حروف مقطعه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۱۶ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۳

2025-03-16T17:23:32Z

Zamani در ‏۱۶ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۳

2025-03-16T17:23:03Z

مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۳۱

2021-12-11T07:31:03Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-01-13T06:54:18Z

ویرایش

مهدی موسوی: ویرایش

2020-01-13T06:47:50Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۲۲

2020-01-11T13:22:31Z

سید مهدی خدایی: سنجش شناسه

2019-03-16T10:59:32Z

سنجش شناسه

Zamani در ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۰۳

2017-02-14T12:03:01Z

Zamani در ‏۲۹ آوریل ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۳۷

2015-04-29T11:37:25Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۳۶

2014-05-12T06:36:16Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۳۲: / سطر ۱۳۲: @@
 |سیر منطقی=
 }}
-{{قرآن}}
 [[رده:حروف مقطعه قرآن]]
 [[رده:علوم قرآنی]]
 <references />

@@ سطر ۱۳۲: / سطر ۱۳۲: @@
 |سیر منطقی=
 }}
+{{قرآن}}
 [[رده:حروف مقطعه قرآن]]
 [[رده:علوم قرآنی]]
 <references />

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 [[ابن‌عباس]] و عِکرمه اینها را حروف [[سوگند]] دانسته‌اند و خدا با این حروف که از نامهاى او هستند، سوگند یاد کرده است.<ref>رجوع کنید به طبرى، ۱۳۷۳؛ طوسى؛ طبرسى، همانجاها.</ref> [[سیوطی|سیوطى]] (ج۳، ص۲۷ـ۲۸) در توجیه و تأیید این‌ نظر به روایتى استناد کرده که گفته است: «یا کهیعص اغفرلی»، اما به‌ نظر [[اخفش]] چون حروف از شرافت و فضیلت برخوردارند و پایه و اساس کتابهاى آسمانى به زبانهاى گوناگون‌اند، خدا به این حروف سوگند یاد کرده است.<ref>رجوع کنید به طبرسى، همانجا؛ قس ابوالفتوح رازى، همانجا.</ref>
-'''حروف مقطعه به عنوان سرآغاز سوره‌ها:'''
+'''حروف مقطعه به عنوان سرآغاز سوره ها:'''
 رأى دیگرى هم به مجاهد منسوب است و آن این است که حروف مقطعه، فواتح یا سرآغاز سوره‌ها هستند. درباره فایده این فواتح گفته‌اند که با آنها شروع یک سوره و اتمام سوره پیش از آن معلوم می‌گردد.<ref>رجوع کنید به طبرى، ۱۳۷۳؛ طوسى، همانجاها؛ سیوطى، ج۳، ص۲۸.</ref>
@@ سطر ۱۲۲: / سطر ۱۲۲: @@
 {{پانویس}}
 ==منابع==
+*دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حروف مقطعه" از سید كاظم طباطبائى، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/6043/ کتابخانه فقاهت]، بازیابی: 4 دی 1392.
 *انسان و قرآن‌، حسن حسن زاده آملى‌، نشر قيام‌، قم‌، 1381.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{عالی}}
-یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از [[بسمله|بَسْمَلَه]] قرار دارند و جداجدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد)
+یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از [[بسمله|بَسْمَلَه]] قرار دارند و جدا جدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد).
 ==نامهای دیگر حروف مقطعه==
-نامهاى دیگر این حروف عبارت‌اند از: مُقَطَّعات<ref>رجوع کنید به مجلسى، ج89، ص373.</ref>، حروف‌الفواتح، اوائلُ السُّوَر <ref>د.اسلام، چاپ دوم، ذیل Al- Kuran.4"".</ref> و فَواتحُ السُّوَر.<ref>طبرى، 1373، ذیل [[سوره بقره]]: 1؛ صالح، ص234؛ بلاشر، ص144.</ref>
