حاتم طائی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۹

2026-09-02T07:09:02Z

مهدی موسوی: ویرایش

2021-09-05T06:53:38Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۰ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۴۷

2020-06-20T13:47:34Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۳۴

2013-01-21T08:34:03Z

Saeed zamani: ایجاد

2013-01-19T10:24:54Z

ایجاد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
حاتِم طائی بن عبدالله ‌بن سعد ، شاعر دوره جاهلى عرب و مظهر بخشندگى.

==نسب==
نسب حاتم به طَىّءبن اُدَد از دودمان یعْرُب بن قَحْطان از یمن می‌رسد. برخى گفته‌اند كه پدر حاتم، به دلیل بخششهاى فراوان پسرش، او را ترك گفت و برخى دیگر برآن‌اند حاتم در كودكى پدرش را از دست داد و پدربزرگش، سعد، او را بزرگ كرد. بخششهاى حاتم، خشم پدربزرگش را نیز برانگیخت و از این‌رو، حاتم وى را ترك كرد. مادر حاتم (فرزند عفیف) از بخشندگان قبیله طىّ بود. نام او را عِنَبَه، غُنَیه (غَنِیه)، عُتْبَه، عَتَب و عَنْتَره گفته‌اند و در بخشش او داستانى ذكر كرده و ابیاتى نیز از او آورده‌اند. به گفته میدانى (ج 1، ص 327) و رشیدالدین وطواط (ص 66)، به باور طایفه حاتم وى بخشش را از مادرش به ارث برده است.

==ولادت==
تاریخ ولادت حاتم دانسته نیست، ولى وى در نیمه دوم سده ششم میلادى می‌زیسته است.

==کنیه==
كنیه‌هاى حاتم به سبب دو فرزندش، سَفّانه و عَدِى، ابوسفّانه و ابوعدى بود. كنیه ابوجَعْد یا ابوجَعْر را نیز براى او ذكر كرده‌اند.

== بخشندگی حاتم طائی ==

شهرت عمده حاتم به بخشش اوست تا بدانجا كه در مثل گفته‌اند : «اَجْوَدُ مِنْ حاتم». هر چند نام كعب‌بن مامَه و هَرِم‌بن سِنان نیز در دوره جاهلیت به عنوان بخشنده آمده و حتى [[جاحظ]] (متوفى 255) كعب را بخشنده‌تر از حاتم دانسته، ولى شهرت حاتم و حكایتهاى بخشش او بیش از دیگران است و به گفته ابن‌عبدربّه (متوفى 328)، فقط بخشش حاتم مَثَل گشته است. گاه به حاتم طائى، به‌طور مطلق «جوادالعرب» نیز گفته شده است.

ابن‌كلبى (متوفى 204) و ابن‌اَعرابى (متوفى 231) اوصافى از بخشش، جوانمردى، شخصیت و اخلاق نكوى حاتم نقل كرده‌اند و جالب توجه آنكه ابن‌اعرابى شعر و بخشش حاتم را مانند هم دانسته است. بخششهاى حاتم طائى را به زمان زندگى وى محدود نكرده‌اند؛ طایفه طىّ معتقد بودند هر كس بر سر قبر حاتم حاضر شود به نحوى اِطعام می‌شود. در این‌باره حكایت و ابیاتى نیز نقل كرده‌اند. در داستانهاى هزار و یك شب (ج 1، ص 800ـ801) نیز این مطلب به تفصیل آمده است.

نام حاتم طائى از دیرباز تاكنون مظهرى براى كرم و فتوت بوده است. در اصطلاح ادبیات عرب، به وى «فتى» اطلاق می‌شد، به دلیل وجود دو صفت بارز در او: مهمان‌نوازى (بخشندگى) و شجاعت (جنگاورى)، تا جایى كه گذشت و بزرگوارى او در جنگ، بیشتر اوقات به زیانش تمام می‌شد.

حاتم طائی، اموال خودش را در طول زندگیش، بیش از ده بار در میان فقرا تقسیم کرد. یکبار هم از جلو اسرای قبیله غزه عبور میکرد، یکی از اسرا به او متوسل شد. حاتم که مالی نداشت تا او را آزاد کند، به افراد قبیله گفت: او را آزاد کنند و خودش به جای آن اسیر، در بند شد. تا زمانی که توانست پول رهایی خود را بدست آورد و آزاد گشت.

== رویدادهای زندگی ==

حاتم‌طائى یك یا چندبار نیز در جنگها به اسارت گرفته شد. حاتم طائى دو بار ازدواج كرد: یك بار با زنى به نام نَوار، كه بنابر مشهور، هر سه فرزند حاتم، عدى و عبداللّه و سفّانه، از او بوده‌اند و در سروده‌هاى حاتم نیز نام نوار آمده است. حاتم پس از مرگ همسرش با ماویه، دختر عَفْزَر، شاهزاده یمنى، در شام ازدواج كرد. نام ماویه نیز در سروده‌هاى حاتم آمده است. برخى منابع برآن‌اند كه [[عدی‌ بن حاتم]] زاده ماویه بوده است.

