حکیم بن طفیل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:42Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: حکیم بن طفیل

2026-11-10T13:05:37Z

ایجاد مقالهٔ تازه: حکیم بن طفیل

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = حکیم بن طفیل، طایی سپس سنبسی
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه =
|وفات = ۶۶ق
|مدفن = [[کوفه]]
|آثار =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = از حاضران در [[واقعه کربلا]] و از کسانی که به [[عباس بن علی]] و [[امام حسین علیه السلام]] آسیب رساندند؛ کشته‌شده به دستور [[مختار ثقفی]]
}}

'''حکیم بن طفیل'''، با نسبت «طایی سنبسی» (درگذشت ۶۶ق)، از کسانی بود که در [[واقعه کربلا]] در سپاه کوفه حاضر بودند و در منابع، به آسیب رساندن به [[عباس بن علی]] و [[امام حسین علیه السلام]] متهم شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> بر پایهٔ گزارش بلاذری، او لباس عباس بن علی (ع) را غارت کرد و به حسین (ع) تیر انداخت.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> پس از تسلط [[مختار ثقفی]] بر [[کوفه]]، مختار، عبدالله بن کامل را برای دستگیری او فرستاد و او را در سال ۶۶ق کشتند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲.</ref> منابع کهن، ماجرای دستگیری و کشته شدن او را با جزئیات و با اشاره به شفاعت عدی بن حاتم آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref>

== نام و نسب ==
[[تاریخ الطبری|طبری]] او را «حکیم بن طفیل الطائی السنبسی» می‌خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> بلاذری نیز همین نام را با نسبت «طایی» آورده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> نسبت «طایی» او را به قبیلهٔ طی و «سنبسی» به سنبس پیوند می‌دهد. از تولد، خانواده و دیگر جزئیات زندگی او در منابع کهن خبری نیامده است.

== در واقعه کربلا ==
در مقاتل و منابع تاریخی، از او به عنوان یکی از کسانی یاد شده که در روز [[عاشورا]] به اهل بیت (علیهم‌السلام) آسیب رساندند. بر پایهٔ گزارش مقتل ابومخنف، او بر دست راست عباس بن علی (ع) زد و آن را برید: «فَضَرَبَهُ حَکِیمُ بْنُ طُفَیْلٍ الطَّائِیُّ السَّنْبَسِیُّ عَلَی یَمِینِهِ فَبَرَاهَا»؛ حکیم بن طفیل طایی سنبسی بر دست راست او زد و آن را برید.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref>

بلاذری می‌افزاید که او پس از کشته شدن عباس (ع)، لباس او را از تنش غارت کرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> به گزارش او، حکیم بن طفیل به حسین (ع) نیز تیر انداخت و از این کار شادمان بود و می‌گفت: «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرْبَالِهِ وَ مَا ضَرَّهُ»؛ تیر من به جامهٔ او چسبید و او را زیانی نرساند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> طبری همین سخن را با تعبیر «بِسَرَاوِیلِهِ» (به شلوارش) آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> این جمله در منابع، سخنی تمسخرآمیز از او در برابر امام (ع) نقل شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>

== دستگیری ==
پس از پیروزی [[قیام مختار]] و چیرگی مختار بر کوفه، عبدالله بن کامل را به سوی حکیم بن طفیل فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> ابن کامل او را دستگیر کرد و بازآورد. خانوادهٔ او به عدی بن حاتم، از بزرگان کوفه، پناه بردند و عدی در راه نزد ابن کامل شفاعت کرد. ابن کامل پاسخ داد که اختیار این کار با مختار است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>

شیعیان کوفه از آن بیم داشتند که مختار شفاعت عدی را بپذیرد. از این رو از ابن کامل خواستند او را بکشد و او نیز اجازه داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> به گزارش طبری، او را مکتوب به خانهٔ عنزیان بردند و گفتند: «سَلَبْتَ ابْنَ عَلِیٍّ ثِیَابَهُ، وَ اللهِ لَنَسْلُبَنَّ ثِیَابَکَ وَ أَنْتَ حَیٌّ تَنْظُرُ»؛ تو لباس پسر علی (ع) را غارت کردی؛ به خدا سوگند ما هم لباست را می‌کشیم و تو زنده‌ای و می‌بینی.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> سپس او را برهنه کردند و تیرباران نمودند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>

