حسن بن متیل قمی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۱

2026-09-21T10:31:57Z

مهدی موسوی: ویرایش

2021-12-27T10:41:18Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۸

2021-12-27T08:28:43Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ حسن بن متيل قمي را به حسن بن متیل قمی منتقل کرد

2021-12-27T07:48:02Z

مهدی موسوی صفحهٔ حسن بن متيل قمي را به حسن بن متیل قمی منتقل کرد

بهنام در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۸:۲۵

2016-02-10T08:25:44Z

بهرامی: اضافه کردن رده

2012-08-12T07:34:43Z

اضافه کردن رده

شیرین سادات حسینی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} '''کلید واژ...' ایجاد کرد

2012-07-16T13:12:00Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: حسن بن متیل قمی، متیل قمی، ' /> '''کلید واژ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{بخشی از یک کتاب}}

محدث امين

'''آغاز'''

حسن بن متيل، تقريباً در دو سه دهه آغازين سده سوم هجري در خاندان شيعي به دنيا آمد. لقب مشهور او «دقاق» و ظاهراً متولد [[قم]] است. پدرش را «مَتيل» و يا «مُتِيّل» نام برده‌اند. در اين كه آيا وي محدث بوده و چه فعاليت‌هايي داشته؟ در كتب تراجم اشاره‌اي نشده است.<ref> رجال نجاشي، ص 49، چاپ جامعه مدرسين قم؛ رجال [[شيخ طوسي]]، ص 469؛ مجمع الرجال قهپايي، ج 1، ص 143 و چندين منبع ديگر.</ref>

حسن بن متيل در محيط پاك و پاكيزه و مذهبي قم رشد كرد و شايد فضاي آكنده از عشق و ارادت مردمان اين شهر به [[اهل بيت]] علیهم‌السلام موجب شد كه وي شيفته خاندان پيامبر صلی الله علیه و آله گردد و دانش حديث را از محضر نوراني جمعي از محدثان نامور شيعي فراگيرد.

'''درباره پدر'''

* 1- اشاره شد كه «متيل» نام پدر حسن است. اين كلمه به دو گونه ضبط شده است: علامه حلي «مَتيل» ضبط نموده است؛ ولي شاگرد برجسته او، ابن داود حلّي، «مُتيّل» قرائت كرده است.<ref> تنقيح المقال، ج 1، ص 240.</ref>

درباره «دقاق» كه لقب مشهور حسن بن متيل است، گفته شده: از آنجا كه اين كلمه به معني «فروشنده آرد» است، پس احتمالاً او يا پدرش به اين كار اشتغال داشته‌اند.<ref> همان.</ref>

* 2- دلايل قمی ‌‌بودن اين راوي گرانقدر، از اين قرار است: اولاً، جعفر بن قولويه قمی‌‌<ref> غيبت شيخ طوسي، ص 367.</ref>، شيخ طوسي<ref> رجال طوسي، ص 469.</ref> علامه بزرگوار ممقاني، آيت الله خويي و آيت الله جعفر سبحاني از وي به «قمي» نام برده‌اند.<ref> معجم رجال الحديث، ج 5، ص 88 و طبقات الفقهاء، ج 4، ص 151.</ref> ثانياً معروف‌ترين استادان و شاگردانش، قمی ‌‌بوده‌اند؛ همانند احمد بن محمد بن خالد رقي قمی‌‌ و محمد بن حسن بن وليد قمي.

'''خاندان و فرزندان'''

از مجموع رواياتي كه به دست ما رسيده، برمی‌‌آيد كه خاندان متيل از خاندان‌هاي معروف شيعي بوده و انسان‌هاي برجسته، پروا پيشه و ولايت‌مداري از اين خاندان برخاسته‌اند. متيل چند فرزند داشته كه عبارتند از:

* 1- حسن؛

* 2- احمد؛

* 3- علي كه فرزند وي، به نام محمد بن علي، استاد [[شيخ صدوق]] است.

احمد بن متيل فرزندي به نام جعفر داشته و از برخي رواياتي كه وي نقل كرده است، برمی‌‌آيد كه وي محدثي برجسته و داراي جايگاه والايي بوده است؛ از جمله:

شيخ صدوق با واسطه از جعفر بن احمد بن متيل روايت می‌‌كند: هنگام مرگ نايب خاص [[امام زمان]] علیه‌السلام، يعني محمد بن عثمان، من بالاي سرش نشسته بودم و با او سخن می‌‌گفتم و مسئله‌اي می‌‌پرسيدم و جناب حسين بن روح در كناري نشسته بود. در آخرين لحظات زندگي، محمد بن عثمان رو به من كرد و فرمود: من مأمورم كه وصيت كنم و حسين بن روح را جايگزين خود سازم. جعفر گفت: بلافاصله من از بالاي سر جناب محمد بن عثمان برخاستم و دست ابوالقاسم حسين بن روح را گرفتم و در جاي خودم، كه بالاي سر محمد بن عثمان بود، نشاندم و خودم در پايين پاي محمد بن عثمان نشستم. (اين مطلب نشانه نهايت فروتني و ولايت‌پذيري جعفر نسبت به نماينده امام است.)

