خراجى زمينى است كه اهل آن (صاحبان پيشين كافر) از آن زمين جلاء وطن كرده و از آنجا هجرت نموده باشند.
+خراج، گاه به مقاسمه باشد و آن جزء معينى است از محصول مانند ربع يا ثلث كه امام قرار ميدهد بر متصرفين در آن زمين و گاه خراج موظف باشد و آن مقدار معينى از نقد و طعام است.
-خراج، گاه به مقاسمه باشد و آن جزء معينى است از محصول، مانند ربع يا ثلث، كه امام قرار ميدهد بر متصرفين در آن زمين.
+در خبر است كه پيغمبر صلی الله علیه و آله در مورد خراج خيبر چنين مقرر فرمود كه زمين آنجا در برابر سهمى از درآمد آن در اختيار اهالى آنجا باشد.
-و گاه خراج موظف باشد، و آن مقدار معينى از نقد و طعام است.
+از اميرالمؤمنين علیه السلام روايت شده كه فرمود: «اهل ذمه (كفار كتابى) اگر زمين در اختيار داشته باشند علاوه بر جزيه كه به شمار نفراتشان است و به مردان آزاد بالغ اختصاص دارد خراج نيز بايد بپردازند و خراج مربوط به زمين است خواه مالك آن مرد باشد يا زن، بالغ يا نابالغ حتى اگر اسلام اختيار كنند جزيه از آنها ساقط ميشود ولى خراج همچنان بحال خود باقى است».<ref>مستدرك، جهاد، باب 56.</ref>
-در خبر است كه پيغمبر (ص) در مورد خراج خيبر چنين مقرر فرمود كه زمين آنجا در برابر سهمى از درآمد آن در اختيار اهالى آنجا باشد.
+مصعب بن يزيد انصارى گويد: اميرالمؤمنين على علیه السلام مرا به دريافت خراج چهار روستا: مدائن بهقيا ذات و نهر شير و نهر جوير و نهر ملك بگماشت و دستور فرمود كه از هر جريب (شصت ذراع در شصت ذراع) زمين كشت انبوه يك درهم و نيم و هر جريب كشت متوسط يك درهم و هر جريب نازك (كم محصول) دو ثلث درهم و بر هر جريب باغ انگور يا باغ درخت خرما يا مخلوط از انگور و خرما ده درهم بستانم و بابت نخلهاى تك تكى كه از روستا جدا مي باشند چيزى نگيرم تا راهگذاران از آنها استفاده كنند و فرمود: از خوانين و دهبانانى كه بر اسبهاى نر سوار ميشوند و انگشتر طلا بدست مي كنند هر يك چهل و هشت درهم و طبقه متوسط و كسبه بازار هر يك بيست و چهار درهم و طبقه ضعيف هر يك دوازده درهم بستانم و جمع درآمد يكسال دوازده ميليون درهم شد كه به حضرت تسليم نمودم.<ref>وسائل: 11/115.</ref>
-از اميرالمؤمنين (ع) روايت شده كه فرمود: «اهل ذمه (كفار كتابى) اگر زمين در اختيار داشته باشند علاوه بر جزيه كه به شمار نفراتشان است و بمردان آزاد بالغ اختصاص دارد خراج نيز بايد بپردازند و خراج مربوط بزمين است خواه مالك آن مرد باشد يا زن، بالغ يا نابالغ، حتى اگر اسلام اختيار كنند جزيه از آنها ساقط ميشود ولى خراج همچنان بحال خود باقى است». <ref> مستدرك، جهاد، باب 56 </ref>
+در عهدنامه اميرالمؤمنين علیه السلام به مالك اشتر در اين باره چنين آمده: اى مالك! بايد توجه تو به آبادانى زمين ـ(ـ ى كه خراج بر آن وضع شده) بيش از توجهت به ستاندن خراج باشد زيرا خراج آنگهى بدست آيد كه زمين (كشت) آباد باشد و كسى كه خراج را بدون آبادانى زمين بخواهد كشور را به ويرانى و بندگان را به تباهى كشيده و آن حكومت جز مدتى كوتاه پايدار نماند، پس اگر خراج دهندگان از سنگينى (ماليات) يا آفت محصول يا قطع شدن بهره آب يا از نيامدن باران و شبنم يا از خرابى زمين بر اثر پوشيده شدن آن بزير آب يا از بى آبى شكايت كردند به ايشان تخفيف بده بدان مقدار كه اميدوار گردى كارشان سامان يافته است.
