حلبچه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2022-02-22T11:32:30Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Akbari در ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۸

2020-07-05T10:18:01Z

Akbari در ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۷

2020-07-05T10:17:24Z

Akbari در ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۴

2020-07-05T10:14:10Z

Akbari در ‏۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۵۱

2020-07-05T08:51:00Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۷ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۷:۳۱

2014-03-17T07:31:34Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: /* منبع */

2014-01-15T11:55:27Z

‏منبع

عربصالحی: /* منبع */

2014-01-15T11:55:10Z

‏منبع

عربصالحی: /* منبع */

2014-01-15T11:54:07Z

‏منبع

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} حلبچه ، شهرى د...' ایجاد کرد

2014-01-15T11:53:33Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} حلبچه ، شهرى د...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
{{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}}

حلبچه ، شهرى در استان سلیمانیه عراق كه در جنگ عراق با ایران، توسط دولت عراق بمباران شیمیایى شد. در جنوب شرقى حلبچه دریاچه دربندیخان، در شمال شرقى آن شهر خرمال و در پنج كیلومترى شمال غْربى آن شهر دوجیله قراردارد كه قبلاً منطقه‌اى نظامى بوده است. روستاهاى این منطقه عمدتاً در نتیجه سیاست دولت عراق براى محدود كردن فعالیت معارضان كُرد، ویران شده‌اند <ref> اردستانى، ص 375؛ سمیعى، ص 456</ref>. حلبچه با جمعیتى حدود شصت‌هزار تن، یكى از مراكز فعالیت نیروهاى مخالف دولت عراق، به‌ویژه حزب اتحادیه میهنى كردستان <ref> الاتحادالوطنی‌الكردستانى</ref>، به ریاست جلال طالبانى، و همچنین فعالیت نیروهاى اسلامى طرفدار جمهورى اسلامى ایران بود <ref> التطهیر العرقى فی‌العراق، ص 182ـ183</ref>.

== حلبچه جبهه جدید ایران ==

در جریان جنگ عراق با ایران، از اواسط 1366ش، گشودن جبهه جدیدى در منطقه غرب ایران، به منظور حفظ ابتكار عمل و تجزیه قواى عراق و همچنین فراهم آوردن فرصتى براى سازماندهى جدید در جبهه‌هاى جنوب، براى قواى ایران ضرورى می‌نمود. اجراى عملیات در این منطقه، افزون بر انهدام برخى تأسیسات عراق، به خنثی‌سازى تلاشهاى مخالفان ایرانى مستقر در عراق نیز منجر می‌شد. در این چهارچوب، سلسله عملیات كربلاى 10، فتح 5، نصر 4، 7 و 8، بیت‌المقدس 2 و 3 در محور ماووت انجام شد. به سبب دشواریهاى ادامه عملیات در این محور، عملیات والفجر 10 در 25 اسفند 1366 طرح‌ریزى و اجرا شد <ref> هیرو، ص 201؛ سمیعى، ص 455ـ 467</ref>. این عملیات در حالى صورت گرفت كه عراق از اوایل همین سال، به منظور سركوب شبه‌نظامیان كُرد، حملاتى برضد آنها آغاز كرده بود. در این حملات كه عملیات اَنفال نامیده شد، رژیم عراق از سلاحهاى شیمیایى استفاده می‌كرد <ref> خرسان، ص 438ـ440؛ شكر، ص 96</ref>.

ایران در این زمان، حمله را از جبهه شمالى در منطقه شهرهاى مرزى عراق یعنى حلبچه، خورمال، خول‌مار، دوجیله و دربندیخان <ref> در مغرب شهر نوسود كه در حدود 150 مایلى شمال بغداد است</ref>، آغاز كرد و با همكارى كُردهاى معارض عراق هفت روستاى مرزى و پانزده مایل مربع از استان سلیمانیه را تصرف كرد. عراق ادعا كرد كه این حمله را دفع كرده است، اما حمله ایران دستاوردهاى چشمگیرى در پی‌داشت <ref> كردزمن و واگنر، ج 2، ص 369</ref>. ایران در ادامه حملاتش به حاشیه جنوبى بخش كوهستانى مرز در نزدیكى دریاچه دربندیخان، درصدد بود مناطقى را در شمال عراق به دست آورد تا به سوى سلیمانیه پیشروى نماید و مخزن آبى دربندیخان را تصرف كند. این مخزن، نیروى برقابى قسمت اعظم شمال‌شرقى عراق و بغداد را تأمین می‌كرد <ref> همانجا</ref>.