حاتم‌طائى پیش از اسلام از دنیا رفت. درباره تاریخ وفات او اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع، 578 میلادى، یعنى سال هشتم پس از ولادت پیامبر اكرم، را، كه سال درگذشت خسرو انوشیروان نیز بوده است، نوشته‌اند.

==دین و مذهب حاتم طائی==

قبیله حاتم‌طائى مسیحى بودند ولى حاتم، مسیحیت را نپذیرفت (د. ا. د. ترك، ذیل مادّه؛ سركیس، ج 1، ستون 730؛ قس شیخو، قسم 1، ص 98ـ134، كه شرح‌حال حاتم طائى را جزء شاعران مسیحى پیش از اسلام آورده است). آنچه در اشعار منسوب به حاتم عجیب به نظر می‌رسد سوگند به «بیت‌اللّه» و خدایى است كه غیب می‌داند و استخوانهاى پوسیده را زنده می‌گرداند.

==شعر حاتم طائی==
از كامل‌ترین منابعى كه اخبار و اشعار حاتم در آن گرد آمده، الاَخْبار المُوَفَّقیات زبیربن بكّار (ص 403ـ461) و كتاب الاغانى ابوالفرج اصفهانى (ج 17، ص 362ـ397) است.

شعر حاتم را نكو، بلیغ و با تركیباتى سهل معرفى كرده و او را شاعرى فحل دانسته‌اند. این سروده‌ها قصیده‌هاى كوتاه و قطعاتى بیشتر درباره فضائل اخلاقى، به‌ویژه بخشندگى و مهمان‌نوازى، و بیانگر شخصیت سراینده آنها هستند و اینكه ثروت، ارزشى ندارد مگر آنكه در راههاى انسانى بذل شود. ابن‌حبیب (متوفى 245) بیتى از حاتم، در ارزش اجتناب از شراب و گناه، نقل كرده است

دیوان اشعار او در سال 1872 میلادی در لندن چاپ شد، البته اشعار جعلی هم دارد. موضوع این اشعار بیشتر در موارد سخاوت و گشاده دستی و فروتنی است.

== فرزندان حاتم طائی ==

فرزندان حاتم و قبیله طىّ، در سال نهم هجرى اسلام آوردند و پس از وفات پیامبر اكرم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم، عدى جزء یاران و فرماندهان سپاه حضرت على علیه‌السلام گشت. سفّانه دختر او نیز از زنان بخشنده عرب بود و گاه میان او و پدرش، حاتم، بر سر بخشش فراوان هر دو، اختلاف پیش می‌آمد. او زنی بزرگوار بود که زمانی در جنگ قبیله خود با نیروهای اسلام، اسیر شد. پیغمبر وقتی از وضعیت او آگاه شد، کسی را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برگرداند.

==رساله حاتمیه==
حسین واعظ کاشفی، متوفی 910 هـ ق نیز شرح زندگی و کارهای حاتم طائی را به اختصار در قصص و آثار او در رساله ای به نام «حاتمیه» آورده که در تهران و پاریس چاپ شده و ترجمه ای از آن به زبان ترکی تحت عنوان «داستان حاتم طائی» در 1272 هـ ق در قسطنطنیه به چاپ رسید. چند ترجمه و گزارش هندی هم از این قصه در دست چاپ است که بعضی منظوم می باشد.

==منابع==
دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد" از باقر قربانی‌زرّین ، بازیابی 29 دیماه 1391

[http://tahoorkotob.com/page.php?pid=7411 حاتم طائی، کتابخانه طهور ]، بازیابی 29 دیماه 1391