+نامهاى دیگر این حروف عبارت‌اند از: مُقَطَّعات<ref>رجوع کنید به مجلسى، ج89، ص373.</ref>، حروف‌الفواتح، اوائلُ السُّوَر<ref>د.اسلام، چاپ دوم، ذیل Al- Kuran.4"".</ref> و فَواتحُ السُّوَر.<ref>طبرى، 1373، ذیل [[سوره بقره]]: 1؛ صالح، ص234؛ بلاشر، ص144.</ref>
-قرآن‌شناسان غربى عموماً از آنها با عنوان «حروف رازآمیز» یاد می‌كنند.<ref>رجوع کنید به د.اسلام، همانجا.</ref> عنوانهاى اوائل‌السّور و فواتح‌السّور با اندكى تسامح آمیخته است زیرا حروف مقطعه در واقع، بخشى و گونه‌اى از فواتح سُوَرند.<ref> رجوع کنید به [[سیوطى]]، ج3، ص361.</ref>
+قرآن‌شناسان غربى عموماً از آنها با عنوان «حروف راز آمیز» یاد می‌كنند.<ref>رجوع کنید به د.اسلام، همانجا.</ref> عنوانهاى اوائل‌السّور و فواتح‌السّور با اندكى تسامح آمیخته است زیرا حروف مقطعه در واقع، بخشى و گونه‌اى از فواتح سُوَرند.<ref> رجوع کنید به [[سیوطى]]، ج3، ص361.</ref>
-== فهرست حروف مقطعه ==
+==فهرست حروف مقطعه==
-'''یك حرفی:''' ن(قلم) - ق(باسقات) - ص (سوره ص)
+'''یك حرفی:''' ن (قلم) - ق (سوره ق) - ص (سوره ص).
-'''دوحرفی:''' حم (احقاف-جاثیه-دخان-زخرف-فصلت-مومن)
+'''دو حرفی:''' حم (احقاف- جاثیه- دخان- زخرف- فصّلت- مومن).
-'''سه حرفی:''' الم (سجده-لقمان-روم-عنكبوت-ال عمران-بقره)، الر (حجر-ابراهیم-یوسف-هود-یونس)،  طسم (قصص-شعراء)
+'''سه حرفی:''' الم (سجده- لقمان- روم -عنكبوت- آل عمران- بقره)، الر (حجر- ابراهیم- یوسف- هود- یونس)،  طسم (قصص- شعراء).
-'''چهارحرفی:''' المر(رعد)، المص(اعراف)
+'''چهار حرفی:''' المر (رعد)، المص (اعراف).
-'''پنج حرفی:''' حم عسق(شوری)، كهیعص(مریم)
+'''پنج حرفی:''' حم عسق (شوری)، كهیعص (مریم).
-==نظر دانشمندان مسلمان درباره حروف قطعه==
+==نظر دانشمندان مسلمان درباره حروف مقطعه==
-این حروف همواره عالمان و قرآن‌پژوهان را به تفكر و گمانه‌زنى درباره معنا و مدلول آنها واداشته، به‌ طورى كه كمتر كتابى در تفسیر یا علوم قرآنى، در این خصوص سخنى نگفته است، حتى آثار و كتابهاى مستقلى نیز در این باره فراهم آورده‌اند
+این حروف همواره عالمان و قرآن‌پژوهان را به تفكر و گمانه‌زنى درباره معنا و مدلول آنها واداشته، به‌ طورى كه كمتر كتابى در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] یا [[علوم قرآن|علوم قرآنى]]، در این خصوص سخنى نگفته است، حتى آثار و كتابهاى مستقلى نیز در این باره فراهم آورده‌اند
 مانند:
-* الحروف المقطعة فی‌القرآن اثر عبدالجبار شراره (قم 1414)
+*الحروف المقطعة فی‌القرآن، اثر عبدالجبار شراره (قم 1414)
-* اوائل السور فی‌القرآن الكریم اثر على ناصوح طاهر (عَمّان، 1333ش/1954)
+*اوائل السور فی‌القرآن الكریم، اثر على ناصوح طاهر (عَمّان، 1333ش/1954)
-* و اعجاز قرآن: تحلیل آمارى حروف مقطعه اثر رشاد خلیفه (شیراز 1365ش)
+*و اعجاز قرآن، تحلیل آمارى حروف مقطعه اثر رشاد خلیفه (شیراز 1365ش)
 اما چون این حروف در زبان عربى، جز مسمّاهاى خود به‌ عنوان حروف الفبا، معناى دیگرى ندارند و تفسیر آنها نیز به روشى صحیح و اطمینان‌آور از [[پیامبر اكرم]] صلی الله علیه و آله گزارش نشده است، دانشمندان درباره آنها گرفتار تشتت آرا و چنددستگى شده‌اند.
-گروهى از دانشمندان مسلمان بر اساس برخى روایات<ref>براى نمونه رجوع کنید به طوسى، ج1، ص48؛ فخررازى، ذیل [[سوره بقره]]: 1؛ سیوطى، ج3، ص24.</ref> بر آن‌اند كه «این حروف از جمله رازهایى هستند كه تنها خدا از آنها آگاه است» و در نتیجه از تدبر و اظهارنظر در این باره خوددارى كرده‌اند.(شلتوت، ص54)