== تصرف حلبچه توسط ایرانیان ==

در 23 اسفند 1366، نیروهاى ایرانى با كمك شبه‌نظامیان اتحادیه میهنى كردستان موفق شدند شهر حلبچه را تصرف كنند. عراق در برابر راهبرد جدید ایران در منطقه شمالى كه اساساً با مساعدتهاى كُردهاى معارض دنبال می‌شد، ناگزیر بود در این منطقه براى مقابله با حملات ایران حضور گسترده داشته باشد كه این امر به تجزیه قواى عراق می‌انجامید و فرصت مناسبى در اختیار ایران قرار می‌داد تا در منطقه جنوب اقدامات نظامى خود را پیگیرى نماید. با این مقدمات، عراق تصمیم به بمباران شیمیایى حلبچه گرفت تا ناتوانى خود را در مقابله با تصرف این شهر جبران كند <ref> درودیان، 1376ش ب، ص 238ـ239؛ خرسان، ص 441</ref>. حملات شیمیایى عراق به حلبچه با دستور مستقیم صدام حسین* از نیمروز 25 اسفند 1366 آغاز شد. حملات هوایى با استفاده از بمبهاى ناپالم و فسفرى و گاز خردل و گاز اعصاب، با پنجاه هواپیما صورت گرفت و تخریب فراوانى در پى داشت <ref> خرسان، همانجا؛ محمد عیسى داود، ص 130؛ محسن عبدالعزیز حكیم، ص 65؛ التطهیرالعرقى فی‌العراق، ص 186ـ187</ref>. در این حمله، بیش از پنج‌هزار غیرنظامى كُرد كشته و حدود هفت هزار تن مجروح شدند <ref> كردزمن و واگنر، ج 2، ص 517؛ تیمرمن، ص 566ـ567</ref>.

== بمباران شیمیایى حلبچه ==

بمباران شیمیایى حلبچه واكنش جهانى را برانگیخت و اعزام خبرنگاران خارجى به ایران و بازدید از منطقه، ابعاد این فاجعه هولناك را بیشتر نشان داد <ref> تحلیلى بر جنگ تحمیلى رژیم عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ج 2، ص 44ـ47؛ درودیان، 1376ش الف، ص 236ـ240؛ سمیعى، ص 469ـ 480؛ تیمرمن، ص 567</ref>. جمهورى اسلامى ایران در روزهاى 26، 27 و 28 اسفند 1366/16، 17 و 18 مارس 1988 با ارسال چندین نامه به دبیركل سازمان ملل، با اشاره به استفاده عراق از سلاحهاى شیمیایى در منطقه عملیاتى والفجر 10 و نیز مناطق كردنشین عراق و شهر حلبچه، خواستار اعزام هیئت كارشناسى سازمان ملل براى بررسى موضوع شد <ref> پارسادوست، ص 647ـ648؛ ولایتى، ص 192ـ 193</ref>. با فشار مضاعف ایران، سرانجام دبیركل سازمان ملل در 5 فروردین 1367/ 25 مارس 1988 گروهى كارشناس به ایران اعزام كرد <ref> ولایتى، ص 193؛ پارسادوست، همانجا</ref>. عراق نیز با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، ایران را به استفاده از سلاحهاى شیمیایى در اطراف حلبچه متهم كرد كه در پى آن سازمان ملل هیئتى از كارشناسان را به عراق اعزام نمود <ref> پارسادوست، همانجا؛ كردزمن و واگنر، ج 2، ص 517ـ518</ref>.

گروه اعزامى به ایران و عراق، یافته‌هاى خود را در 25 فروردین 1367/ 14 آوریل 1988 به دبیركل سازمان ملل منتقل كردند كه بیانگر مشاهده مصدومین شیمیایى در دو كشور ایران و عراق بود. شمار چشمگیرى از آنان در ایران، غیرنظامى و در عراق از نظامیان بودند <ref> ولایتى، ص 193ـ194؛ هدایتى خمینى، ص 195ـ196</ref>. دبیركل سازمان ملل گزارش مذكور را در 5 اردیبهشت 1367/ 25 آوریل 1988 به اطلاع شوراى امنیت رساند و در 19 اردیبهشت 1367/ 9 مه 1988 قطعنامه 612 به اتفاق آرا به تصویب شوراى امنیت رسید. در این قطعنامه، ضمن ابراز نگرانى و محكوم كردن استفاده از سلاحهاى شیمیایى از سوى هر دو كشور، از دو طرف منازعه خواسته شده بود كه از به كارگیرى این سلاحها خوددارى كنند و به پروتكل ژنو 1925 پایبند باشند. در این قطعنامه همچنین نظارت و محدودیتهاى شدید در مورد صدور تولیدات شیمیایى براى ساخت سلاحهاى شیمیایى خواسته شد <ref> خالوزاده، ص 502؛ پارسادوست، ص 648ـ 649</ref>. این نخستین قطعنامه‌اى بود كه شوراى امنیت سازمان ملل پس از چهار سال در این خصوص صادر كرد، اما در آن نه‌تنها عراق به كاربرنده سلاحهاى شیمیایى ذكر نشد، بلكه جمهورى اسلامى ایران به طور تلویحى به كاربرد سلاحهاى شیمیایى متهم شد و گزارش هیئت اعزامى كه مبناى صدور قطعنامه قرار گرفته بود، خود محل تردید و اشكال بود <ref> هدایتى خمینى، ص 198ـ200</ref>. جمهورى اسلامى ایران در واكنش به قطعنامه 612، در 26 اردیبهشت 1367/ 16 مه 1988 با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، با ذكر سوابق كاربرد سلاحهاى شیمیایى از سوى عراق، ضمن ابراز نارضایتى از تأخیر در اعزام كارشناس براى بررسى فاجعه حلبچه، از اینكه در قطعنامه مذكور كشور عراق مورد خطاب قرار نگرفته و اقدامات تنبیهى و بازدارنده پیش‌بینى نشده است، ابراز نارضایتى كرد <ref> ولایتى، ص 197</ref>.

