حضرت بال - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2022-01-22T12:01:14Z

ویرایش

Zamani در ‏۲۰ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۵۴

2020-06-20T12:54:44Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۵۷

2014-02-22T08:57:45Z

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} حضرت بال ، مهم‌...' ایجاد کرد

2014-01-05T09:23:55Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} حضرت بال ، مهم‌...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
{{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}}
حضرت بال ، مهم‌ترین مركز عبادى و زیارتگاه مسلمانان در كشمیر و محل نگهدارى تار مویى منسوب به حضرت محمد صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم. درگاه حضرت بال در كرانه غربى دریاچه دل در سرینگر واقع است<ref> اسحاق‌خان، ص 172، 174. </ref>

== تقدس متعلقات اولیا و بزرگان دینى ==

تقدس متعلقات اولیا و بزرگان دینى در كشمیر سابقه‌اى دیرین دارد. مثلاً، هیوئن تسانگ (قرن اول/ هفتم) از دندان بودا كه نزد راهبان بودایى در كشمیر محترم بوده، سخن گفته است <ref> رجوع کنید به همان، ص 176، پانویس 16. </ref> پیشینه انتقال تار موى منسوب به پیامبر از مدینه به هند به اوایل قرن یازدهم می‌رسد، چنان‌كه به گفته فرشته <ref> ج 2، ص 89ـ90 </ref>، در 1005 در دوره ابراهیم عادلشاه دوم، میرمحمد صالح همدانى چند رشته موى پیامبر را از مدینه به بیجاپور آورد كه بسیار مورد توجه سلطان قرار گرفت.
در دوران شاه‌جهان <ref> حك: 1037ـ1068 </ref> نیز یكى از خادمان حرم پیامبر، به نام سید عبداللّه بیجاپورى، تار مویى منسوب به آن حضرت را از عربستان به شهر بیجاپور هند بُرد. درباره صحت انتساب این تار مو به پیامبر و تاریخ دقیق ورود آن به بیجاپور، اطلاعات متناقضى در دست است. در 1111، در زمان حكومت اورنگ‌زیب، بازرگانى كشمیرى به نام خواجه نورالدین ایشبارى این تار مو (معروف به موى مقدّس) را خرید، اما هنگام بازگشت به زادگاهش درگذشت و موى مقدّس به همراه جسد وى به سرینگر برده شد <ref> كهویهامى، حصه 1، ص 302؛ اسحاق‌خان، ص 174. </ref> تار مو ابتدا در خانقاه نقشبندیه در سرینگر به نمایش عموم گذاشته شد، اما چون خانقاه گنجایش جمعیت زیادِ بازدیدكننده را نداشت به دستور حاكم مغول كشمیر، فاضل‌خان، و به‌ توصیه اعیان شهر، تار مو را به باغ صادق‌آباد منتقل كردند و عمارت این باغ براى زیارت «موى شریف» وقف شد و حضرت بال نام گرفت. بال در زبان كشمیرى به‌معناى «كنار آب» است و چون این مكان بر كرانه دریاچه دل قرار گرفته است، شاید وجه تسمیه آن ازاین‌رو باشد. از طرفى، بال در این زبان به معناى مو نیز هست <ref> رجوع کنید به كهویهامى، حصه 1، ص 302ـ303 و پانویس 975؛ اسحاق‌خان، همانجا؛ گوهر، ص 24، 27، 35؛ اسكوفیلد، ص 22؛ براى دیگر معانى بال رجوع کنید به گوهر، ص 15. </ref>

== معمارى عمارت صادق‌خان ==

معمارى اولیه عمارت صادق‌خان معروف به صادق‌آباد ــكه به گفته كهویهامى <ref> حصه 1، ص 303 و پانویس 977</ref> در 1033 ساخته شده است ــ تركیبى از معمارى مغولى و كشمیرى بود <ref> گوهر، ص 229 </ref> كه با آوردن موى مقدّس به این مكان، وسعت پیدا كرد و در مغرب آن مسجد و در مشرق آن خانقاه بزرگى ساخته شد <ref> كهویهامى، حصه 1، ص 301ـ302 </ref>. حضرت بال از 1322ش/1943 تحت نظارت اوقاف اسلامیه قرار دارد <ref> اسحاق‌خان، ص 181 و پانویس 33؛ گوهر، ص 255 </ref>. بناى كنونى تمامآ از سنگ مرمر سفید ساخته شده و طرحى از مسجد پیامبر در مدینه است <ref> گوهر، ص230 </ref>. به دستور شیخ‌عبداللّه، نخست‌وزیر وقت، در 1347ش/1968 اوقاف اسلامیه ساخت این بنا را در مكان ساختمان پیشین آغاز كرد <ref> همانجا </ref>.

