جاهلیت - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۸

2026-04-02T08:08:54Z

Mohammadi در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۱۲

2026-01-19T18:12:39Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-26T12:06:30Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۵۳

2022-05-30T06:53:19Z

مهدی موسوی: ویرایش

2022-04-19T11:01:17Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۵

2022-04-19T10:35:54Z

نمایش تغییرات

Akbari در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۴۴

2020-06-27T06:44:35Z

Akbari در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۴۰

2020-06-27T06:40:01Z

Akbari در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۳۲

2020-06-27T06:32:29Z

Akbari در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۳۱

2020-06-27T06:31:51Z

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 واژه «الجاهلیّة» مأخوذ از ریشه «جهل»، ترکیبی از اسم فاعل «الجاهل» و پسوند «یّة» است که ظاهراً بر اسم معنا یا اسم جمع دلالت می کند.<ref>روزنتال، Knowledge triumphant، ص۳۵؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل hiliyya"¦"Dja؛ نیز رجوع کنید به نولدکه، Geschichte des Qurans، ج۱، ص۲۴۲، پانویس ۱۰.</ref>
-این واژه چهار بار در [[سوره های مدنی]] [[قرآن]]، در تعابیر {{متن قرآن|«...ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 154 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۵۴.]]</ref>.{{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 50 سوره مائده|سوره مائده،آیه ۵۰.]]</ref>.{{متن قرآن|«تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 33 سوره احزاب|سوره احزاب،آیه ۳۳.]]</ref> و {{متن قرآن|«حَمِيَّةَالْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 26 سوره فتح|سوره فتح،آیه ۲۶.]]</ref> بکار رفته و در هر چهار مورد همراه با ملامت و مذمت است.
+این واژه چهار بار در [[سوره های مدنی]] [[قرآن]]، در تعابیر {{متن قرآن|«... ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 154 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۱۵۴.]]</ref>.{{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ ...»}}<ref>[[آیه 50 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۵۰.]]</ref>.{{متن قرآن|«تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 33 سوره احزاب|سوره احزاب، آیه ۳۳.]]</ref> و {{متن قرآن|«حَمِيَّةَالْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 26 سوره فتح|سوره فتح، آیه ۲۶.]]</ref> بکار رفته و در هر چهار مورد همراه با ملامت و مذمت است.
 این لحن ملامت آمیز همچنین در پاره ای دیگر از [[آیه|آیات]] که مشتقات دیگر «جهل»، نظیر «تَجْهَلونَ» ([[سوره نمل]]: ۵۵)، جاهلونَ ([[سوره فرقان]]: ۶۳) و جاهلین ([[سوره بقره]]: ۶۷؛ [[سوره اعراف]]: ۱۹۹)، در آنها آمده، دیده می شود.
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 در مجموع می توان گفت که  قرآن به دوره خاصی از تاریخ عرب در [[عربستان]] پیش از [[اسلام]] توجه و از ویژگیهای اخلاقی آن به شدت انتقاد کرده است. در واقع قرآن این دوره را به سبب بروز ویژگی جاهلیت در [[اخلاق]] و رفتار مردم آن دوره جاهلیت نامیده و بعدها این نام برای این دوره «عَلَم» شده است.
