جعاله - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۷

2022-04-26T08:57:28Z

بهنام در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۸:۲۳

2016-02-08T08:23:37Z

Saeed zamani در ‏۱۱ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۰۴

2012-08-11T08:04:15Z

Saeed zamani: صفحه‌ای جدید حاوی '
2012-07-16T13:21:43Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' <keywords content='کلید واژه: قرارداد اجاره، احکام جعاله، جعاله، جعل، شرایط جعاله، جعا...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
==جُعاله ==

پاداش معينى را كه در برابر كار [[حلال]] و عقلايى بر عهده مى گيرند، «جعاله» مى گويند. كسى را كه چنين تعهدى مى كند، «جاعل» (كارفرما)، انجام دهنده كار را «عامل» (پيمان‌كار) و پاداش تعهد شده را «جُعل» يا «جَعيله» مى نامند.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 538.</ref>

'''كاربرد جُعاله '''

در كارهاى خدماتى، گاهى ميان طرفين از نظر تعيين مدت و اجرت و چگونگى انجام كار، توافق صورت مى گيرد كه بدان، «قرارداد اجاره» مى گويند. گاهى ديگر چنين توافقى ممكن نيست و از پيش نمى توان مدت كار و چگونگى انجام و پاداش مناسب آن را به درستى تعيين كرد؛ مثل كسى كه چيزى گم كرده و براى يافتن آن مژدگانى تعيين مى كند، يا كسى كه مى خواهد بنا يا تعمير ساختمانى را به شخصى معين يا نامعين واگذارد و در برابر، پرداخت وجهى را متعهد مى شود. در اين گونه موارد، كارفرما تنها به نتيجه مورد نظر توجه دارد و به سادگى يا دشوارى و چگونگى انجام كار توجهى ندارد.

نياز جامعه به چنين توافق هايى، اجتناب ناپذير است. [[اسلام]] نيز آن را به عنوان «جعاله» مورد تأييد قرار داده است. امروزه بيشتر كارهاى بزرگ خدماتى، عمرانى يا تأسيساتى؛ مانند راه سازى، ساختمان سازى، راه اندازى كارخانه، حفارى و حمل و نقل، كه به صورت مناقصه برگزار مى شود، بر اساس «جُعاله» است. شركت هاى بزرگ پيمان كارى نيز براى همين منظور به وجود آمده اند.

'''شرايط جعاله '''

* 1- جاعل، بايد واجد شرايط عمومى معامله (بلوغ، رشد و خرد، قصد و اختيار، و حق تصرف در مال خود) باشد.

* 2- عامل، بايد بتواند بدون منع شرعى يا عقلى جعاله را انجام دهد.

* 3- عمل، بايد حلال و داراى منافع عقلايى باشد و همچنين واجب (عينى يا كفايى) نباشد.

* 4- جُعل (پاداش)، بايد معين باشد.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 539، مسائل 4، 2، 3 و 5.</ref>

'''كيفيت پيمان '''

* 1- جعاله، پيمانى يك طرفه است كه از سوى جاعل با هر لفظى كه تعهدش را برساند، ايراد مى شود و نياز به قبول لفظى از طرف مقابل ندارد.<ref> همان، م 1 و قبل از م 1.</ref>

* 2- پيمان جعاله، از هنگام انعقاد تا پيش از اتمام كار، از سوى طرفين قابل فسخ است و چنانچه مقدارى از كار انجام شده باشد، داراى احكام ذيل است:

الف) اگر عامل فسخ كند، هيچ گونه استحقاقى ندارد.

ب) اگر جاعل فسخ كند، عامل به مقدار كارى كه انجام داده، مستحق پاداش است.<ref> همان، م 15.</ref>

تذكر: عامل، پس از اشتغال به كار در صورتى مى تواند جعاله را فسخ كند كه رهاكردنش موجب ضرر جاعل نشود. در غير اين صورت، اتمام كار واجب است و تركش، موجب غرامت.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 542، م 16.</ref>

'''انواع جعاله '''

جعاله بر دو نوع «عام» و «خاص» است:

'''<I>1- جعاله عام :</I>'''

اگر جاعل (كارفرما)، براى انجام كار به فردى خاص نظر ندارد - مثلاً اعلام مى كند كه هر كس، فلان كار را برايم انجام دهد، فلان مبلغ به او پاداش مى دهم - چنين جعاله اى را «جعاله عام» مى گويند.<ref> همان، ص 538.</ref> در جعاله عام، اگر عملى را چند نفر به طور مشترك انجام دهند، هر يك به مقدار سهمى كه در كار داشته اند، در پاداش سهيم خواهند بود.<ref> همان، ص 541، م 13.</ref>

