حلم - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۱

2026-03-31T11:11:10Z

نمایش تغییرات

Mohammadi: /* جای حلم و جای غضب */

2025-04-20T17:38:56Z

‏جای حلم و جای غضب

Mohammadi: /* منابع */

2025-04-20T17:15:02Z

‏منابع

Mohammadi: /* آثار حلم و خویشتندارى */

2025-04-20T17:13:43Z

‏آثار حلم و خویشتندارى

Mohammadi: /* حلم در گفتار و رفتار معصومان */

2025-04-19T16:01:41Z

‏حلم در گفتار و رفتار معصومان

Mohammadi: /* حلم در قرآن */

2025-04-18T18:03:16Z

‏حلم در قرآن

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-18T13:13:55Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: ویرایش

2022-02-24T07:47:55Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۱۰

2020-02-13T06:10:39Z

Aghajani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۰۵

2020-02-13T06:05:07Z

@@ سطر ۷۱: / سطر ۷۱: @@
 == جای حلم و جای غضب ==
-یکی از سوالاتی که در مورد حلم مطرح می شود این است که در موارد متعددى از [[قرآن]] و [[حدیث|روایات]]، سفارش به مقابله به مثل شده تا موجب جلوگیرى از گستاخى نااهلان گردد، از جمله قرآن مى فرماید: {{متن قرآن|«فمن اعتدى علیکم فاعتدوا علیه بمثل مااعتدى علیکم»}}؛ کسى که بر شما تجاوز کرد، شما نیز نسبت  به او مقابله به مثل کنید. با وجود چنین دستوراتی آیا جایی برای حلم باقی می ماند؟
+یکی از سوالاتی که در مورد حلم مطرح می شود این است که در موارد متعددى از [[قرآن]] و [[حدیث|روایات]]، سفارش به مقابله به مثل شده تا موجب جلوگیرى از گستاخى نااهلان گردد، از جمله قرآن مى فرماید: {{متن قرآن|«... فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 194 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۹۴.]]</ref>؛ کسى که بر شما تجاوز کرد، شما نیز نسبت  به او مقابله به مثل کنید. با وجود چنین دستوراتی آیا جایی برای حلم باقی می ماند؟
 جواب این سوال آن است که سفارش به حلم مربوط به برخورد با دوستان است و به ما دستور داده‌ اند [[غضب]] را در صحنه‌ هاى درون مرزى بر علیه دوستانتان بکار نبرید و اگر در داخل منزل یا محل کار، عصبانى شدید، این غضب را اعمال نکنید؛ اما در رابطه با دشمنان [[دین|دین]] دستور به دفاع و مقابله داده شده است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۵
سطر ۷۶:		سطر ۷۶:

	با این توضیح باید توجه نمود که گاهى حلم و کظم غیظ نابجا و منفى است، چرا که موجب گستاخى جنایتکار و یا پى آمدهاى شوم دیگر مى شود. مانند حلم و فروبردن خشم در برابر مجرمان حرفه اى، [[نفاق\|منافقین]] یا ملحدى که در صدد ضربه زدن و افساد هستند.		با این توضیح باید توجه نمود که گاهى حلم و کظم غیظ نابجا و منفى است، چرا که موجب گستاخى جنایتکار و یا پى آمدهاى شوم دیگر مى شود. مانند حلم و فروبردن خشم در برابر مجرمان حرفه اى، [[نفاق\|منافقین]] یا ملحدى که در صدد ضربه زدن و افساد هستند.
		+
		+	==پانویس==
		+	<references />

