جهان بینی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۹

2026-10-21T07:19:44Z

مهدی موسوی در ‏۲۱ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۴۰

2022-05-21T07:40:04Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۲۷

2013-01-06T12:27:23Z

نمایش تغییرات

Saeed zamani در ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۲۳

2013-01-01T12:23:42Z

Saeed zamani: ایجاد

2013-01-01T12:03:38Z

ایجاد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
== تعریف جهان بینی ==

نوع تفکر و برداشتی که یک مکتب و دینی نسبت به جهان و هستی عرضه داشته و در واقع تکیه گاه فکری همان مکتب حساب می‌گردد جهان بینی نامیده می‌شود.

== عناصر جهان بینی ==

جهان بینی در واقع قسمتی از هستی شناسی می‌باشد و عناصر آن عبارتند از:
الف : توجیه جهان هستی ب: توجیه انسان ج : رابطه انسان با هستی
شهید مطهری علیه الرحمه می‌نویسد: جهان بینی به معنی جهان شناسی است نه جهان احساسی و به مسأله معروف شناخت مربوط می‌شود، شناخت از مختصات انسان است بر خلاف احساس که از مشترکات انسان و سایر جانداران است، لذا جهان شناسی نیز از مختصات انسان است و به نیروی تفکر و تعقل وابستگی دارد. سپس در تعریف جهان بینی می‌گوید:
نوع برداشت و طرز تفکری که حذف یک مکتب درباره جهان و هستی عرضه می دارد زیر ساز و تکیه گاه فکری آن مکتب به شمار می‌رود، این زیر ساز و تکیه گاه اصطلاحاً جهان بینی نامیده می‌شود. همه دین ها و آیین ها و همه مکتبها و فلسفه های اجتماعی متکی به نوعی جهان بینی بوده است.

== انواع جهان بینی ==

بر اساس تعریف جهان بینیما دارای انواع جهان بینی هستیم که بنا به تفاوت نگاهها بر عالم هستی بوجود آمده، که یه ترتیب زیر است.

== جهان بینی تجربی ==

در شناخت جهان هستی بر اساس تجربی، جهان بینی ما بر دو عامل فرضیه و آزمون وابسته است، یعنی در علوم تجربی، برای اثبات و کشف علت یک پدیده ابتدا فرضیه‌ای را ارائه می‌دهند، و پس آن فرضیه را از طریق آزمایش، بررسی می‌کنند و با این روش، به کشف علتها و معلولها پی می‌برند.
مزایای جهان بینی تجربی
البته این یکی از مزایای این نوع جهان بینی است چون که بر اساس آزمون، کشفیات و شناختهایش دقیق و مشخص است و می‌تواند با این روش در مورد یک موجود جزئی اطلاعات خیلی زیادی به انسان بدهد و دومین مزیتش این است که چون این نوع جهان شناسی، قوانین خاص هر علوم را به انسان می‌شناساند، راه تصرف و تسلط آن را نیز بر بشر می‌شناساند.
نقصهای جهان بینی تجربی
ولی در مقابل نقصهایی نیز متوجه این نوع جهان بینی هست و آن اینکه علوم تجربی فقط در مورد چیزهای جزئی قادر بر پاسخگویی است یعنی دایره و حوزه‌اش محدود است به آزمون یعنی قدرت شناخت در جائی است که آزمون بر آن راه دارد در حالیکه همه عالم هستی را نمی‌توان به توسط آزمون شناخت یعنی در جهان بینی تجربی مسائلی مانند جهان از کجا آمده است؟ به کجا می‌رود؟ جهان حق است یا پوچ، زشت است یا زیبا و غیره به دلیل اینکه تحت آزمون در نمی‌آیند قابل پاسخگوئی نیست و بیشترین جسارتی که اینگونه جهان بینی در مواجه با این سوالات هستی شناسانه از خود نشان داده، گفتن نمی‌دانم بوده است!

== جهان بینی فلسفی ==

جهان بینی فلسفی در طرز برخورد و عکس العمل انسان در برابر جهان موثر است یعنی موضع انسان را در جهان مشخص می‌کند، و نگرش انسان را نسبت به جهان هستی شکل می‌دهد و به طور کلی این جهان بینی به زندگی انسان، معنی داده و او را از احساس پوچی بدور نگه می‌دارد بر خلاف جهان بینی تجربی، که قادر نیست به انسان جهان بینی دهد. در واقع جهان بینی فلسفی از آن نظر که متکی به یک سلسله اصول بدیهی و غیر قابل انکار می‌باشد و دیدگاهایش را با استدلال ثابت می‌کند و از تزلزل و لغزشی که جهان بینی تجربی دارد، بدور است از محدودیت جهان بینی تجربی نیز بدور می‌باشد.

== جهان بینی دینی ==

در برخی از ادیان مانند دین اسلام جهان شناسی دینی در متن دین، صورت فلسفی دارد و به صورت استدلال، به بیان دیدگاهایش می پردازد. یعنی مسائل با تکیه بر عقل و استدلال عرضه شده است از این رو جهان بینی اسلامی در عین حال یک جهان بینی عقلی فلسفی است.
معیار مقبولیت جهان بینی
با نظر اینکه سه نوع جهان بینی در شناخت جهان هستی وجود دارد و قطعا از بین این سه نوع، یک نوع آن صحیح می‌باشد برای اینکه صحیح‌ترین نظریه را بدست آوریم باید معیار مقبولیت جهان بینی را بدانیم که به ترتیب زیر است.
1) جهان بینی باید از طرف عقل تائید شود.
2) به زندگی انسان و جهان معنی دهد.
3) جهان بینی باید آرمان پرور و شوق انگیز باشد.
4) استعداد و قدرت تقدس بخشیدن به هدفهای انسانی و اجتماعی را داشته باشد.
5) و جهان بینی ما باید تعهد آور و مسئولیت ساز باشد.

== جمعبندی ==

با نظر به مطالب مطرح شده و با نگاه به انواع جهان بینی‌ها، ما در جهان بینی تجربی به دلیل محدودیتش در دایره آزمون و خطا و جزئی بودنش چنین معیارهایی را نمی‌توانیم بدست آوریم و در جهان بینی فلسفی بدلیل اینکه به طور کامل به دلیل عدم شناختنش از جهان هستی، نمی‌تواند آرمانساز باشد و دیگر معایبش نمی‌توان به عنوان یک مکتب قابل قبول پذیرفت اما جهان بینی دینی با نظر اینکه همه معیارهای یک جهان بینی را دارد، تنها جهان بینی است که می‌تواند به عنوان یک جهان بینی قابل قبول در بین سایر جهان بینی‌ها، لحاظ گردد چون از یک طرف شناخت کاملی از آفریننده عالم هستی دارد و اینکه نظام هستی بر اساس خیر و رحمت و رساندن موجودات به سعادت و کمال می‌شناسد که موجودات عالم با نظامی هماهنگ در جهت حرکت به کمال به سوی پروردگار عالم در حرکتند و اینکه آفرینش هیچ موجودی از روی بیهوده انگاری نبوده بلکه جهان بر اساس یک سلسله قوانین که به اصطلاح سنت الهی نامیده می‌شود اداره می‌گردد. که در میان موجودات عالم، انسان را اشرف مخلوقات می‌شناساند، و به طور کلی جهان بینی دینی تنها نوع جهان بینی است که تعهد و مسئولیت افراد را نسبت به خودش، نسبت به همنوعانش، نسبت به محیط طبیعت و نسبت به خدایش بوجود می‌آورد و بر این اساس انسان را از خطر سقوط به دره هولناک پوچ‌گرایی و نیست انگاری نجات می‌دهد.

== منابع مورد استفاده در این مقاله ==

جمعی از نویسندگان، معارف اسلامی 1و2، انتشارات سمت، پائیز 76 – چاپ چهاردهم.

شهید مطهری، مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی.

==منبع==
[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C&SSOReturnPage=Check&Rand=0 جهان بینی، دانشنامه رشد]، بازیابی:12 دیماه 1391

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''«جهان بینی»''' نوع تفکر و برداشتی است که یک مکتب و [[دین]] نسبت به جهان و هستی عرضه داشته و در واقع تکیه گاه فکری همان مکتب حساب می‌گردد. تنها جهان‌بینی دینی است که تعهد و مسئولیت افراد را نسبت به خود و همنوعان و طبیعت و خدای تعالی بوجود می‌آورد و بر این اساس، انسان را از خطر سقوط به دره هولناک پوچ‌گرایی نجات می‌دهد.
+'''«جهان‌بینی»''' نوع [[تفکر]] و برداشتی است که یک مکتب و [[دین]] نسبت به جهان و هستی عرضه داشته و در واقع تکیه‌گاه فکری همان مکتب حساب می‌گردد. تنها جهان‌بینی دینی است که تعهد و مسئولیت افراد را نسبت به خود و همنوعان و طبیعت و [[خدا|خدای تعالی]] بوجود می‌آورد و بر این اساس، [[انسان]] را از خطر سقوط به دره هولناک پوچ‌گرایی نجات می‌دهد.
 ==تعریف جهان‌بینی==
-جهان بینی در واقع قسمتی از هستی شناسی می‌باشد و عناصر آن عبارتند از: الف: توجیه جهان هستی، توجیه انسان و رابطه انسان با هستی. جهان بینی به معنی جهان شناسی است نه جهان احساسی و به مسأله معروف شناخت مربوط می‌شود، شناخت از مختصات [[انسان]] است، برخلاف احساس که از مشترکات انسان و سایر جانداران است، لذا جهان شناسی نیز از مختصات انسان است و به نیروی [[تفکر]] و تعقل وابستگی دارد.
+جهان بینی در واقع قسمتی از هستی شناسی می‌باشد و عناصر آن عبارتند از: الف: توجیه جهان هستی، توجیه [[انسان]] و رابطه انسان با هستی. جهان بینی به معنی جهان شناسی است نه جهان احساسی و به مسأله معروف شناخت مربوط می‌شود، شناخت از مختصات انسان است، برخلاف احساس که از مشترکات انسان و سایر جانداران است، لذا جهان شناسی نیز از مختصات انسان است و به نیروی [[تفکر]] و تعقل وابستگی دارد.
-[[مرتضی مطهری|شهید مطهری]] در تعریف جهان بینی می‌گوید: نوع برداشت و طرز تفکری که یک مکتب درباره جهان و هستی عرضه می دارد، زیرساز و تکیه گاه فکری آن مکتب به شمار می‌رود، این زیرساز و تکیه گاه اصطلاحاً جهان بینی نامیده می‌شود. همه دین ها و آیین ها و همه مکتب ها و فلسفه های اجتماعی متکی به نوعی جهان بینی بوده است. هدف‌هایی که یک مکتب عرضه می‌دارد و به تعقیب آنها دعوت می‌کند و راه و روش‌هایی که تعیین می‌کند و باید و نبایدهایی که انشاء می‌کند و مسئولیت‌هایی که به وجود می‌آورد، همه به منزله نتایج لازم و ضروری جهان‌بینی‌ای است که عرضه داشته است.
+[[مرتضی مطهری|شهید مطهری]] در تعریف جهان بینی می‌گوید: نوع برداشت و طرز تفکری که یک مکتب درباره جهان و هستی عرضه می دارد، زیرساز و تکیه گاه فکری آن مکتب به شمار می‌رود، این زیرساز و تکیه گاه اصطلاحاً جهان بینی نامیده می‌شود. همه دین ها و آیین ها و همه مکتب ها و [[فلسفه]] های اجتماعی متکی به نوعی جهان بینی بوده است. هدف‌هایی که یک مکتب عرضه می‌دارد و به تعقیب آنها دعوت می‌کند و راه و روش‌هایی که تعیین می‌کند و باید و نبایدهایی که انشاء می‌کند و مسئولیت‌هایی که به وجود می‌آورد، همه به منزله نتایج لازم و ضروری جهان‌بینی‌ای است که عرضه داشته است.
 ==انواع جهان‌بینی==
-از نگاه روش شناختى (Methodologic) جهان بینى به چهار دسته تقسیم مى شود: جهان بینى علمى، جهان بینى فلسفى، جهان بینى عرفانى و جهان بینى دینى (وحیانى). و از دیدگاه محتوایى جهان بینى به دو دسته تقسیم مى شود: الهى و مادى. اما بر اساس تعریف جهان بینی، و بنا به تفاوت نگاه ها بر عالم هستی، انواع جهان بینی به ترتیب زیر است:
+از نگاه روش شناختى (Methodologic) جهان بینى به چهار دسته تقسیم مى شود: جهان بینى علمى، جهان بینى [[فلسفه|فلسفى]]، جهان بینى [[عرفان|عرفانى]] و جهان بینى دینى ([[وحی|وحیانى]]). و از دیدگاه محتوایى جهان بینى به دو دسته تقسیم مى شود: الهى و مادى. اما بر اساس تعریف جهان بینی، و بنا به تفاوت نگاه ها بر عالم هستی، انواع جهان بینی به ترتیب زیر است:
 ===جهان‌بینی تجربی===
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 *معارف اسلامی ۱و۲، جمعی از نویسندگان، انتشارات سمت، پائیز ۷۶، چاپ ۱۴.
-*مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی، شهید مطهری.
+*مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، شهید مطهری.
 [[رده:کلام]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۲۳
سطر ۵۷:		سطر ۵۷:
	==منبع==		==منبع==
	[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C&SSOReturnPage=Check&Rand=0 جهان بینی، دانشنامه رشد]، بازیابی:12 دیماه 1391		[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C&SSOReturnPage=Check&Rand=0 جهان بینی، دانشنامه رشد]، بازیابی:12 دیماه 1391
		+
		+	[[رده:کلام]]