-در آیه ۱۵۴ [[سوره آل عمران]]{{متن قرآن|«...يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ...}}<ref>[[آیه 154 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۵۴.]]</ref>؛...عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند...». [[محمد بن جریر طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
+در [[سوره آل عمران]]: «{{متن قرآن|... يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ ...}}<ref name=":۰" />؛ ... عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند ...». [[محمد بن جریر طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
 [[شیخ طبرسی|طَبْرِسی]] (ذیل آیه) منظور از {{متن قرآن|«ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ»}} را این گمان منافقان دانسته که خدا [[رسول اکرم]] صلی اللّه علیه و آله و اصحابش را یاری نخواهد کرد. بر این اساس وی دو معنا برای این تعبیر آورده است: یکی اینکه اعتقاد منافقان درباره خداوند همانندِ اعتقاد دوره جاهلیت است و دیگر این که گمان آنان نظیر گمان اهل جاهلیت (یعنی کفار و منکرانِ تحقق وعده های الاهی) است.<ref>نیز رجوع کنید به نَحّاس، معانی القرآن الکریم، ج۱، ص۴۹۹.</ref>
@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 اما به نظر [[علامه طباطبایى|علامه طباطبائی]] (ذیل آیه) مراد از «ظنّ الْجَاهِلِیةِ» گمان عده ای بود که تصور می کردند چون به اسلام گرویده اند حتماً باید در جنگ پیروز شوند و بر خدا واجب است بر اساس وعده اش بدون هیچ قید و شرطی، دین خود و پیروانش را یاری کند. این گمان نا به حق و جاهلی بود زیرا عرب جاهلی معتقد به ارباب انواع بودند و بر همین اساس معتقد بودند که پیامبر نیز نوعی رب است که مسئله غلبه و غنیمت به او واگذار شده است و بنابراین وی هرگز مغلوب یا مقتول نخواهد شد.
-در آیه ۵۰ [[سوره مائده]] {{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}، منظور از تعبیر «حُکم الجاهلیّة» نوع حکم و داوری اهل جاهلیت است. برای این آیه دو وجه ذکر شده است: بر اساس وجه اول [[سبب نزول]] آیه آن است که [[بنی قُرَیظه]] و [[بنی نَضیر]]، پیامبر اکرم را در نزاعی که میان آنها رخ داده بود، حَکَم قرار دادند و آنگاه که پیامبر به عدالت بین آنها حکم کرد، بنی نضیر ناخشنود شدند و حُکم پیامبر را نپذیرفتند سپس این آیه نازل شد.
+در آیه ۵۰ [[سوره مائده]] {{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ ...»}}، منظور از تعبیر «حُکم الجاهلیّة» نوع حکم و داوری اهل جاهلیت است. برای این آیه دو وجه ذکر شده است: بر اساس وجه اول [[سبب نزول]] آیه آن است که [[بنی قُرَیظه]] و [[بنی نَضیر]]، پیامبر اکرم را در نزاعی که میان آنها رخ داده بود، حَکَم قرار دادند و آنگاه که پیامبر به عدالت بین آنها حکم کرد، بنی نضیر ناخشنود شدند و حُکم پیامبر را نپذیرفتند سپس این آیه نازل شد.
 بر اساس وجه دوم در واقع آنها می خواستند پیامبر همانند دوره جاهلیت بین کشتگانِ دو قبیله تفاوت قائل شود. آیه یاد شده ناظر به طعن [[یهود]] است که با این که خود صاحب کتاب و علم بودند، در پی حکم و داوری از نوع داوری اهل جاهلیت رفتند که بر مبنای هیچ [[وحی]] و کتابی نبود و ریشه در جهل و هواپرستی داشت.<ref>رجوع کنید به زمخشری؛ فخررازی، التفسیرالکبیر، ذیل آیه.</ref> بر این اساس آیه شامل هر کسی می شود که حکمی غیر از حکم خدا را طلب کند.<ref>زمخشری؛ طبری ، جامع، ذیل آیه.</ref>