قطعنامه 612 نیز نتوانست عراق را از ادامه به كارگیرى سلاحهاى شیمیایى باز دارد و پس از اندكى، ابعاد بین‌المللى فاجعه حلبچه تحت‌تأثیر رویدادها و تحولات بعدى جنگ قرار گرفت و به فراموشى سپرده شد <ref> پارسادوست، ص 649؛ هدایتی‌خمینى، ص 201؛ درودیان، 1376ش الف، ص 245</ref>، اما پس از حمله نظامى امریكا به عراق و فروپاشى رژیم بعثى در این كشور در 1382ش، عاملان اصلى جنایت در عملیات انفال و بمباران شیمیایى حلبچه در دادگاه محاكمه شدند. على حسن‌المجید، پسر عموى صدام كه عامل اصلى حملات شیمیایى بود، به اعدام محكوم گردید. صدام حسین نیز كه یكى از متهمان پرونده بود قبل از صدور حكم دادگاه انفال، به اتهام كشتار شیعیان عراق، در 9 دى 1385/ 30 دسامبر 2006 اعدام شد <ref> «سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، 2008</ref>.

== منبع ==
* دانشنامه جهان اسلام، "مدخل حلبچه" از اصغر صادقی‌یكتا .

[[رده:جنگ عراق با ایران]]

[[رده:هشت سال دفاع مقدس]]

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 * «سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، خبرگزارى مهر، 2008.
-*Retrieved Feb. 14, 2009, from http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail. aspx? news ID=506913;
+*Retrieved Feb. 14, 2009, from http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?newsID=506913;
 * احمدمحمد شكر، صدام حسین من‌القمة الى الهاویة، بیروت 1425/2004؛

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 * «سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، خبرگزارى مهر، 2008.
-* Retrieved Feb. 14, 2009, from http://www. mehrnews. com/fa/newsdetail. aspx? news ID=506913;
+*Retrieved Feb. 14, 2009, from http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail. aspx? news ID=506913;
 * احمدمحمد شكر، صدام حسین من‌القمة الى الهاویة، بیروت 1425/2004؛

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 ==بمباران شیمیایى حلبچه==
-بمباران شیمیایى حلبچه واكنش جهانى را برانگیخت و اعزام خبرنگاران خارجى به ایران و بازدید از منطقه، ابعاد این فاجعه هولناك را بیشتر نشان داد.<ref>تحلیلى بر جنگ تحمیلى رژیم عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ج2، ص44ـ47؛ درودیان، 1376ش الف، ص236ـ240؛ سمیعى، ص469ـ480؛ تیمرمن، ص567.</ref> جمهورى اسلامى ایران در روزهاى 26، 27 و 28 اسفند 1366/16، 17 و 18 مارس 1988 با ارسال چندین نامه به دبیركل سازمان ملل، با اشاره به استفاده عراق از سلاحهاى شیمیایى در منطقه عملیاتى والفجر 10 و نیز مناطق كردنشین عراق و شهر حلبچه، خواستار اعزام هیئت كارشناسى سازمان ملل براى بررسى موضوع شد.<ref>پارسادوست، ص647ـ648؛ ولایتى، ص192ـ193.</ref> با فشار مضاعف ایران، سرانجام دبیركل سازمان ملل در 5 فروردین 1367/25 مارس 1988 گروهى كارشناس به ایران اعزام كرد.<ref>ولایتى، ص193؛ پارسادوست، همانجا.</ref> عراق نیز با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، ایران را به استفاده از سلاحهاى شیمیایى در اطراف حلبچه متهم كرد كه در پى آن سازمان ملل هیئتى از كارشناسان را به عراق اعزام نمود.<ref>پارسادوست، همانجا؛ كردزمن و واگنر، ج2، ص517ـ518.</ref>
+بمباران شیمیایى حلبچه واكنش جهانى را برانگیخت و اعزام خبرنگاران خارجى به ایران و بازدید از منطقه، ابعاد این فاجعه هولناك را بیشتر نشان داد.<ref>تحلیلى بر جنگ تحمیلى رژیم عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ج2، ص44ـ47؛ درودیان، آغاز تا پایان (سالنماى تحلیلى)، 1376ش الف، ص236ـ240؛ سمیعى، كارنامه توصیفى عملیات هشت سال دفاع مقدس، ص469ـ480؛ تیمرمن، سوداگرى مرگ، ص567.</ref> جمهورى اسلامى ایران در روزهاى 26، 27 و 28 اسفند 1366/16، 17 و 18 مارس 1988 با ارسال چندین نامه به دبیركل سازمان ملل، با اشاره به استفاده عراق از سلاحهاى شیمیایى در منطقه عملیاتى والفجر 10 و نیز مناطق كردنشین عراق و شهر حلبچه، خواستار اعزام هیئت كارشناسى سازمان ملل براى بررسى موضوع شد.<ref>پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ص647ـ648؛ ولایتى، تاریخ سیاسى جنگ تحمیلى عراق بر جمهورى اسلامى ایران، ص192ـ193.</ref> با فشار مضاعف ایران، سرانجام دبیركل سازمان ملل در 5 فروردین 1367/25 مارس 1988 گروهى كارشناس به ایران اعزام كرد.<ref>ولایتى، تاریخ سیاسى جنگ تحمیلى عراق بر جمهورى اسلامى ایران، ص193؛ پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ص647ـ648</ref> عراق نیز با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، ایران را به استفاده از سلاحهاى شیمیایى در اطراف حلبچه متهم كرد كه در پى آن سازمان ملل هیئتى از كارشناسان را به عراق اعزام نمود.<ref>پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ص647ـ648؛ كردزمن و واگنر،  The lessons of modern war، ج2، ص517ـ518.</ref>
-گروه اعزامى به ایران و عراق، یافته‌هاى خود را در 25 فروردین 1367/14 آوریل 1988 به دبیر كل سازمان ملل منتقل كردند كه بیانگر مشاهده مصدومین شیمیایى در دو كشور ایران و عراق بود. شمار چشمگیرى از آنان در ایران، غیرنظامى و در عراق از نظامیان بودند.<ref>ولایتى، ص193ـ194؛ هدایتى خمینى، ص195ـ196.</ref> دبیر كل سازمان ملل گزارش مذكور را در 5 اردیبهشت 1367/25 آوریل 1988 به اطلاع شوراى امنیت رساند و در 19 اردیبهشت 1367/9 مه 1988 قطعنامه 612 به اتفاق آرا به تصویب شوراى امنیت رسید.