[[رده:شخصیت ها]]
[[رده:دوران جاهلیت]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''حاتِم طائی'''، شاعر دوره عرب [[جاهلیت|جاهلى]] و مشهور به [[سخاوت]] و بخشندگى بود. سروده‌های او بیشتر درباره فضائل اخلاقى، به‌ ویژه بخشندگى و مهمان‌نوازى است. حاتم پیش از [[اسلام]] از دنیا رفت، ولی فرزندانش، در سال نهم هجرى اسلام آوردند و [[عدی بن حاتم طائی|عدى بن حاتم]] جزء یاران و فرماندهان سپاه [[امام علی علیه السلام|امام على]] علیه‌السلام بود.
+'''«حاتم طائی»'''، شاعر عرب دوره [[جاهلیت|جاهلى]] و از افراد مشهور به [[سخاوت]] و بخشندگى بود. سروده‌های او بیشتر درباره فضائل [[اخلاق|اخلاقى]]، به‌ ویژه بخشندگى و [[مهمانی و مهمانداری|مهمان‌نوازى]] است. حاتم پیش از ظهور [[اسلام]] از دنیا رفت، ولی فرزندانش در سال نهم هجرى اسلام آوردند و [[عدی بن حاتم طائی|عدى بن حاتم]] جزء یاران و فرماندهان سپاه [[امام علی علیه السلام|امام على]] علیه‌السلام بود.
-== زندگی‌نامه ==
+==زندگی‌نامه==
 ===ولادت و نسب===
-تاریخ ولادت حاتم بن عبدالله ‌بن سعد معلوم نیست، ولى وى در نیمه دوم سده ششم میلادى می‌زیسته است. نسب حاتم به «طَىّء بن اُدَد» از دودمان یعْرُب بن قَحْطان از [[یمن]] می‌رسد. برخى گفته‌اند که پدر حاتم به دلیل بخشش هاى فراوان پسرش، او را ترک گفت و برخى دیگر برآن‌اند که حاتم در کودکى پدرش را از دست داد و پدربزرگش، سعد، او را بزرگ کرد.
+تاریخ ولادت حاتم بن عبدالله ‌بن سعد معلوم نیست، ولى وى در نیمه دوم سده ششم میلادى می‌زیسته است. نسب حاتم به «طَىّء بن اُدَد» از دودمان یعْرُب بن قَحْطان از [[یمن]] می‌رسد. برخى گفته‌اند که پدر حاتم به دلیل بخشش هاى فراوان پسرش، او را ترک گفت و برخى دیگر برآن‌اند که حاتم در کودکى پدرش را از دست داد و پدربزرگش، سعد، او را بزرگ کرد. بخشش هاى حاتم، خشم پدربزرگش را نیز برانگیخت و از این‌رو، حاتم وى را ترک کرد.
-بخشش هاى حاتم، خشم پدربزرگش را نیز برانگیخت و از این‌رو، حاتم وى را ترک کرد. مادر حاتم (فرزند عفیف) از بخشندگان قبیله طى بود. نام او را عِنَبَه، غُنَیه (غَنِیه)، عُتْبَه، عَتَب و عَنْتَره گفته‌اند و در بخشش او داستانى ذکر کرده و ابیاتى نیز از او آورده‌اند. به گفته [[رشیدالدین وطواط]] به باور طایفه حاتم، وى بخشش را از مادرش به ارث برده است.
+مادر حاتم (فرزند عفیف) از بخشندگان قبیله طى بود. نام او را عِنَبَه، غُنَیه (غَنِیه)، عُتْبَه، عَتَب و عَنْتَره گفته‌اند و در بخشش او داستانى ذکر کرده و ابیاتى نیز از او آورده‌اند. به گفته [[رشیدالدین وطواط]] به باور طایفه حاتم، وى بخشش را از مادرش به ارث برده است.
-[[کنیه|کنیه‌هاى]] حاتم به سبب دو فرزندش، سَفّانه و [[عدی بن حاتم طائی|عَدِى]]، ابوسفّانه و ابوعدى بود. کنیه ابوجَعْد یا ابوجَعْر را نیز براى او ذکر کرده‌اند.
+[[کنیه|کنیه‌هاى]] حاتم به سبب دو فرزندش، سَفّانه و [[عدی بن حاتم طائی|عَدِى بن حاتم]]، ابوسفّانه و ابوعدى بود. کنیه ابوجَعْد یا ابوجَعْر را نیز براى او ذکر کرده‌اند.
 حاتم‌ طائى دو بار [[ازدواج]] کرد؛ یک بار با زنى به نام نَوار که بنابر مشهور هر سه فرزند حاتم، [[عدی بن حاتم طائی|عدى]] و عبداللّه و سفّانه از او بوده‌اند و در سروده‌هاى حاتم نیز نام نوار آمده است. حاتم پس از [[مرگ]] همسرش با ماویه، دختر عَفْزَر، شاهزاده یمنى در [[شام]] ازدواج کرد. نام ماویه نیز در سروده‌هاى حاتم آمده است. برخى منابع برآن‌اند که [[عدی‌ بن حاتم]] زاده ماویه بوده است.
 ===فرزندان===
-فرزندان حاتم و قبیله طى، در سال نهم هجرى [[اسلام]] آوردند و پس از وفات [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم، [[عدی بن حاتم طائی|عدى بن حاتم]] جزء یاران و فرماندهان سپاه [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه‌السلام گشت. سفّانه دختر حاتم نیز از زنان بخشنده عرب بود و گاه میان او و پدرش حاتم، بر سر بخشش فراوان هر دو، اختلاف پیش می‌آمد. او زنی بزرگوار بود که زمانی در جنگ قبیله خود با نیروهای اسلام، اسیر شد. [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] وقتی از وضعیت او آگاه شد، کسی را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برگرداند.