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 طباطبائی (ذیل آیه) نیز بر اساس حدیثی از [[امام صادق]] علیه السلام<ref>رجوع کنید به کلینی، ج۷، ص۴۰۷؛ طوسی، تهذیب، ج۶، ص۲۱۸.</ref> و همچنین تقابل میان دو نوع استفهام توبیخی و انکاریِ موجود در آیه نتیجه گرفته است که حکم از دو حال خارج نیست: حکم خدا یا حکم جاهلیت.
-در آیه ۳۳ [[سوره احزاب]] {{متن قرآن|«...وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ ...»}}، همسران پیامبر ـ و سایر زنان مؤمن ـ از تبرّج به شیوه جاهلیان نهی شده اند. مراد از «تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ» در این آیه، [[تکبر]] آنان در راه رفتن یا آشکار کردن زینت هایشان برای مردان همانند زنان جاهلی است.<ref>رجوع کنید به طبری، جامع؛ طوسی، التبیان؛ زمخشری؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
+در آیه ۳۳ [[سوره احزاب]] {{متن قرآن|«... وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ ...»}}، همسران پیامبر ـ و سایر زنان مؤمن ـ از تبرّج به شیوه جاهلیان نهی شده اند. مراد از «تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ» در این آیه، [[تکبر]] آنان در راه رفتن یا آشکار کردن زینت هایشان برای مردان همانند زنان جاهلی است.<ref>رجوع کنید به طبری، جامع؛ طوسی، التبیان؛ زمخشری؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
 درباره مراد از تعبیر «الجاهلیّة الاولی» در این آیه اختلاف نظر هست. برخی آن را دوره ای زمانی در نظر گرفته و در تعیین مصداق آن فواصل مختلفی ذکر کرده اند، نظیر دوره زمانی بین [[حضرت آدم]] و [[حضرت نوح|نوح]] علیهما السلام، بین حضرت نوح و [[حضرت ادریس علیه السلام|ادریس]] علیهما السلام و بین [[حضرت عیسی]] علیه السلام و [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله.<ref>رجوع کنید به طبری،جامع؛ طوسی، التبیان؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 [[جارالله زمخشری|زمخشری]] (ذیل آیه) احتمال داده که منظور از جاهلیت اولی، [[کفر]] قبل از اسلام است در مقابل «الجاهلیّة الاُخری» که [[فسق]] و فجور بعد از اسلام است. اما در مقابل گفته شده<ref>فخررازی، التفسیرالکبیر، ذیل آیه.</ref> که در اینجا اولی در مقابل اُخری نیست بلکه مراد از تعبیر جاهلیت اولی، جاهلیت کهن است.
-در آیه ۲۶ [[سوره فتح]] {{متن قرآن|«إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 26 سوره فتح|سوره فتح،آیه ۲۶ .]]</ref>؛ گفته اند که منظور از «حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ» [[تعصب]] عرب جاهلی به خدایانشان بود که موجب می شد از پرستش غیر آنها خودداری ورزند؛ یعنی نوعی گردن فرازی که مانع هر نوع تسلیم و انقیاد می گردید.
+در آیه ۲۶ [[سوره فتح]] {{متن قرآن|«إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ ...»}} گفته اند که منظور از «حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ» [[تعصب]] عرب جاهلی به خدایانشان بود که موجب می شد از پرستش غیر آنها خودداری ورزند؛ یعنی نوعی گردن فرازی که مانع هر نوع تسلیم و انقیاد می گردید.
 مراد از [[حمیت]] جاهلی را، تن زدن مردم از اعتراف به [[رسالت]] رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز دانسته اند.<ref>رجوع کنید به طوسی، التبیان؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref> به گفته [[فخر رازى|فخررازی]] (ذیل آیه) حمیت خود صفتی مذموم است و اضافه شدن آن به جاهلیت بر قبح آن افزوده است.