+گروهى از دانشمندان مسلمان بر اساس برخى روایات<ref>براى نمونه رجوع کنید به طوسى، ج1، ص48؛ فخررازى، ذیل [[سوره بقره]]: 1؛ سیوطى، ج3، ص24.</ref> بر آن‌اند كه «این حروف از جمله رازهایى هستند كه تنها [[الله|خدا]] از آنها آگاه است» و در نتیجه از تدبر و اظهارنظر در این باره خوددارى كرده‌اند.(شلتوت، ص54)
-برخى محتمل دانسته‌اند كه این حروف، رمزى میان خدا و پیغمبر بوده و خدا نخواسته است كسى جز پیامبر اكرم از آنها آگاه گردد<ref>رجوع کنید به طالقانى، ج1، ص49؛ طباطبائى، 1390ـ1394، ج18، ص9.</ref> و این معنا به امام جعفرصادق علیه‌السلام هم منسوب است.<ref>رجوع کنید به مجلسى، ج89، ص384.</ref>
+برخى محتمل دانسته‌اند كه این حروف، رمزى میان خدا و پیغمبر بوده و خدا نخواسته است كسى جز پیامبر اكرم از آنها آگاه گردد<ref>رجوع کنید به طالقانى، ج1، ص49؛ طباطبائى، 1390ـ1394، ج18، ص9.</ref> و این معنا به [[امام صادق علیه السلام|امام جعفرصادق]] علیه‌السلام هم منسوب است.<ref>رجوع کنید به مجلسى، ج89، ص384.</ref>
-برخى از طرفداران این عقیده، در عین حال این رازها را از متشابهات قرآن می‌دانند كه آگاهى از آنها مختص خداست و كسى جز او [[تأویل]] آنها را نمی‌داند.<ref>رجوع کنید به فخررازى؛ سیوطى، همانجاها.</ref> این معنا در اخبار و احادیث شیعه هم آمده است.<ref>براى نمونه رجوع کنید به طوسى، همانجا؛ طبرسى، ذیل [[سوره بقره]]: 1.</ref>
+برخى از طرفداران این عقیده، در عین حال این رازها را از [[متشابهات قرآن|متشابهات]] قرآن می‌دانند كه آگاهى از آنها مختص خداست و كسى جز او [[تأویل]] آنها را نمی‌داند.<ref>رجوع کنید به فخررازى؛ سیوطى، همانجاها.</ref> این معنا در اخبار و احادیث [[شیعه]] هم آمده است.<ref>براى نمونه رجوع کنید به طوسى، همانجا؛ طبرسى، ذیل [[سوره بقره]]: 1.</ref>
 ==آیات متشابه و حروف مقطعه==
-برخى گفته‌اند منظور از متشابه در آیه هفتم [[سوره آل‌عمران]]، همین حروف است<ref>رجوع کنید به طباطبائى، 1390ـ1394، ج3، ص32؛ همو، 1361ش، ص35ـ36؛ ابوزید، ص315.</ref> و تأویلِ متشابه در آیه مذكور به داستان مشهورى اشاره دارد كه به موجب آن یهودیان می‌خواستند از حروف مقطعه مدت بقا و دوام اسلام را بدست آورند و پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله با خواندنِ پیاپىِ فواتح سور، حساب ایشان را مختل ساخت.
+برخى گفته‌اند منظور از متشابه در آیه هفتم [[سوره آل‌عمران]]، همین حروف است<ref>رجوع کنید به طباطبائى، 1390ـ1394، ج3، ص32؛ همو، 1361ش، ص35ـ36؛ ابوزید، ص315.</ref> و تأویلِ متشابه در آیه مذكور به داستان مشهورى اشاره دارد كه به موجب آن [[یهود|یهودیان]] می‌خواستند از حروف مقطعه مدت بقا و دوام [[اسلام]] را بدست آورند و [[پیامبر اسلام|پیامبر اكرم]] صلی الله علیه و آله با خواندنِ پیاپىِ فواتح سور، حساب ایشان را مختل ساخت.
-ولى میان [[آیات متشابه]] و حروف مقطعه فرق بسیار هست، زیرا متشابهات در قالبِ قضایایى داراى موضوع و محمول و اثبات و نفى [[نازل]] شده‌اند ولى حروف مقطعه چنین نیستند. به بیان دیگر در قرآن متشابه در مقابل محكم بكار رفته است.
+ولى میان [[آیات متشابه]] و حروف مقطعه فرق بسیار هست، زیرا متشابهات در قالبِ قضایایى داراى موضوع و محمول و اثبات و نفى نازل شده‌اند ولى حروف مقطعه چنین نیستند. به بیان دیگر در قرآن متشابه در مقابل محكم بكار رفته است.
