جبر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۳۸

2022-04-21T06:38:43Z

مهدی موسوی: ویرایش

2022-04-20T11:32:08Z

ویرایش

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۲

2019-11-03T11:42:20Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۱

2019-11-03T11:41:30Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۰

2019-11-03T11:40:21Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۶

2019-11-03T11:06:18Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۵

2019-11-03T11:05:10Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۵

2019-11-03T11:05:07Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۳

2019-11-03T11:03:53Z

Aghajani در ‏۳ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۳

2019-11-03T11:03:50Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{مدخل دائرة المعارف|دائره المعارف لغات قرآن کریم([[نثر طوبی]])}}
+«جبر» در لغت به معنای اصلاح چیزی به نوعی از قهر و غلبه و بستن و جبران کردن در مقابل شکستن است. و جبر در اصطلاح آن است که رفتار و کارهای [[انسان]] بر اساس [[اختیار]] نیست و هر چه از او سر می‌زند بدون قدرت و اراده است، به گونه‌ای که نمی‌تواند به ترک آن اقدام کند. دلایل جبرگرایان برای اثبات جبر و انکار اختیار، از سوی مخالفین مورد نقد و رد قرار گرفته است.
 ==جبر در اصطلاح کلام==
-جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید [[جبریه|جبری]] باشند چون جبر [[ظلم]] است و [[خدا]] ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند، زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت. به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
+«جبر» در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید [[جبریه|جبری]] باشند چون جبر [[ظلم]] است و [[خدا]] ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند، زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت. به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
-گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است، اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه ۶ و ۷ [[سوره بقره]]: «إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا سَوَاءٌ عَلَیهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا یؤْمِنُونَ * خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ» و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات، خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَینَاهُ النَّجْدَینِ»}} ([[سوره بلد]]، ۱۰) و قوله {{متن قرآن|«وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ یؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، ۹۴) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَینَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، ۱۷) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَکمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکمْ»}} ([[سوره انعام]]، ۱۰۴)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد».
+گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است، اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه ۶ و ۷ [[سوره بقره]]: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا سَوَاءٌ عَلَیهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا یؤْمِنُونَ * خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ»}} و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات، خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَینَاهُ النَّجْدَینِ»}} ([[سوره بلد]]، ۱۰) و قوله {{متن قرآن|«وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ یؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، ۹۴) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَینَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، ۱۷) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَکمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکمْ»}} ([[سوره انعام]]، ۱۰۴)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد».