+فرزندان حاتم و قبیله طى، در سال نهم هجرى [[اسلام]] آوردند و پس از وفات [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌، [[عدی بن حاتم طائی|عدى بن حاتم]] جزء یاران و فرماندهان سپاه [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه‌السلام گشت. سفّانه دختر حاتم نیز از زنان بخشنده عرب بود و گاه میان او و پدرش حاتم، بر سر بخشش فراوان هر دو، اختلاف پیش می‌آمد. او زنی بزرگوار بود که زمانی در جنگ قبیله خود با نیروهای اسلام، اسیر شد. [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] وقتی از وضعیت او آگاه شد، کسی را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برگرداند.
 ===وفات===
-حاتم‌ طائى پیش از [[اسلام]] از دنیا رفت. درباره تاریخ وفات او اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع، ۵۷۸ میلادى یعنى سال هشتم پس از ولادت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله را که سال درگذشت خسرو انوشیروان نیز بوده است، نوشته‌اند.
+حاتم‌ طائى پیش از ظهور [[اسلام]] از دنیا رفت. درباره تاریخ وفات او اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع، سال ۵۷۸ میلادى یعنى سال هشتم پس از [[ولادت پیامبر اسلام|ولادت پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله را -که سال درگذشت خسرو انوشیروان نیز بوده است- نوشته‌اند.
-== ویژگی‌های حاتم طائی ==
+==ویژگی‌های حاتم طائی==
-===جود و بخشش ===
+===جود و بخشش حاتم===
-شهرت عمده حاتم به [[سخاوت]] و بخشش اوست تا بدانجا که در مثل گفته‌اند: «اَجْوَدُ مِنْ حاتم». هر چند نام کعب‌ بن مامَه و هَرِم‌ بن سِنان نیز در دوره [[جاهلیت]] به عنوان بخشنده آمده و حتى [[جاحظ]] (متوفى ۲۵۵) کعب را بخشنده‌تر از حاتم دانسته ولى شهرت حاتم و حکایت هاى بخشش او بیش از دیگران است و به گفته [[ابن عبد ربه|ابن‌ عبد ربّه]] (متوفى ۳۲۸)، فقط بخشش حاتم مَثَل گشته است. گاه به حاتم طائى به‌ طور مطلق «جوادالعرب» نیز گفته شده است.
+شهرت عمده حاتم به [[سخاوت]] و بخشش اوست، تا بدانجا که در مثل گفته‌اند: «اَجْوَدُ مِنْ حاتم». هر چند نام کعب‌ بن مامَه و هَرِم‌ بن سِنان نیز در دوره [[جاهلیت]] به عنوان بخشنده آمده و حتى [[جاحظ]] (متوفى ۲۵۵) کعب را بخشنده‌تر از حاتم دانسته، ولى شهرت حاتم و حکایت هاى بخشش او بیش از دیگران است و به گفته [[ابن عبد ربه اندلسی|ابن‌ عبد ربّه]] (متوفى ۳۲۸)، فقط بخشش حاتم مَثَل گشته است. گاه به حاتم طائى به‌ طور مطلق «جوادالعرب» نیز گفته شده است.
-ابن‌ کلبى (متوفى ۲۰۴) و ابن‌ اَعرابى (متوفى ۲۳۱) اوصافى از بخشش، جوانمردى، شخصیت و [[اخلاق]] نکوى حاتم نقل کرده‌اند و جالب توجه آن که ابن‌ اعرابى [[شعر]] و بخشش حاتم را مانند هم دانسته است. بخشش هاى حاتم طائى را به زمان زندگى وى محدود نکرده‌اند؛ طایفه طىّ معتقد بودند هر کس بر سر قبر حاتم حاضر شود به نحوى اِطعام می‌شود. در این‌باره حکایت و ابیاتى نیز نقل کرده‌اند. در داستان هاى هزار و یک شب نیز این مطلب به تفصیل آمده است.
+ابن‌ کلبى (متوفى ۲۰۴) و ابن‌ اَعرابى (متوفى ۲۳۱) اوصافى از بخشش، جوانمردى، شخصیت و [[اخلاق]] نکوى حاتم نقل کرده‌اند و جالب توجه آن که ابن‌ اعرابى، [[شعر]] و بخشش حاتم را مانند هم دانسته است. بخشش هاى حاتم طائى را به زمان زندگى وى محدود نکرده‌اند؛ طایفه طىّ معتقد بودند هر کس بر سر [[قبر]] حاتم حاضر شود، به نحوى اِطعام می‌شود. در این‌باره حکایت و ابیاتى نیز نقل کرده‌اند. در داستان هاى هزار و یک شب نیز این مطلب به تفصیل آمده است.
-نام حاتم طائى از دیرباز تاکنون مظهرى براى کرم و [[فتوت]] بوده است. در اصطلاح ادبیات عرب به وى «فتى» اطلاق می‌شد به دلیل وجود دو صفت بارز در او: مهمان‌نوازى (بخشندگى) و [[شجاعت]] (جنگاورى)، تا جایى که گذشت و بزرگوارى او در جنگ، بیشتر اوقات به زیانش تمام می‌شد.