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 واژه «الجاهلیّة» مأخوذ از ریشه «جهل»، ترکیبی از اسم فاعل «الجاهل» و پسوند «یّة» است که ظاهراً بر اسم معنا یا اسم جمع دلالت می کند.<ref>روزنتال، Knowledge triumphant، ص۳۵؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل hiliyya"¦"Dja؛ نیز رجوع کنید به نولدکه، Geschichte des Qurans، ج۱، ص۲۴۲، پانویس ۱۰.</ref>
-این واژه چهار بار در [[سوره های مدنی]] [[قرآن]]، در تعابیر {{متن قرآن|«ظَنَّ الْجَاهِلِیةِ»}} ([[سوره آل عمران]]: ۱۵۴)، {{متن قرآن|«حُکمَ الْجَاهِلِیةِ»}} ([[سوره مائده]]: ۵۰)، {{متن قرآن|تَبَّرُجَ الْجَاهِلِیةِ»}} ([[سوره احزاب]]: ۳۳) و {{متن قرآن|«حَمِیةَ الْجَاهِلِیةِ»}} ([[سوره فتح]]: ۲۶) بکار رفته و در هر چهار مورد همراه با ملامت و مذمت است.
+این واژه چهار بار در [[سوره های مدنی]] [[قرآن]]، در تعابیر {{متن قرآن|«...ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 154 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۵۴.]]</ref>.{{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 50 سوره مائده|سوره مائده،آیه ۵۰.]]</ref>.{{متن قرآن|«تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 33 سوره احزاب|سوره احزاب،آیه ۳۳.]]</ref> و {{متن قرآن|«حَمِيَّةَالْجَاهِلِيَّةِ»}}<ref>[[آیه 26 سوره فتح|سوره فتح،آیه ۲۶.]]</ref> بکار رفته و در هر چهار مورد همراه با ملامت و مذمت است.
 این لحن ملامت آمیز همچنین در پاره ای دیگر از [[آیه|آیات]] که مشتقات دیگر «جهل»، نظیر «تَجْهَلونَ» ([[سوره نمل]]: ۵۵)، جاهلونَ ([[سوره فرقان]]: ۶۳) و جاهلین ([[سوره بقره]]: ۶۷؛ [[سوره اعراف]]: ۱۹۹)، در آنها آمده، دیده می شود.
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 در مجموع می توان گفت که  قرآن به دوره خاصی از تاریخ عرب در [[عربستان]] پیش از [[اسلام]] توجه و از ویژگیهای اخلاقی آن به شدت انتقاد کرده است. در واقع قرآن این دوره را به سبب بروز ویژگی جاهلیت در [[اخلاق]] و رفتار مردم آن دوره جاهلیت نامیده و بعدها این نام برای این دوره «عَلَم» شده است.
-در آیه ۱۵۴ [[سوره آل عمران]] {{متن قرآن|«...یَظُنّونَ بِاللّهِ غَیرَالحقِّ ظنَّ الْجَاهِلِیةِ...»}}، عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند. [[محمد بن جریر طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
+در آیه ۱۵۴ [[سوره آل عمران]]{{متن قرآن|«...يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ...}}<ref>[[آیه 154 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۵۴.]]</ref>؛...عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند...». [[محمد بن جریر طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
-[[شیخ طبرسی|طَبْرِسی]] (ذیل آیه) منظور از {{متن قرآن|«ظَنَّ الْجَاهِلِیةِ»}} را این گمان منافقان دانسته که خدا [[رسول اکرم]] صلی اللّه علیه و آله و اصحابش را یاری نخواهد کرد. بر این اساس وی دو معنا برای این تعبیر آورده است: یکی اینکه اعتقاد منافقان درباره خداوند همانندِ اعتقاد دوره جاهلیت است و دیگر این که گمان آنان نظیر گمان اهل جاهلیت (یعنی کفار و منکرانِ تحقق وعده های الاهی) است.<ref>نیز رجوع کنید به نَحّاس، معانی القرآن الکریم، ج۱، ص۴۹۹.</ref>