شيخ طوسي، از جعفر بن محمد بن قولويه، از جعفر بن احمد بن متيل قمی ‌‌نقل كرده است: ده نفر از بزرگان در محضر محمد بن عثمان حاضر بودند و كارهاي او را انجام می‌‌داند، كه يكي از آنان حسين بن روح بود. تمام آن چند نفر از حسين بن روح به محمد بن عثمان نزديكتر بودند؛ به گونه‌اي كه هر زمان محمد بن عثمان نيازمند به كاري می‌‌شد، كارها به دست ديگران انجام می‌‌پذيرفت؛ چون براي حسين بن روح چندان پيوند و ويژگي نبود. ولي با كمال شگفتي هنگامی‌‌ كه [[مرگ]] آن بزرگوار فرارسيد، به حسين بن روح وصيت كرد.

صدوق از استادش علي بن بلال روايت می‌‌كند كه او گفت: ما شيعيان ترديد نداشتيم كه چنانچه مرگ محمد بن عثمان رخ دهد، جز جعفر بن احمد بن متيل يا پدرش احمد بن متيل را جايگزين نخواهد كرد؛ چون رابطه نايب دوم امام زمان علیه‌السلام با آن دو بسيار صميمی‌‌ بود؛ به گونه‌اي كه بيشتر اوقات، محمد بن عثمان در خانه جعفر بود؛ حتي در آخر عمر غذا نمی‌‌خورد، مگر آن غذايي كه در خانه جعفر فراهم شده بود. از اين رو، دانشمندان شيعه ترديد نداشتند كه اگر براي محمد حادثه‌اي پيش آيد، نمايندگي امام عصر علیه‌السلام به جعفر خواهد رسيد.

ولي چون مشخص شد كه حسين بن روح نايب خاص خواهد بود، آن دو بزرگوار در برابر جناب حسين تسليم محض بودند و كاري كه حاكي از ناراحتي آنان باشد، از آنان ديده نشد و چنان بودند كه با محمد بن عثمان رفتار می‌‌كردند.<ref> غيبت شيخ طوسي، ص 225، نينوي تهران.</ref>

'''استادان'''

معروف‌ترين استادان اين بزرگمرد حديث، به اين قرارند:

* 1- احمد بن محمد بن خالد برقي قمي؛

* 2- محمد بن حسين بن ابي الحطاب؛

* 3- يعقوب بن يزيد انباري؛

* 4- سَهل بن زياد آدمي؛

* 5- محمد بن حسان رازي؛

* 6- احمد بن محمد بن عيسي قمي؛

* 7- محمد بن احمد العلوي؛

* 8- عمران بن موسي اشعري قمي؛

* 9- محمد بن عبدالله مهران؛

* 10- حسن بن علي بن فضال.<ref> طبقات اعلام الشيعه در قرن چهارم ق؛ [[اعيان الشيعه]]، ج 5، ص 232؛ جامع الروات؛ ج 1، ص 221 والجامع في الرجال، ص 540.</ref>

'''شاگردان'''

حسن بن متيل نيز همانند بسياري از محدثان، پس از بهره جستن از خرمن دانش و فضل بزرگان حديث، اندوخته‌هاي خويش را در اختيار پيروان و شيفتگان مكتب امامان شيعه می‌‌نهد. به نام تعدادي از شاگردان اين مرد بزرگ اشاره می‌‌كنيم:

* 1- محمد بن حسن بن وليد قمي. از محدثان بلندمرتبه شيعه و از استادان بنام [[شيخ صدوق]] است كه در سال 343 ق. درگذشت.<ref> تهذيب شيخ طوسي، ج 6، ص 86 و من لايحضره الفقيه، بخش مشيخه، ج 4، ص 78.</ref>

* 2- حمزة بن قاسم، معروف به ابويعلي. وي يكي از نوادگان حضرت ابوالفضل علیه‌السلام است.

نجاشي در شأن او می‌‌نگارد: حمزةبن قاسم بن علي بن حمزة بن الحسن بن عبيدالله بن عباس بن عليّ بن ابي طالب علیه‌السلام كه «ابويعلي» كنيه او است، يكي از دانشوران موجه و بزرگ مرتبه عالمان شيعي است. وي اخبار فراواني را نقل كرده است و آن بزرگوار ضمن كتابي، راوياني را كه از امام جعفرصادق علیه‌السلام [[حديث]] نقل كرده‌اند، نام برده و آن كتاب بسيار خوبي است.<ref> رجال نجاشي، چاپ داوري قم، ص 101 و 154.</ref>

حكايتي درباره محل دفن حمزةبن قاسم نقل شده كه 150 سال قبل رخ داده و نشان دهنده عنايت حضرت بقية الله عجل الله تعالی فرجه شریف به وي است. حاجي نوري در كتاب شريف نجم الثّاقب به سند بسيار معتبر، از فرزند حضرت آيت الله سيد مهدي قزويني، كه صاحب كرامات فراوان است، نقل می‌‌كند: پدرم (مرحوم سيد مهدي قزويني) گفت: من همواره به يكي از جزايري كه بين رودخانه دجله و فرات واقع است، براي تبليغ و ارشاد عشاير بني زبيد می‌‌رفتم. چون آنان از اهل سنت بودند، می‌‌كوشيدم آنان را به مذهب [[اهل بيت]] علیهم‌السلام هدايت كنم. (با تلاش‌هاي پدرم همه آنان به تشيع گرايش يافتند و [[شيعه]] شدند و اينك بر همين عقيده باقي‌اند.)