 [[اختیار]] از لوازم طبیعت [[انسان]] است که [[خداوند]] او را به این خوی سرشته و مصلحت در آن دانسته است. هیچ چیز بر انسان سخت تر از آن نیست که او را مجبور کنند در کاری و اختیار از او بازگیرند، اگر همه لذائذ جهان را برای کسی فراهم آورند و او را در خانه در بسته گذارند، آن نعمت وی را نقمت است. انسان آزادی را با معیشت تنگ برمی گزیند بر نعمت فراخ در زندان... .
@@ سطر ۲۱: / سطر ۱۹: @@
 اما [[حدود‌‌‌‌|حدّ]] و مجازات گناهکاران خود مؤید آن است که جبر در دین نیست، زیرا گناهکاری که به [[اختیار]] خود [[گناه]] کرده و آزاد بوده است حدّ می زنند، نه مجبور را. معنی اختیار نه آن است که مرتکب اعمال زشت را مجازات نکنند و نه آنکه هر کار هر کس بکند زشت نیست، بلکه افعال بعضی نیکواست و بعضی زشت، و باید بدکاران را مجازات کرد تا ضرر آنها به دیگران نرسد، اما مجازات هم در کار اختیاری است و حکم دین همیشه بر اختیار است نه بر اجبار.
 ==منابع==
+*[[نثر طوبی (دائرة المعارف لغات قرآن مجید)|نثر طوبی: دائرةالمعارف لغات قرآن کریم]]، علامه شعرانی، ج۱، ص۱۲۲.
 *"نظریه جبر"، [http://pajoohe.ir/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D8%B1-autosaved__a-29384.aspx سایت پژوهه].
-== مطالب مرتبط ==
+==مطالب مرتبط==
-* [[اختیار]]
+*[[اختیار]]
-* [[تفویض]]
+*[[تفویض]]
-* [[امر بین الامرین]]
+*[[امر بین الامرین]]
 [[رده:اصطلاحات کلامی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|دائره المعارف لغات قرآن کریم([[نثر طوبی]])}}
-از مشتقات این کلمه غیر «[[جبار (اسم الله)|جبار]]» در [[قرآن]] نیامده است به معنی گردنکش و متکبر، از «جبر علیه» ای «اکرهه»، کسی را برخلاف رضای او بکاری واداشت.
+«جبر» در لغت به معنای اصلاح چیزی به نوعی از قهر و غلبه و بستن و جبران کردن در مقابل شکستن است. جبر در اصطلاح آن است که رفتار و کارهای [[انسان]] بر اساس [[اختیار]] نیست و هر چه از او سر می‌زند بدون قدرت و اراده است، به گونه‌ای که نمی‌تواند به ترک آن اقدام کند.
-[[اختیار]] از لوازم طبیعت [[انسان]] است که [[خداوند]] او را به این خوی سرشته و مصلحت در آن دانسته است. هیچ چیز بر انسان سخت تر از آن نیست که او را مجبور کنند در کاری و اختیار از او بازگیرند، اگر همه لذائذ جهان را برای کسی فراهم آورند و او را در خانه در بسته گذارند آن نعمت وی را نقمت است. انسان آزادی را با معیشت تنگ برمی گزیند بر نعمت فراخ در زندان. اگر کسی خواهد خود را بسوزاند و دیگری او را بازدارد از دست وی می گریزد یعنی مجبوری را سخت تر از سوختن به آتش می داند.
+==جبر در اصطلاح کلام==
-خداوند در [[دین]] و [[احكام|احکام]] خویش مردم را مجبور نخواست و اگر جبر می خواست یک تن گناهکار بر روی زمین نبود: {{متن قرآن|«وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا»}} ([[سوره یونس]]، 99) اگر خدا می خواست اجبار کند همه اهل زمین مؤمن می شدند اما نخواست، {{متن قرآن|«لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ»}} ([[سوره انفال]]، 42) تا هر کس هلاک می شود به برهان باشد و هر که زنده می شود نیز به برهان و دلیل باشد.
+جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید [[جبریه|جبری]] باشند چون جبر [[ظلم]] است و [[خدا]] ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند، زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت. به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
-جبار کسی است که بندگان خدا را مجبور کند به کاری برخلاف رضای خودشان مانند [[فرعون]] و [[نمرود]]، در حقیقت جباران رقیب پیغمبرانند. [[پيامبران|پیغمبران]] فرمان کسی را بر دیگری روا نمی دارند، جبار خویش را بالاتر از دیگران می شمارد و آزار و رنج همه را برای آسایش خویش مجاز و صحیح می داند. پیغمبران همه افراد را بنده خدا و در یک رتبه قرار دادند، باید حکم خدای را همه گردن نهند نه قوی محکوم ضعفا است و نه ضعفا محکوم قوی.
+گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است، اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه ۶ و ۷ [[سوره بقره]]: «إِنَّ الَّذِینَ کفَرُوا سَوَاءٌ عَلَیهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا یؤْمِنُونَ * خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ» و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات، خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَینَاهُ النَّجْدَینِ»}} ([[سوره بلد]]، ۱۰) و قوله {{متن قرآن|«وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ یؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، ۹۴) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَینَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، ۱۷) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَکمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکمْ»}} ([[سوره انعام]]، ۱۰۴)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد».
-*{{متن قرآن|« وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ»}}؛ ([[سوره هود]]، 59) و خداوند مذمت می کند آنها را که نافرمانی پیغمبران کردند و پیروی فرمان گردنکشان نمودند.
+[[اختیار]] از لوازم طبیعت [[انسان]] است که [[خداوند]] او را به این خوی سرشته و مصلحت در آن دانسته است. هیچ چیز بر انسان سخت تر از آن نیست که او را مجبور کنند در کاری و اختیار از او بازگیرند، اگر همه لذائذ جهان را برای کسی فراهم آورند و او را در خانه در بسته گذارند، آن نعمت وی را نقمت است. انسان آزادی را با معیشت تنگ برمی گزیند بر نعمت فراخ در زندان... .
-اگر گوئی [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] صلی الله علیه و آله مردم را به دین [[اسلام]] خواند بجنگ، و والیان را فرمود: [[ارتداد|مرتد]] را بکشند و گناهکار را حد زنند؛ آیا اینها همه جبر نیست؟ گوئیم: قول صحیح آن است که جبر و اکراه در [[دین]] صحیح نیست مطلقاً، و خداوند از مردم [[یقین]] و [[ایمان]] خواسته است و با جبر و اکراه یقین حاصل نمی شود، [[جنگ های صدر اسلام|جنگهای پیغمبر]] برای دفع زحمت و آزار کفار بود چنانکه در آیات [[جهاد]] خواهد آمد، اما حد و مجازات گناهکاران خود مؤید آن است که جبر در دین نیست، زیرا گناهکاری که به اختیار خود گناه کرده و آزاد بوده است [[حد]] می زنند، نه مجبور را. معنی اختیار نه آن است که مرتکب اعمال زشت را مجازات نکنند و نه آنکه هر کار هر کس بکند زشت نیست بلکه افعال بعضی نیکواست و بعضی زشت، و باید بدکاران را مجازات کرد تا ضرر آنها به دیگران نرسد، اما مجازات هم در کار اختیاری است و حکم دین همیشه بر اختیار است نه بر اجبار.
+خداوند در [[دین]] و [[احکام|احکام]] خویش مردم را مجبور نخواست و اگر جبر می خواست، یک تن گناهکار بر روی زمین نبود: {{متن قرآن|«وَلَوْ شَاءَ رَبُّک لَآمَنَ مَنْ فِی الْأَرْضِ کلُّهُمْ جَمِیعًا»}} ([[سوره یونس]]، ۹۹) اگر خدا می خواست اجبار کند همه اهل زمین مؤمن می شدند اما نخواست: {{متن قرآن|«لِیهْلِک مَنْ هَلَک عَنْ بَینَةٍ»}} ([[سوره انفال]]، ۴۲) تا هر کس هلاک می شود به برهان باشد و هر که زنده می شود نیز به برهان و دلیل باشد.
-==جبر در اصطلاح کلام==
+«جبر» به معنای اصطلاحی آن جزء باورهای برخی مردم و در میان مسلمانان گروه «[[اشاعره]]» است و به این اعتبار به آنان «[[جبریه|جبری]]» و «جبرگرایان» گفته می‌شود. در برابر این نظریه دو دیدگاه دیگر مطرح است، یکی «[[تفویض]]» که [[معتزله]] طرفدار آن هستند و دیگری «[[امر بین الامرین]]» که دیدگاه [[شیعه]] و فلاسفه است.
-جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید جبری باشند چون جبر [[ظلم]] است و خدا ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت، به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
+==منابع==
-گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»}} ([[سوره بلد]]، 10) و قوله {{متن قرآن|«وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ»}} ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
+*[[نثر طوبی (دائرة المعارف لغات قرآن مجید)|نثر طوبی: دائرةالمعارف لغات قران کریم]]، علامه شعرانی و محمد قریب، واژه "جبر"، ج۱، ص۱۲۲.
-==منبع==
+== مطالب مرتبط ==
-*[[نثر طوبی (دائرة المعارف لغات قرآن مجید)|نثر طوبی: دائره المعارف لغات قران کریم]]، [[علامه شعرانی]] و محمد قریب، واژه "جبر" (ج1، ص122).
+* [[اختیار]]
 [[رده:اصطلاحات کلامی]]