+نام حاتم طائى از دیرباز تاکنون مظهرى براى کرم و [[فتوت]] بوده است. در اصطلاح [[ادبیات عرب]] به وى «فتى» اطلاق می‌شد به دلیل وجود دو صفت بارز در او یعنی [[مهمانی و مهمانداری|مهمان‌نوازى]] (بخشندگى) و [[شجاعت]] (جنگاورى)، تا جایى که گذشت و بزرگوارى او در جنگ، بیشتر اوقات به زیانش تمام می‌شد.
 حاتم طائی، اموال خودش را در طول زندگیش، بیش از ده بار در میان فقرا تقسیم کرد. یکبار هم از جلو اسرای قبیله غزه عبور می کرد، یکی از اسرا به او متوسل شد. حاتم که مالی نداشت تا او را آزاد کند به افراد قبیله گفت: او را آزاد کنند و خودش به جای آن اسیر، در بند شد. تا زمانی که توانست پول رهایی خود را بدست آورد و آزاد گشت.
-===دین و مذهب ===
+===دین و مذهب حاتم===
-قبیله حاتم‌ طائى مسیحی بودند ولى حاتم، [[مسیحیت]] را نپذیرفت. هرچند برخی شرح‌حال حاتم طائى را جزء شاعران مسیحى پیش از اسلام آورده اند. آنچه در اشعار منسوب به حاتم عجیب به نظر می‌رسد سوگند به «بیت‌اللّه» و خدایى است که غیب می‌داند و استخوان هاى پوسیده را زنده می‌گرداند.
+قبیله حاتم‌ طائى مسیحی بودند ولى حاتم، [[مسیحیت]] را نپذیرفت. هرچند برخی شرح‌حال حاتم طائى را جزء شاعران مسیحى پیش از [[اسلام]] آورده اند. آنچه در اشعار منسوب به حاتم عجیب به نظر می‌رسد، [[سوگند]] به «[[بیت الله الحرام|بیت‌اللّه]]» و خدایى است که غیب می‌داند و استخوان هاى پوسیده را زنده می‌گرداند.
-===شعر حاتم ===
+===شعر حاتم===
-از کامل‌ترین منابعى که اخبار و اشعار حاتم در آن گرد آمده، «الاَخْبار المُوَفَّقیات» زبیر بن بکار (ص ۴۰۳ـ۴۶۱) و کتاب «الأغانى» [[ابوالفرج اصفهانی|ابوالفرج اصفهانى]] (ج ۱۷، ص ۳۶۲ـ۳۹۷) است.
+از کامل‌ترین منابعى که اخبار و اشعار حاتم طائی در آن گرد آمده، «الاَخْبار المُوَفَّقیات» [[زبیر بن بکار قرشی|زبیر بن بکار]] (۱۷۲-۲۵۶ ق) و کتاب «[[الأغانی (کتاب)|الأغانى]]» [[ابوالفرج اصفهانی|ابوالفرج اصفهانى]] (۲۸۴-۳۶۲ ق) است.
-شعر حاتم را نیکو، بلیغ و با ترکیباتى سهل معرفى کرده و او را شاعرى فحل دانسته‌اند. این سروده‌ها [[قصیده|قصیده‌هاى]] کوتاه و قطعاتى بیشتر درباره فضائل اخلاقى، به‌ ویژه بخشندگى و مهمان‌نوازى و بیانگر شخصیت سراینده آنها هستند و این که ثروت ارزشى ندارد، مگر آن که در راههاى انسانى بذل شود. ابن‌ حبیب (متوفى ۲۴۵) بیتى از حاتم در ارزش اجتناب از [[شراب خواری|شراب]] و [[گناه]] نقل کرده است.
+[[شعر]] حاتم را نیکو، [[بلاغت|بلیغ]] و با ترکیباتى سهل معرفى کرده و او را شاعرى فحل دانسته‌اند. این سروده‌ها [[قصیده|قصیده‌هاى]] کوتاه و قطعاتى بیشتر درباره فضائل [[اخلاق|اخلاقى]]، به‌ ویژه بخشندگى و مهمان‌نوازى و بیانگر شخصیت سراینده آنها هستند و این که ثروت ارزشى ندارد، مگر آن که در راههاى انسانى بذل شود. ابن‌ حبیب (متوفى ۲۴۵ ق) [[بیت (شعر)|بیتى]] از حاتم در ارزش اجتناب از [[شراب خواری|شراب]] و [[گناه]] نقل کرده است.
-[[دیوان (شعر)|دیوان]] اشعار او در سال ۱۸۷۲ میلادی در لندن چاپ شد، البته اشعار جعلی هم دارد. موضوع این اشعار بیشتر در مورد [[سخاوت]] و گشاده دستی و [[تواضع|فروتنی]] است.
+[[دیوان (شعر)|دیوان]] اشعار او در سال ۱۸۷۲ میلادی در لندن چاپ شد؛ البته اشعار جعلی هم دارد. موضوع این اشعار بیشتر در مورد [[سخاوت]] و گشاده دستی و [[تواضع|فروتنی]] است.
-[[واعظ کاشفی سبزواری|حسین واعظ کاشفی]] (متوفی ۹۱۰ هـ.ق) نیز، شرح زندگی و کارهای حاتم طائی را به اختصار در قصص و آثار او در رساله ای به نام «حاتمیه» آورده که در [[تهران]] و پاریس چاپ شده است.
+[[ملا حسین واعظ کاشفی]] (متوفی ۹۱۰ ق) نیز، شرح زندگی و کارهای حاتم طائی را به اختصار در قصص و آثار او در رساله ای به نام «حاتمیه» آورده که در [[تهران]] و پاریس چاپ شده است.
 ==منابع==
 *[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد" از باقر قربانی‌ زرّین.
-*[http://tahoorkotob.com/page.php?pid=7411 حاتم طائی، کتابخانه طهور]، بازیابی ۲۹ دی ماه ۱۳۹۱.
+*[http://tahoorkotob.com/page.php?pid=7411 "حاتم طائی"، کتابخانه طهور]، بازیابی ۲۹ دی ماه ۱۳۹۱.
 [[رده:شخصیت ها]]
-[[رده:دوران جاهلیت]]
+[[رده:شعرای عرب]]