پدرم فرمود: در همان جزيره، مزاري است معروف به مرقد حمزه فرزند حضرت موسي بن جعفر علیه‌السلام. مردم او را [[زيارت]] می‌‌كنند و كرامات زيادي هم براي او نقل می‌‌كنند. در نزديك آن بارگاه روستايي، حدود صد خانوار بود. هرگاه به جزيره می‌‌رفتم، از كنار مرقد حمزه می‌‌گذشتم و او را زيارت نمی‌‌كردم؛ چون در نزد من ثابت شده بود كه قبر او در شهر ري نزديك قبر [[حضرت عبدالعظيم حسنی]] است.

روزي نزد اهل آن روستا مهمان بودم. اهالي آنجا از من درخواست كردند كه من صاحب آن قبر را زيارت كنم؛ ولي من نپذيرفتم و به آنان گفتم: مزاري را كه نشناسم، زيارت نمی‌‌كنم. اين سخن موجب كاهش رغبت مردم بدانجا شد. آن گاه از آن روستا به مزيديه رفتم و شب نزد بعضي از [[سادات]] آنجا مهمان بودم. سحرگاه برخاستم و نافله شب گزاردم. نشسته بودم و مشغول ذكر و [[دعا]] و منتظر طلوع فجر بودم، ناگهان سيدي را كه می‌‌شناختم و از اهل [[تقوا]] و صلاح و سداد بود، داخل خانه شد و بر من سلام كرد و نشست. آن گاه گفت: مولاي من! ديروز مهمان اهل روستاي حمزه بودي و او را زيارت نكردي؟ گفتم: آري. گفت: چرا؟ گفتم: آن را كه نشناسم، زيارت نمی‌‌كنم؛ حمزه در شهر ري مدفون است. گفت: چه بسا چيزهايي كه شهرت دارد؛ ولي اصل و اساسي ندارد. اين قبري كه در اينجا هست، قبر حمزه پسر [[امام كاظم]] علیه‌السلام نيست، هر چند مشهور شده؛ بلكه آن قبرِ ابويعلي حمزة بن قاسم علوي عباسي است كه يكي از عالمان اجازه و اهل [[حديث]] است و دانشمندان علم رجال، او را ذكر و ستايش كرده‌اند.

پدرم سيد مهدي گفت: من با خود گفتم: اين از عوام سادات است و اهل اطلاع بر دانش رجال نيست. شايد اين سخن را از بعضي عالمان آنجا فراگرفته است. آن گاه برخاستم تا ببينم كه آيا فجر طالع شده يا نه؟ آن سيد هم برخاست و رفت... من [[نماز صبح]] را خواندم... تا آن كه آفتاب طلوع كرد. چون بعضي از كتب رجال را نزد خود داشتم... ديدم مطلب همان است كه آن سيد گفته. پس اهل روستا به ديدن من آمدند و همان سيد در ميان آنان بود. به او گفتم: پيش از طلوع فجر نزد من آمدي و خبردادي كه آن، قبر ابويعلي حمزة بن قاسم علوي است. تو آن را از كجا و از چه كسي نقل كردي؟

آن سيد گفت: به خدا سوگند! من قبل از طلوع فجر نزد تو نيامده و تو را تا حال نديده‌ام و پيش از اين ساعت و شب گذشته بيرون روستا بودم و چون آمدن شما را به روستا شنيدم، نزد شما آمدم. من سپس به اهالي روستا گفتم: حالا بايد به جهت زيارت قبر حمزه برگردم و ترديد ندارم آن شخصي را كه ديدم، حضرت صاحب الزمان علیه‌السلام بود. من و تمام اهل آن روستا براي [[زيارت]] جناب حمزه حركت كرديم. از اين پس، مردمان بسياري از راه‌هاي دور براي زيارت او می‌‌آيند و شأن و منزلت او بيش از پيش آشكار شد.<ref> نجم الثاقب، ص 367، چاپ انتشارات علميه تهران فوائد الرضوية، ص 674 و تنقيح المقال، ابطحي، ج 1، ص 376، چاپ قم.</ref>

آيت الله ممقاني می‌‌نويسد: قبر اين بزرگوار الآن در روستاي مزيديه، از روستاهاي شرقي شهر حله است و در چهار فرسخي آن و ميان رودخانه دجله و فرات قرار دارد.<ref> تنقيح المقال، ج 1، ص 377.</ref>

* 3- محمد بن قولويه قمي. وي پدر جعفر بن محمد بن قولويه، صاحب كتاب كامل الزيارات است.

* 4- فرزندش محمد بن حسن بن متيل.

* 5- محمد بن حسن صفار قمي.<ref> معجم الرجال، ج 5، ص 88.</ref>

'''ستايش‌ها'''

نجاشي می‌‌گويد: «حسن بن متيل چهره برجسته و مشهور عالمان شيعه است. او بسيار روايت می‌‌كند».<ref> رجال نجاشي، ص 49 و رجال علامه حلي، ص 42.</ref>

علامه سيد محسن امين، از [[علامه حلی]] نقل كرده است: «حديثي كه حسن بن متيل در سلسله اسنادش قرار دارد، به شرط اين كه ساير راويان موجه باشند، عنوان «صحيح» می‌‌يابد».