'''<I>2- جعاله خاص :</I>'''

چنانچه جاعل، شخصى معين را مخاطب قرار دهد و مثلاً به او بگويد: اگر مركب سوارى مرا پيدا كنى فلان مبلغ به تو مى پردازم، به چنين جعاله اى «جعاله خاص» گفته مى شود.<ref> همان، ص 538.</ref>

در جعاله خاص، اگر كار را شخصى ديگر غير از شخص معين انجام دهد، هيچ يك مستحق پاداش نخواهند شد.<ref> همان، م 8.</ref> اگر بخشى از كار را فرد معين و بخشى را فردى ديگر انجام دهد، فرد معين تنها به مقدار كارى كه انجام داده مستحق پاداش خواهد بود و ديگرى مستحق چيزى از ناحيه جاعل نخواهد بود.<ref> همان، م 14.</ref>

'''احكام جعاله '''

* 1- كسى كه كار را پيش از جعاله يا به قصد رايگان انجام داده است، مستحق اجرت نيست.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 540، م 9.</ref>

* 2- عامل، در دو صورت مستحق اجرة المثل است:

الف) در جايى كه جعاله، بر اثر جهالت<ref> منظور از جهالت اين است كه جعاله بر عمل غيرمعلومى واقع شود به طورى كه دستيابى عامل به آن ممكن نباشد؛ مثل اين كه بگويد: «هر كس آن چه را كه از من گم شده برگرداند. فلان مبلغ به او مى دهم» در اين مورد عامل نسبت به عمل جهل دارد و نمى داند چه چيزى را بجويد.</ref> باطل شود.

ب) درجايى كه جاعل، مقدار جعل را معين نكرده و تنها وعده مژدگانى داده است.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 540، م 6.</ref>

* 3- جز صاحب مال يا كار، كسى ديگر نيز مى تواند از خرج خود براى انجام آن، جعاله تعيين كند.<ref> همان، م 7.</ref><ref> احكام اقتصادى (ج 2)، ص 60.</ref>