	== منابع ==		== منابع ==

@@ سطر ۶۰: / سطر ۶۰: @@
 == آثار حلم و خویشتندارى ==
-یکى از برکات و آثار حلم، [[عفو]] و بخشش است. خصلت عفو از خصال  جوانمردان است و موجب استحکام روابط و دوستى ها و مهر و محبت  خواهد شد. انسانى که داراى حلم نیست، اهل بخشیدن و گذشت نخواهد بود. همان گونه که حلم خداوند متعال موجب عفو و بخشندگى او است. [[امام علی علیه السلام|امیرمومنان على]] علیه‌السلام در آغاز یکى از خطبه‌هایش  مى فرماید: «الحمدلله... الذى عَظُم حلمُه فَعَفا؛ حمد و سپاس  خداوندى را که عظمت  حلم او موجب عفو و بخشش او است». ([[نهج البلاغة|نهج البلاغه]]، خطبه ۱۹۱)
+یکى از برکات و آثار حلم، [[عفو]] و بخشش است. خصلت عفو از خصال  جوانمردان است و موجب استحکام روابط و دوستى ها و مهر و محبت  خواهد شد. انسانى که داراى حلم نیست، اهل بخشیدن و گذشت نخواهد بود. همان گونه که حلم خداوند متعال موجب عفو و بخشندگى او است. [[امام علی علیه السلام|امیرمومنان على]] علیه‌السلام در آغاز یکى از خطبه‌هایش  مى فرماید: {{متن حدیث|«الحمدلله... الذى عَظُم حلمُه فَعَفا»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/15836/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-191-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF نهج البلاغه، خطبه ۱۹۱.]</ref>؛ حمد و سپاس  خداوندى را که عظمت  حلم او موجب عفو و بخشش او است.
-از آثار دیگر حلم این که، موجب افزایش یار و دوست مى گردد؛ حضرت  على علیه‌السلام مى فرماید: «و بالحلم عن السفیه تکثر الانصار؛ و حلم‌ورزى در برابر سفیهان، بر یاران انسان مى افزاید». و بر همین اساس مى فرماید: «الحلم عشیرة؛ حلم براى انسان  مانند عشیره و طایفه (حامى نیکى) خواهد بود». (نهج البلاغه، حکمت ۴۱۸)
+از آثار دیگر حلم این که، موجب افزایش یار و دوست مى گردد؛ حضرت  على علیه‌السلام مى فرماید: {{متن حدیث|«... وَ بِالْحِلْمِ عَنِ السَّفِيهِ تَكْثُرُ الْأَنْصَارُ عَلَيْهِ»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/18002/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-224-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C همان، حکمت ۲۲۴.]</ref>؛ و حلم‌ورزى در برابر سفیهان، بر یاران انسان مى افزاید. و بر همین اساس مى فرماید: {{متن حدیث|«الْحِلْمُ عَشِيرَةٌ»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/18969/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-418-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%AB%D9%85%D8%B1%DB%80-%D8%AD%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C همان، حکمت ۴۱۸.]</ref>؛ حلم براى انسان  مانند عشیره و طایفه (حامى نیکى) خواهد بود.
-امیرمومنان على علیه‌السلام مى فرماید: «الحلم والأناة توأمان یُنتجُهما علوُّ الهمة؛ حلم و آرامش (در برابر حوادث تلخ) فرزندان دو قلویى هستند که از همت بلند متولد مى شوند» (نهج البلاغه، حکمت ۴۶۰)؛ و در عبارت دیگر فرمود: «الحلم غطاءٌ ساتِر؛ حلم پرده اى پوشنده است». (نهج البلاغه، حکمت ۴۲۴)
+امیرمومنان على علیه‌السلام مى فرماید: {{متن حدیث|«الْحِلْمُ وَ الْأَنَاةُ تَوْأَمَانِ، يُنْتِجُهُمَا عُلُوُّ الْهِمَّة»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/19110/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-460-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%AD%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%8C-%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%DB%80-%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C همان، حکمت ۴۶۰.]</ref>؛ حلم و آرامش (در برابر حوادث تلخ) فرزندان دو قلویى هستند که از همت بلند متولد مى شوند؛ و در عبارت دیگر فرمود: {{متن حدیث|«الْحِلْمُ غِطَاءٌ سَاتِرٌ ...»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/18989/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-424-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B9%D9%82%D9%84-%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 همان، حکمت ۴۲۴.]</ref>؛ حلم پرده اى پوشنده است.
-نتیجه دیگر حلم آن است که موجب [[عزت]] و سرافرازى مى شود، همان  گونه که حضرت على علیه‌السلام فرمود: «ولا عزَّ کالحلم؛ هیچ  عزتى چون حلم نیست  یعنى حلم و خویشتندارى مایه عزت و سربلندى  در پیشگاه خدا و مردم مى گردد».
+نتیجه دیگر حلم آن است که موجب [[عزت]] و سرافرازى مى شود، همان  گونه که حضرت على علیه‌السلام فرمود: {{متن حدیث|«...وَ لَا عِزَّ كَالْحِلْمِ...»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/17139/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-113-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%89-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%89 همان، حکمت ۱۱۳.]</ref>؛ هیچ  عزتى چون حلم نیست  یعنى حلم و خویشتندارى مایه عزت و سربلندى  در پیشگاه خدا و مردم مى گردد.
-نیز از آثار و برکات حلم آن است که موجب تقصیر و کوتاهى در کارها نشده و باعث زندگى پسندیده و گوارا در نزد مردم  مى شود؛ امام على علیه‌السلام فرمود: «و من حلم لم یفرط فى امره، و عاش فى الناس حمیدا؛ کسى که حلم ورزد در کار خود تفریط و کوتاهى نمى کند و در میان مردم به طرز پسندیده زندگى  خواهد کرد».
+نیز از آثار و برکات حلم آن است که موجب تقصیر و کوتاهى در کارها نشده و باعث زندگى پسندیده و گوارا در نزد مردم  مى شود؛ امام على علیه‌السلام فرمود: {{متن حدیث|«... وَ مَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فِي أَمْرِهِ وَ عَاشَ فِي النَّاسِ حَمِيداً ...»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/16779/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-31-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%A9%D9%81%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%DA%A9 همان، حکمت ۳۱.]</ref>؛ کسى که حلم ورزد در کار خود تفریط و کوتاهى نمى کند و در میان مردم به طرز پسندیده زندگى  خواهد کرد.
 == جای حلم و جای غضب ==