@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 ==منابع==
-*  دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد" از باقر قربانی‌ زرّین، بازیابی 29 دی ماه 1391.
+*  دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد" از باقر قربانی‌ زرّین.
 * [http://tahoorkotob.com/page.php?pid=7411 حاتم طائی، کتابخانه طهور]، بازیابی 29 دی ماه 1391.
 [[رده:شخصیت ها]]
 [[رده:دوران جاهلیت]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{نیازمند ویرایش فنی}}
+حاتِم طائی بن عبدالله ‌بن سعد، شاعر دوره جاهلى عرب و مظهر بخشندگى.
 ==نسب==
-نسب حاتم به طَىّءبن اُدَد از دودمان یعْرُب بن قَحْطان از یمن می‌رسد. برخى گفته‌اند كه پدر حاتم، به دلیل بخششهاى فراوان پسرش، او را ترك گفت و برخى دیگر برآن‌اند حاتم در كودكى پدرش را از دست داد و پدربزرگش، سعد، او را بزرگ كرد. بخششهاى حاتم، خشم پدربزرگش را نیز برانگیخت و از این‌رو، حاتم وى را ترك كرد. مادر حاتم (فرزند عفیف) از بخشندگان قبیله طىّ بود. نام او را عِنَبَه، غُنَیه (غَنِیه)، عُتْبَه، عَتَب و عَنْتَره گفته‌اند و در بخشش او داستانى ذكر كرده و ابیاتى نیز از او آورده‌اند. به گفته میدانى (ج 1، ص 327) و رشیدالدین وطواط (ص 66)، به باور طایفه حاتم وى بخشش را از مادرش به ارث برده است.
 ==ولادت==
 تاریخ ولادت حاتم دانسته نیست، ولى وى در نیمه دوم سده ششم میلادى می‌زیسته است.
 ==کنیه==
 كنیه‌هاى حاتم به سبب دو فرزندش، سَفّانه و عَدِى، ابوسفّانه و ابوعدى بود. كنیه ابوجَعْد یا ابوجَعْر را نیز براى او ذكر كرده‌اند.
-== بخشندگی حاتم طائی ==
+شهرت عمده حاتم به بخشش اوست تا بدانجا كه در مثل گفته‌اند: «اَجْوَدُ مِنْ حاتم». هر چند نام كعب‌ بن مامَه و هَرِم‌ بن سِنان نیز در دوره جاهلیت به عنوان بخشنده آمده و حتى [[جاحظ]] (متوفى 255) كعب را بخشنده‌تر از حاتم دانسته ولى شهرت حاتم و حكایت هاى بخشش او بیش از دیگران است و به گفته ابن‌ عبدربّه (متوفى 328)، فقط بخشش حاتم مَثَل گشته است. گاه به حاتم طائى به‌ طور مطلق «جوادالعرب» نیز گفته شده است.
-ابن‌كلبى (متوفى 204) و ابن‌اَعرابى (متوفى 231) اوصافى از بخشش، جوانمردى، شخصیت و اخلاق نكوى حاتم نقل كرده‌اند و جالب توجه آنكه ابن‌اعرابى شعر و بخشش حاتم را مانند هم دانسته است. بخششهاى حاتم طائى را به زمان زندگى وى محدود نكرده‌اند؛ طایفه طىّ معتقد بودند هر كس بر سر قبر حاتم حاضر شود به نحوى اِطعام می‌شود. در این‌باره حكایت و ابیاتى نیز نقل كرده‌اند. در داستانهاى هزار و یك شب (ج 1، ص 800ـ801) نیز این مطلب به تفصیل آمده است.
+ابن‌ كلبى (متوفى 204) و ابن‌اَعرابى (متوفى 231) اوصافى از بخشش، جوانمردى، شخصیت و اخلاق نكوى حاتم نقل كرده‌اند و جالب توجه آن كه ابن‌اعرابى شعر و بخشش حاتم را مانند هم دانسته است. بخشش هاى حاتم طائى را به زمان زندگى وى محدود نكرده‌اند؛ طایفه طىّ معتقد بودند هر كس بر سر قبر حاتم حاضر شود به نحوى اِطعام می‌شود. در این‌باره حكایت و ابیاتى نیز نقل كرده‌اند. در داستان هاى هزار و یك شب (ج 1، ص 800ـ801) نیز این مطلب به تفصیل آمده است.