ابومخنف از کسی که پیکر او را دیده بود نقل می‌کند که حکیم از بسیاری تیر «چون خارپشت» شده بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> بلاذری نیز می‌نویسد مختار دستور داد او را برهنه کردند و با تیر زدند تا مرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref>

== واکنش مختار ==
چون مختار خبر کشته شدن او را شنید، بر شتاب ابن کامل خرده گرفت و گفت اگر او را نزد من می‌آوردند، شفاعت عدی را دربارهٔ او می‌پذیرفتم.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref> عدی بن حاتم نیز در حضور مختار با ابن کامل درگیر شد و او را بر شمرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۳.</ref> این گزارش نشان می‌دهد که کشتن حکیم، پیش از تصمیم نهایی مختار و به دست شیعیان کوفه انجام شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref>

== ارزیابی منابع ==
گزارش طبری و بلاذری در اصل ماجرا هم‌داستان است: حکیم بن طفیل در کربلا به عباس (ع) و حسین (ع) آسیب رساند و در کوفه به کیفر رسید.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> تفاوت آن دو در ضبط جملهٔ معروف او است؛ در چاپ‌های تاریخ الطبری این جمله به صورت «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرَ بِالِهِ» آمده که ظاهراً تحریف «بِسَرَاوِیلِهِ» است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> جزئیات مربوط به بریدن دست عباس (ع) نیز در مقتل ابومخنف آمده و در منابع متأخر تکرار شده است.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref> او در کتاب‌های رجالی شیعه مدخل مستقل ندارد.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[انساب الاشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
* ابومخنف، لوط بن یحیی؛ مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام)، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir).

{{قیام مختار}}

[[رده:عاملان واقعه کربلا]]
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
[[رده:قیام مختار]]