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 گفتار [[معصوم|معصومین]] علیهم‌السلام، مشحون از سفارش و تاکید به حلم و نرمش و خویشتندارى در برابر حوادث تلخ است؛ به عنوان نمونه:
-* [[امام علی علیه السلام|امیرمومنان على]] علیه‌السلام مى فرماید: «کمال العلمِ الحلمُ، و کمال الحلم کثرة الاحتمال والکظم؛ کمال و درجه عالى علم، داشتن  حلم است و کمال حلم بستگى به تحمل بسیار و فزونى فرونشاندن  خشم دارد».
+* [[امام علی علیه السلام|امیرمومنان على]] علیه‌السلام مى فرماید: {{متن حدیث|«کمال العلمِ الحلمُ، و کمال الحلم کثرة الاحتمال والکظم»}}؛ کمال و درجه عالى علم، داشتن  حلم است و کمال حلم بستگى به تحمل بسیار و فزونى فرونشاندن  خشم دارد».
-* نیز فرمود: «جمال الرجل حلمه، انک مقوّم بأدبک فزیّنه بالحلم؛ زیبایى انسان حلم او است. تو اى انسان به خاطر ادبى که دارى  ارزیابى مى شوى، زینت تو به وسیله حلم فراهم مى شود».
+* نیز فرمود: {{متن حدیث|«جمال الرجل حلمه، انک مقوّم بأدبک فزیّنه بالحلم»}}؛ زیبایى انسان حلم او است. تو اى انسان به خاطر ادبى که دارى  ارزیابى مى شوى، زینت تو به وسیله حلم فراهم مى شود.
-* و فرمود: «الحلم یطفىء نار الغضب و الحدّة توجج إحراقه؛ حلم، آتش خشم را خاموش مى کند ولى تندى و خشونت  شعله هاى  آتش را برمى‌افروزد».
+* و فرمود: {{متن حدیث|«الحلم یطفىء نار الغضب و الحدّة توجج إحراقه»}}؛ حلم، آتش خشم را خاموش مى کند ولى تندى و خشونت  شعله هاى  آتش را برمى‌افروزد.
-* نیز امیرمومنان على علیه‌السلام فرمود: «لا حلم کالصبر و الصمت؛ هیچ حلمى مانند استقامت و نگهدارى زبان نیست».
+* نیز امیرمومنان على علیه‌السلام فرمود: {{متن حدیث|«لا حلم کالصبر و الصمت»}}؛ هیچ حلمى مانند استقامت و نگهدارى زبان نیست.
 * [[امام صادق]] علیه‌السلام در ضمن گفتارى به یکى از شاگردانش به نام حفص فرمود: بر تو باد به صبر و تحمل و نرمش در همه امور! بدان که خداوند متعال [[پیامبر اسلام|محمد]] صلى الله علیه و آله را به پیامبرى برانگیخت و او را به صبر و نرمش فرمان داد و فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله صبر و تحمل کرد و در پرتو آن به اهداف و نتایج  بلند و درخشانى نایل شد.
 * امام صادق علیه‌السلام در حدیث دیگری فرمود: «الحلم سراجُ الله؛ حلم و خویشتندارى چراغ تابان خدا است».
@@ سطر ۵۵: / سطر ۵۵: @@
 * [[انس بن مالک]] مى گوید: من در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله بودم، عبایى که حاشیه غلیظى داشت بر دوشش بود، یک نفر اعرابى نزد آن حضرت آمد و عباى او را گرفت و محکم کشید به طورى که حاشیه آن عبا، گردن آن حضرت را خراشید سپس گستاخانه گفت: اى محمد، از مال خدا که در نزد تو هست بر این دو شترم بار کن تا ببرم، چرا که این اموال نه مال تو است و نه مال پدرت. پیامبر اکرم اندکى سکوت کرد و سپس  فرمود: مال، مال خدا است و من بنده خدا هستم. آنگاه افزود: اى  اعرابى، آیا آسیبى که به من رساندى به تو برسانم؟ اعرابى گفت: نه. پیامبر فرمود: چرا؟ اعرابى عرض کرد: زیرا تو بدى را با بدى پاسخ نمى دهى بلکه  آن را با خوبى دفع مى‌کنى. پیامبر  صلی الله علیه و آله از این سخن خندید و سپس دستور داد تا بر یکى از شتران او جو و بر دیگر خرما بار کردند و به او دادند.