+[[شیخ طبرسی|طَبْرِسی]] (ذیل آیه) منظور از {{متن قرآن|«ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ»}} را این گمان منافقان دانسته که خدا [[رسول اکرم]] صلی اللّه علیه و آله و اصحابش را یاری نخواهد کرد. بر این اساس وی دو معنا برای این تعبیر آورده است: یکی اینکه اعتقاد منافقان درباره خداوند همانندِ اعتقاد دوره جاهلیت است و دیگر این که گمان آنان نظیر گمان اهل جاهلیت (یعنی کفار و منکرانِ تحقق وعده های الاهی) است.<ref>نیز رجوع کنید به نَحّاس، معانی القرآن الکریم، ج۱، ص۴۹۹.</ref>
 اما به نظر [[علامه طباطبایى|علامه طباطبائی]] (ذیل آیه) مراد از «ظنّ الْجَاهِلِیةِ» گمان عده ای بود که تصور می کردند چون به اسلام گرویده اند حتماً باید در جنگ پیروز شوند و بر خدا واجب است بر اساس وعده اش بدون هیچ قید و شرطی، دین خود و پیروانش را یاری کند. این گمان نا به حق و جاهلی بود زیرا عرب جاهلی معتقد به ارباب انواع بودند و بر همین اساس معتقد بودند که پیامبر نیز نوعی رب است که مسئله غلبه و غنیمت به او واگذار شده است و بنابراین وی هرگز مغلوب یا مقتول نخواهد شد.
-در آیه ۵۰ [[سوره مائده]] {{متن قرآن|«أَفَحُکمَ الْجَاهِلِیةِ یبْغُونَ...»}}، منظور از تعبیر «حُکم الجاهلیّة» نوع حکم و داوری اهل جاهلیت است. برای این آیه دو وجه ذکر شده است: بر اساس وجه اول [[سبب نزول]] آیه آن است که [[بنی قُرَیظه]] و [[بنی نَضیر]]، پیامبر اکرم را در نزاعی که میان آنها رخ داده بود، حَکَم قرار دادند و آنگاه که پیامبر به عدالت بین آنها حکم کرد، بنی نضیر ناخشنود شدند و حُکم پیامبر را نپذیرفتند سپس این آیه نازل شد.
+در آیه ۵۰ [[سوره مائده]] {{متن قرآن|«أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}، منظور از تعبیر «حُکم الجاهلیّة» نوع حکم و داوری اهل جاهلیت است. برای این آیه دو وجه ذکر شده است: بر اساس وجه اول [[سبب نزول]] آیه آن است که [[بنی قُرَیظه]] و [[بنی نَضیر]]، پیامبر اکرم را در نزاعی که میان آنها رخ داده بود، حَکَم قرار دادند و آنگاه که پیامبر به عدالت بین آنها حکم کرد، بنی نضیر ناخشنود شدند و حُکم پیامبر را نپذیرفتند سپس این آیه نازل شد.
 بر اساس وجه دوم در واقع آنها می خواستند پیامبر همانند دوره جاهلیت بین کشتگانِ دو قبیله تفاوت قائل شود. آیه یاد شده ناظر به طعن [[یهود]] است که با این که خود صاحب کتاب و علم بودند، در پی حکم و داوری از نوع داوری اهل جاهلیت رفتند که بر مبنای هیچ [[وحی]] و کتابی نبود و ریشه در جهل و هواپرستی داشت.<ref>رجوع کنید به زمخشری؛ فخررازی، التفسیرالکبیر، ذیل آیه.</ref> بر این اساس آیه شامل هر کسی می شود که حکمی غیر از حکم خدا را طلب کند.<ref>زمخشری؛ طبری ، جامع، ذیل آیه.</ref>
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 طباطبائی (ذیل آیه) نیز بر اساس حدیثی از [[امام صادق]] علیه السلام<ref>رجوع کنید به کلینی، ج۷، ص۴۰۷؛ طوسی، تهذیب، ج۶، ص۲۱۸.</ref> و همچنین تقابل میان دو نوع استفهام توبیخی و انکاریِ موجود در آیه نتیجه گرفته است که حکم از دو حال خارج نیست: حکم خدا یا حکم جاهلیت.