 لازمه این تسمیه آن است كه آیه متشابه، مدلولى از قبیل مدلولات لفظى داشته باشد و مدلول واقعى با غیرواقعى مشتَبه گردد، ولى حروف مقطعه چنین مدلولى ندارند و در نتیجه از مَقْسم محكم و متشابه بیرون‌اند<ref>رجوع کنید به شلتوت، ص58ـ61؛ طباطبائى، 1361ش، ص35؛ ابوزید، همانجا.</ref>؛ اما به‌ نوشته ابوزید، گویا همین امر كه منطوقِ حروفِ مقطعه دلالتى ندارد، موجب شده است برخى این حروف را از جمله «متشابهات» به‌شمار آورند كه جز خدا كسى از آنها آگاه نیست.
@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۱: @@
 '''حروف مقطعه به عنوان نام سوره'''
-برخى این حروف را نامهاى سوره‌ها دانسته‌اند، به‌ طورى كه هر سوره‌اى را با حروف مقطعه‌اى كه آغاز شده است، می‌شناسند.<ref>رجوع کنید به طوسى، ج1، ص48ـ49؛ طبرسى، همانجا؛ سیوطى، ج1، ص662.</ref> این رأى كه [[شیخ طوسی]] و [[طبرسى]] آن را بهترین وجه در تفسیر این حروف دانسته‌اند، به [[أُبىّ بن كعب]]، [[حسن بصرى]] و زید بن اسلم منسوب است.<ref>رجوع کنید به طبرى، 1373، همانجا؛ قس طبرسى، همانجا؛ ابوالفتوح رازى، ذیل [[سوره بقره]]: 1.</ref>
+برخى این حروف را نامهاى سوره‌ها دانسته‌اند، به‌ طورى كه هر سوره‌اى را با حروف مقطعه‌اى كه آغاز شده است، می‌شناسند.<ref>رجوع کنید به طوسى، ج1، ص48ـ49؛ طبرسى، همانجا؛ سیوطى، ج1، ص662.</ref> این رأى كه [[شیخ طوسی]] و [[طبرسى]] آن را بهترین وجه در تفسیر این حروف دانسته‌اند، به [[ابى بن كعب|أُبىّ بن كعب]]، [[حسن بصری|حسن بصرى]] و زید بن اسلم منسوب است.<ref>رجوع کنید به طبرى، 1373، همانجا؛ قس طبرسى، همانجا؛ ابوالفتوح رازى، ذیل [[سوره بقره]]: 1.</ref>
 [[خلیل‌ بن احمد]] و [[سیبویه]] نیز همین رأى را برگزیده‌اند، اما این رأى را نمی‌توان پذیرفت زیرا گاه چند سوره با حروف یكسان آغاز شده‌اند. مفسران و قرآن‌شناسان گرچه به این اشكال پاسخ گفته‌اند<ref>رجوع کنید به طبرى، 1373، همانجا؛ طوسى، ج1، ص49؛ زركشى، ج1، ص174؛ قس طالقانى، ج1، ص46.</ref> اما دفاع آنها از این رأى خدشه‌پذیر است.<ref>رجوع کنید به ابوزید، ص323.</ref> علاوه بر آن، اشتهار سوره‌ها به نامه ایى جز این حروف، مانند [[سوره بقره]] و [[سوره آل‌ عمران]] و غیره و بكارنبردن حروف مقطعه از سوى صحابه و مؤمنان نسلهاى بعد به عنوان نامهاى سوره‌ها، مردود بودن این نظریه را نشان می‌دهد.<ref>رجوع کنید به شلتوت، ص55.</ref>
@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 رأى دیگرى هم به مجاهد منسوب است و آن این است كه حروف مقطعه، فواتح یا سرآغاز سوره‌ها هستند. درباره فایده این فواتح گفته‌اند كه با آنها شروع یك سوره و اتمام سوره پیش از آن معلوم می‌گردد.<ref>رجوع کنید به طبرى، 1373؛ طوسى، همانجاها؛ سیوطى، ج3، ص28.</ref>
-'''الفبابودن حروف مقطعه'''
+'''الفبا بودن حروف مقطعه'''
 برخى گفته‌اند اینها حروف الفبا هستند كه خدا به ذكر همین مقدار بسنده كرده و نیازى به ذكر بقیه 28 حرف ندیده است، چنان‌كه وقتى می‌گویند فلان‌ كس «ا، ب، ت، ث» می‌آموزد، مراد همه حروف الفباست یا چنان‌كه با ذكر «قِفانَبْكِ» از ذكر بقیه قصیده خوددارى می‌كنند.<ref>رجوع کنید به طبرى، 1373، همانجا؛ طوسى، ج1، ص48؛ طبرسى؛ ابوالفتوح رازى، همانجاها.</ref>
@@ سطر ۱۳۹: / سطر ۱۳۹: @@
 ==منابع==
 * دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حروف مقطعه" از سید كاظم طباطبائى، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/6043/ کتابخانه فقاهت]، بازیابی: 4 دی 1392.
-* انسان و قرآن‌، حسن حسن زاده آملى‌، نشر قيام‌، قم‌، 1381.
+*دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حروف مقطعه" از سید كاظم طباطبائى، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/6043/ کتابخانه فقاهت]، بازیابی: 4 دی 1392.
 {{قرآن}}

@@ سطر ۱۴۳: / سطر ۱۴۳: @@
 {{قرآن}}
 [[رده:حروف مقطعه قرآن]]
 [[رده:علوم قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۰۳
سطر ۱:		سطر ۱:
−	یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از بَسْمَلَه قرار دارند و جداجدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد)	+	{{عالی}}
		+	یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از [[بسمله\|بَسْمَلَه]] قرار دارند و جداجدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد)

	==نامهای دیگر حروف مقطعه==		==نامهای دیگر حروف مقطعه==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از بَسْمَلَه قرار دارند و جداجدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد) حروف مقطعه می گویند.
+یك یا چند حرف كه در آغاز 29 سوره [[قرآن كریم]]، پس از بَسْمَلَه قرار دارند و جداجدا و گسسته خوانده می‌شوند، مانند الم (الف، لام، میم)، یس (یا، سین)، ص (صاد)
 ==نامهای دیگر حروف مقطعه==
@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 قرآن‌شناسان غربى عموماً از آنها با عنوان «حروف رازآمیز» یاد می‌كنند.<ref>رجوع کنید به د.اسلام، همانجا.</ref> عنوانهاى اوائل‌السّور و فواتح‌السّور با اندكى تسامح آمیخته است زیرا حروف مقطعه در واقع، بخشى و گونه‌اى از فواتح سُوَرند.<ref> رجوع کنید به [[سیوطى]]، ج3، ص361.</ref>
 ==نظر دانشمندان مسلمان درباره حروف قطعه==
@@ سطر ۱۱۶: / سطر ۱۲۸: @@
 در یك ارزیابى كلى بیشتر فرضیاتى كه در این زمینه مطرح شده، سلیقه‌اى است و به تعبیر طباطبائى <ref>1390ـ1394، ج18، ص8.</ref> تصویرهایى است كه از حد احتمال فراتر نرفته و هیچ دلیلى بر درستىِ آنها در دست نیست.
-==آراى خاورشناسان درباره حروف‌ مقطعه==
+==حروف مقطعه و اشاره به حقانیت اهل البیت علیهم اسلام==
+علامه حسن زاده آملی در کتاب انسان و قرآن در ذیل عنوان "بحثى اجمالى در حروف مقطعه" می گوید:
-==غیرعلمی بودن فرضیه‌های خاورشناسان==
+بدان كه فواتح سور قرآن يعنى همان حروف مقطّعه، پس از حذف مكرّرات از آنها، چهارده حرف باقى مانند، كه در اين تركيب صراط على‌ حق‌ نمسكه يا على صراط حق نمسكه جمع شده است. و آنها را، در اصطلاح علماى عدد، حروف نوارنيه دانند؛ و مقابل آنها را حروف ظلمانيه خوانند؛ و به عدد چهارده بودن حروف نورانى را اشاره به سرّ قرآن دانند، كه قرآن ظاهر و تمام و واضح نشد مگر به هياكل نوريه چهارده نفر، كه اهل بيت عصمت و طهارت و وحى‌ اند و در كلمه مباركه طه جمع‌ اند <ref> انسان و قرآن‌، حسن حسن زاده آملى‌، نشر قيام‌، قم‌، 1381، ص 195 </ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۱۷۲: / سطر ۱۳۸: @@
 ==منابع==
-* دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حروف مقطعه" از سید كاظم طباطبائى، دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/6043/ کتابخانه فقاهت]، بازیابی: 4 دی 1392.
+* دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حروف مقطعه" از سید كاظم طباطبائى، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/6043/ کتابخانه فقاهت]، بازیابی: 4 دی 1392.
 {{قرآن}}
 [[رده:حروف مقطعه قرآن]]
 [[رده:علوم قرآنی]]