+گروه اعزامى به ایران و عراق، یافته‌هاى خود را در 25 فروردین 1367/14 آوریل 1988 به دبیر كل سازمان ملل منتقل كردند كه بیانگر مشاهده مصدومین شیمیایى در دو كشور ایران و عراق بود. شمار چشمگیرى از آنان در ایران، غیرنظامى و در عراق از نظامیان بودند.<ref>ولایتى، تاریخ سیاسى جنگ تحمیلى عراق بر جمهورى اسلامى ایران، ص193ـ194؛ هدایتى خمینى،  شوراى امنیت و جنگ تحمیلى عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ص195ـ196.</ref> دبیر كل سازمان ملل گزارش مذكور را در 5 اردیبهشت 1367/25 آوریل 1988 به اطلاع شوراى امنیت رساند و در 19 اردیبهشت 1367/9 مه 1988 قطعنامه 612 به اتفاق آرا به تصویب شوراى امنیت رسید.
-در این قطعنامه، ضمن ابراز نگرانى و محكوم كردن استفاده از سلاحهاى شیمیایى از سوى هر دو كشور، از دو طرف منازعه خواسته شده بود كه از بكارگیرى این سلاحها خوددارى كنند و به پروتكل ژنو 1925 پایبند باشند. در این قطعنامه همچنین نظارت و محدودیت هاى شدید در مورد صدور تولیدات شیمیایى براى ساخت سلاحهاى شیمیایى خواسته شد.<ref>خالوزاده، ص502؛ پارسادوست، ص648ـ649.</ref> این نخستین قطعنامه‌اى بود كه شوراى امنیت سازمان ملل پس از چهار سال در این خصوص صادر كرد، اما در آن نه‌ تنها عراق به كار برنده سلاحهاى شیمیایى ذكر نشد بلكه جمهورى اسلامى ایران به طور تلویحى به كاربرد سلاحهاى شیمیایى متهم شد و گزارش هیئت اعزامى كه مبناى صدور قطعنامه قرار گرفته بود، خود محل تردید و اشكال بود.<ref>هدایتى خمینى، ص198ـ200.</ref>
+در این قطعنامه، ضمن ابراز نگرانى و محكوم كردن استفاده از سلاحهاى شیمیایى از سوى هر دو كشور، از دو طرف منازعه خواسته شده بود كه از بكارگیرى این سلاحها خوددارى كنند و به پروتكل ژنو 1925 پایبند باشند. در این قطعنامه همچنین نظارت و محدودیت هاى شدید در مورد صدور تولیدات شیمیایى براى ساخت سلاحهاى شیمیایى خواسته شد.<ref>خالوزاده، حمایت‌هاى سیاسى، نظامى و اقتصادى كشورهاى قدرتمند از عراق در طول جنگ با جمهورى اسلامى ایران، ص502؛ پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ص648ـ649.</ref> این نخستین قطعنامه‌اى بود كه شوراى امنیت سازمان ملل پس از چهار سال در این خصوص صادر كرد، اما در آن نه‌ تنها عراق به كار برنده سلاحهاى شیمیایى ذكر نشد بلكه جمهورى اسلامى ایران به طور تلویحى به كاربرد سلاحهاى شیمیایى متهم شد و گزارش هیئت اعزامى كه مبناى صدور قطعنامه قرار گرفته بود، خود محل تردید و اشكال بود.<ref>هدایتى خمینى، شوراى امنیت و جنگ تحمیلى عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ص198ـ200.</ref>
-جمهورى اسلامى ایران در واكنش به قطعنامه 612، در 26 اردیبهشت 1367/16 مه 1988 با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، با ذكر سوابق كاربرد سلاحهاى شیمیایى از سوى عراق، ضمن ابراز نارضایتى از تأخیر در اعزام كارشناس براى بررسى فاجعه حلبچه، از این كه در قطعنامه مذكور كشور عراق مورد خطاب قرار نگرفته و اقدامات تنبیهى و بازدارنده پیش‌بینى نشده است، ابراز نارضایتى كرد.<ref>ولایتى، ص197.</ref>
+جمهورى اسلامى ایران در واكنش به قطعنامه 612، در 26 اردیبهشت 1367/16 مه 1988 با ارسال نامه‌اى به دبیر كل، با ذكر سوابق كاربرد سلاحهاى شیمیایى از سوى عراق، ضمن ابراز نارضایتى از تأخیر در اعزام كارشناس براى بررسى فاجعه حلبچه، از این كه در قطعنامه مذكور كشور عراق مورد خطاب قرار نگرفته و اقدامات تنبیهى و بازدارنده پیش‌بینى نشده است، ابراز نارضایتى كرد.<ref>ولایتى، تاریخ سیاسى جنگ تحمیلى عراق بر جمهورى اسلامى ایران، ص197.</ref>
-قطعنامه 612 نیز نتوانست عراق را از ادامه بكارگیرى سلاحهاى شیمیایى بازدارد و پس از اندكى، ابعاد بین‌المللى فاجعه حلبچه تحت‌ تأثیر رویدادها و تحولات بعدى جنگ قرار گرفت و به فراموشى سپرده شد.<ref>پارسادوست، ص649؛ هدایتی‌خمینى، ص201؛ درودیان، 1376ش الف، ص245.</ref>، اما پس از حمله نظامى امریكا به عراق و فروپاشى رژیم بعثى در این كشور در 1382ش، عاملان اصلى جنایت در عملیات انفال و بمباران شیمیایى حلبچه در دادگاه محاكمه شدند. على حسن‌المجید، پسرعموى صدام كه عامل اصلى حملات شیمیایى بود به اعدام محكوم گردید. صدام حسین نیز كه یكى از متهمان پرونده بود قبل از صدور حكم دادگاه انفال به اتهام كشتار شیعیان عراق در 9 دى 1385/30 دسامبر 2006 اعدام شد.<ref>«سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، 2008.</ref>
