History of islam در ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۴

2019-04-20T11:34:07Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} حَضْرَمَوْت ، حضرموت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در ...' ایجاد کرد

2014-03-15T09:36:35Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} حَضْرَمَوْت ، حضرموت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
حَضْرَمَوْت ،
حضرموت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در کناره دریاست که صحرای ‹‹احقاف›› در مجاورت آن بوده است. گویند حضرت هود علیه السلام در این منطقه به خاک سپرده شده است.

این سرزمین در جنوب جزیرةالعرب و در در مشرق یمن قراردارد و بر دریاى عرب و خلیج عدن مشرف است <ref>رجوع کنید به <اطلس تاریخى اسلام>، نقشه 19</ref>.
محدوده آن به‌ویژه مرزهاى شرقى و غربی‌اش، به دلایل مختلفى دقیقاً مشخص نیست و اختلاف‌نظر شدیدى در منابع درباره آن وجود دارد <ref>رجوع کنید به بن‌دغر، ص 15؛ شاطرى، ج 1، ص10؛ عبداللّه، ج 2، ص 242</ref>.

به طور كلى، عدن در مغرب تا منطقه ظفارِ عمان در مشرق و شنهاى جنوبى ربع خالى و احقاف در شمال تا آبهاى خلیج عدن در جنوب، مرزهاى حضرموت را تشكیل می‌دهند <ref>رجوع کنید به حجرى یمانى، ج 1، جزء2، ص 263ـ264؛ شاطرى، همانجا</ref>. این محدوده تقریبآ در ْ13 تا ْ19 عرض شمالى و ْ45 تا ْ53 طول شرقى گسترده است <ref>رجوع کنید به نقشه عمومى خاورمیانه؛ نیز رجوع کنید به بن‌دغر، همانجا؛ كحّاله، 1384، ص 333ـ334</ref>. به گفته واسعى یمانى <ref>ص 66</ref>، مرز شرقى حضرموت وادى هود پیامبر و مرزغربى آن صنعاست.

== حضر موت در تقسیمات جدید کشور یمن ==

مطابق تقسیمات سیاسى جدید یمن، محدوده واقعى حضرموت ده استان <ref>محافظه</ref> از 21 استان كشور را دربرمی‌گیرد كه شامل استانهاى مَهْرَه <ref> عده ای حضر موت و المهره را منطقه ای وسیع در کنار عمان و عدن دانسته اند؛ المهره از «مهره بن حیدان» گرفته شده و نیز نام قبیله ای بوده است. </ref> در مشرق، حضرموت <ref>پهناورترین استان یمن رجوع کنید به ادامه مقاله</ref>، شَبوَه و أبْین در مركز و جنوب و بخشهایى از استانهاى جوف، مأرب، بیضاء، ضالِع، لَحَج و عدن در مغرب است <ref>رجوع کنید به اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 24؛ >اطلس جامع جهان تایمز<، نقشه 31</ref>.

در تقسیم‌بندى كهن، حضرموت یكى از چهار بخش مهم و عمده یمن بود <ref>رجوع کنید به رازى، ص 65</ref>. در دوره اسلامى، داراى دو شهر مركزى به نامهاى شبام و تریم بود و یكى از سه ولایت یمن محسوب می‌شد <ref>ابن‌خرداذبه، ص 144؛ ادریسى، ج 1، ص 56؛ نیز رجوع کنید به یاقوت حموى، ذیل مادّه</ref>. در تقسیمات كشورى یمن جنوبى پس از استقلال در 1346ش/1967، منطقه حضرموت استان پنجم جمهورى یمن شد <ref>بن‌دغر؛ مقحفى، 1985، همانجاها؛ نیز رجوع کنید به همو، 1422، همانجا</ref>.

استان حضرموت با مساحتى بالغ بر 000، 155كیلومتر مربع <ref>28% از مساحت كشور یمن</ref> داراى 29 شهرستان و جمعیتى بالغ بر 000، 871 نفر <ref>آمار 1379ش/ 2000</ref> است <ref>الجمهورى الیمنیة، ص 35؛ الموسوعة العربیة، همانجا</ref>. هشت شهرستان استان حضرموت شامل ثَمود، عَبر، قَطْن، سیئون، شَحْر، دَوْعَن، حَجْر و مكلّاست كه هركدام چندین ناحیه و شهر كوچك را دربردارند <ref>رجوع کنید به مقحفى، 1422، همانجا؛ اكوع، قسم 1، ص 19، پانویس 5؛ براى اطلاع كامل از این شهرها رجوع کنید به سَقّاف، ص 15ـ19، و جاهاى دیگر</ref>.

== موقعیت جغرافیایی حضر موت ==

قسمتهاى مختلف این گستره، از نظر طبیعى و زمین‌شناسى متفاوت‌اند. در شمال و شمال‌شرقى، كه سطوح شنى نسبتاً هموار گسترده است، حداكثر ارتفاع به پانصد متر از سطح دریا می‌رسد، اما در بخشهاى مركزى و جنوبى، چین‌خوردگیها و ناهمواریهاى متعددى وجود دارد و ارتفاع برخى از این ناهمواریها از هزار متر بیشتر است <ref>رجوع کنید به اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 25؛ >اطلس جامع جهان تایمز<، همانجا؛ الموسوعة العربیة، ذیل مادّه</ref>. در سراسر باریكه كم‌عرض و كم‌ارتفاع جنوبىِ حضرموت كه سواحل حضرموت را دربرمی‌گیرد، حداكثر ارتفاع به دویست متر می‌رسد. در این قسمت كه به حضرموت ساحلى <ref>رجوع کنید به ادامه مقاله</ref> مشهور است، امروزه شهرهایى چون غَیضَه (مركز استان مهره)، مُكَلّا(مركز استان حضرموت)، زَنْجْبار <ref>مركز استان أبین</ref>، عدن (مركز استان عدن)، سیحوت، شَحر و رَیان قرار دارند كه به همراه شهرهاى كهن قسمت مركزى <ref>حضرموت داخلى رجوع کنید به ادامه مقاله</ref> مانند تَریم، شِبام، شبوه، ثمود و سیئون اهمیت بیشترى از بقیه شهرها دارند <ref>رجوع کنید به مقحفى، 1422، ذیل مادّه؛ اطلس الجمهوریه الیمنیة و العالم؛ >اطلس جامع جهان تایمز<، همانجاها</ref>. مغرب و جنوب‌غربى حضرموت بیشترین ناهمواریها و ارتفاعات را داراست، به طورى كه در بعضى قسمتها، به‌ویژه در استان بیضاء، ارتفاع ناهمواریها به بیش‌از دوهزار متر می‌رسد. در قسمت مركزى حضرموت دو عارضه طبیعى وجود دارد، به نامهاى دشت سَبعَتین (رملةالسبعتین) در ارتفاع پانصد تا هزار مترى، و كوههاى حبشیه با ارتفاع بیش از هزار متر. بقیه نواحى این قسمت شامل دشتهاى پراكنده است <ref>رجوع کنید به اطلس الجمهوریه الیمنیة و العالم، ص 35؛ الموسوعة العربیة، همانجا؛ نیز رجوع کنید به كحاله، 1384، ص 334ـ342</ref>.

حضرموت سرچشمه وادیها(رودها)ى بسیارى است كه آب مورد نیاز شهرها و نواحى كشاورزى را تأمین می‌كنند. كحّاله <ref>1384، ص 343</ref> نام 27 وادى را در این سرزمین ذكر كرده است <ref>نیز رجوع کنید به الموسوعة العربیة، همانجا</ref>. معروف‌ترین آنها، به‌جز وادى برهوت، وادى حضرموت است كه به‌طول تقریبى 160 كیلومتر از كوههاى مشرق شبوه سرچشمه می‌گیرد و با عبور از شبام و سیئون و دریافت چند وادى دیگر، با نام وادى مَسیله در نزدیكى شهر سیحوت به خلیج عدن می‌ریزد <ref>رجوع کنید به الموسوعة الیمنیة، ذیل مادّه؛ اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 25؛ >اطلس جامع جهان تایمز<، همانجا</ref>. مزارع مجاور این وادى از معدود مناطق كشاورزى سرزمین حضرموت‌اند كه محصولات زراعى و باغى دارند. بقایاى سدى كه در قدیم در این وادى و در فاصله تریم تا سیحوت ساخته شده بود، هنوز قابل مشاهده است <ref>شاطرى، ج 1، ص 61؛ زكریا، ص 44</ref>.

وادى حَجْر نیز كه بیش از دویست كیلومتر طول دارد و نزدیك رأس كلب به خلیج عدن می‌ریزد، اهمیت زیادى در حضرموت دارد و آبادیهاى بسیار و امكان زراعت در مسیر وادیها را فراهم آورده است <ref>رجوع کنید به بكری‌یافعى، ص40؛ براى اطلاع بیشتر از وادیهاى حضرموت رجوع کنید به اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم؛ الموسوعة الیمنیة، همانجاها</ref>. به جز سواحل كه داراى اقلیم بحری‌اند، بقیه قسمتهاى حضرموت میانگینِ دماى سالیانه بالاتر از ْ26 و بارش كمتر از 100 میلیمتر در سال دارند <ref>رجوع کنید به كحاله، 1384، ص 344ـ 345؛ اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 26؛ نیز رجوع کنید به الموسوعة العربیة، همانجا</ref>. در حضرموت حدود پنجاه نوع منابع معدنى كشف شده كه مهم‌ترین آنها زغال‌سنگ است <ref>رجوع کنید به كحاله، 1384، ص 345ـ 349؛ بكرى یافعى، همانجا</ref>. با وجود محدودیتهاى محیطى، پرورش دام به ‌ویژه شتر در بیشتر قسمتهاى حضرموت رایج است <ref>رجوع کنید به اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 28</ref>.

مرزهاى حضرموت دقیقآ مشخص نیست و از این رو، مساحت آن نیز از 000 ، 45 كیلومتر مربع تا نزدیك به 000، 200 كیلومتر مربع ذكر شده است <ref>رجوع کنید به بكری‌یافعى، ص 38ـ 39؛ بن‌دغر، ص 15؛ مقحفى، 1985، ذیل مادّه</ref>.

'''در دیگر تقسیم‌بندى جغرافیایى،''' حضرموت به دو بخش ساحلى و داخلى تقسیم می‌شود <ref>كحاله، 1384، ص 356؛ مقحفى، 1422، همانجا</ref>. بخش ساحلى، معروف به حضرموت ساحلى به طول تقریبى 450 كیلومتر <ref>كحاله، 1384؛ بن‌دغر، همانجاها</ref>، به موازات خلیج عدن و دریاى عرب امتداد دارد. عرض این بخش در مشرق به بیست كیلومتر و در مغرب به هشتاد كیلومتر می‌رسد <ref>بكرى یافعى، همانجا</ref>. حضرموت ساحلى بخش پرجمعیت حضرموت است و شامل شهر بندرى و مهم مُكَلّا (مركز حضرموت ساحلى) و نواحى غَیل، باوَزیر، بُرُوم، وادى مَسیله، حصن‌الغراب، عین بامعبد، و بندر مهم بئرعلى (در گذشته قنا) است <ref>واسعى یمانى، ص 67؛ كحاله، 1384، ص 357؛ مقحفى، 1422، همانجا</ref>.

حد فاصل دو بخش حضرموت ساحلى و داخلى، رشته كوهى است كه بلندترین قله آن به 187،2 متر می‌رسد <ref>كحاله، 1384، ص 334؛ بكری‌یافعى، همانجا</ref>. حضرموت داخلى از ساحل دریا دور است و در اطرافش شنزار وسیعى <ref>احقاف، جمع حَقَفَ یعنى تپه‌هاى شنى درهم پیچیده</ref> وجود دارد <ref>رجوع کنید به اصطخرى، ص 25؛ یاقوت حموى، همانجا؛ واسعى یمانى، ص 65؛ مقحفى، 1985، همانجا</ref>. این سرزمین اقامتگاه قوم عاد بوده <ref>بكرى، 1992، ج 1، ص 86؛ ابن‌اثیر، ج 1، ص 85؛ سقاف، ص 16</ref> كه در قرآن <ref>رجوع کنید به فجر: 6ـ7</ref> نیز از آن نام برده شده است. حضرموت داخلى از رَیدَه‌الصَیعَر و شَبوَه در مغرب تا سرزمین مَهْرَه در مشرق امتداد دارد كه در آن وادیهایى چون دَوْعَن، عِمِد، عُین، بن‌على، و سِر وجود دارد كه به كشت درختان خرما و حبوبات و میوه مشهورند <ref>رجوع کنید به مقحفى، 1422، همانجا؛ بن‌دغر، ص 16ـ17</ref>. شهرهاى تریم، شبام و شبوه هر یك در زمانهایى مركز حضرموت به‌ویژه حضرموت داخلى بودند <ref>رجوع کنید به الموسوعة الیمنیة، همانجا؛ مقحفى، 1422، همانجا</ref>. ظاهرآ پیش از همه، مَیفَعَه مركز حضرموت بوده است <ref>رجوع کنید به برّو، ص 71</ref>.

براساس گفته جغرافی‌دانان و مورخان اسلامى، فاصله صنعا تا حضرموت حدود 430 كیلومتر یا 72 فرسخ <ref>ابن‌خرداذبه، ص 138</ref> و فاصله عدن تا حضرموت پنج مرحله <ref>ادریسى، همانجا</ref> یا یك ماه راه <ref>یاقوت‌حموى، همانجا</ref> بوده است <ref>نیز رجوع کنید به بكرى، 1992، ج 1، ص 366</ref>. در سرزمین حضرموت آثار باستانى و كهن متعددى وجود دارد. هریك از شهرهاى تاریخى حضرموت مانند تریم، مكلّا، شبام و شبوه داراى آثار و قلاع متعددند. به‌جز آثار این شهرها، از مهم‌ترین آثار حضرموت می‌توان به قبر برخى از پیامبران مانند هود نبى و ویرانه‌هایى از مواضع و اماكن اقوام عاد و ثمود در بخشهاى مختلف حضرموت اشاره كرد <ref>رجوع کنید به اصطخرى، همانجا؛ بكرى، 1992، ج 1، ص 92ـ93؛ بكری‌یافعى، ص 44ـ45؛ مهران، ص 245؛ نیز رجوع کنید به كحاله، 1384، ص 350ـ 355</ref>. در صد سال اخیر، دهها جهانگرد و باستان‌شناس از كشورهاى مختلف از آثار باستانى حضرموت بازدید و نتایج كاوشها را تدوین و منتشر كرده‌اند <ref>رجوع کنید به بكری‌یافعى، ص 42ـ43</ref>.

== اقتصاد حضر موت ==

حضرموت از دیرباز به تولید و صدور كندر، سدر، بخور، توتون، دارچین، صمغ، عنبر، خرما، حبوبات، عسل و ذرت شهرت داشته است <ref>رجوع کنید به بكرى، 1992، ج 1، ص 367؛ واسعى یمانى، ص 66ـ67؛ جرافی‌یمنى، ص 47</ref>. همچنین، حضرموت به تولید لباس و پارچه‌هاى نفیس چون بُرده، نعلین، دشنه و خنجر، عطر و ادویه‌جات، شتر و اسبهاى اصیل شهرت دارد. این سرزمین در دورى و زیبایى نیز ضرب‌المثل است <ref>رجوع کنید به حامد، ج 1، ص 95، 101ـ102؛ شاطرى، ج 1، ص 48، 61؛ سقّاف، ص 18ـ21</ref>.