-در آیه ۳۳ [[سوره احزاب]] {{متن قرآن|«...وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیةِ الْأُولَىٰ...»}}، همسران پیامبر ـ و سایر زنان مؤمن ـ از تبرّج به شیوه جاهلیان نهی شده اند. مراد از «تبرّج الجاهلیّة» در این آیه، [[تکبر]] آنان در راه رفتن یا آشکار کردن زینت هایشان برای مردان همانند زنان جاهلی است.<ref>رجوع کنید به طبری، جامع؛ طوسی، التبیان؛ زمخشری؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
+در آیه ۳۳ [[سوره احزاب]] {{متن قرآن|«...وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ ...»}}، همسران پیامبر ـ و سایر زنان مؤمن ـ از تبرّج به شیوه جاهلیان نهی شده اند. مراد از «تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ» در این آیه، [[تکبر]] آنان در راه رفتن یا آشکار کردن زینت هایشان برای مردان همانند زنان جاهلی است.<ref>رجوع کنید به طبری، جامع؛ طوسی، التبیان؛ زمخشری؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
 درباره مراد از تعبیر «الجاهلیّة الاولی» در این آیه اختلاف نظر هست. برخی آن را دوره ای زمانی در نظر گرفته و در تعیین مصداق آن فواصل مختلفی ذکر کرده اند، نظیر دوره زمانی بین [[حضرت آدم]] و [[حضرت نوح|نوح]] علیهما السلام، بین حضرت نوح و [[حضرت ادریس علیه السلام|ادریس]] علیهما السلام و بین [[حضرت عیسی]] علیه السلام و [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله.<ref>رجوع کنید به طبری،جامع؛ طوسی، التبیان؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 [[جارالله زمخشری|زمخشری]] (ذیل آیه) احتمال داده که منظور از جاهلیت اولی، [[کفر]] قبل از اسلام است در مقابل «الجاهلیّة الاُخری» که [[فسق]] و فجور بعد از اسلام است. اما در مقابل گفته شده<ref>فخررازی، التفسیرالکبیر، ذیل آیه.</ref> که در اینجا اولی در مقابل اُخری نیست بلکه مراد از تعبیر جاهلیت اولی، جاهلیت کهن است.
-در آیه ۲۶ [[سوره فتح]] {{متن قرآن|«إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیةَ حَمِیةَ الْجَاهِلِیةِ...»}} گفته اند که منظور از «حَمِیةَ الْجَاهِلِیةِ» [[تعصب]] عرب جاهلی به خدایانشان بود که موجب می شد از پرستش غیر آنها خودداری ورزند؛ یعنی نوعی گردن فرازی که مانع هر نوع تسلیم و انقیاد می گردید.
+در آیه ۲۶ [[سوره فتح]] {{متن قرآن|«إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ...»}}<ref>[[آیه 26 سوره فتح|سوره فتح،آیه ۲۶ .]]</ref>؛ گفته اند که منظور از «حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ» [[تعصب]] عرب جاهلی به خدایانشان بود که موجب می شد از پرستش غیر آنها خودداری ورزند؛ یعنی نوعی گردن فرازی که مانع هر نوع تسلیم و انقیاد می گردید.
 مراد از [[حمیت]] جاهلی را، تن زدن مردم از اعتراف به [[رسالت]] رسول اکرم صلی الله علیه و آله نیز دانسته اند.<ref>رجوع کنید به طوسی، التبیان؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref> به گفته [[فخر رازى|فخررازی]] (ذیل آیه) حمیت خود صفتی مذموم است و اضافه شدن آن به جاهلیت بر قبح آن افزوده است.