==پانویس ==
<references />

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-==جعاله جیست==
+پاداش معینى را که در برابر کار [[حلال]] و عقلایى بر عهده مى گیرند، '''«جُعاله»''' مى گویند. کسى را که چنین تعهدى مى کند، «جاعل» (کارفرما)، انجام دهنده کار را «عامل» (پیمان‌کار) و پاداش تعهد شده را «جُعل» یا «جَعیله» مى نامند.<ref> تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۵۳۸.</ref>
-پاداش معينى را كه در برابر كار [[حلال]] و عقلايى بر عهده مى گيرند، «جعاله» مى گويند. كسى را كه چنين تعهدى مى كند، «جاعل» (كارفرما)، انجام دهنده كار را «عامل» (پيمان‌كار) و پاداش تعهد شده را «جُعل» يا «جَعيله» مى نامند.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 538.</ref>
+==کاربرد جُعاله==
-==كاربرد جُعاله==
+در کارهاى خدماتى، گاهى میان طرفین از نظر تعیین مدت و اجرت و چگونگى انجام کار، توافق صورت مى گیرد که بدان، قرارداد «[[اجاره]]» مى گویند. گاهى دیگر چنین توافقى ممکن نیست و از پیش نمى توان مدت کار و چگونگى انجام و پاداش مناسب آن را به درستى تعیین کرد؛ مثل کسى که چیزى گم کرده و براى یافتن آن مژدگانى تعیین مى کند، یا کسى که مى خواهد بنا یا تعمیر ساختمانى را به شخصى معین یا نامعین واگذارد و در برابر، پرداخت وجهى را متعهد مى شود. در این گونه موارد، کارفرما تنها به نتیجه مورد نظر توجه دارد و به سادگى یا دشوارى و چگونگى انجام کار توجهى ندارد.
-در كارهاى خدماتى، گاهى ميان طرفين از نظر تعيين مدت و اجرت و چگونگى انجام كار، توافق صورت مى گيرد كه بدان، «قرارداد اجاره» مى گويند. گاهى ديگر چنين توافقى ممكن نيست و از پيش نمى توان مدت كار و چگونگى انجام و پاداش مناسب آن را به درستى تعيين كرد؛ مثل كسى كه چيزى گم كرده و براى يافتن آن مژدگانى تعيين مى كند، يا كسى كه مى خواهد بنا يا تعمير ساختمانى را به شخصى معين يا نامعين واگذارد و در برابر، پرداخت وجهى را متعهد مى شود. در اين گونه موارد، كارفرما تنها به نتيجه مورد نظر توجه دارد و به سادگى يا دشوارى و چگونگى انجام كار توجهى ندارد.
+نیاز جامعه به چنین توافق هایى، اجتناب ناپذیر است. [[اسلام]] نیز آن را به  عنوان «جُعاله» مورد تأیید قرار داده است. امروزه بیشتر کارهاى بزرگ خدماتى، عمرانى یا تأسیساتى؛ مانند راه سازى، ساختمان سازى، راه اندازى کارخانه، حفارى و حمل و نقل، که به صورت مناقصه برگزار مى شود، بر اساس «جُعاله» است. شرکت هاى بزرگ پیمان کارى نیز براى همین منظور به  وجود آمده اند.
-نياز جامعه به چنين توافق هايى، اجتناب ناپذير است. [[اسلام]] نيز آن را به  عنوان «جعاله» مورد تأييد قرار داده است. امروزه بيشتر كارهاى بزرگ خدماتى، عمرانى يا تأسيساتى؛ مانند راه سازى، ساختمان سازى، راه اندازى كارخانه، حفارى و حمل و نقل، كه به صورت مناقصه برگزار مى شود، بر اساس «جُعاله» است. شركت هاى بزرگ پيمان كارى نيز براى همين منظور به  وجود آمده اند.
+==شرایط جعاله==
-==شرايط جعاله==
+*۱- جاعل، باید واجد شرایط عمومى معامله ([[بلوغ‌]]، رشد و خرد، قصد و اختیار، و حق تصرف در مال خود) باشد.
-* 1- جاعل، بايد واجد شرايط عمومى معامله (بلوغ، رشد و خرد، قصد و اختيار، و حق تصرف در مال خود) باشد.
+*۲- عامل، باید بتواند بدون منع [[شرع|شرعى]] یا عقلى جعاله را انجام دهد.
-* 2- عامل، بايد بتواند بدون منع شرعى يا عقلى جعاله را انجام دهد.
+*۳- عمل، باید [[حلال]] و داراى منافع عقلایى باشد و همچنین [[واجب]] (عینى یا کفایى) نباشد.
-* 3- عمل، بايد حلال و داراى منافع عقلايى باشد و همچنين واجب (عينى يا كفايى) نباشد.
+*۴- جُعل (پاداش)، باید معین باشد.<ref> تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۵۳۹، مسائل ۴، ۲، ۳ و ۵.</ref>
-* 4- جُعل (پاداش)، بايد معين باشد.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 539، مسائل 4، 2، 3 و 5.</ref>
+==کیفیت پیمان==
-==كيفيت پيمان==
+*۱- جعاله، پیمانى یک طرفه است که از سوى جاعل با هر لفظى که تعهدش را برساند، ایراد مى شود و نیاز به قبول لفظى از طرف مقابل ندارد.<ref> همان، م ۱ و قبل از م ۱.</ref>
-* 1- جعاله، پيمانى يك طرفه است كه از سوى جاعل با هر لفظى كه تعهدش را برساند، ايراد مى شود و نياز به قبول لفظى از طرف مقابل ندارد.<ref> همان، م 1 و قبل از م 1.</ref>
+*۲- پیمان جعاله، از هنگام انعقاد تا پیش از اتمام کار، از سوى طرفین قابل فسخ است و چنانچه مقدارى از کار انجام شده باشد، داراى احکام ذیل است:
-* 2- پيمان جعاله، از هنگام انعقاد تا پيش از اتمام كار، از سوى طرفين قابل فسخ است و چنانچه مقدارى از كار انجام شده باشد، داراى احكام ذيل است:
+الف) اگر عامل فسخ کند، هیچ گونه استحقاقى ندارد.
-الف) اگر عامل فسخ كند، هيچ گونه استحقاقى ندارد.
+ب) اگر جاعل فسخ کند، عامل به مقدار کارى که انجام داده، مستحق پاداش است.<ref> همان، م ۱۵.</ref>
-ب) اگر جاعل فسخ كند، عامل به مقدار كارى كه انجام داده، مستحق پاداش است.<ref> همان، م 15.</ref>
+تذکر: عامل، پس از اشتغال به کار در صورتى مى تواند جعاله را فسخ کند که رهاکردنش موجب ضرر جاعل نشود. در غیر این صورت، اتمام کار واجب است و ترکش، موجب غرامت.<ref> تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۵۴۲، م ۱۶.</ref>
 ==انواع جعاله==
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۳: @@
 جعاله بر دو نوع «عام» و «خاص» است:
-'''<I>1- جعاله عام :</I>'''
+'''<I>۱- جعاله عام:</I>'''
-در جعاله خاص، اگر كار را شخصى ديگر غير از شخص معين انجام دهد، هيچ يك مستحق پاداش نخواهند شد.<ref> همان، م 8.</ref> اگر بخشى از كار را فرد معين و بخشى را فردى ديگر انجام دهد، فرد معين تنها به مقدار كارى كه انجام داده مستحق پاداش خواهد بود و ديگرى مستحق چيزى از ناحيه جاعل نخواهد بود.<ref> همان، م 14.</ref>
+اگر جاعل (کارفرما)، براى انجام کار به فردى خاص نظر ندارد - مثلاً اعلام مى کند که هر کس، فلان کار را برایم انجام دهد، فلان مبلغ به او پاداش مى دهم - چنین جعاله اى را «جعاله عام» مى گویند.<ref> همان، ص ۵۳۸.</ref> در جعاله عام، اگر عملى را چند نفر به  طور مشترک انجام دهند، هر یک به مقدار سهمى که در کار داشته اند، در پاداش سهیم خواهند بود.<ref> همان، ص ۵۴۱، م ۱۳.</ref>
-==احكام جعاله==
+'''<I>۲- جعاله خاص:</I>'''
-* 1- كسى كه كار را پيش از جعاله يا به قصد رايگان انجام داده است، مستحق اجرت نيست.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 540، م 9.</ref>
+چنانچه جاعل، شخصى معین را مخاطب قرار دهد و مثلاً به او بگوید: اگر مرکب سوارى مرا پیدا کنى فلان مبلغ به تو مى پردازم، به چنین جعاله اى «جعاله خاص» گفته مى شود.<ref> همان، ص ۵۳۸.</ref> در جعاله خاص، اگر کار را شخصى دیگر غیر از شخص معین انجام دهد، هیچ یک مستحق پاداش نخواهند شد.<ref> همان، م ۸.</ref> اگر بخشى از کار را فرد معین و بخشى را فردى دیگر انجام دهد، فرد معین تنها به مقدار کارى که انجام داده مستحق پاداش خواهد بود و دیگرى مستحق چیزى از ناحیه جاعل نخواهد بود.<ref> همان، م ۱۴.</ref>
-* 2- عامل، در دو صورت مستحق اجرة المثل است:
+==احکام جعاله==
-الف) در جايى كه جعاله، بر اثر جهالت<ref> منظور از جهالت اين است كه جعاله بر عمل غيرمعلومى واقع شود به  طورى كه دستيابى عامل به آن ممكن نباشد؛ مثل اين كه بگويد: «هر كس آن چه را كه از من گم شده برگرداند. فلان مبلغ به او مى دهم» در اين مورد عامل نسبت به عمل جهل دارد و نمى داند چه چيزى را بجويد.</ref> باطل شود.
+*۱- کسى که کار را پیش از جعاله یا به قصد رایگان انجام داده است، مستحق اجرت نیست.<ref> تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۵۴۰، م ۹.</ref>
-ب) درجايى كه جاعل، مقدار جعل را معين نكرده و تنها وعده مژدگانى داده است.<ref> تحريرالوسيله، ج 1، ص 540، م 6.</ref>
+*۲- عامل، در دو صورت مستحق اجرة المثل است: الف) در جایى که جعاله، بر اثر جهالت<ref> منظور از جهالت این است که جعاله بر عمل غیرمعلومى واقع شود به  طورى که دستیابى عامل به آن ممکن نباشد؛ مثل این که بگوید: «هر کس آن چه را که از من گم شده برگرداند، فلان مبلغ به او مى دهم» در این مورد عامل نسبت به عمل جهل دارد و نمى داند چه چیزى را بجوید.</ref> باطل شود. ب) در جایى که جاعل، مقدار جعل را معین نکرده و تنها وعده مژدگانى داده است.<ref> تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۵۴۰، م ۶.</ref>
-* 3- جز صاحب مال يا كار، كسى ديگر نيز مى تواند از خرج خود براى انجام آن، جعاله تعيين كند.<ref> همان، م 7.</ref><ref> احكام اقتصادى (ج  2)، ص 60.</ref>
+*۳- جز صاحب مال یا کار، کسى دیگر نیز مى تواند از خرج خود براى انجام آن، جعاله تعیین کند.<ref> همان، م ۷.</ref><ref> احکام اقتصادى (ج  ۲)، ص ۶۰.</ref>
-==پانویس ==
+==پانویس==
 <references />
 [[رده:احکام اقتصادی]]