اين سخن علامه و نيز سخن نجاشي حكايت‌گر وجاهت و وثاقت اين محدث والامقام است. همچنين به گفته برخي از رجال شناسان، وي از مشايخ و بزرگان اجازه است و شأن و منزلت آنان بيش از آن است كه گفته شود ثقه‌اند.<ref> اعيان الشيعه، ج 5، ص 233.</ref>

'''تأليف'''

با آن كه گفته‌اند حسن بن متيل بخش بزرگي از اصول و مصنفات عالمان شيعي را، روايت كرده. ولي از او فقط يك اثر به نام «النوادر» به جاي مانده است كه نجاشي و طوسي به آن اشاره كرده‌اند.<ref> رجال نجاشي، ص 49 و فهرست طوسي، ص 53، چاپ رضي، [[قم]].</ref>

نام اين بزرگوار در كتاب‌هاي حديثي، به ويژه در روايات مربوط به [[زيارت]] [[امام حسين]] علیه‌السلام، فراوان به چشم می‌‌آيد. از اين محدث فرزانه، حدود صد روايت نقل شده است.<ref> بانك اطلاعات دفتر تبليغات اسلامی‌‌ قم و معجم الرجال، ج 5، ص 88.</ref>

'''رحلت'''

سرانجام اين محدث گرانقدر نيز رخ به نقاب خاك كشيد؛ اما زمان و محل رحلت او آشكار نيست. شايد او هم مانند ده‌ها محدث شيعي در جوار بارگاه ملكوتي حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها آرميده باشد.

'''جرعه‌اي از آبشار معرفت'''

در پايان اين نوشتار، شايسته است نمونه‌اي از احاديثي كه حسن بن متيل روايت كرده، نقل شود.

'''فضيلت زيارت سيدالشهداء علیه‌السلام'''

حسن بن متيل با واسطه از امام محمدباقر علیه‌السلام نقل كرده است: شيعيان ما را به زيارت حضرت [[امام حسين]] علیه‌السلام امر كنيد؛ چون زيارت آن بزرگوار رزق را زياد، عمر را دراز و از رخدادهاي تلخ جلوگيري می‌‌كند. زيارت سيدالشهداء علیه‌السلام بر هر مؤمني كه امامت و رهبري اهل بيت را باور دارد، لازم است.<ref> وسائل الشيعه، ج 14، آل البيت، قم.</ref>

'''نماز زائر امام حسين علیه‌السلام'''

همچنين وي از حضرت امام صادق علیه‌السلام روايت كرده: امام پاك و طيب را زيارت كن و نمازهايت را نزد آن حضرت تمام بخوان (حتي اگر ده روز قصد نكردي) به امام عرض كردم: نماز را تمام بخوانم؟! فرمود: تمام بخوان! گفتم: گويا بعضي از شيعيان نظرشان بر نماز دو ركعتي است.

امام فرمود: اين سخن را كساني می‌‌گويند كه [[ايمان]] و باورهاي ديني‌شان ضعيف است.<ref> تهذيب، ج 6، ص 48.</ref>

'''حق رسول الله صلی الله علیه و آله'''

روايت می‌‌كند از حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام كه فرمود: اگر يكي از شما، روزگاري [[حج]] به جاي آورد، اما اباعبدالله الحسين را زيارت نكند، او حقي از حقوق رسول الله صلی الله علیه و آله را ترك كرده است؛ چون اداي حق رسول الله بر هر مسلماني واجب است.<ref> وسائل الشيعه، ج 4، ص 446، باب 63.</ref>

'''زيارت مؤمنان'''

باز همو روايت می‌‌كند از حضرت [[امام كاظم]] علیه‌السلام که فرمود: كساني كه توان و تمكن ندارند به [[زيارت]] ما بيايند، قبرهاي برادران ديني و نيك ‌سرشت ما را زيارت كنند؛ چه، براي اين زيارت كننده ثواب زيارت ما نوشته می‌‌شود. آن كس كه نمی‌‌تواند با ما صله رحم كند، برادر شايسته و مؤمنش را زيارت كند تا ثواب صله رحم با ما به او داده شود.<ref> همان.</ref>

'''اهميت نماز'''

همچنين از حضرت اميرمؤمنان علي علیه‌السلام روايت می‌‌كند: هنگامی‌‌ كه انسان نماز می‌‌خواند، بدن او و لباس‌ها و هر چيزي كه نزديك او هست، خداي را [[تسبيح]] می‌‌كنند.<ref> همان، ج 4، ص 465، باب 63.</ref>

'''شكيبايي در هنگام مصيبت'''

حسن بن متيل از محمد بن عبدالله كوفي نقل كرد: هنگامی ‌‌كه اسماعيل فرزند امام صادق علیه‌السلام در آستانه [[مرگ]] بود، ديدند كه امام صادق علیه‌السلام بسيار می‌‌گريد؛ چون اسماعيل از دنيا رفت، امام صادق علیه‌السلام يك پيراهن تميز يا نو پوشيد و بسيار معمولي به امر و نهي ديگران پرداخت. بعضي دچار شگفتي شدند و به امام گفتند: شما چنان اندوهگين بوديد كه ما گمان می‌‌كرديم تا چند روز، حال شما منقلب خواهد بود و ما نمی‌‌توانيم از محضر پاك شما بهره ببريم!