-* در ماجراى [[فتح مکه]] مشرکان بسیارى اسیر سپاه اسلام شدند. آن‌ها تردیدى نداشتند که پیامبر اکرم آن‌ها و زندگى آن‌ها را ریشه کن خواهد کرد. یکى از پرچمداران سپاه اسلام  به نام سعد فریاد زد: «الیوم یوم الملحمه، الیوم تسبى الحرمه، الیوم اذل الله قریشا؛ امروز روز انتقام روز از بین رفتن  احترام نفوس و اموال دشمنان و روز ذلت و خوارى قریش است». پیامبر این شعار تند را به  شعار محبت آمیز تبدیل کرد و فرمود: «الیوم یوم المرحمه الیوم  اعز قریشا؛ امروز روز رحمت و روز عزت  قریش است». آنگاه به [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه‌السلام فرمود: «پرچم را بدست  بگیر و به [[مکه]] وارد شو». پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به قریش کرد و فرمود: «اذهبوا فانتم الطلقاء؛ بروید و همه شما آزاد هستید». در روایت دیگر آمده که پیامبر به آن‌ها فرمود: شما از من چه توقع دارید؟ عرض کردند: توقع رفتار نیک داریم که برادر بزرگوار و پسر برادر بزرگوار هستى. پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به آن‌ها فرمود: به شما همان مى گویم که برادرم [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام به برادرانش گفت: {{متن قرآن|«لا تثریب علیکم الیوم...»}}؛ امروز ملامت و توبیخى بر شما نیست... . ([[سوره یوسف]]، آیه ۹۲)
+* در ماجراى [[فتح مکه]] مشرکان بسیارى اسیر سپاه اسلام شدند. آن‌ها تردیدى نداشتند که پیامبر اکرم آن‌ها و زندگى آن‌ها را ریشه کن خواهد کرد. یکى از پرچمداران سپاه اسلام  به نام سعد فریاد زد: «الیوم یوم الملحمه، الیوم تسبى الحرمه، الیوم اذل الله قریشا؛ امروز روز انتقام روز از بین رفتن  احترام نفوس و اموال دشمنان و روز ذلت و خوارى قریش است». پیامبر این شعار تند را به  شعار محبت آمیز تبدیل کرد و فرمود: «الیوم یوم المرحمه الیوم  اعز قریشا؛ امروز روز رحمت و روز عزت  قریش است». آنگاه به [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه‌السلام فرمود: «پرچم را بدست  بگیر و به [[مکه]] وارد شو». پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به قریش کرد و فرمود: «اذهبوا فانتم الطلقاء؛ بروید و همه شما آزاد هستید». در روایت دیگر آمده که پیامبر به آن‌ها فرمود: شما از من چه توقع دارید؟ عرض کردند: توقع رفتار نیک داریم که برادر بزرگوار و پسر برادر بزرگوار هستى. پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به آن‌ها فرمود: به شما همان مى گویم که برادرم [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام به برادرانش گفت: {{متن قرآن|«قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ...»}}<ref>[[آیه 92 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۹۲.]]</ref>؛ امروز ملامت و توبیخى بر شما نیست... .