-مصعب بن يزيد انصارى گويد: اميرالمؤمنين على (ع) مرا به دريافت خراج چهار روستا: مدائن بهقيا ذات و نهر شير و نهر جوير و نهر ملك بگماشت و دستور فرمود كه از هر جريب (شصت ذراع در شصت ذراع) زمين كشت انبوه يك درهم و نيم و هر جريب كشت متوسط يك درهم و هر جريب نازك (كم محصول) دو ثلث درهم و بر هر جريب باغ انگور يا باغ درخت خرما يا مخلوط از انگور و خرما ده درهم بستانم و بابت نخلهاى تك تكى كه از روستا جدا ميباشند چيزى نگيرم تا راهگذاران از آنها استفاده كنند، و فرمود: از خوانين و دهبانانى كه بر اسبهاى نر سوار ميشوند و انگشتر طلا بدست ميكنند هر يك چهل و هشت درهم و طبقه متوسط و كسبه بازار هر يك بيست و چهار درهم و طبقه ضعيف هر يك دوازده درهم بستانم، و جمع درآمد يكسال دوازده ميليون درهم شد كه به حضرت تسليم نمودم. <ref> وسائل:11/115 </ref>
+و بايد سبك ساختن سنگينى بار ايشان بر تو گران نيايد زيرا تخفيفى كه به آنها ميدهى اندوخته اى است كه به آبادانى كشور و آرايش حكومتت به تو بازمي گردانند به علاوه اين كه خوشبينى و ستايش آنها را بخود جلب نموده اى و ديگر اين كه تو خود خرسندى كه عدل و داد را در ميان آنان گسترده ولذا در برابر رفاه و آسايشى كه به آنها داده اى آسوده خاطرى كه اگر حادثه ناگوارى براى كشورت رخ دهد آنان نيروى ذخيره تو باشند و با طيب خاطر و خوشدلى تو را در آن امر مهم بكار آيند كه آنان به عدل تو خو كرده و به مهربانيت به تو مهر مي ورزند، زيرا به كشور آباد آنچه بار كنى توان كشش آن را دارد و (اين را بدانكه) زمين آنگاه ويران گردد كه كاركنان در آن زمين تهى دست شوند و آنان در آن هنگام تهيدست گردند كه حكمرانان (بجاى اين كه به آبادانى زمين بپردازند) به گرد آوردن ماليات بپردازند و به دوام حكومتشان بدگمان بودند و از روزگار پند نگيرند.
-در عهدنامه اميرالمؤمنين (ع) به مالك اشتر در اين باره چنين آمده: اى مالك! بايد توجه تو به آبادانى زمينـ ( ـى كه خراج بر آن وضع شده) بيش از توجهت به ستاندن خراج باشد زيرا خراج آنگهى بدست آيد كه زمين (كشت) آباد باشد و كسى كه خراج را بدون آبادانى زمين بخواهد كشور را به ويرانى و بندگان را به تباهى كشيده و آن حكومت جز مدتى كوتاه پايدار نماند، پس اگر خراج دهندگان از سنگينى (ماليات) يا آفت محصول يا قطع شدن بهره آب يا از نيامدن باران و شبنم يا از خرابى زمين بر اثر پوشيده شدن آن بزير آب يا از بى آبى شكايت كردند به ايشان تخفيف بده بدان مقدار كه اميدوار گردى كارشان سامان يافته است.
+از [[امام صادق]] علیه السلام راجع بخراج و جزيه اهل ذمه سؤال شد كه آن بهاى مشروب و گوشت خوك و مردار مي باشد آيا بر امام حلالست كه بگيرد؟ و براى مسلمانان استفاده از آنها جايز است؟ فرمود: «آن بر امام و مسلمانان حلالست و بر خود ذميان حرام، گناهش بگردن آنها است».<ref>وسائل: 11/118.</ref>
-و بايد سبك ساختن سنگينى بار ايشان بر تو گران نيايد زيرا تخفيفى كه به آنها ميدهى اندوخته اى است كه به آبادانى كشور و آرايش حكومتت به تو باز ميگردانند بعلاوه اينكه خوشبينى و ستايش آنها را بخود جلب نموده اى، و ديگر اينكه تو خود خرسندى كه عدل و داد را در ميان آنان گسترده و لذا در برابر رفاه و آسايشى كه به آنها داده اى آسوده خاطرى كه اگر حادثه ناگوارى براى كشورت رخ دهد آنان نيروى ذخيره تو باشند و با طيب خاطر و خوشدلى ترا در آن امر مهم بكار آيند كه آنان به عدل تو خو كرده و به مهربانيت به تو مهر ميورزند، زيرا بكشور آباد آنچه بار كنى توان كشش آنرا دارد، و (اين را بدانكه) زمين آنگاه ويران گردد كه كاركنان در آن زمين تهى دست شوند، و آنان در آن هنگام تهيدست گردند كه حكمرانان (بجاى اينكه به آبادانى زمين بپردازند) به گرد آوردن ماليات بپردازند و به دوام حكومتشان بدگمان بوند و از روزگار پند نگيرند.
+==پانویس==
-از امام صادق (ع) راجع بخراج و جزيه اهل ذمه سؤال شد كه آن بهاى مشروب و گوشت خوك و مردار ميباشد آيا بر امام حلالست كه بگيرد؟ و براى مسلمانان استفاده از آنها جايز است؟ فرمود: «آن بر امام و مسلمانان حلالست و بر خود ذميان حرام، گناهش بگردن آنها است». <ref> وسائل:11/118 </ref>
+==منابع==
 * سید مصطفی حسینی دشتی، فرهنگ معارف و معاریف.
 [[رده:احکام اقتصادی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:ادیان و فرق]]