در پاسخ فرمود: تا زماني كه بر ما اهل بيت غم و مصيبتي وارد نشده، به درگاه خداوند متعال ناله می‌‌كنيم؛ ولي چون مصيبت بر ما وارد شد، شكيبايي می‌‌كنيم.<ref> همان، ج 3، ص 276، باب 85، حديث 5.</ref>

'''مراقبت'''

با واسطه از امام صادق علیه‌السلام روايت می‌‌كند: آن كس كه دو روزش همانند باشد و در زندگي از نظر معنوي پيشرفت نكند، زيان ديده است و كسي كه روز بعدش از روز قبل بهتر باشد، او سود برده و كسي كه روز بعدش از روز قبلش بدتر باشد، او ملعون است...<ref> همان، ج 16، ص 94.</ref>

==پانویس ==
<references />
===منبع===

ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 13، صفحه 288 تا 297

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''«حسن بن متیل قمی»'''، از [[محدث|محدثان]] برجسته و موثق [[شیعه]] در قرن سوم هجری و از شاگردان [[عمران بن موسی اشعری قمی|عمران اشعری قمی]] است. کتاب «النوادر» از آثار روایی ابن متیل است و نام او در کتاب‌های حدیثی، به ویژه در روایات مربوط به [[زیارت امام حسین|زیارت امام حسین]] (علیه‌السلام)، فراوان به چشم می‌‌آید.
+'''«حسن بن متیل قمی»'''، از [[محدث|محدثان]] برجسته و موثق [[شیعه]] در قرن سوم هجری و از شاگردان [[عمران بن موسی اشعری قمی|عمران بن موسی اشعری قمی]] است. کتاب «النوادر» از آثار روایی ابن متیل است و نام او در کتاب‌های حدیثی، به ویژه در روایات مربوط به [[زیارت امام حسین|زیارت امام حسین]] (علیه‌السلام)، فراوان به چشم می‌‌آید.
 {{شناسنامه عالم
 ||نام کامل = '''حسن بن متیل قمی'''
@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 *۲- [[حمزة بن قاسم علوی|حمزة بن قاسم]]، معروف به ابویعلی؛ وی یکی از نوادگان [[حضرت عباس علیه السلام|حضرت ابوالفضل]] علیه‌السلام است.
-*۳- [[محمد بن قولویه|محمد بن قولویه قمی]]؛ وی پدر [[جعفر بن محمد قولویه|جعفر بن محمد بن قولویه]]، صاحب کتاب [[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]] است.
+*۳- [[محمد بن قولویه|محمد بن قولویه قمی]]؛ وی پدر [[جعفر بن محمد قولویه|جعفر بن محمد بن قولویه]]، صاحب کتاب «[[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]]» است.
 *۴- محمد بن حسن بن متیل (فرزندش)؛
-*۵- [[محمد بن حسن صفار|محمد بن حسن صفار قمی]].<ref> معجم الرجال، ج ۵، ص ۸۸.</ref>
+*۵- [[محمد بن حسن صفار|محمد بن حسن صفار قمی]] (م، ۲۹۰ ق).<ref> معجم الرجال، ج ۵، ص ۸۸.</ref>
 ==ابن متیل از دیدگاه علما==
-[[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] می‌‌گوید: «حسن بن متیل چهره برجسته و مشهور عالمان شیعه است. او بسیار روایت می‌‌کند».<ref> رجال نجاشی، ص ۴۹ و رجال علامه حلی، ص ۴۲.</ref>
+[[احمد بن علی نجاشی|احمد نجاشی]] می‌‌گوید: «حسن بن متیل چهره برجسته و مشهور عالمان شیعه است. او بسیار روایت می‌‌کند».<ref> رجال نجاشی، ص ۴۹ و رجال علامه حلی، ص ۴۲.</ref>
 [[سید محسن امین|سید محسن امین]]، از [[علامه حلی]] نقل کرده است: «حدیثی که حسن بن متیل در سلسله اسنادش قرار دارد، به شرط این که سایر راویان موجه باشند، عنوان «[[حدیث صحیح|صحیح]]» می‌‌یابد».
-این سخن علامه و نیز سخن نجاشی حکایت‌گر وجاهت و وثاقت این [[محدث]] والامقام است. همچنین به گفته برخی از رجال شناسان، وی از [[مشایخ|مشایخ]] و بزرگان [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] است و شأن و منزلت آنان بیش از آن است که گفته شود ثقه‌اند.<ref> اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۲۳۳.</ref>