 * در زندگى [[امیرالمومنین|امیرمومنان]] علیه‌السلام آمده که در عصر خلافتش، روزى خطاب به جمعیت فرمود: آنچه سوال دارید از من بپرسید، هر سوالى که مربوط به پایین تر از [[عرش]] باشد، پاسخ مى دهم و چنین ادعایى را بعد از من جز دروغگو نمى کند. در این هنگام مردى بلندقامت در گوشه مجلس برخاست، در حالى که کتابى در گردنش آویزان  بود و گویى از عرب هاى [[یهود]] بوده با صداى بلند با کمال گستاخى، خطاب به على علیه‌السلام گفت: اى مدعى چیزى که نمى دانى و پیشى گیرنده نابجا من از تو سوال‌هایى مى کنم که از جواب آن‌ها درمانده شوى. در این هنگام جمعى از شیعیان و دوستان على علیه‌السلام برخاستند تا به  او حمله کرده و او را تنبیه کنند. حضرت على علیه‌السلام آن‌ها را به شدت از این کار بازداشت و فرمود: رهایش کنید، شتابزدگى و تندى و خشم را از خود دور نمایید. با این کارها حجت هاى خدا بر مردم تمام نشده و براهین الهى آشکار نخواهد گردید. آنگاه با کمال حلم و بزرگوارى به آن مرد روکرد و فرمود: هر سوالى که  دارى بپرس. او سوال هاى خود را مطرح کرد و حضرت على علیه‌السلام به همه آن‌ها پاسخ داد. او شیفته علم و حلم على علیه‌السلام شد و اشعارى در مدح على علیه‌السلام سرود و خواند و آن حضرت را صاحب علم و راهنماى گمراهان و رادمرد کمال و ارزش هاى والاى  انسانى خواند.
-* همچنین در زندگى آن حضرت آمده است: روزى شخصى در محضر آن  حضرت به «[[قنبر غلام امام علی علیه السلام|قنبر]]» غلام آن بزرگوار ناسزا گفت. قنبر مى خواست پاسخ  او را بدهد. امیرمومنان على علیه‌السلام قنبر را صدا زد و فرمود: «مَهلاً یا قنبر، دَع شاتِمَک...؛ اى قنبر، آرام باش. دشنام‌دهنده  خود را از روى بى‌اعتنایى رها کن تا پروردگار را خشنود و شیطان را خشمگین و دشمنت را عقوبت کنى (زیرا عقوبتى براى او بدتر از بى‌اعتنایى نیست). سوگند به خدایى که دانه را شکافت و انسان ها را آفرید، مومن به هیچ چیزى مثل حلم پروردگارش را راضى نمى کند و هیچ چیزى شیطان را مثل خویشتندارى و تحمل، ناراحت نمى نماید. احمق و نادان نیز به چیزى مانند سکوت، کیفر نمى بیند».
+* همچنین در زندگى آن حضرت آمده است: روزى شخصى در محضر آن  حضرت به «[[قنبر غلام امام علی علیه السلام|قنبر]]» غلام آن بزرگوار ناسزا گفت. قنبر مى خواست پاسخ  او را بدهد. امیرمومنان على علیه‌السلام قنبر را صدا زد و فرمود: {{متن حدیث|«مَهلاً یا قنبر، دَع شاتِمَک...»}}؛ اى قنبر، آرام باش. دشنام‌دهنده  خود را از روى بى‌اعتنایى رها کن تا پروردگار را خشنود و شیطان را خشمگین و دشمنت را عقوبت کنى (زیرا عقوبتى براى او بدتر از بى‌اعتنایى نیست). سوگند به خدایى که دانه را شکافت و انسان ها را آفرید، مومن به هیچ چیزى مثل حلم پروردگارش را راضى نمى کند و هیچ چیزى شیطان را مثل خویشتندارى و تحمل، ناراحت نمى نماید. احمق و نادان نیز به چیزى مانند سکوت، کیفر نمى بیند.
 == آثار حلم و خویشتندارى ==