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 }}
-'''حکیم بن طفیل'''، با نسبت «طایی سنبسی» (درگذشت ۶۶ق)، از کسانی بود که در [[واقعه کربلا]] در سپاه کوفه حاضر بودند و در منابع، به آسیب رساندن به [[عباس بن علی]] و [[امام حسین علیه السلام]] متهم شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> بر پایهٔ گزارش بلاذری، او لباس عباس بن علی (ع) را غارت کرد و به حسین (ع) تیر انداخت.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> پس از تسلط [[مختار ثقفی]] بر [[کوفه]]، مختار، عبدالله بن کامل را برای دستگیری او فرستاد و او را در سال ۶۶ق کشتند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲.</ref> منابع کهن، ماجرای دستگیری و کشته شدن او را با جزئیات و با اشاره به شفاعت عدی بن حاتم آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref>
+'''حکیم بن طفیل'''، با نسبت «طایی سنبسی» (درگذشت ۶۶ق)، از کسانی بود که در [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] در سپاه کوفه حضور داشتند و در منابع، به آسیب رساندن به [[حضرت عباس علیه السلام|عباس بن علی]] و [[امام حسین علیه السلام]] متهم شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> بر پایهٔ گزارش بلاذری، او لباس عباس بن علی (ع) را غارت کرد و به حسین (ع) تیر انداخت.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> پس از تسلط [[مختار ثقفی]] بر [[کوفه]]، مختار، عبدالله بن کامل را برای دستگیری او فرستاد و او را در سال ۶۶ق کشتند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲.</ref> منابع کهن، ماجرای دستگیری و کشته شدن او را با جزئیات و با اشاره به شفاعت عدی بن حاتم آورده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref>
 == نام و نسب ==
-[[تاریخ الطبری|طبری]] او را «حکیم بن طفیل الطائی السنبسی» می‌خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> بلاذری نیز همین نام را با نسبت «طایی» آورده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> نسبت «طایی» او را به قبیلهٔ طی و «سنبسی» به سنبس پیوند می‌دهد. از تولد، خانواده و دیگر جزئیات زندگی او در منابع کهن خبری نیامده است.
+[[تاریخ طبری (کتاب)|طبری]] او را «حکیم بن طفیل الطائی السنبسی» می‌خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> بلاذری نیز همین نام را با نسبت «طایی» آورده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> نسبت «طایی» او را به قبیلهٔ طی و «سنبسی» به سنبس پیوند می‌دهد. از تولد، خانواده و دیگر جزئیات زندگی او در منابع کهن خبری نیامده است.
 == در واقعه کربلا ==
-در مقاتل و منابع تاریخی، از او به عنوان یکی از کسانی یاد شده که در روز [[عاشورا]] به اهل بیت (علیهم‌السلام) آسیب رساندند. بر پایهٔ گزارش مقتل ابومخنف، او بر دست راست عباس بن علی (ع) زد و آن را برید: «فَضَرَبَهُ حَکِیمُ بْنُ طُفَیْلٍ الطَّائِیُّ السَّنْبَسِیُّ عَلَی یَمِینِهِ فَبَرَاهَا»؛ حکیم بن طفیل طایی سنبسی بر دست راست او زد و آن را برید.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref>
+در مقاتل و منابع تاریخی، از او به عنوان یکی از کسانی یاد شده که در روز [[واقعه عاشورا|عاشورا]] به اهل بیت (علیهم‌السلام) آسیب رساندند. بر پایهٔ گزارش مقتل ابومخنف، او بر دست راست عباس بن علی (ع) زد و آن را برید: «فَضَرَبَهُ حَکِیمُ بْنُ طُفَیْلٍ الطَّائِیُّ السَّنْبَسِیُّ عَلَی یَمِینِهِ فَبَرَاهَا»؛ حکیم بن طفیل طایی سنبسی بر دست راست او زد و آن را برید.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref>
-بلاذری می‌افزاید که او پس از کشته شدن عباس (ع)، لباس او را از تنش غارت کرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> به گزارش او، حکیم بن طفیل به حسین (ع) نیز تیر انداخت و از این کار شادمان بود و می‌گفت: «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرْبَالِهِ وَ مَا ضَرَّهُ»؛ تیر من به جامهٔ او چسبید و او را زیانی نرساند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> طبری همین سخن را با تعبیر «بِسَرَاوِیلِهِ» (به شلوارش) آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> این جمله در منابع، سخنی تمسخرآمیز از او در برابر امام (ع) نقل شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
+بلاذری می‌افزاید که او پس از کشته شدن عباس (ع)، لباس او را از تنش غارت کرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> به گزارش او، حکیم بن طفیل به حسین (ع) نیز تیر انداخت و آن را با افتخار بازمی‌گفت: «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرْبَالِهِ وَ مَا ضَرَّهُ»؛ تیر من به جامهٔ او چسبید و او را زیانی نرساند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> طبری همین سخن را با تعبیر «بِسَرَاوِیلِهِ» (به شلوارش) آورده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> این جمله، تمسخری از سوی او دربارهٔ اثر تیرش بر امام (ع) است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
 == دستگیری ==
-پس از پیروزی [[قیام مختار]] و چیرگی مختار بر کوفه، عبدالله بن کامل را به سوی حکیم بن طفیل فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> ابن کامل او را دستگیر کرد و بازآورد. خانوادهٔ او به عدی بن حاتم، از بزرگان کوفه، پناه بردند و عدی در راه نزد ابن کامل شفاعت کرد. ابن کامل پاسخ داد که اختیار این کار با مختار است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