+این سخن علامه حلی و نیز سخن نجاشی حکایت‌گر وجاهت و وثاقت این [[محدث]] والامقام است. همچنین به گفته برخی از رجال شناسان، وی از [[مشایخ|مشایخ]] و بزرگان [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] است و شأن و منزلت آنان بیش از آن است که گفته شود ثقه‌اند.<ref> اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۲۳۳.</ref>
 ==آثار و روایات==
-با آن که گفته‌اند حسن بن متیل بخش بزرگی از اصول و مصنفات عالمان شیعی را روایت کرده، ولی از او فقط یک اثر به نام «النوادر» به جای مانده است که [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] و [[شیخ طوسی|شیخ طوسی]] به آن اشاره کرده‌اند.<ref> رجال نجاشی، ص ۴۹ و فهرست طوسی، ص ۵۳.</ref>
+با آن که گفته‌اند حسن بن متیل بخش بزرگی از [[اصول اربعمائه‌‌‌|اصول]] و مصنفات عالمان [[شیعه|شیعی]] را روایت کرده، ولی از او فقط یک اثر به نام «النوادر» به جای مانده است که [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] و [[شیخ طوسی|شیخ طوسی]] به آن اشاره کرده‌اند.<ref> رجال نجاشی، ص ۴۹ و فهرست طوسی، ص ۵۳.</ref>
-نام این بزرگوار در کتاب‌های حدیثی، به ویژه در روایات مربوط به [[زیارت]] [[امام حسین]] علیه‌السلام، فراوان به چشم می‌‌آید. از این محدث فرزانه، حدود صد روایت نقل شده است.<ref> بانک اطلاعات دفتر تبلیغات اسلامی‌‌ قم و معجم الرجال، ج ۵، ص ۸۸.</ref>
+نام این بزرگوار در کتاب‌های حدیثی، به ویژه در روایات مربوط به [[زیارت امام حسین]] علیه‌السلام، فراوان به چشم می‌‌آید. از این محدث فرزانه، حدود صد روایت نقل شده است.<ref> بانک اطلاعات دفتر تبلیغات اسلامی‌‌ قم و معجم الرجال، ج ۵، ص ۸۸.</ref>
 در پایان این نوشتار، گزیده‌ای از [[حدیث|احادیث]] روایت شده توسط حسن بن متیل، نقل می شود:
@@ سطر ۸۳: / سطر ۸۳: @@
 همچنین وی از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] علیه‌السلام روایت کرده: امام پاک و طیب را زیارت کن و نمازهایت را نزد آن حضرت تمام بخوان (حتی اگر ده روز قصد نکردی) به امام عرض کردم: [[نماز]] را تمام بخوانم؟! فرمود: تمام بخوان! گفتم: گویا بعضی از شیعیان نظرشان بر نماز دو رکعتی است. امام فرمود: این سخن را کسانی می‌‌گویند که [[ایمان]] و باورهای دینی‌شان ضعیف است.<ref> تهذیب، ج ۶، ص ۴۸.</ref>
-'''حق رسول الله صلی الله علیه و آله:'''
+'''حق رسول الله صلی الله علیه وآله:'''
 روایت می‌‌کند از حضرت صادق علیه‌السلام که فرمود: اگر یکی از شما، روزگاری [[حج]] به جای آورد، اما [[امام حسین علیه السلام|اباعبدالله الحسین]] را زیارت نکند، او حقی از حقوق [[پیامبر اسلام|رسول الله]] صلی الله علیه و آله را ترک کرده است؛ چون ادای حق رسول الله بر هر مسلمانی واجب است.<ref> وسائل الشیعه، ج ۴، ص ۴۴۶، باب ۶۳.</ref>
@@ سطر ۸۹: / سطر ۸۹: @@
 '''زیارت مؤمنان:'''
-باز همو روایت می‌‌کند از [[امام کاظم]] علیه‌السلام که فرمود: کسانی که توان و تمکن ندارند به [[زیارت]] ما بیایند، قبرهای برادران دینی و نیک ‌سرشت ما را زیارت کنند؛ زیرا، برای این زیارت کننده [[ثواب]] زیارت ما نوشته می‌‌شود. آن کس که نمی‌‌تواند با ما [[صله رحم]] کند، برادر شایسته و مؤمنش را زیارت کند تا ثواب صله رحم با ما به او داده شود.<ref> همان.</ref>