== زیارت‌كنندگان حضرت بال و موى مقدّس ==

موى منسوب به رسول اكرم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم در صندوقى شیشه‌اى نگهدارى می‌شود و هر ساله در سالروز میلاد پیامبر و معراج وى و چند مناسبت دیگر در معرض بازدید و زیارت جمعیت انبوهى قرار می‌گیرد كه از سراسر كشمیر با این هدف به سرینگر می‌آیند <ref> اسحاق‌خان، ص 172ـ173؛ گوهر، ص 53. </ref> شخصى با منصب «نشان‌ده» مسئولیت به نمایش گذاشتن موى مقدّس را برعهده دارد <ref> رجوع کنید به گوهر، ص 27 </ref>. مراسم نشان دادن مو، كه باشكوه تمام برپا می‌شود، مناسبات اجتماعى و اقتصادى گسترده‌اى میان روستانشینان و شهرنشینان مسلمان كشمیرى و نیز مردم شهرها با یكدیگر ایجاد كرده است. به هنگام برپایى این مراسم و در بیرون حضرت بال، بازارهاى دوره‌اى تشكیل می‌شود و براى بازرگانان و صنعت‌گران فرصتى فراهم می‌گردد تا كالاهاى خویش را عرضه كنند <ref> اسحاق‌خان، ص180. </ref> زیارت‌كنندگان حضرت بال و موى مقدّس، رفع حوائج گوناگون خویش (چون درمان بیماریها، بچه‌دار شدن، طول عمر، و محافظت در برابر سیل و قحطى و بلایاى دیگر) را خواستارند و نذرها و هدایایى نیز براى تحقق خواستهایشان به این درگاه تقدیم می‌كنند <ref> همان، ص 178 </ref>. امروزه مردم براى تبرك، به دست و بدن و حتى لباس كسانى كه موى مقدّس را به نمایش می‌گذارند دست می‌كشند <ref> همان، ص 179 </ref>.

== مدینه ثانی ==

حضرت بال از منظر مسلمانان كشمیرى حلقه اتصال حیات روحانى پیامبر با پیروان اوست <ref> همان، ص 175 </ref>. ارج و اهمیت این یادگار در میان مسلمانان كشمیر در اشعار و ترانه‌هاى محلى آنها هویداست و زیارت حضرت بال با زیارت مسجدالنبى در مدینه قابل قیاس دانسته شده است. این درگاه را مدینه ثانى نیز خوانده‌اند <ref> رجوع کنید به دیدمرى، ص 423؛ اسحاق‌خان، ص 175، 177؛ گوهر، ص 27ـ31، 237ـ246. </ref>

موى مقدّس در 6 دى 1342/ 26 دسامبر 1963 مفقود گردید و نُه روز بعد ادعا شد كه تار مو به حضرت بال بازگردانده شده است. به گفته اسحاق‌خان <ref> ص 184ـ185 </ref> كسى از اسرار این حادثه به ‌درستى آگاهى ندارد. اغتشاشها و ناآرامیهایى كه در آن چند روز، همه كشمیر و برخى شهرهاى هند را فراگرفت، نشان‌دهنده اهمیت موى مقدّس در حیات سیاسى و اجتماعى مسلمانان كشمیر است <ref> براى آگاهى بیشتر درباره جزئیات این حادثه و پیامدهاى آن رجوع کنید به همانجا؛ اكبر، ص 157، 163ـ164؛ نیز رجوع کنید به كشمیر.</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

==منبع ==
*[http://www.encyclopaediaislamica.com/ دانشنامه جهان اسلام]، "مدخل حضرت بال" از
فاطمه رحیمى.