+قطعنامه 612 نیز نتوانست عراق را از ادامه بكارگیرى سلاحهاى شیمیایى بازدارد و پس از اندكى، ابعاد بین‌المللى فاجعه حلبچه تحت‌ تأثیر رویدادها و تحولات بعدى جنگ قرار گرفت و به فراموشى سپرده شد.<ref>پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ص649؛ هدایتی‌خمینى، شوراى امنیت و جنگ تحمیلى عراق علیه جمهورى اسلامى ایران، ص201؛ درودیان، آغاز تا پایان (سالنماى تحلیلى)، 1376ش الف، ص245.</ref>، اما پس از حمله نظامى امریكا به عراق و فروپاشى رژیم بعثى در این كشور در 1382ش، عاملان اصلى جنایت در عملیات انفال و بمباران شیمیایى حلبچه در دادگاه محاكمه شدند. على حسن‌المجید، پسرعموى صدام كه عامل اصلى حملات شیمیایى بود به اعدام محكوم گردید. صدام حسین نیز كه یكى از متهمان پرونده بود قبل از صدور حكم دادگاه انفال به اتهام كشتار شیعیان عراق در 9 دى 1385/30 دسامبر 2006 اعدام شد.<ref>«سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، 2008.</ref>
 ==پانویس==
 <references/>
 ==منابع==
-*  دانشنامه جهان اسلام، "مدخل حلبچه" از اصغر صادقی‌یكتا.
+* اصغر صادقی یکتا، مدخل «حلبچه» در دانشنامه جهان اسلام، جلد13.
 [[رده:هشت سال دفاع مقدس]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}}
-حلبچه ، شهرى در استان سلیمانیه عراق كه در جنگ [[عراق]] با ایران، توسط دولت عراق بمباران شیمیایى شد. در جنوب شرقى حلبچه دریاچه دربندیخان، در شمال شرقى آن شهر خرمال و در پنج كیلومترى شمال غْربى آن شهر دوجیله قرار دارد كه قبلاً منطقه‌اى نظامى بوده است. روستاهاى این منطقه عمدتاً در نتیجه سیاست دولت عراق براى محدود كردن فعالیت معارضان كُرد، ویران شده‌اند.<ref>اردستانى، ص375؛ سمیعى، ص456.</ref> حلبچه با جمعیتى حدود شصت‌هزار تن، یكى از مراكز فعالیت نیروهاى مخالف دولت عراق به‌ ویژه حزب اتحادیه میهنى كردستان<ref>الاتحاد الوطنی‌ الكردستانى.</ref>، به ریاست جلال طالبانى و همچنین فعالیت نیروهاى اسلامى طرفدار جمهورى اسلامى ایران بود.<ref>التطهیر العرقى فی‌العراق، ص182ـ183.</ref>
+حلبچه ، شهرى در استان سلیمانیه عراق كه در جنگ [[عراق]] با ایران، توسط دولت عراق بمباران شیمیایى شد. در جنوب شرقى حلبچه دریاچه دربندیخان، در شمال شرقى آن شهر خرمال و در پنج كیلومترى شمال غْربى آن شهر دوجیله قرار دارد كه قبلاً منطقه‌اى نظامى بوده است. روستاهاى این منطقه عمدتاً در نتیجه سیاست دولت عراق براى محدود كردن فعالیت معارضان كُرد، ویران شده‌اند.<ref>اردستانى، تنبیه متجاوز، ص375؛ سمیعى، كارنامه توصیفى عملیات هشت سال دفاع مقدس، ص456.</ref> حلبچه با جمعیتى حدود شصت‌هزار تن، یكى از مراكز فعالیت نیروهاى مخالف دولت عراق به‌ ویژه حزب اتحادیه میهنى كردستان(الاتحاد الوطنی‌ الكردستانى).به ریاست جلال طالبانى و همچنین فعالیت نیروهاى اسلامى طرفدار جمهورى اسلامى ایران بود.<ref>میدل ایست ووچ، التطهیر العرقى فی‌العراق، ص182ـ183.</ref>
 ==حلبچه جبهه جدید ایران==
@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 در جریان جنگ عراق با ایران، از اواسط 1366ش، گشودن جبهه جدیدى در منطقه غرب ایران به منظور حفظ ابتكار عمل و تجزیه قواى [[عراق]] و همچنین فراهم آوردن فرصتى براى سازماندهى جدید در جبهه‌هاى جنوب، براى قواى ایران ضرورى می‌نمود. اجراى عملیات در این منطقه، افزون بر انهدام برخى تأسیسات عراق به خنثی‌سازى تلاشهاى مخالفان ایرانى مستقر در عراق نیز منجر می‌شد.