@@ سطر ۱۲۹: / سطر ۱۲۹: @@
 |رده= دارد
 }}
 <references />

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 در مجموع می توان گفت که  قرآن به دوره خاصی از تاریخ عرب در [[عربستان]] پیش از [[اسلام]] توجه و از ویژگیهای اخلاقی آن به شدت انتقاد کرده است. در واقع قرآن این دوره را به سبب بروز ویژگی جاهلیت در [[اخلاق]] و رفتار مردم آن دوره جاهلیت نامیده و بعدها این نام برای این دوره «عَلَم» شده است.
-در آیه ۱۵۴ [[سوره آل عمران]] {{متن قرآن|«...یَظُنّونَ بِاللّهِ غَیرَالحقِّ ظنَّ الْجَاهِلِیةِ...»}}، عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند. [[محمد طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
+در آیه ۱۵۴ [[سوره آل عمران]] {{متن قرآن|«...یَظُنّونَ بِاللّهِ غَیرَالحقِّ ظنَّ الْجَاهِلِیةِ...»}}، عده ای به علت گمان نادرست درباره خدا مذمت شده اند. [[محمد بن جریر طبری|طبری]] (ذیل آیه) این گروه را [[منافقان]] می داند که در کار خدا و رسولش شک کرده بودند.
 [[شیخ طبرسی|طَبْرِسی]] (ذیل آیه) منظور از {{متن قرآن|«ظَنَّ الْجَاهِلِیةِ»}} را این گمان منافقان دانسته که خدا [[رسول اکرم]] صلی اللّه علیه و آله و اصحابش را یاری نخواهد کرد. بر این اساس وی دو معنا برای این تعبیر آورده است: یکی اینکه اعتقاد منافقان درباره خداوند همانندِ اعتقاد دوره جاهلیت است و دیگر این که گمان آنان نظیر گمان اهل جاهلیت (یعنی کفار و منکرانِ تحقق وعده های الاهی) است.<ref>نیز رجوع کنید به نَحّاس، معانی القرآن الکریم، ج۱، ص۴۹۹.</ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 درباره مراد از تعبیر «الجاهلیّة الاولی» در این آیه اختلاف نظر هست. برخی آن را دوره ای زمانی در نظر گرفته و در تعیین مصداق آن فواصل مختلفی ذکر کرده اند، نظیر دوره زمانی بین [[حضرت آدم]] و [[حضرت نوح|نوح]] علیهما السلام، بین حضرت نوح و [[حضرت ادریس علیه السلام|ادریس]] علیهما السلام و بین [[حضرت عیسی]] علیه السلام و [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله.<ref>رجوع کنید به طبری،جامع؛ طوسی، التبیان؛ طبرسی، ذیل آیه.</ref>
-به نظر طبری منظور از «الجاهلیّة الاولی»، جاهلیت پیش از [[اسلام]] است یعنی از دوره حضرت آدم تا عیسی. وانگهی جاهلیت پیش از اسلام بدان سبب جاهلیت اولی نامیده شده که پس از ظهور اسلام نیز نوعی اخلاق جاهلی در جامعه مسلمانان وجود داشت چنانکه در برخی [[احادیث]] و اخبار به این نکته اشاره شده است.<ref>برای نمونه رجوع کنید به طبری، جامع؛ ادامة مقاله.</ref>
+به نظر [[محمد بن جریر طبری|طبری]] منظور از «الجاهلیّة الاولی»، جاهلیت پیش از [[اسلام]] است یعنی از دوره حضرت آدم تا عیسی. وانگهی جاهلیت پیش از اسلام بدان سبب جاهلیت اولی نامیده شده که پس از ظهور اسلام نیز نوعی اخلاق جاهلی در جامعه مسلمانان وجود داشت چنانکه در برخی [[احادیث]] و اخبار به این نکته اشاره شده است.<ref>برای نمونه رجوع کنید به طبری، جامع البیان.</ref>
 [[جارالله زمخشری|زمخشری]] (ذیل آیه) احتمال داده که منظور از جاهلیت اولی، [[کفر]] قبل از اسلام است در مقابل «الجاهلیّة الاُخری» که [[فسق]] و فجور بعد از اسلام است. اما در مقابل گفته شده<ref>فخررازی، التفسیرالکبیر، ذیل آیه.</ref> که در اینجا اولی در مقابل اُخری نیست بلکه مراد از تعبیر جاهلیت اولی، جاهلیت کهن است.
@@ سطر ۱۰۸: / سطر ۱۰۸: @@
 {{پانویس}}
 ==منابع==
 *[[دانشنامه جهان اسلام]]، اسماعیل باغستانی، مدخل «جاهلیت»، جلد۹.
 [[رده:تاریخ صدر اسلام]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]
@@ سطر ۱۲۷: / سطر ۱۲۹: @@
 |رده= دارد
 }}

@@ سطر ۱۷۰: / سطر ۱۷۰: @@
 * The Oxford encyclopedia of the modern Islamic world , ed. John L. Esposito, New York
+*
-* 1995, s.v. "Ja ¦hil ¦yah" (by Eleanor Abdella Doumato);
+* 1995, s.v. "Ja ¦hil ¦yah" (by Eleanor Abdella Doumato);
 * Franz Rosenthal, Knowledge triumphant: the concept of knowledge in medieval Islam , Leiden 1970;
 * Emmanuel Sivan, Radical Islam: medieval theology and modern politics , New Haven 1985;