[[رده:اماکن مذهبی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}}
-حضرت بال، مهم‌ترین مركز عبادى و زیارتگاه مسلمانان در كشمیر و محل نگهدارى تار مویى منسوب به حضرت محمد صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم درگاه حضرت بال در كرانه غربى دریاچه دل در سرینگر واقع است.<ref>اسحاق‌خان، ص172، 174.</ref>
+'''«حضرتْ بال»'''، از مراکز عبادى و زیارتگاه مسلمانان در کشمیر هند و محل نگهدارى تار مویى منسوب به [[پیامبر اسلام|حضرت محمد]] (صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌) است. این تار مو توسط یکی از خادمان [[مسجد النبی (ص)|حرم پیامبر]]، به هند انتقال یافته و هر ساله در ایامی مانند سالروز میلاد پیامبر و [[معراج]] آن حضرت، در معرض بازدید و [[زیارت|زیارت]] مردم قرار می‌گیرد. حضرتْ بال در کرانه غربى دریاچه دل در سرینگر واقع است.<ref>اسحاق‌خان، ص۱۷۲، ۱۷۴.</ref>
-==تقدس متعلقات اولیا و بزرگان دینى==
+==تاریخچه حضرت‌بال==
-تقدس متعلقات اولیا و بزرگان دینى در كشمیر سابقه‌اى دیرین دارد. مثلاً، هیوئن تسانگ (قرن اول/هفتم) از دندان بودا كه نزد راهبان بودایى در كشمیر محترم بوده، سخن گفته است.<ref>رجوع کنید به همان، ص176، پانویس 16.</ref> پیشینه انتقال تار موى منسوب به پیامبر از [[مدینه]] به هند به اوایل قرن یازدهم می‌رسد، چنان‌كه به گفته فرشته،<ref>ج2، ص89ـ90.</ref> در 1005 در دوره ابراهیم عادلشاه دوم، میرمحمد صالح همدانى چند رشته موى پیامبر را از مدینه به بیجاپور آورد كه بسیار مورد توجه سلطان قرار گرفت.
+تقدس متعلقات اولیاء الهی و بزرگان دینى در کشمیر سابقه‌اى دیرین دارد. مثلاً، هیوئن تسانگ (قرن اول/هفتم) از دندان بودا که نزد راهبان بودایى در کشمیر محترم بوده، سخن گفته است.<ref>رجوع کنید به همان، ص۱۷۶، پانویس ۱۶.</ref> پیشینه انتقال تار موى منسوب به [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] از [[مدینه]] به هند، به اوایل قرن یازدهم هجری می‌رسد، چنان‌که به گفته فرشته،<ref>ج۲، ص۸۹ـ۹۰.</ref> در سال ۱۰۰۵ قمری در دوره ابراهیم عادلشاه دوم، میرمحمد صالح همدانى چند رشته موى پیامبر را از مدینه به بیجاپور آورد که بسیار مورد توجه سلطان قرار گرفت.
-در دوران شاه‌جهان<ref>حك: 1037ـ1068.</ref> نیز یكى از خادمان حرم پیامبر، به نام سید عبداللّه بیجاپورى، تار مویى منسوب به آن حضرت را از عربستان به شهر بیجاپور هند بُرد. درباره صحت انتساب این تار مو به پیامبر و تاریخ دقیق ورود آن به بیجاپور، اطلاعات متناقضى در دست است.
+در دوران شاه‌جهان<ref>حک: ۱۰۳۷ـ۱۰۶۸.</ref> نیز یکى از خادمان [[مسجد النبی (ص)|حرم پیامبر]]، به نام سید عبداللّه بیجاپورى، تار مویى منسوب به آن حضرت را از [[عربستان]] به شهر بیجاپور هند بُرد. درباره صحت انتساب این تار مو به پیامبر و تاریخ دقیق ورود آن به بیجاپور، اطلاعات متناقضى در دست است.
-در 1111، در زمان حكومت اورنگ‌زیب، بازرگانى كشمیرى به نام خواجه نورالدین ایشبارى این تار مو (معروف به موى مقدّس) را خرید، اما هنگام بازگشت به زادگاهش درگذشت و موى مقدّس به همراه جسد وى به سرینگر برده شد.<ref>كهویهامى، حصه1، ص302؛ اسحاق‌خان، ص174.</ref> تار مو ابتدا در خانقاه نقشبندیه در سرینگر به نمایش عموم گذاشته شد، اما چون خانقاه گنجایش جمعیت زیادِ بازدیدكننده را نداشت به دستور حاكم مغول كشمیر، فاضل‌خان و به‌ توصیه اعیان شهر، تار مو را به باغ صادق‌آباد منتقل كردند و عمارت این باغ براى زیارت «موى شریف» وقف شد و حضرت بال نام گرفت.
+در سال ۱۱۱۱ قمری، در زمان حکومت اورنگ‌زیب، بازرگانى کشمیرى به نام خواجه نورالدین ایشبارى این تار مو (معروف به موى مقدّس) را خرید، اما هنگام بازگشت به زادگاهش درگذشت و موى مقدّس به همراه جسد وى به سرینگر برده شد.<ref>کهویهامى، حصه۱، ص۳۰۲؛ اسحاق‌خان، ص۱۷۴.</ref> تار مو ابتدا در خانقاه نقشبندیه در سرینگر به نمایش عموم گذاشته شد، اما چون خانقاه گنجایش جمعیت زیادِ بازدیدکننده را نداشت، به دستور حاکم مغول کشمیر، فاضل‌خان و به‌ توصیه اعیان شهر، تار مو را به باغ صادق‌آباد منتقل کردند و عمارت این باغ براى زیارت «موى شریف» [[وقف]] شد و «حضرت بال» نام گرفت.
-بال در زبان كشمیرى به‌ معناى «كنار آب» است و چون این مكان بر كرانه دریاچه دل قرار گرفته است، شاید وجه تسمیه آن از این‌رو باشد. از طرفى، بال در این زبان به معناى مو نیز هست.<ref>رجوع کنید به كهویهامى، حصه1، ص302ـ303 و پانویس 975؛ اسحاق‌خان، همانجا؛ گوهر، ص24، 27، 35؛ اسكوفیلد، ص22؛ براى دیگر معانى بال رجوع کنید به گوهر، ص15.</ref>
+«بال» در زبان کشمیرى به‌ معناى «کنار آب» است و چون این مکان بر کرانه دریاچه دل قرار گرفته است، شاید وجه تسمیه آن از این‌رو باشد. از طرفى، بال در این زبان به معناى مو نیز هست.<ref>رجوع کنید به کهویهامى، حصه۱، ص۳۰۲ـ۳۰۳ و پانویس ۹۷۵؛ اسحاق‌خان، همانجا؛ گوهر، ص۲۴، ۲۷، ۳۵؛ اسکوفیلد، ص۲۲؛ براى دیگر معانى بال رجوع کنید به گوهر، ص۱۵.</ref>
-==معمارى عمارت صادق‌خان==
+==زیارت‌ حضرت‌بال و موى مقدّس==
-معمارى اولیه عمارت صادق‌خان معروف به صادق‌آباد ــ كه به گفته كهویهامى<ref>حصه1، ص303 و پانویس 977.</ref> در 1033 ساخته شده است ــ تركیبى از معمارى مغولى و كشمیرى بود <ref>گوهر، ص229.</ref> كه با آوردن موى مقدّس به این مكان، وسعت پیدا كرد و در مغرب آن مسجد و در مشرق آن خانقاه بزرگى ساخته شد.<ref>كهویهامى، حصه1، ص301ـ302.</ref> حضرت بال از 1322ش/1943 تحت نظارت اوقاف اسلامیه قرار دارد.<ref>اسحاق‌خان، ص181 و پانویس33؛ گوهر، ص255.</ref> بناى كنونى تماماً از سنگ مرمر سفید ساخته شده و طرحى از مسجد پیامبر در مدینه است.<ref>گوهر، ص230.</ref> به دستور شیخ‌ عبداللّه، نخست‌وزیر وقت در 1347ش/1968 اوقاف اسلامیه ساخت این بنا را در مكان ساختمان پیشین آغاز كرد.<ref>همانجا.</ref>
+موى منسوب به [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ در صندوقى شیشه‌اى نگهدارى می‌شود و هر ساله در سالروز [[ولادت پیامبر اسلام|میلاد پیامبر]] و [[معراج]] وى و چند مناسبت دیگر، در معرض بازدید و [[زیارت|زیارت]] جمعیت انبوهى قرار می‌گیرد که از سراسر کشمیر با این هدف به سرینگر می‌آیند.<ref> اسحاق‌خان، ص۱۷۲ـ۱۷۳؛ گوهر، ص۵۳.</ref> شخصى با منصب «نشان‌ده» مسئولیت به نمایش گذاشتن موى مقدّس را بر عهده دارد.<ref>رجوع کنید به گوهر، ص۲۷.</ref> مراسم نشان دادن مو که باشکوه تمام برپا می‌شود، مناسبات اجتماعى و اقتصادى گسترده‌اى میان روستانشینان و شهرنشینان مسلمان کشمیرى و نیز مردم شهرها با یکدیگر ایجاد کرده است.
-==زیارت‌كنندگان حضرت بال و موى مقدّس==
+به هنگام برپایى این مراسم و در بیرون حضرت بال، بازارهاى دوره‌اى تشکیل می‌شود و براى بازرگانان و صنعت‌گران فرصتى فراهم می‌گردد تا کالاهاى خویش را عرضه کنند.<ref>اسحاق‌خان، ص۱۸۰.</ref> زیارت‌کنندگان حضرت بال و موى مقدّس، رفع حوائج گوناگون خویش (چون درمان بیماری ها، بچه‌دار شدن، طول عمر و محافظت در برابر سیل و قحطى و بلایاى دیگر) را خواستارند و [[نذر|نذرها]] و هدایایى نیز براى تحقق خواستهایشان به این درگاه تقدیم می‌کنند.<ref>همان، ص۱۷۸.</ref> امروزه مردم براى [[تبرک|تبرک]]، به دست و بدن و لباس کسانى که موى مقدس را به نمایش می‌گذارند، دست می‌کشند.<ref>همان، ص۱۷۹.</ref>
-موى منسوب به رسول اكرم صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم در صندوقى شیشه‌اى نگهدارى می‌شود و هر ساله در سالروز میلاد پیامبر و معراج وى و چند مناسبت دیگر در معرض بازدید و زیارت جمعیت انبوهى قرار می‌گیرد كه از سراسر كشمیر با این هدف به سرینگر می‌آیند.<ref> اسحاق‌خان، ص172ـ173؛ گوهر، ص53.</ref> شخصى با منصب «نشان‌ده» مسئولیت به نمایش گذاشتن موى مقدّس را بر عهده دارد.<ref>رجوع کنید به گوهر، ص27.</ref> مراسم نشان دادن مو كه باشكوه تمام برپا می‌شود، مناسبات اجتماعى و اقتصادى گسترده‌اى میان روستانشینان و شهرنشینان مسلمان كشمیرى و نیز مردم شهرها با یكدیگر ایجاد كرده است.
+حضرت بال از منظر مسلمانان کشمیرى حلقه اتصال حیات روحانى [[پیامبر اسلام|پیامبر]] با پیروان اوست.<ref>همان، ص۱۷۵.</ref> ارج و اهمیت این یادگار در میان مسلمانان کشمیر در اشعار و ترانه‌هاى محلى آنها هویداست و زیارت حضرت بال با زیارت [[مسجد النبی (ص)|مسجدالنبى]] در [[مدینه]] قابل قیاس دانسته شده است. این درگاه را مدینه ثانى نیز خوانده‌اند.<ref>رجوع کنید به دیدمرى، ص۴۲۳؛ اسحاق‌خان، ص۱۷۵، ۱۷۷؛ گوهر، ص۲۷ـ۳۱، ۲۳۷ـ۲۴۶.</ref>
-به هنگام برپایى این مراسم و در بیرون حضرت بال، بازارهاى دوره‌اى تشكیل می‌شود و براى بازرگانان و صنعت‌گران فرصتى فراهم می‌گردد تا كالاهاى خویش را عرضه كنند.<ref>اسحاق‌خان، ص180.</ref> زیارت‌كنندگان حضرت بال و موى مقدّس، رفع حوائج گوناگون خویش (چون درمان بیماری ها، بچه‌دار شدن، طول عمر و محافظت در برابر سیل و قحطى و بلایاى دیگر) را خواستارند و نذرها و هدایایى نیز براى تحقق خواستهایشان به این درگاه تقدیم می‌كنند.<ref>همان، ص178.</ref> امروزه مردم براى تبرك، بدست و بدن و حتى لباس كسانى كه موى مقدس را به نمایش می‌گذارند، دست می‌كشند.<ref>همان، ص179.</ref>
+موى مقدس در دیماه ۱۳۴۲ شمسی (دسامبر ۱۹۶۳) مفقود گردید و نُه روز بعد ادعا شد که تار مو به حضرت بال بازگردانده شده است. به گفته اسحاق‌خان<ref>ص۱۸۴ـ۱۸۵.</ref> کسى از اسرار این حادثه به ‌درستى آگاهى ندارد. اغتشاش ها و ناآرامی هایى که در آن چند روز، همه کشمیر و برخى شهرهاى هند را فراگرفت، نشان‌دهنده اهمیت موى مقدس در حیات سیاسى و اجتماعى مسلمانان کشمیر است.<ref>براى آگاهى بیشتر درباره جزئیات این حادثه و پیامدهاى آن رجوع کنید به همانجا؛ اکبر، ص۱۵۷، ۱۶۳ـ۱۶۴؛ نیز رجوع کنید به کشمیر.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
-==منابع==
+*[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "حضرت بال" از فاطمه رحیمى.
 [[رده:اماکن مذهبی]]

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 ==منابع==
-* [http://www.encyclopaediaislamica.com/ دانشنامه جهان اسلام]، "مدخل حضرت بال" از فاطمه رحیمى.
+* دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حضرت بال" از فاطمه رحیمى.
 [[رده:اماکن مذهبی]]