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید جبری باشند چون جبر [[ظلم]] است و خدا ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت، به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
-گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»}} ([[سوره بلد]]، 10) و قوله {{متن قرآن|«و ما منع الناس أن یؤمنوا اذ جاءهم الهدی»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ»}} ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
+گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»}} ([[سوره بلد]]، 10) و قوله {{متن قرآن|«وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَىٰ»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ»}} ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
 ==منبع==

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید جبری باشند چون جبر [[ظلم]] است و خدا ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت، به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
-گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله «وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ» ([[سوره بلد]]، 10) و قوله «و ما منع الناس أن یؤمنوا اذ جاءهم الهدی» ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله «وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ» ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله «قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ» ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
+گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله {{متن قرآن|«وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»}} ([[سوره بلد]]، 10) و قوله {{متن قرآن|«و ما منع الناس أن یؤمنوا اذ جاءهم الهدی»}} ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله {{متن قرآن|«وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ»}} ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله {{متن قرآن|«قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ»}} ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
 ==منبع==

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 جبر در اصطلاح [[علم کلام|کلام]] قول مردمی است که گویند [[انسان]] در کار خویش [[اختیار]] ندارد و هر کس هر چه کند [[خداوند]] بر دست او جاری می سازد و هر چه نکند انجام دادن آن بر وی محال است. خداشناسان نباید جبری باشند چون جبر [[ظلم]] است و خدا ظالم نیست. مادیان و ملاحده قهرا جبری هستند زیرا که طبیعت هر چه کند جبر است و آن را از مقتضای خود باز نتوان داشت، به عقیده آنان حرکات انسان نیز نتیجه تغییرات مزاج بدن او است و هر فکری که در دماغ او آید نتیجه اثری جسمانی است که در جهاز عصبی او پدید آمده، اول تغییر جسمی است آنگاه تغییر روحی بسبب او قهراً، نه آن که اول تغییر روحی باشد و تغییر جسم بسبب او. بنابراین در انسان غیر جبر نخواهد بود.
-گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله «وهدیناه النجدین» ([[سوره بلد]]، 10) و قوله «و ما منع الناس أن یؤمنوا اذ جاءهم الهدی» ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله «وأما ثمود فهدیناهم فاستحبوا العمی علی الهدی» ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله «قد جاءکم بصائر من ربکم» ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
+گرچه عین لفظ جبر به این معنی در [[قرآن]] نیامده است اما آیاتی که توهم جبر از آن می شود بسیار است، از جمله آیه 6 و 7 [[سوره بقره]] و در هر باب جواب آن داده شده است. خداوند در مقام [[توحید]] همه افعال بندگان را نسبت به خود می دهد چون مسبب الاسباب او است و از اینجا توهم جبر می شود. و در بسیاری آیات خود بندگان را مسئول ضلالت و فساد شمرده است. [[ابوالفتوح رازی|شیخ ابوالفتوح]] رحمه الله در تفسیر خود فرماید: «اگر نه چنین تفسیر دهند، قرآن سراسر متناقض باشد برای آنکه خدای تعالی در بسیار آیت ها گفت: آن هدی که به ما هست ما بدادیم یعنی آن اندازه راهنمائی که بر خدا است راه نموده است و فی قوله «وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ» ([[سوره بلد]]، 10) و قوله «و ما منع الناس أن یؤمنوا اذ جاءهم الهدی» ([[سوره اِسراء|سوره اسراء]]، 94) و قوله «وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَىٰ عَلَى الْهُدَىٰ» ([[سوره فصلت]]، 17) و فی قوله «قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ» ([[سوره انعام]]، 104)؛ در این آیات گفت من همه را هدی دادم از مؤمن و کافر، در دگر آیت اگر نفی کند مناقصه باشد». (ج5، ص56)
 ==منبع==

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 جبار کسی است که بندگان خدا را مجبور کند به کاری برخلاف رضای خودشان مانند [[فرعون]] و [[نمرود]]، در حقیقت جباران رقیب پیغمبرانند. [[پيامبران|پیغمبران]] فرمان کسی را بر دیگری روا نمی دارند، جبار خویش را بالاتر از دیگران می شمارد و آزار و رنج همه را برای آسایش خویش مجاز و صحیح می داند. پیغمبران همه افراد را بنده خدا و در یک رتبه قرار دادند، باید حکم خدای را همه گردن نهند نه قوی محکوم ضعفا است و نه ضعفا محکوم قوی.
-*{{متن قرآن|«وعصوا رسله واتبعوا أمر کل جبار عنید»}}؛ ([[سوره هود]]، 59) و خداوند مذمت می کند آنها را که نافرمانی پیغمبران کردند و پیروی فرمان گردنکشان نمودند.
+*{{متن قرآن|« وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ»}}؛ ([[سوره هود]]، 59) و خداوند مذمت می کند آنها را که نافرمانی پیغمبران کردند و پیروی فرمان گردنکشان نمودند.
-*{{متن قرآن|«و ما انت علیهم بجبار }}{{متن قرآن|فذکر بالقرآن من یخاف وعید»}} ([[سوره ق]]، 45) تو بر مردم جبار نیستی که آنان را به زور به اسلام آری. پند ده به [[قرآن]] کسی را که از وعید من بترسد.
+*{{متن قرآن|«وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ}}([[سوره ق]]، 45) تو بر مردم جبار نیستی که آنان را به زور به اسلام آری. پند ده به [[قرآن]] کسی را که از وعید من بترسد.
 اگر گوئی [[پیامبر اسلام|پیغمبر]] صلی الله علیه و آله مردم را به دین [[اسلام]] خواند بجنگ، و والیان را فرمود: [[ارتداد|مرتد]] را بکشند و گناهکار را حد زنند؛ آیا اینها همه جبر نیست؟ گوئیم: قول صحیح آن است که جبر و اکراه در [[دین]] صحیح نیست مطلقاً، و خداوند از مردم [[یقین]] و [[ایمان]] خواسته است و با جبر و اکراه یقین حاصل نمی شود، [[جنگ های صدر اسلام|جنگهای پیغمبر]] برای دفع زحمت و آزار کفار بود چنانکه در آیات [[جهاد]] خواهد آمد، اما حد و مجازات گناهکاران خود مؤید آن است که جبر در دین نیست، زیرا گناهکاری که به اختیار خود گناه کرده و آزاد بوده است [[حد]] می زنند، نه مجبور را. معنی اختیار نه آن است که مرتکب اعمال زشت را مجازات نکنند و نه آنکه هر کار هر کس بکند زشت نیست بلکه افعال بعضی نیکواست و بعضی زشت، و باید بدکاران را مجازات کرد تا ضرر آنها به دیگران نرسد، اما مجازات هم در کار اختیاری است و حکم دین همیشه بر اختیار است نه بر اجبار.