-در این چهارچوب، سلسله عملیات كربلاى 10، فتح 5، نصر 4، 7 و 8، بیت‌المقدس 2 و 3 در محور ماووت انجام شد. به سبب دشواری هاى ادامه عملیات در این محور، عملیات والفجر 10 در 25 اسفند 1366 طرح‌ریزى و اجرا شد.<ref>هیرو، ص201؛ سمیعى، ص455ـ467.</ref>این عملیات در حالى صورت گرفت كه عراق از اوایل همین سال به منظور سركوب شبه‌نظامیان كُرد، حملاتى بر ضد آنها آغاز كرده بود. در این حملات كه عملیات اَنفال نامیده شد، رژیم عراق از سلاحهاى شیمیایى استفاده می‌كرد.<ref>خرسان، ص438ـ440؛ شكر، ص96.</ref>
+در این چهارچوب، سلسله عملیات كربلاى 10، فتح 5، نصر 4، 7 و 8، بیت‌المقدس 2 و 3 در محور ماووت انجام شد. به سبب دشواری هاى ادامه عملیات در این محور، عملیات والفجر 10 در 25 اسفند 1366 طرح‌ریزى و اجرا شد.<ref>هیرو، The longest war، ص201؛ سمیعى، كارنامه توصیفى عملیات هشت سال دفاع مقدس، ص455ـ467.</ref>این عملیات در حالى صورت گرفت كه عراق از اوایل همین سال به منظور سركوب شبه‌نظامیان كُرد، حملاتى بر ضد آنها آغاز كرده بود. در این حملات كه عملیات اَنفال نامیده شد، رژیم عراق از سلاحهاى شیمیایى استفاده می‌كرد.<ref>خرسان، التیارات السیاسیة فى كردستان العراق، ص438ـ440؛ شكر، صدام حسین من‌القمة الى الهاویة، ص96.</ref>
-ایران در این زمان، حمله را از جبهه شمالى در منطقه شهرهاى مرزى عراق یعنى حلبچه، خورمال، خول‌مار، دوجیله و دربندیخان<ref>در مغرب شهر نوسود كه در حدود 150 مایلى شمال بغداد است.</ref>، آغاز كرد و با همكارى كُردهاى معارض عراق هفت روستاى مرزى و پانزده مایل مربع از استان سلیمانیه را تصرف كرد. عراق ادعا كرد كه این حمله را دفع كرده است، اما حمله ایران دستاوردهاى چشمگیرى در پی‌ داشت.<ref> كردزمن و واگنر، ج2، ص369.</ref> ایران در ادامه حملاتش به حاشیه جنوبى بخش كوهستانى مرز در نزدیكى دریاچه دربندیخان، درصدد بود مناطقى را در شمال عراق بدست آورد تا به سوى سلیمانیه پیشروى نماید و مخزن آبى دربندیخان را تصرف كند. این مخزن، نیروى برقابى قسمت اعظم شمال‌ شرقى عراق و بغداد را تأمین می‌كرد.<ref>همانجا.</ref>
+ایران در این زمان، حمله را از جبهه شمالى در منطقه شهرهاى مرزى عراق یعنى حلبچه، خورمال، خول‌مار، دوجیله و دربندیخان(در مغرب شهر نوسود كه در حدود 150 مایلى شمال بغداد است)آغاز كرد و با همكارى كُردهاى معارض عراق هفت روستاى مرزى و پانزده مایل مربع از استان سلیمانیه را تصرف كرد. عراق ادعا كرد كه این حمله را دفع كرده است، اما حمله ایران دستاوردهاى چشمگیرى در پی‌ داشت.<ref> كردزمن و واگنر، The lessons of modern war، ج2، ص369.</ref> ایران در ادامه حملاتش به حاشیه جنوبى بخش كوهستانى مرز در نزدیكى دریاچه دربندیخان، درصدد بود مناطقى را در شمال عراق بدست آورد تا به سوى سلیمانیه پیشروى نماید و مخزن آبى دربندیخان را تصرف كند. این مخزن، نیروى برقابى قسمت اعظم شمال‌ شرقى عراق و بغداد را تأمین می‌كرد.<ref>كردزمن و واگنر، The lessons of modern war، ج2، ص369.</ref>
 ==تصرف حلبچه توسط ایرانیان==
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 در 23 اسفند 1366، نیروهاى ایرانى با كمك شبه‌نظامیان اتحادیه میهنى كردستان موفق شدند شهر حلبچه را تصرف كنند. عراق در برابر راهبرد جدید ایران در منطقه شمالى كه اساساً با مساعدتهاى كُردهاى معارض دنبال می‌شد، ناگزیر بود در این منطقه براى مقابله با حملات ایران حضور گسترده داشته باشد كه این امر به تجزیه قواى عراق می‌انجامید و فرصت مناسبى در اختیار ایران قرار می‌داد تا در منطقه جنوب اقدامات نظامى خود را پیگیرى نماید.