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 همان گونه که ذکر شد در قرآن در یازده مورد [[الله|خداوند]] به عنوان «[[حلیم (اسم الله)|حلیم]]» توصیف شده است. پس مى توان گفت: کسانى که داراى این  صفت (به طور صحیح و کامل) هستند، مظهر خدا مى باشند و خود را به  خداى بزرگ آن چنان نزدیک نموده اند که خداگونه شده اند و همین  موضوع بیانگر اوج ارزش حلم و خویشتندارى است.
-خداوند در قرآن، پیامبر بزرگى همچون [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام را به دلیل این که داراى خصلت ارجمند حلم است تعریف و تمجید کرده و مى فرماید: {{متن قرآن|«انّ ابراهیمَ لَحلیمٌ أوّاهٌ مُنیب»}}؛ ([[سوره هود]]، آیه ۷۵) همانا ابراهیم داراى صفت  حلم و بسیار متوکل به خداو بازگشت کننده به سوى خدا بود.
+خداوند در قرآن، پیامبر بزرگى همچون [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام را به دلیل این که داراى خصلت ارجمند حلم است تعریف و تمجید کرده و مى فرماید: {{متن قرآن|«إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ»}}<ref>[[آیه 75 سوره هود|سوره هود، آیه ۷۵.]]</ref>؛ همانا ابراهیم داراى صفت  حلم و بسیار متوکل به خداو بازگشت کننده به سوى خدا بود.
-و نیز در بشارت خود به حضرت ابراهیم علیه‌السلام در مورد فرزندش [[حضرت اسماعیل]] علیه‌السلام مى فرماید: {{متن قرآن|«فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ»}}؛ ([[سوره صافات]]، آیه ۱۰۱) ما ابراهیم علیه‌السلام را به نوجوانى داراى حلم بشارت دادیم.
+و نیز در بشارت خود به حضرت ابراهیم علیه‌السلام در مورد فرزندش [[حضرت اسماعیل]] علیه‌السلام مى فرماید: {{متن قرآن|«فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ»}}<ref>[[آیه 101 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۰۱.]]</ref>؛ ما ابراهیم علیه‌السلام را به نوجوانى داراى حلم بشارت دادیم.
 نکته آموزنده در این دو آیه این است که با این که ابراهیم  خلیل علیه‌السلام و فرزندش اسماعیل علیه‌السلام داراى عالى ترین ارزش ها و خصلت هاى انسانى بودند، تنها سخن از خصلت  حلم آن‌ها به میان آمده است.
@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 '''آیاتی در موضوع حلم:'''
-در آیات متعددی نیز گرچه لفظ «حلم» نیامده، اما مرتبط با حلم و خویشتندارى است. عبارت «کظم غیظ» که به معنى فرونشاندن [[خشم]] است، در [[قرآن]] به عنوان یکى از صفات پرهیزکاران بیان شده، آنجا که مى فرماید: {{متن قرآن|«والکاظمین الغیظ»}} ([[سوره آل عمران]]، آیه ۱۳۴)؛ آن‌ها کسانى هستند که خشم خود را فرو مى برند.
+در آیات متعددی نیز گرچه لفظ «حلم» نیامده، اما مرتبط با حلم و خویشتندارى است. عبارت «کظم غیظ» که به معنى فرونشاندن [[خشم]] است، در [[قرآن]] به عنوان یکى از صفات پرهیزکاران بیان شده، آنجا که مى فرماید: {{متن قرآن|«... وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ ...»}}<ref>[[آیه 134 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۱۳۴.]]</ref>؛ آن‌ها کسانى هستند که خشم خود را فرو مى برند.
-قرآن پیرامون یکی از ویژگى‌های بندگان ممتاز خدا مى فرماید: {{متن قرآن|«إِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»}}؛ ([[سوره فرقان]]، آیه ۶۳) آن‌ها کسانى هستند که هنگامى  که جاهلان آن‌ها را (با گفتار نابخردانه خویش) مخاطب مى سازند، در جواب به آن‌ها [[سلام]] مى گویند (و با سلام و بزرگوارى  از کنار آن‌ها گذشته و از درگیرى با آن‌ها پرهیز مى کنند).
+قرآن پیرامون یکی از ویژگى‌های بندگان ممتاز خدا مى فرماید: {{متن قرآن|«... وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»}}<ref>[[آیه 63 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۶۳.]]</ref>؛ آن‌ها کسانى هستند که هنگامى  که جاهلان آن‌ها را (با گفتار نابخردانه خویش) مخاطب مى سازند، در جواب به آن‌ها [[سلام]] مى گویند (و با سلام و بزرگوارى  از کنار آن‌ها گذشته و از درگیرى با آن‌ها پرهیز مى کنند.
-و در آیه ای خطاب به [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله آمده است: {{متن قرآن|«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک...»}}؛ ([[سوره آل عمران]]، آیه ۱۵۹) به برکت رحمت  الهى در برابر مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى  همه از اطراف تو پراکنده مى شدند. پس آن‌ها را ببخش و براى آن‌ها آمرزش بطلب و در کارها با آنان مشورت کن....
+و در آیه ای خطاب به [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله آمده است: {{متن قرآن|«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ...»}}<ref>[[آیه 159 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.]]</ref>؛ به برکت رحمت  الهى در برابر مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى  همه از اطراف تو پراکنده مى شدند. پس آن‌ها را ببخش و براى آن‌ها آمرزش بطلب و در کارها با آنان مشورت کن....
-یکى دیگر از آیاتى که دستور حلم و نرمش به پیامبر اکرم مى دهد این آیه است: {{متن قرآن|«ادْفَعْ بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَینَک وَبَینَهُ عَدَاوَةٌ کأَنَّهُ وَلِی حَمِیمٌ»}}؛ ([[سوره فصلت]]، آیه ۳۴) ناپسندى را با نیکى دفع کن که ناگاه خواهى دید که همان کس که میان تو و او دشمنى است، گویى دوستى گرم و صمیمى است.
+یکى دیگر از آیاتى که دستور حلم و نرمش به پیامبر اکرم مى دهد این آیه است: {{متن قرآن|«... ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ»}}<ref>[[آیه 34 سوره فصلت|سوره فصلت، آیه ۳۴.]]</ref>؛ ناپسندى را با نیکى دفع کن که ناگاه خواهى دید که همان کس که میان تو و او دشمنى است، گویى دوستى گرم و صمیمى است.
 این آیه به یکى از آثار درخشان حلم و خویشتندارى اشاره کرده و دستور مى دهد که با برخورد نیک و ابراز محبت و عکس‌العمل نیکو در برابر ناملایمات، زندگى را براى خود آرام کنید زیرا در این  صورت دشمنى و [[کینه|کینه]] به دوستى تبدیل شده، شعله هاى [[فتنه]] ها خاموش گشته و جامعه به همسویى و مهر و محبت و برادرى سوق داده  مى شود.