+پس از پیروزی [[قیام مختار]] و چیرگی مختار بر کوفه، او عبدالله بن کامل را به سوی حکیم بن طفیل فرستاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱.</ref> ابن کامل او را دستگیر کرد و بازآورد. خانوادهٔ او به عدی بن حاتم، از بزرگان کوفه، پناه بردند و عدی در راه نزد ابن کامل شفاعت کرد. ابن کامل پاسخ داد که اختیار این کار با مختار است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
-شیعیان کوفه از آن بیم داشتند که مختار شفاعت عدی را بپذیرد. از این رو از ابن کامل خواستند او را بکشد و او نیز اجازه داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> به گزارش طبری، او را مکتوب به خانهٔ عنزیان بردند و گفتند: «سَلَبْتَ ابْنَ عَلِیٍّ ثِیَابَهُ، وَ اللهِ لَنَسْلُبَنَّ ثِیَابَکَ وَ أَنْتَ حَیٌّ تَنْظُرُ»؛ تو لباس پسر علی (ع) را غارت کردی؛ به خدا سوگند ما هم لباست را می‌کشیم و تو زنده‌ای و می‌بینی.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> سپس او را برهنه کردند و تیرباران نمودند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
+شیعیان کوفه از آن بیم داشتند که مختار شفاعت عدی را بپذیرد. از این رو از ابن کامل خواستند او را بکشد و او نیز اجازه داد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> به گزارش طبری، او را در حالی که دست‌هایش بسته بود به خانهٔ عنزیان بردند و گفتند: «سَلَبْتَ ابْنَ عَلِیٍّ ثِیَابَهُ، وَ اللهِ لَنَسْلُبَنَّ ثِیَابَکَ وَ أَنْتَ حَیٌّ تَنْظُرُ»؛ تو لباس پسر علی (ع) را غارت کردی؛ به خدا سوگند ما هم لباست را می‌کشیم و تو زنده‌ای و می‌بینی.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> سپس او را برهنه کردند و تیرباران نمودند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref>
 ابومخنف از کسی که پیکر او را دیده بود نقل می‌کند که حکیم از بسیاری تیر «چون خارپشت» شده بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> بلاذری نیز می‌نویسد مختار دستور داد او را برهنه کردند و با تیر زدند تا مرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref>
 == واکنش مختار ==
-چون مختار خبر کشته شدن او را شنید، بر شتاب ابن کامل خرده گرفت و گفت اگر او را نزد من می‌آوردند، شفاعت عدی را دربارهٔ او می‌پذیرفتم.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref> عدی بن حاتم نیز در حضور مختار با ابن کامل درگیر شد و او را بر شمرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۳.</ref> این گزارش نشان می‌دهد که کشتن حکیم، پیش از تصمیم نهایی مختار و به دست شیعیان کوفه انجام شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref>
+چون مختار خبر کشته شدن او را شنید، بر شتاب ابن کامل خرده گرفت و گفت اگر او را نزد من می‌آوردند، شفاعت عدی را دربارهٔ او می‌پذیرفتم.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref> عدی بن حاتم نیز در حضور مختار با ابن کامل درگیر شد و او را سرزنش کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۳.</ref> این گزارش نشان می‌دهد که کشتن حکیم، پیش از تصمیم نهایی مختار و به دست شیعیان کوفه انجام شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲-۶۳.</ref>
 == ارزیابی منابع ==
-گزارش طبری و بلاذری در اصل ماجرا هم‌داستان است: حکیم بن طفیل در کربلا به عباس (ع) و حسین (ع) آسیب رساند و در کوفه به کیفر رسید.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> تفاوت آن دو در ضبط جملهٔ معروف او است؛ در چاپ‌های تاریخ الطبری این جمله به صورت «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرَ بِالِهِ» آمده که ظاهراً تحریف «بِسَرَاوِیلِهِ» است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> جزئیات مربوط به بریدن دست عباس (ع) نیز در مقتل ابومخنف آمده و در منابع متأخر تکرار شده است.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref> او در کتاب‌های رجالی شیعه مدخل مستقل ندارد.
+گزارش طبری و بلاذری در اصل ماجرا هم‌داستان است: حکیم بن طفیل در کربلا به عباس (ع) و حسین (ع) آسیب رساند و در کوفه به کیفر رسید.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۱-۶۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۷.</ref> تفاوت آن دو در ضبط جملهٔ معروف او است؛ در چاپ‌های تاریخ الطبری این جمله به صورت «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرَ بِالِهِ» آمده که ظاهراً تحریف «بِسَرَاوِیلِهِ» است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۲.</ref> جزئیات مربوط به بریدن دست عباس (ع) نیز در مقتل ابومخنف آمده و در منابع متأخر تکرار شده است.<ref>ابومخنف، مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام).</ref> دربارهٔ او جز در منابع تاریخی و مقاتل، آگاهی مستقلی در دست نیست.
 == پانویس ==
@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 == منابع ==
 * طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
-* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[انساب الاشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
+* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''[[أنساب الأشراف (کتاب)|أنساب الأشراف]]''، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
 * ابومخنف، لوط بن یحیی؛ مقتل الحسین، بخش شهادت عباس بن علی (علیه‌السلام)، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir).