حسن بن محمد دیلمی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۸

2025-04-10T10:48:08Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ حسن بن محمد الدیلمى را به حسن بن محمد دیلمی منتقل کرد

2021-12-28T12:13:33Z

مهدی موسوی صفحهٔ حسن بن محمد الدیلمى را به حسن بن محمد دیلمی منتقل کرد

مهدی موسوی: ویرایش

2021-12-28T12:13:00Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۹

2021-12-28T10:59:08Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۱۷ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۴۶

2019-08-17T09:46:17Z

Aghajani در ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۴:۱۰

2019-07-03T04:10:12Z

Aghajani در ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۴

2019-07-02T10:34:54Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۸ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۴:۵۲

2013-08-08T04:52:01Z

بهرامی: درست کردن 1 لینک

2013-03-12T05:33:37Z

درست کردن 1 لینک

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۳۵

2013-01-22T10:35:43Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{بخشی از یک کتاب}}
+{{بخشی از یک کتاب|کتاب=[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]}}
 '''حسن بن محمد دیلمی'''، [[فقیه]]، [[محدث]] و عارف [[شیعه]] در قرن هشتم هجری و از شاگردان [[شهید اول]] و [[فخر المحققین|فخر المحققین حلی]] است. دیلمی با تألیف آثار ارزشمندی چون «[[ارشاد القلوب]]» و «[[اعلام الدین]]» در وعظ و ارشاد مردم کوشید. [[ابن فهد حلی]] صاحب «[[عدة الداعى و نجاح الساعی (کتاب)|عدة الداعی]]» از شاگردان اوست.
 {{شناسنامه عالم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۴۶
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{بخشی از یک کتاب}}		{{بخشی از یک کتاب}}
−
−
−	'''کلیدواژه: حسن بن محمد دیلمی، آثار حسن بن محمد دیلمی، مواعظ دیلمی، ارشاد القلوب، اعلام الدین فی صفات المومنین'''

	==ولادت==		==ولادت==

@@ سطر ۱۴۴: / سطر ۱۴۴: @@
 مولف [[الذریعه]] می نویسد: «نسخه ای از این کتاب در نزد سید تستری دیدم که در بعضی جاهای آن، مولف از کتاب «العیون» و «المحاسن» [[شیخ مفید]] نقل حدیث کرده و در آن به حادثه انقراض [[بنی امیه]] و [[بنی عباس]] و اختلاف ملوک مسلمین و ضعف اسلام و تقویت کفار و ادامه آن بعد از گذشت صد سال اشاره شده است... محمد حسین الکرهرودی معاصر (متوفای 1314 ق.) در تألیفاتی زیاد از غرر نقل حدیث کرده است».<ref> الذریعه، ج 16، ص 36، چاپ دارالاضواء در بیروت.</ref>
-. اعلام الدین فی صفات المومنین؛ آقا بزرگ تهرانی در «الذریعه» درباره آن می نویسد:
+. [[اعلام الدین فی صفات المومنین]]؛ آقا بزرگ تهرانی در «الذریعه» درباره آن می نویسد:
 «این کتاب از حسن دیلمی است و از کتاب «[[غرر الاخبار]]» ظاهر می شود که مولف آن را در اواسط قرن هشتم تالیف نموده است و از ماخذ [[بحارالانوار]] می باشد و نیز «[[امیر محمد اشرف]]» در کتاب «[[فضایل السادات]]» از آن روایت نقل کرده است».<ref> همان، ج 2، ص 229.</ref>

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 دانشمندان قدیم را رسم بر آن بوده که اندوخته های علمی خود را محفوظ و مصون بدارند و برای این منظور و نیز مقاصد عالی دیگر، تمام تلاش خود را در راه تحصیل و فراگیری علوم [[اهل بیت]] علیهم السلام نسبت به فرزندان خود داشته اند؛ از جمله گفته اند که: «علامه حلی نسبت به فرزند خود «فخر المحققین» همین شیوه را داشته است، به طوری که علامه و فرزندش در سفر و حضر همراه هم بوده اند و بیشتر کتب فرزندش در شرح و حاشیه آثار پدر می باشد.<ref> اعیان الشیعه، ج 9، ص 158، [[امل الآمل]]، ج 2، ص 260، [[روضات الجنات]]، ج 6، ص 33.</ref>
-همزمان با این دو فقیه بزرگ، حسن دیلمی نیز نزد پدر به تحصیل علم و دانش پرداخت و چنان که خود در ضمن اجازه حدیثی که به نام «شیخ محمد گیلانی» ـ که از شاگردان آن سالک دوران بوده است ـ در پشت کتاب «[[من لایحضره الفقیه]]» نوشته می گوید: «نزد پدرم، ابوالحسن محمد بن علی ابن عبدالله بن الحسن دیلمی به تحصیل پرداختم و غالب کمالات علمی را از او فراگرفتم».<ref> به نقل از شرح حالی که در مقدمه ارشاد القلوب به ترجمه حاج سید عبدالحسین رضایی و تصحیح آقای محمدباقر بهبودی، کتابفروشی اسلامیه، تهران خیابان بوذر جمهری، آمده است.</ref>
+همزمان با این دو فقیه بزرگ، حسن دیلمی نیز نزد پدر به تحصیل علم و دانش پرداخت و چنان که خود در ضمن اجازه حدیثی که به نام «شیخ محمد گیلانی» ـ که از شاگردان آن سالک دوران بوده است ـ در پشت کتاب «[[من لایحضره الفقیه]]» نوشته می گوید: «نزد پدرم، ابوالحسن محمد بن علی ابن عبدالله بن الحسن دیلمی به تحصیل پرداختم و غالب کمالات علمی را از او فراگرفتم».<ref> به نقل از شرح حالی که در مقدمه [[ارشاد القلوب]] به ترجمه حاج سید عبدالحسین رضایی و تصحیح آقای محمدباقر بهبودی، کتابفروشی اسلامیه، تهران خیابان بوذر جمهری، آمده است.</ref>
 هوش سرشار و عشق به اهل بیت علیهم السلام و علوم آن ها، دیلمی را واداشت تا از محضر عالمان بزرگ و فقهای مشهور دورانش، کسب فیض کند و نزد محمد بن مکی معروف به «شهید اول» و جمال الدین حسن بن یوسف حلی، ملقب به «فخر المحققین» به خوشه چینی علوم الهی و معارف اسلامی بپردازد.
@@ سطر ۶۴: / سطر ۶۴: @@
 نام این ستاره درخشان عالم تشیع همه جا با عنوان «واعظ شیعی» شناخته شده است؛ به طوری که کتاب گران سنگش [[ارشاد القلوب]] در موضوع «وعظ» شاهکاری است جاویدان که گذشت زمان به هیچ وجه نتوانسته گرد کهنگی بر آن بنشاند و از جهت [[احادیث]] ناب و غریب اش، زبانزد همه محدثین بعد از او می باشد.
-«وعظ» و «اندرز» نزد دیلمی از موضوعیت و اهمیت ویژه ای برخوردار است. در کتاب ارشاد القلوب آن چه همه جا به چشم می خورد، وعظ است. وی در مقدمه، مواعظ قرآنی را می آورد و بلافاصله در باب اول، ثواب موعظه را مطرح کرده و در آخر باب می فرماید: «ای برادر! طول بده سکوت را، و خاموشی را شعار خود نما. و فکر تو بسیار باشد برای [[آخرت]] و پیوسته به مواعظ عمل کن و خنده را کم گردان؛ پشیمان باش بر گناهانت تا نزد خداوند آبرومند و پسندیده باشی.»<ref> ارشاد القلوب، باب اول، فی ثواب المواعظ، چاپ کتابخانه محمدی، قم، 1385، ص 21.</ref>
+«وعظ» و «اندرز» نزد دیلمی از موضوعیت و اهمیت ویژه ای برخوردار است. در کتاب [[ارشاد القلوب ]]آن چه همه جا به چشم می خورد، وعظ است. وی در مقدمه، مواعظ قرآنی را می آورد و بلافاصله در باب اول، ثواب موعظه را مطرح کرده و در آخر باب می فرماید: «ای برادر! طول بده سکوت را، و خاموشی را شعار خود نما. و فکر تو بسیار باشد برای [[آخرت]] و پیوسته به مواعظ عمل کن و خنده را کم گردان؛ پشیمان باش بر گناهانت تا نزد خداوند آبرومند و پسندیده باشی.»<ref> ارشاد القلوب، باب اول، فی ثواب المواعظ، چاپ کتابخانه محمدی، قم، 1385، ص 21.</ref>
 دیلمی در باب پانزدهم می فرماید: «که قلبی نورانی دارد و بر اثر همین قلب نورانی است که خدا به او توفیق داده که خود قبل از هر کسی به مواعظ خدا و اولیاء الهی عمل کند.» از این رو اغراق نیست که او را واعظی متعظ و زاهدی ناسک بدانیم.

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 '''کلیدواژه: حسن بن محمد دیلمی، آثار حسن بن محمد دیلمی، مواعظ دیلمی، ارشاد القلوب، اعلام الدین فی صفات المومنین'''
-'''ولادت'''
+==ولادت==
 در سرزمین «دیلم» و در خانواده ای متدین، چشم به جهان گشود. پدر بزرگوار و دانشمندش نام وی را «حسن» برگزید و از همان اوان کودکی به تعلیم و تربیت او همت ورزید تا خلف صالحی از خود بجای گذارد.
@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 سال تولد و وفات وی دقیقاً معلوم نیست. از آن چه در شرح حال وی گفته اند و از آثارش استنباط کرده اند، بدست می آید که بیشتر عمر پربرکت خود را در قرن هشتم هجری گذرانده است و به احتمال زیاد، در دو دهه آخر قرن هفتم پا به عرصه وجود گذاشته است.
-'''دوران زندگی'''
+==دوران زندگی==
 علامه فقیه، محدث بزرگ، عارف کامل، زاهد ناسک و واعظ متعظ «الشیخ ابومحمد الحسن بن ابی حسن محمد الفقیه بن عبدالله بن الحسن دیلمی» از فرهیختگان قرن هشتم هجری می باشد.
@@ سطر ۲۴: / سطر ۲۴: @@
 از آن جا که بسیاری از مآخذ و منابع، فخر المحققین (متوفی 771 هـ.) و شهید اول (متوفی 786 هـ.) را از استادان دیلمی و نیز شیخ زاهد عارف «ابوالعباس احمد بن فهد حلی (متوفی 841 هـ) را از شاگردان وی دانسته اند؛ دیلمی را می توان از علمای قرن هشتم هجری به حساب آورد.<ref> اعیان الشیعه، ج 5، ص 250؛ [[الکنی والالقاب]]، ج 2، ص 230؛ طبقات اعلام الشیعه، قرن ثامن، ص 38 و [[فوائد الرضویه]]، ج 1، ص 94 و 95.</ref>
-'''تحصیل'''
+==تحصیل==
 دانشمندان قدیم را رسم بر آن بوده که اندوخته های علمی خود را محفوظ و مصون بدارند و برای این منظور و نیز مقاصد عالی دیگر، تمام تلاش خود را در راه تحصیل و فراگیری علوم [[اهل بیت]] علیهم السلام نسبت به فرزندان خود داشته اند؛ از جمله گفته اند که: «علامه حلی نسبت به فرزند خود «فخر المحققین» همین شیوه را داشته است، به طوری که علامه و فرزندش در سفر و حضر همراه هم بوده اند و بیشتر کتب فرزندش در شرح و حاشیه آثار پدر می باشد.<ref> اعیان الشیعه، ج 9، ص 158، [[امل الآمل]]، ج 2، ص 260، [[روضات الجنات]]، ج 6، ص 33.</ref>
@@ سطر ۳۸: / سطر ۳۸: @@
 موضوع فوق سبب شده تا دیلمی با توجه به شرایط زمان، به موضوعات علمی دیگر نیز بپردازد و چنان که بسیاری از بزرگان علم تراجم گفته اند: وی علاوه بر [[فقه]] و [[حدیث]]، به تاریخ و سیره نگاری روی آورد و در این علوم نیز دستی توانا پیدا کرد.
-'''استادان'''
+==استادان==
 سید شهاب الدین حسینی مرعشی نجفی در رساله کوچکی که در شرح حال دیلمی نوشته و «مفرج الکروب فی الصاحب الارشاد القلوب» نامیده است، مشایخ روایی و اساتید و شاگردان دیلمی را به تفصیل بیان کرده است و برخی از اساتید وی عبارتند از:
@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 . [[علامه محقق]]، محمد بن حسین بن یوسف حلی معروف به «فخر المحققین»؛<ref> ر.ک: گلشن ابرار، ج1، ص 148ـ158.</ref> وی یکی از دانشمندان بزرگ شیعه است که همیشه به همراه پدرش، علامه حلی، مسافرت می کرد و از کمالات اخلاقی و علمی پدر بهره وافر می برد.
-'''شاگردان'''
+==شاگردان==
 از شاگردان و پرورش یافتگان دیلمی می توان به نام دو نفر اشاره کرد:
@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 ب ـ علامه زاهد و عارف بزرگ، شیخ ابوالعباس بن فهد حلی صاحب کتاب شریف عده الداعی؛ ابن عارف جلیل القدر در محضر دیلمی به پالایش [[روح]] و کسب معارف قدسی مشغول بوده است. بی تردید وجود این شاگرد عالی قدر، نشانه آشکاری است بر عظمت شأن و مقام مرحوم دیلمی!
-'''شخصیت دیلمی'''
+==شخصیت دیلمی==
-از آن جا که شخصیت و شرح حال این دانشمند شیعی کمتر مورد بحث قرار رفته است، جا دارد که به هر یک از جنبه های شخصیتی این عالم شیعی پرداخته شود:
+از آنجا که شخصیت و شرح حال این دانشمند شیعی کمتر مورد بحث قرار رفته است، جا دارد که به هر یک از جنبه های شخصیتی این عالم شیعی پرداخته شود:
 '''<I>1. در عرصه وعظ و ارشاد</I>'''
@@ سطر ۱۱۴: / سطر ۱۱۴: @@
 درباره مقام عرفانی این عارف شیعی همین بس که ابن فهد حلی آن عارف کامل و صاحب کرامت، از شاگردان و دست پروردگان وی می باشد. علامه عارف میرزا علی آقا قاضی، استاد عرفان علامه طباطبایی، در عظمت ابن فهد حلی می گوید: «سه نفر در طول تارخی عارفان به مقام «تمکن در توحید» رسیده اند: سید بن طاووس، احمد بن فهد حلی و سید مهدی بحراللعوم رضوان الله علیهم».<ref> به نقل از گلشن ابرار، ج 1، ذیل شرح حال ابن فهد حلی.</ref>
-'''در عرصه شعر و ادب'''
+==در عرصه شعر و ادب==
 اشعار حکمی و عرفانی که مضامین عبرت انگیز و سازنده دارد، در نزد دیلمی از منزلتی خاص برخوردار است. او از جمله عالمان دین است که «شعر» را ابزاری برای بیان معارف [[قرآن]] و [[حدیث]] می دانند.
@@ سطر ۱۲۰: / سطر ۱۲۰: @@
 او هر جا مواعظ قرآن یا [[ائمه اطهار]] علیهم السلام را مطرح می کند، از اشعار منسوب به خود ائمه و سروده های شاعران مکتبی مدد می گیرد تا سخن از یک نواختی خارج گردد و تأثیری دو چندان بر مخاطب بگذارد. برخی از اشعار دیلمی در «[[ارشاد القلوب]]» و «[[اعلام الدین]]» ثبت شده است.<ref> ر.ک: ارشاد القلوب، ص 113 و 127 و اعلام الدین فی صفات المومنین، ص 332.</ref>
-'''آثار'''
+==آثار==
 از دیلمی فقط چند اثر باقی مانده است که موضوع آن ها، حدیث [[اهل بیت]] علیهم السلام می باشد.
@@ سطر ۱۵۲: / سطر ۱۵۲: @@
 . اربعون حدیثا؛ این کتاب را دیلمی در اواسط قرن هشتم نوشته است و الذریعه می نویسد: شیخ علی اکبر بجنوردی گفته است که از این کتاب نسخه ای نزد من بوده است ولی تلف شده و حدیث اول آن، حدیث «جنود العقل والجهل» و حدیث سوم آن، حدیث الغدیر است.<ref> همان، ج 1، ص 414.</ref>
-'''غروب ستاره دیلم'''
+==غروب ستاره دیلم==
 از سخنان این عارف دلسوخته در ابتدای کتاب «اعلام الدین» معلوم می گردد که بعد از سال ها تحصیل و تلاش در راه حفظ علوم اهل بیت علیهم السلام در اواخر عمر شریفش تنها و غریب به زندگی خود ادامه می دهد.
@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۴: @@
 ==منابع==
-نعمت الله فروغي، تلخيص از كتاب گلشن ابرار، جلد 4، صفحه 90.
+تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد 4، زندگی نامه "حسن بن محمد الدیلمى" از نعمت الله فروغي
 '''پیوندها'''

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۳
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 در مورد زمانه حسن دیلمی اختلاف زیادی در کتب تراجم وجود دارد؛ صاحب «[[ریاض العلماء]]» او را از متقدمین و یا معاصرین [[شیخ مفید]] می داند و دیگران او را از دانشمندان قرن هشتم و معاصران فرزند [[علامه حلی]] «فخر المحققین» و نیز محمد مکی معروف به «[[شهید اول]]» می دانند.
-این اختلاف، از آن جا ناشی شده است که دانشمند دیگری به همین نام در قرن چهارم هجری می زیسته که از مفسران بزرگ بوده است و صاحب تفسیری به نام «[[التفسیر الکبیر]]» می باشد.<ref> علامه [[آقا بزرگ تهرانی]]، طبقات [[اعلام الشیعه]]، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، القرن السابع والثامن، ص 38.</ref>
+این اختلاف، از آن جا ناشی شده است که دانشمند دیگری به همین نام در قرن چهارم هجری می زیسته که از مفسران بزرگ بوده است و صاحب تفسیری به نام «[[التفسیر الکبیر]]» می باشد.<ref> علامه [[آقا بزرگ تهرانی]]، [[طبقات اعلام الشیعه]]، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، القرن السابع والثامن، ص 38.</ref>
 از آن جا که بسیاری از مآخذ و منابع، فخر المحققین (متوفی 771 هـ.) و شهید اول (متوفی 786 هـ.) را از استادان دیلمی و نیز شیخ زاهد عارف «ابوالعباس احمد بن فهد حلی (متوفی 841 هـ) را از شاگردان وی دانسته اند؛ دیلمی را می توان از علمای قرن هشتم هجری به حساب آورد.<ref> اعیان الشیعه، ج 5، ص 250؛ [[الکنی والالقاب]]، ج 2، ص 230؛ طبقات اعلام الشیعه، قرن ثامن، ص 38 و [[فوائد الرضویه]]، ج 1، ص 94 و 95.</ref>

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
+'''کلیدواژه: حسن بن محمد دیلمی، آثار حسن بن محمد دیلمی، مواعظ دیلمی، ارشاد القلوب، اعلام الدین فی صفات المومنین'''
 '''ولادت'''
@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۰: @@
 تاریخ دقیق وفات دیلمی معلوم نیست اما بر اساس شهادت استادش، شهید اول (786 ق) و وفات شاگردش، ابن فهد (801ق)، می توان گفت وفات آن رادمرد بزرگ در دو دهه آخر قرن هشتم هجری بوده است.
-==پانویس ==
+==پانویس==
-<references />
+<references/>
-----
 '''پیوندها'''
@@ سطر ۱۷۵: / سطر ۱۷۳: @@
 * '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=37831&scope=95YYli2geUFmnioUxtkiik3myXWt71d8&flowLastAction=view&from=search&query=%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%84%D9%85%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب أعلام الدين في صفات المؤمنين]'''
 [[رده:علمای قرن هشتم]]