@@ سطر ۸۲: / سطر ۸۲: @@
 *"جای بردباری و جای خشم در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام"، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت علیهم السلام.
+{{قرآن}}
 [[رده:اخلاق اجتماعی پسندیده]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 === حلم از ویژگى هاى عبادالرحمن ===
-[[قرآن]] پیرامون یكی از ویژگى‌های بندگان ممتاز خدا مى فرماید: «اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما؛ آن‌ها كسانى هستند كه هنگامى  كه جاهلان آن‌ها را (با گفتار نابخردانه خویش) مخاطب مى سازند. درجواب به آن‌ها سلام مى گویند» (و با سلام، بى‌اعتنایى و بزرگوارى  از كنار آن‌ها گذشته و از درگیرى با آن‌ها پرهیز مى كنند).
+[[قرآن]] پیرامون یكی از ویژگى‌های بندگان ممتاز خدا مى فرماید: {{متن قرآن|«إِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»}}([[سوره فرقان]] آیه 63)؛ آن‌ها كسانى هستند كه هنگامى  كه جاهلان آن‌ها را (با گفتار نابخردانه خویش) مخاطب مى سازند. درجواب به آن‌ها سلام مى گویند» (و با سلام، بى‌اعتنایى و بزرگوارى  از كنار آن‌ها گذشته و از درگیرى با آن‌ها پرهیز مى كنند).
 ===حلم صفتی خداگونه===
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 خداوند در قرآن، پیامبر بزرگى همچون ابراهیم علیه‌السلام، قهرمان توحید صبر و ایثار را به دلیل این كه داراى خصلت ارجمند حلم است تعریف و تمجید كرده و مى فرماید: «ان ابراهیم لحلیم  اواه منیب؛ همانا ابراهیم داراى صفت  حلم و بسیار متوكل به خداو بازگشت كننده به سوى خدا بود».
-و نیز در بشارت خود به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام در مورد فرزندش  [[حضرت اسماعیل]] علیه‌السلام مى فرماید: «فبشرناه بغلام حلیم؛ ما ابراهیم علیه‌السلام را به نوجوانى داراى حلم بشارت دادیم».
+و نیز در بشارت خود به [[حضرت ابراهیم]] علیه‌السلام در مورد فرزندش  [[حضرت اسماعیل]] علیه‌السلام مى فرماید: {{متن قرآن|«فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ»}} ([[سوره صافات]] آیه 101)؛ ما ابراهیم علیه‌السلام را به نوجوانى داراى حلم بشارت دادیم».
 نكته آموزنده در این دو آیه این است كه با این كه ابراهیم  خلیل علیه‌السلام و فرزندش اسماعیل علیه‌السلام داراى عالى ترین ارزش ها و خصلت هاى انسانى بودند، تنها سخن از خصلت  حلم آن‌ها به میان آمده است.

@@ سطر ۴۶: / سطر ۴۶: @@
 نكته آموزنده در این دو آیه این است كه با این كه ابراهیم  خلیل علیه‌السلام و فرزندش اسماعیل علیه‌السلام داراى عالى ترین ارزش ها و خصلت هاى انسانى بودند، تنها سخن از خصلت  حلم آن‌ها به میان آمده است.
-یكى دیگر از آیاتى كه دستور حلم و نرمش به پیامبر صلی الله علیه و آله مى دهد این آیه است: {{متن قرآن|«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ...؛»}} ([[سوره آل عمران]] آیه 159) به بركت رحمت  الهى در برابر مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى  همه از اطراف تو پراكنده مى شدند. پس آن‌ها را ببخش و براى آن‌ها آمرزش بطلب و در كارها با آنان مشورت كن...».
+یكى دیگر از آیاتى كه دستور حلم و نرمش به پیامبر صلی الله علیه و آله مى دهد این آیه است: {{متن قرآن|«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ...؛»}} ([[سوره آل عمران]] آیه 159) به بركت رحمت  الهى در برابر مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى  همه از اطراف تو پراكنده مى شدند. پس آن‌ها را ببخش و براى آن‌ها آمرزش بطلب و در كارها با آنان مشورت كن...».
 ==حلم در گفتار و روش پیامبر و امامان  معصوم علیهم‌السلام==