+باز همو روایت می‌‌کند از [[امام کاظم]] علیه‌السلام که فرمود: کسانی که توان و تمکن ندارند به [[زیارت]] ما بیایند، [[قبر|قبرهای]] برادران دینی و نیک ‌سرشت ما را زیارت کنند؛ زیرا، برای این زیارت کننده [[ثواب]] زیارت ما نوشته می‌‌شود. آن کس که نمی‌‌تواند با ما [[صله رحم]] کند، برادر شایسته و مؤمنش را زیارت کند تا ثواب صله رحم با ما به او داده شود.<ref> همان.</ref>
 '''اهمیت نماز:'''
-همچنین از امیرمؤمنان [[امام علی علیه السلام|علی]] علیه‌السلام روایت می‌‌کند: هنگامی‌‌ که انسان نماز می‌‌خواند، بدن او و لباس‌ها و هر چیزی که نزدیک او هست، خدای را [[تسبیح]] می‌‌کنند.<ref> همان، ج ۴، ص ۴۶۵، باب ۶۳.</ref>
+همچنین از امیرمؤمنان [[امام علی علیه السلام|علی]] علیه‌السلام روایت می‌‌کند: هنگامی‌‌ که انسان [[نماز]] می‌‌خواند، بدن او و لباس‌ها و هر چیزی که نزدیک او هست، خدای را [[تسبیح]] می‌‌کنند.<ref> همان، ج ۴، ص ۴۶۵، باب ۶۳.</ref>
-'''شکیبایی در هنگام مصیبت:'''
+'''صبر در هنگام مصیبت:'''
-حسن بن متیل از محمد بن عبدالله کوفی نقل کرد: هنگامی ‌‌که اسماعیل فرزند امام صادق علیه‌السلام در آستانه [[مرگ]] بود، دیدند که امام صادق علیه‌السلام بسیار می‌‌گرید؛ چون اسماعیل از دنیا رفت، امام صادق علیه‌السلام یک پیراهن تمیز یا نو پوشید و بسیار معمولی به امر و نهی دیگران پرداخت. بعضی دچار شگفتی شدند و به امام گفتند: شما چنان اندوهگین بودید که ما گمان می‌‌کردیم تا چند روز، حال شما منقلب خواهد بود و ما نمی‌‌توانیم از محضر پاک شما بهره ببریم! در پاسخ فرمود: تا زمانی که بر ما اهل بیت غم و مصیبتی وارد نشده، به درگاه خداوند متعال ناله می‌‌کنیم؛ ولی چون مصیبت بر ما وارد شد، شکیبایی می‌‌کنیم.<ref> همان، ج ۳، ص ۲۷۶، باب ۸۵، حدیث ۵.</ref>
+حسن بن متیل از محمد عبدالله کوفی بنی نقل کرد: هنگامی ‌‌که اسماعیل فرزند امام صادق علیه‌السلام در آستانه [[مرگ]] بود، دیدند که امام صادق علیه‌السلام بسیار می‌‌گرید؛ چون اسماعیل از دنیا رفت، امام صادق علیه‌السلام یک پیراهن تمیز یا نو پوشید و بسیار معمولی به امر و نهی دیگران پرداخت. بعضی دچار شگفتی شدند و به امام گفتند: شما چنان اندوهگین بودید که ما گمان می‌‌کردیم تا چند روز، حال شما منقلب خواهد بود و ما نمی‌‌توانیم از محضر پاک شما بهره ببریم! در پاسخ فرمود: تا زمانی که بر ما اهل بیت غم و مصیبتی وارد نشده، به درگاه خداوند متعال ناله می‌‌کنیم؛ ولی چون مصیبت بر ما وارد شد، شکیبایی می‌‌کنیم.<ref> همان، ج ۳، ص ۲۷۶، باب ۸۵، حدیث ۵.</ref>
 '''مراقبت:'''
-با واسطه از امام صادق علیه‌السلام روایت می‌‌کند: آن کس که دو روزش همانند باشد و در زندگی از نظر معنوی پیشرفت نکند، زیان دیده است و کسی که روز بعدش از روز قبل بهتر باشد، او سود برده و کسی که روز بعدش از روز قبلش بدتر باشد، او ملعون است.<ref> همان، ج ۱۶، ص ۹۴.</ref>
+ابن متیل با واسطه از امام صادق علیه‌السلام روایت می‌‌کند: آن کس که دو روزش همانند باشد و در زندگی از نظر معنوی پیشرفت نکند، زیان دیده است و کسی که روز بعدش از روز قبل بهتر باشد، او سود برده و کسی که روز بعدش از روز قبلش بدتر باشد، او [[لعن|ملعون]] است.<ref> همان، ج ۱۶، ص ۹۴.</ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۱۰۷: / سطر ۱۰۷: @@
 ==منابع==
-* ابوالحسن ربانی سبزواری، [[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، جلد ۱۳، صفحه ۲۸۸ تا ۲۹۷.
+*[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، ابوالحسن ربانی سبزواری، ج ۱۳، ص ۲۸۸-۲۹۷.
 [[رده: علمای قرن سوم]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۰۷:۳۴
سطر ۱۵۱:		سطر ۱۵۱:

	ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 13، صفحه 288 تا 297		ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 13، صفحه 288 تا 297
		+	[[رده: علمای قرن سوم]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۴۸
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{بخشی از یک کتاب}}
+==تولد حسن بن متیل==
 حسن بن متيل، تقريباً در دو سه دهه آغازين سده سوم هجري در خاندان شيعي به دنيا آمد. لقب مشهور او «دقاق» و ظاهراً متولد [[قم]] است. پدرش را «مَتيل» و يا «مُتِيّل» نام برده‌اند. در اين كه آيا وي محدث بوده و چه فعاليت‌هايي داشته؟ در كتب تراجم اشاره‌اي نشده است.<ref> رجال نجاشي، ص 49، چاپ جامعه مدرسين قم؛ رجال [[شيخ طوسي]]، ص 469؛ مجمع الرجال قهپايي، ج 1، ص 143 و چندين منبع ديگر.</ref>
@@ سطر ۱۲: / سطر ۵: @@
 حسن بن متيل در محيط پاك و پاكيزه و مذهبي قم رشد كرد و شايد فضاي آكنده از عشق و ارادت مردمان اين شهر به [[اهل بيت]] علیهم‌السلام موجب شد كه وي شيفته خاندان پيامبر صلی الله علیه و آله گردد و دانش حديث را از محضر نوراني جمعي از محدثان نامور شيعي فراگيرد.
-'''درباره پدر'''
+==درباره پدرش==
 * 1- اشاره شد كه «متيل» نام پدر حسن است. اين كلمه به دو گونه ضبط شده است: علامه حلي «مَتيل» ضبط نموده است؛ ولي شاگرد برجسته او، ابن داود حلّي، «مُتيّل» قرائت كرده است.<ref> تنقيح المقال، ج 1، ص 240.</ref>
@@ سطر ۲۰: / سطر ۱۳: @@
 * 2- دلايل قمی ‌‌بودن اين راوي گرانقدر، از اين قرار است: اولاً، جعفر بن قولويه قمی‌‌<ref> غيبت شيخ طوسي، ص 367.</ref>، شيخ طوسي<ref> رجال طوسي، ص 469.</ref> علامه بزرگوار ممقاني، آيت الله خويي و آيت الله جعفر سبحاني از وي به «قمي» نام برده‌اند.<ref> معجم رجال الحديث، ج 5، ص 88 و طبقات الفقهاء، ج 4، ص 151.</ref> ثانياً معروف‌ترين استادان و شاگردانش، قمی ‌‌بوده‌اند؛ همانند احمد بن محمد بن خالد رقي قمی‌‌ و محمد بن حسن بن وليد قمي.
-'''خاندان و فرزندان'''
+==خاندان و فرزندان ایشان==
 از مجموع رواياتي كه به دست ما رسيده، برمی‌‌آيد كه خاندان متيل از خاندان‌هاي معروف شيعي بوده و انسان‌هاي برجسته، پروا پيشه و ولايت‌مداري از اين خاندان برخاسته‌اند. متيل چند فرزند داشته كه عبارتند از:
@@ سطر ۴۰: / سطر ۳۳: @@
 ولي چون مشخص شد كه حسين بن روح نايب خاص خواهد بود، آن دو بزرگوار در برابر جناب حسين تسليم محض بودند و كاري كه حاكي از ناراحتي آنان باشد، از آنان ديده نشد و چنان بودند كه با محمد بن عثمان رفتار می‌‌كردند.<ref> غيبت شيخ طوسي، ص 225، نينوي تهران.</ref>
-'''استادان'''
+==استادان حسن بن متيل قمي==
 معروف‌ترين استادان اين بزرگمرد حديث، به اين قرارند:
@@ سطر ۶۴: / سطر ۵۷: @@
 * 10- حسن بن علي بن فضال.<ref> طبقات اعلام الشيعه در قرن چهارم ق؛ [[اعيان الشيعه]]، ج 5، ص 232؛ جامع الروات؛ ج 1، ص 221 والجامع في الرجال، ص 540.</ref>
-'''شاگردان'''
+==شاگردان وی==
 حسن بن متيل نيز همانند بسياري از محدثان، پس از بهره جستن از خرمن دانش و فضل بزرگان حديث، اندوخته‌هاي خويش را در اختيار پيروان و شيفتگان مكتب امامان شيعه می‌‌نهد. به نام تعدادي از شاگردان اين مرد بزرگ اشاره می‌‌كنيم:
@@ سطر ۹۲: / سطر ۸۵: @@
 * 5- محمد بن حسن صفار قمي.<ref> معجم الرجال، ج 5، ص 88.</ref>
-'''ستايش‌ها'''
+==حسن بن متيل قمي از دیدگاه علما==
 نجاشي می‌‌گويد: «حسن بن متيل چهره برجسته و مشهور عالمان شيعه است. او بسيار روايت می‌‌كند».<ref> رجال نجاشي، ص 49 و رجال علامه حلي، ص 42.</ref>
@@ سطر ۱۰۰: / سطر ۹۳: @@
 اين سخن علامه و نيز سخن نجاشي حكايت‌گر وجاهت و وثاقت اين محدث والامقام است. همچنين به گفته برخي از رجال شناسان، وي از مشايخ و بزرگان اجازه است و شأن و منزلت آنان بيش از آن است كه گفته شود ثقه‌اند.<ref> اعيان الشيعه، ج 5، ص 233.</ref>
-'''تأليف'''
+==تأليفات ایشان==
 با آن كه گفته‌اند حسن بن متيل بخش بزرگي از اصول و مصنفات عالمان شيعي را، روايت كرده. ولي از او فقط يك اثر به نام «النوادر» به جاي مانده است كه نجاشي و طوسي به آن اشاره كرده‌اند.<ref> رجال نجاشي، ص 49 و فهرست طوسي، ص 53، چاپ رضي، [[قم]].</ref>
@@ سطر ۱۰۶: / سطر ۹۹: @@
 نام اين بزرگوار در كتاب‌هاي حديثي، به ويژه در روايات مربوط به [[زيارت]] [[امام حسين]] علیه‌السلام، فراوان به چشم می‌‌آيد. از اين محدث فرزانه، حدود صد روايت نقل شده است.<ref> بانك اطلاعات دفتر تبليغات اسلامی‌‌ قم و معجم الرجال، ج 5، ص 88.</ref>
-'''رحلت'''
+==وفات حسن بن متيل قمي==
 سرانجام اين محدث گرانقدر نيز رخ به نقاب خاك كشيد؛ اما زمان و محل رحلت او آشكار نيست. شايد او هم مانند ده‌ها محدث شيعي در جوار بارگاه ملكوتي حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها آرميده باشد.
+==روایات حدیث==
 در پايان اين نوشتار، شايسته است نمونه‌اي از احاديثي كه حسن بن متيل روايت كرده، نقل شود.
@@ سطر ۱۴۸: / سطر ۱۴۰: @@
 ==پانویس ==
 <references />
-===منبع===
+==منابع==
 ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 13، صفحه 288 تا 297
 [[رده: علمای قرن سوم]]