== ترکیب جمعیتی حضر موت ==

حضرموت از مناطق كم‌جمعیت یمن و جزیرةالعرب است و به جز بخشهاى معدودى در مغرب آن كه تراكم جمعیتى بیش از هزار نفر در هر كیلومتر مربع دارند، تقریباً در سراسر حضرموت تراكم جمعیت كمتر از پنجاه نفر است <ref>رجوع کنید به اطلس الجمهوریة الیمنیة و العالم، ص 33</ref>. جمعیت این سرزمین در طول تاریخ دچار دگرگونیهاى بسیارى شده است. در منابع معاصر، در نیم قرن اخیر جمعیت حضرموت 150 تا 500 هزار نفر تخمین‌زده شده است <ref>رجوع کنید به بركاتى، ص 120؛ واسعی‌یمانى، ص 66؛ كحاله، 1384، ص 355</ref>. جمعیت حضرموت در گذشته تركیبى از قبایل و عشایر مهمى چون طَسْم، جَدیس، عِمْلاق، عاد، ثمود، جُرهُم، صَرْدَف، تُجیب، كِنده و سیبان بود <ref>رجوع کنید به یعقوبى، ج 1، ص 203؛ مقحفى، 1985؛ الموسوعة الیمنیة، همانجاها</ref>. امروزه قبایل دیگرى چون صَعْیر، كَرَب، جعده، نُوَّح، خَنابَشه، مَناهیل، حالِكه، آل‌كثیر، آل‌جابر، شَنافِر و عَوابِثه در آن به سر می‌برند. در این سرزمین، خاندانهایى از نسل امام حسین علیه‌السلام و علویان بسیارى چون خاندانهاى بار، بِیتى، جِفْرى، جِنَید، حامد، حداد، سَقّاف، شاطرى، بافَقیه و حِبْشى نیز زندگى می‌كنند <ref>رجوع کنید به مقحفى، 1422، همانجا</ref>.

در بخش جنوبی یمن تنها در حدود 7 الی 8 هزار نفر شیعه زندگی می کنند که بیشتر در استان حضرموت و عدن هستند.

برخى از مردم حضرموت به كشاورزى و برخى نیز به صنعت و تجارت با سواحل شرقى افریقا و هند و عدن و مسقط و شهرهاى بندرى سواحل خلیج‌فارس اشتغال دارند <ref>رجوع کنید به بركاتى، همانجا؛ كحاله، 1384، ص 354</ref>. اهالى این سرزمین سیاه‌چرده و سرسخت‌اند و بیشتر غذایشان خرما بوده است <ref>مقدسى، ص 87؛ زبیدى، ذیل مادّه</ref>. ثروتمندان حضرموت در كاخهاى آجرى دو تا چهار طبقه مستحكم زندگى می‌كنند و اشراف و سادات علوى احترام و جایگاه والایى دارند <ref>رجوع کنید به كحاله، 1384؛ بركاتى، همانجاها؛ واسعی‌یمانى، ص 66ـ67</ref>.

== دین مردم حضر موت ==

مردم حضرموت از دیرباز الهه‌اى به نام سین را می‌پرستیدند كه در معبدى به نام سین ذومِذاب قرار داشت <ref>رجوع کنید به كامل، ص 108؛ شاطرى، ج 1، ص 43</ref>. باستان‌شناسان اروپایى در سده چهاردهم/ بیستم آثار معبد سین را در شهر حَریضه(نام قدیم شهر مذاب) و روستاى سَنا كشف كردند <ref>رجوع کنید به مهران، ص 237، 244</ref>. علاوه بر الهه سین، مردم حضرموت در دوره پیش از اسلام بتهاى دیگرى را می‌پرستیدند <ref>رجوع کنید به هود: 53؛ اعراف: 70؛ احقاف: 22؛ نیز رجوع کنید به بت/ بت‌پرستى</ref>. در نخستین سالهاى پس از اسلام، مردم حضرموت دعوت پیامبر اكرم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم را پذیرفتند و پیامبر زیادبن لَبید را والى و مأمور جمع آوری زکات آنجا ساخت <ref>بلاذرى، ص 103؛ نیز رجوع کنید به جزیرةالعرب</ref>.و کنده را نیز ضمیمه ولایت او کرد.

پس از وفات پیامبر و آغاز خلافت ابوبکر، طایفه ای از کنده که ساکن حَضْرَموت بودند، حاضر به پرداخت زکات به وی نشدند و گفتند که تا زمانی که رسول خدا زنده بود از وی اطاعت می کردیم، اگر شخصی از اهل بیت او بر سرکار آید از وی اطاعت می کنیم، در حالی که ابوبکر هیچ حق حکومت و بیعت بر ما ندارد. زیاد با لبید که وضع را چنین دید شبانه از آن منطقه گریخت و ضمن اشعاری ساکنین این منطقه را مرتد نامید.

البته ابوبکر پس از مدّتی سپاهی فرستاد که طائفه مزبور غلبه و آنها تحت سلطه حکومت مدینه در آمدند. ابوبکر در شمار جنگ با مرتدان، برده (یا جنگ) حَضْرَموت را نیز نام برده است.

ساکنین حَضْرَموت در دوران خلافت امام علی از شیعیان حضرت به شمار می رفتند و حتی سپاهی از سوی معاویه مأمور حمله به آنجا شد تا شیعیان را از بین ببرد، هر چند در آن زمان موفق به چنین کاری نگشت.

== واژه ی حضر موت ==

حَضْرَمَوت كه در میان قبیله هُذیل و عوام مردم به صورت حَضْرَمُوت تلفظ می‌شود، مركّب از دو واژه حَضَرَ و مَوْت است و منسوبان به آن را حَضرَمى می‌گویند كه جمع آن حَضَارِمَه یا حَضارم است <ref>یاقوت حموى؛ زبیدى، همانجاها؛ حجری‌یمانى، ج 1، جزء2، ص 264؛ نیز رجوع کنید به بكرى، 1403، ج 2، ص 455؛ د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه</ref>. مورخان نامهاى دیگرى چون وادى مفتون، بَرْكِ (یا برك الغِمَاد)، عَبدَل، وَبار، احقاف یا وادى احقاف براى حضرموت ذكر كرده‌اند <ref>رجوع کنید به ابن‌خرداذبه، ص 143؛ ابن‌حائك، ص 323 و پانویس 4؛ ابن‌مجاور، ص 253؛ سقاف، ص 15؛ بكری‌یافعى، ص 37</ref>. نام حضرموت در كتب تاریخى یونانى و رومى به صورتهاى مختلفى ثبت شده است. تئوفراستوس <ref>370ـ 286ق‌م؛ ج 2، ص 235</ref> آن را حدرامیتا ذكر كرده است، در حالى كه استرابون <ref>63ق م ـ 19م؛ ج 7، ص 311، 313</ref> و پلینیوس <ref>23ـ 79م؛ ج 2، كتاب 34، ص 455</ref> آن را چَتراموتیتا نامیده‌اند <ref>نیز رجوع کنید به مهران، ص 235؛ بن‌دغر، ص 12</ref>.

تورات نخستین منبعى است كه در آن از فردى به نام حضرموت (به صورت حَضَرْمَاوِث) صحبت شده و او سومین فرزند یقطان (قحطان) دانسته شده است <ref>رجوع کنید به سفر پیدایش، 26:10؛ كتاب اول تواریخ ایام، 20:1</ref>. ظاهرآ در بیشتر منابع تاریخى دوره اسلامى، الهام گرفته از تورات، حضرموت فرزند یقْطُن‌بن عابر، از نسل نوح ذكر شده <ref>براى نمونه رجوع کنید به ابن‌حبیب، ص 1ـ2؛ رازى، ص 71؛ ابن‌مجاور، ص 252</ref> و در برخى نیز حضرموت همان عامربن قحطان شمرده شده است كه نخستین ساكن منطقه شنزار احقاف بود و چون هنگام حضورش در جنگها بسیار می‌كشت و سایه مرگ (موت) بر میدان نبرد می‌گستراند، او را به حَضرموت ملقب ساختند و سپس این لقب، نام وى و قبیله و سرزمینش گردید <ref>رجوع کنید به یاقوت‌حموى، همانجا؛ واسعی‌یمانى، ص 65</ref>. به گفته كحاله <ref>1402، ج 1، ص 282</ref>، حضرموت نام قبیله‌اى در این سرزمین نیز هست. در تفسیر معنى حضرموت (سرزمین مرگ) نظرهاى دیگرى نیز وجود دارد، از جمله اینكه حضرت هود علیه‌السلام پس از نفرین كردن كافران گفت اینك مرگ حاضر شده است <ref>بكرى یافعى، ص 38</ref>، یا حضرت صالح علیه‌السلام به آنجا كه رسید، درگذشت <ref>زبیدى، همانجا</ref>، یا بنابر افسانه‌اى یونانى درختان آنجا (كندر و بخور كه وادى حضرموت به تولید آن شهره بوده است) بوى كشنده‌اى دارند <ref>مقحفى، 1985؛ همو، 1422، همانجاها</ref>.

== پانویس ==

{{پانویس}}

== منابع ==
*، مدخل ''حَضْرَمَوْت'' از ستار عودی.
*داوود کریملو، آشنایی با کشور یمن، موعود، شماره 107، دی ماه 1388.
*تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان.

[[رده:اماکن یمن]]
[[رده:یمن]]

@@ سطر ۷۸: / سطر ۷۸: @@
 ==منابع==
-* ، مدخل ''حَضْرَمَوْت'' از ستار عودی.
+* دانشنامه جهان اسلام، مدخل ''حَضْرَمَوْت'' از ستار عودی.
 * داوود کریملو، آشنایی با کشور یمن، موعود، شماره 107، دی ماه 1388.
 * تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{شناسنامه مکان
		+	\|تصویر=[[پرونده:استان حضرموت.jpg\|300px]]
		+	\|کشور=یمن
		+	\|شهر= حضرالموت
		+	\|نقشه=[[پرونده:استان حضرموت در نقشه.PNG\|300px]]
		+	\|طول="52.5'22°49
		+	\|عرض="19.3'16°17
		+	\|گوگل مپ=https://www.google.com/maps/place/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86+%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%AA%D8%8C+%DB%8C%D9%85%D9%86%E2%80%AD/@15.5110964,54.9125917,6z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3de13de3d5545783:0xeff806214170ed17!8m2!3d16.9304135!4d49.3653149?hl=fa
		+	}}
	حَضْرَمَوْت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در کناره دریاست که صحرای «احقاف» در مجاورت آن بوده است. گویند [[حضرت هود]] علیه السلام در این منطقه به خاک سپرده شده است.		حَضْرَمَوْت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در کناره دریاست که صحرای «احقاف» در مجاورت آن بوده است. گویند [[حضرت هود]] علیه السلام در این منطقه به خاک سپرده شده است.

حضر موت - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

Zamani: اصلاح مشخصات منبع

History of islam در ‏۲۳ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۵۴

History of islam در ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۴

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۶ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۳۴

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} حَضْرَمَوْت ، حضرموت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در ...' ایجاد کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۵۴
(بدون تفاوت)