-نام حاتم طائى از دیرباز تاكنون مظهرى براى كرم و فتوت بوده است. در اصطلاح ادبیات عرب، به وى «فتى» اطلاق می‌شد، به دلیل وجود دو صفت بارز در او: مهمان‌نوازى (بخشندگى) و شجاعت (جنگاورى)، تا جایى كه گذشت و بزرگوارى او در جنگ، بیشتر اوقات به زیانش تمام می‌شد.
+نام حاتم طائى از دیرباز تاكنون مظهرى براى كرم و فتوت بوده است. در اصطلاح ادبیات عرب به وى «فتى» اطلاق می‌شد به دلیل وجود دو صفت بارز در او: مهمان‌نوازى (بخشندگى) و شجاعت (جنگاورى) تا جایى كه گذشت و بزرگوارى او در جنگ، بیشتر اوقات به زیانش تمام می‌شد.
-حاتم طائی، اموال خودش را در طول زندگیش، بیش از ده بار در میان فقرا تقسیم کرد. یکبار هم از جلو اسرای قبیله غزه عبور میکرد، یکی از اسرا به او متوسل شد. حاتم که مالی نداشت تا او را آزاد کند، به افراد قبیله گفت: او را آزاد کنند و خودش به جای آن اسیر، در بند شد. تا زمانی که توانست پول رهایی خود را بدست آورد و آزاد گشت.
+حاتم طائی، اموال خودش را در طول زندگیش، بیش از ده بار در میان فقرا تقسیم کرد. یکبار هم از جلو اسرای قبیله غزه عبور می کرد، یکی از اسرا به او متوسل شد. حاتم که مالی نداشت تا او را آزاد کند به افراد قبیله گفت: او را آزاد کنند و خودش به جای آن اسیر، در بند شد. تا زمانی که توانست پول رهایی خود را بدست آورد و آزاد گشت.
-== رویدادهای زندگی ==
+==رویدادهای زندگی==
-حاتم‌طائى یك یا چندبار نیز در جنگها به اسارت گرفته شد. حاتم طائى دو بار ازدواج كرد: یك بار با زنى به نام نَوار، كه بنابر مشهور، هر سه فرزند حاتم، عدى و عبداللّه و سفّانه، از او بوده‌اند و در سروده‌هاى حاتم نیز نام نوار آمده است. حاتم پس از مرگ همسرش با ماویه، دختر عَفْزَر، شاهزاده یمنى، در شام ازدواج كرد. نام ماویه نیز در سروده‌هاى حاتم آمده است. برخى منابع برآن‌اند كه [[عدی‌ بن حاتم]] زاده ماویه بوده است.
+حاتم‌طائى یك یا چند بار نیز در جنگ ها به اسارت گرفته شد. حاتم طائى دو بار ازدواج كرد: یك بار با زنى به نام نَوار كه بنابر مشهور هر سه فرزند حاتم، عدى و عبداللّه و سفّانه از او بوده‌اند و در سروده‌هاى حاتم نیز نام نوار آمده است. حاتم پس از [[مرگ]] همسرش با ماویه، دختر عَفْزَر، شاهزاده یمنى در شام ازدواج كرد. نام ماویه نیز در سروده‌هاى حاتم آمده است. برخى منابع برآن‌اند كه [[عدی‌ بن حاتم]] زاده ماویه بوده است.
-حاتم‌طائى پیش از اسلام از دنیا رفت. درباره تاریخ وفات او اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع، 578 میلادى، یعنى سال هشتم پس از ولادت پیامبر اكرم، را، كه سال درگذشت خسرو انوشیروان نیز بوده است، نوشته‌اند.
+حاتم‌طائى پیش از اسلام از دنیا رفت. درباره تاریخ وفات او اختلاف وجود دارد. بیشتر منابع، 578 میلادى یعنى سال هشتم پس از ولادت پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله را كه سال درگذشت خسرو انوشیروان نیز بوده است، نوشته‌اند.
 ==دین و مذهب حاتم طائی==
-قبیله حاتم‌طائى مسیحى بودند ولى حاتم، مسیحیت را نپذیرفت (د. ا. د. ترك، ذیل مادّه؛ سركیس، ج 1، ستون 730؛ قس شیخو، قسم 1، ص 98ـ134، كه شرح‌حال حاتم طائى را جزء شاعران مسیحى پیش از اسلام آورده است). آنچه در اشعار منسوب به حاتم عجیب به نظر می‌رسد سوگند به «بیت‌اللّه» و خدایى است كه غیب می‌داند و استخوانهاى پوسیده را زنده می‌گرداند.