-با این مقدمات، عراق تصمیم به بمباران شیمیایى حلبچه گرفت تا ناتوانى خود را در مقابله با تصرف این شهر جبران كند.<ref>درودیان، 1376ش ب، ص238ـ239؛ خرسان، ص441.</ref> حملات شیمیایى عراق به حلبچه با دستور مستقیم صدام حسین از نیمروز 25 اسفند 1366 آغاز شد. حملات هوایى با استفاده از بمبهاى ناپالم و فسفرى و گاز خردل و گاز اعصاب، با پنجاه هواپیما صورت گرفت و تخریب فراوانى در پى داشت.<ref>خرسان، همانجا؛ محمد عیسى داود، ص130؛ محسن عبدالعزیز حكیم، ص65؛ التطهیرالعرقى فی‌العراق، ص186ـ187.</ref> در این حمله، بیش از پنج‌هزار غیرنظامى كُرد كشته و حدود هفت هزار تن مجروح شدند.<ref>كردزمن و واگنر، ج2، ص517؛ تیمرمن، ص566ـ567.</ref>
+با این مقدمات، عراق تصمیم به بمباران شیمیایى حلبچه گرفت تا ناتوانى خود را در مقابله با تصرف این شهر جبران كند.<ref>درودیان، شلمچه تا حبلچه، 1376ش ب، ص238ـ239؛ خرسان، التیارات السیاسیة فى كردستان العراق، ص441.</ref> حملات شیمیایى عراق به حلبچه با دستور مستقیم صدام حسین از نیمروز 25 اسفند 1366 آغاز شد. حملات هوایى با استفاده از بمبهاى ناپالم و فسفرى و گاز خردل و گاز اعصاب، با پنجاه هواپیما صورت گرفت و تخریب فراوانى در پى داشت.<ref>خرسان، التیارات السیاسیة فى كردستان العراق، ص441.؛ محمد عیسى داود، سرّالمؤامرة حتى لایضربوا العراق و السدالعالى با لقنبلة النوویة، ص130؛ محسن عبدالعزیز حكیم، صدام مجرم حرب، ص65؛  میدل ایست ووچ، التطهیرالعرقى فی‌العراق، ص186ـ187.</ref> در این حمله، بیش از پنج‌هزار غیرنظامى كُرد كشته و حدود هفت هزار تن مجروح شدند.<ref>كردزمن و واگنر، The lessons of modern war Boulder، ج2، ص517؛ تیمرمن، سوداگرى مرگ، ص566ـ567.</ref>
 ==بمباران شیمیایى حلبچه==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۵۴
سطر ۲۲:		سطر ۲۲:
	قطعنامه 612 نیز نتوانست عراق را از ادامه به كارگیرى سلاحهاى شیمیایى باز دارد و پس از اندكى، ابعاد بین‌المللى فاجعه حلبچه تحت‌تأثیر رویدادها و تحولات بعدى جنگ قرار گرفت و به فراموشى سپرده شد <ref> پارسادوست، ص 649؛ هدایتی‌خمینى، ص 201؛ درودیان، 1376ش الف، ص 245</ref>، اما پس از حمله نظامى امریكا به عراق و فروپاشى رژیم بعثى در این كشور در 1382ش، عاملان اصلى جنایت در عملیات انفال و بمباران شیمیایى حلبچه در دادگاه محاكمه شدند. على حسن‌المجید، پسر عموى صدام كه عامل اصلى حملات شیمیایى بود، به اعدام محكوم گردید. صدام حسین نیز كه یكى از متهمان پرونده بود قبل از صدور حكم دادگاه انفال، به اتهام كشتار شیعیان عراق، در 9 دى 1385/ 30 دسامبر 2006 اعدام شد <ref> «سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، 2008</ref>.		قطعنامه 612 نیز نتوانست عراق را از ادامه به كارگیرى سلاحهاى شیمیایى باز دارد و پس از اندكى، ابعاد بین‌المللى فاجعه حلبچه تحت‌تأثیر رویدادها و تحولات بعدى جنگ قرار گرفت و به فراموشى سپرده شد <ref> پارسادوست، ص 649؛ هدایتی‌خمینى، ص 201؛ درودیان، 1376ش الف، ص 245</ref>، اما پس از حمله نظامى امریكا به عراق و فروپاشى رژیم بعثى در این كشور در 1382ش، عاملان اصلى جنایت در عملیات انفال و بمباران شیمیایى حلبچه در دادگاه محاكمه شدند. على حسن‌المجید، پسر عموى صدام كه عامل اصلى حملات شیمیایى بود، به اعدام محكوم گردید. صدام حسین نیز كه یكى از متهمان پرونده بود قبل از صدور حكم دادگاه انفال، به اتهام كشتار شیعیان عراق، در 9 دى 1385/ 30 دسامبر 2006 اعدام شد <ref> «سه متهم اصلى پرونده انفال به اعدام محكوم شدند»، 2008</ref>.

		+
		+
		+	==پانویس ==
		+	<references />

	== منبع ==		== منبع ==

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 == منبع ==
 * دانشنامه جهان اسلام، "مدخل حلبچه" از اصغر صادقی‌یكتا .
 [[رده:هشت سال دفاع مقدس]]

@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 * دانشنامه جهان اسلام، "مدخل حلبچه" از اصغر صادقی‌یكتا .
-[[رده:جنگ عراق با ایران]]
+[[رده: جنگ عراق با ایران]]
 [[رده:هشت سال دفاع مقدس]]