+قبیله حاتم‌طائى مسیحى بودند ولى حاتم، مسیحیت را نپذیرفت (د. ا. د. ترك، ذیل مادّه؛ سركیس، ج 1، ستون 730؛ قس شیخو، قسم 1، ص 98ـ134، كه شرح‌حال حاتم طائى را جزء شاعران مسیحى پیش از اسلام آورده است). آنچه در اشعار منسوب به حاتم عجیب به نظر می‌رسد سوگند به «بیت‌اللّه» و خدایى است كه غیب می‌داند و استخوان هاى پوسیده را زنده می‌گرداند.
 ==شعر حاتم طائی==
-شعر حاتم را نكو، بلیغ و با تركیباتى سهل معرفى كرده و او را شاعرى فحل دانسته‌اند. این سروده‌ها قصیده‌هاى كوتاه و قطعاتى بیشتر درباره فضائل اخلاقى، به‌ویژه بخشندگى و مهمان‌نوازى، و بیانگر شخصیت سراینده آنها هستند و اینكه ثروت، ارزشى ندارد مگر آنكه در راههاى انسانى بذل شود. ابن‌حبیب (متوفى 245) بیتى از حاتم، در ارزش اجتناب از شراب و گناه، نقل كرده است
+از كامل‌ترین منابعى كه اخبار و اشعار حاتم در آن گرد آمده، الاَخْبار المُوَفَّقیات زبیر بن بكّار (ص 403ـ461) و كتاب الاغانى ابوالفرج اصفهانى (ج 17، ص 362ـ397) است.
 دیوان اشعار او در سال 1872 میلادی در لندن چاپ شد، البته اشعار جعلی هم دارد. موضوع این اشعار بیشتر در موارد سخاوت و گشاده دستی و فروتنی است.
-== فرزندان حاتم طائی ==
+فرزندان حاتم و قبیله طى، در سال نهم هجرى اسلام آوردند و پس از وفات پیامبر اكرم صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم، عدى جزء یاران و فرماندهان سپاه حضرت على علیه‌السلام گشت. سفّانه دختر او نیز از زنان بخشنده عرب بود و گاه میان او و پدرش، حاتم بر سر بخشش فراوان هر دو، اختلاف پیش می‌آمد.
-فرزندان حاتم و قبیله طىّ، در سال نهم هجرى اسلام آوردند و پس از وفات پیامبر اكرم صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم، عدى جزء یاران و فرماندهان سپاه حضرت على علیه‌السلام گشت. سفّانه دختر او نیز از زنان بخشنده عرب بود و گاه میان او و پدرش، حاتم، بر سر بخشش فراوان هر دو، اختلاف پیش می‌آمد. او زنی بزرگوار بود که زمانی در جنگ قبیله خود با نیروهای اسلام، اسیر شد. پیغمبر وقتی از وضعیت او آگاه شد، کسی را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برگرداند.
+او زنی بزرگوار بود که زمانی در جنگ قبیله خود با نیروهای اسلام، اسیر شد. پیغمبر وقتی از وضعیت او آگاه شد، کسی را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برگرداند.
 ==رساله حاتمیه==
 حسین واعظ کاشفی، متوفی 910 هـ ق نیز شرح زندگی و کارهای حاتم طائی را به اختصار در قصص و آثار او در رساله ای به نام «حاتمیه» آورده که در تهران و پاریس چاپ شده و ترجمه ای از آن به زبان ترکی تحت عنوان «داستان حاتم طائی» در 1272 هـ ق در قسطنطنیه به چاپ رسید. چند ترجمه و گزارش هندی هم از این قصه در دست چاپ است که بعضی منظوم می باشد.
 ==منابع==
-  دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد"  از باقر قربانی‌زرّین  ، بازیابی 29 دیماه 1391
+*  دانشنامه جهان اسلام، مدخل "حاتم طائی بن عبدالله ‌بن سعد" از باقر قربانی‌ زرّین، بازیابی 29 دی ماه 1391.
+* [http://tahoorkotob.com/page.php?pid=7411 حاتم طائی، کتابخانه طهور]، بازیابی 29 دی ماه 1391.
 [[رده:شخصیت ها]]
 [[رده:دوران جاهلیت]]