@@ سطر ۹۲: / سطر ۹۲: @@
 در قرون اخیر، محمد بن عبدالوهاب (بنیانگذار فرقة وهابیت، متوفی1206) و پیروان وی که به شدت متأثر از آرا و اندیشه های [[ابن تیمیّه]] بودند، موضوع جاهلیت دورة جدید را مطرح کردند. ابن عبدالوهاب معتقد بود مردم سراسر دنیا یا دست کم مردم عربستان به دلیل این که عقاید و اعمالشان مبتنی بر وحی نیست همگی در جاهلیت بسر می برند.<ref>دایرة المعارف قرآن، ذیل ignorance" of "Age.</ref>
-در آغاز قرن بیستم نیز اصلاحگرانی چون محمد عبده (متوفی 1323/1905) و محمد رشیدرضا (متوفی 1314ش/1935) در تفسیرالمنار (ج6، ص422ـ423) به این موضوع اشاره کردند. به اعتقاد آنان برخی مسلمانان در عصر حاضر از حیث دین و اخلاق جاهلانه تر از مخاطبان آیات قرآن در عصر نزول رفتار می کنند.
+در آغاز قرن بیستم نیز اصلاحگرانی چون محمد عبده (متوفی 1323/1905) و محمد رشیدرضا (متوفی 1314ش/1935) در تفسیرالمنار<ref>محمد رشیدرضا، تفسیرالمنار، ج6، ص422ـ423</ref> به این موضوع اشاره کردند. به اعتقاد آنان برخی مسلمانان در عصر حاضر از حیث دین و اخلاق جاهلانه تر از مخاطبان آیات قرآن در عصر نزول رفتار می کنند.
 اندیشة «جاهلیت جدید» در دهه های اخیر، عمدتاً بر اثر مواجهة جهان اسلام با دنیای جدید به صورت مفهومی مستقل در آثار برخی علما و نویسندگان دینی بازآفرینی شد. سید ابوالاعلی مودودی (متوفی 1358ش/1979)، رهبر دینی و سیاستمدار پاکستانی، نخستین بار در 1318ش/1939 از تجدد به جاهلیت جدید تعبیر کرد که در نگاه وی همه نظامهای حکومتی و نظریات سیاسی و اجتماعی ناسازگار با اخلاق و فرهنگ اسلامی را دربر می گرفت.<ref>مودودی، تفهیم القران، ذیل [[سوره مائده]]: 50؛ [[سوره احزاب]]:33.</ref>

@@ سطر ۱۷۳: / سطر ۱۷۳: @@
 * Franz Rosenthal, Knowledge triumphant: the concept of knowledge in medieval Islam , Leiden 1970;
 * Emmanuel Sivan, Radical Islam: medieval theology and modern politics , New Haven 1985;
 * William Montgomery Watt, Muhammad at Mecca , Karachi 1979.
 ==منبع==

@@ سطر ۱۴۳: / سطر ۱۴۳: @@
 * طبرسی ؛
 * طبری ، جامع ؛
-* محمدبن حسن طوسی ، التبیان فی تفسیرالقرآن ، چاپ احمد حبیب قصیر عاملی ، بیروت ( بی تا. ) ؛
+* محمدبن حسن طوسی، التبیان فی تفسیرالقرآن، چاپ احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت( بی تا.)؛
 * همو، تهذیب الاحکام ، چاپ حسن موسوی خرسان ، تهران 1390؛
 * علی بن ابی طالب (ع )، امام اول ، نهج البلاغة ، چاپ صبحی صالح ، بیروت ?( 1387 ) ، چاپ افست قم ( بی تا. ) ؛
@@ سطر ۱۷۷: / سطر ۱۷۷: @@
 ==منبع==
-* دانشنامه جهان اسلام، مدخل "جاهلیت" از اسماعیل باغستانی.
+*اسماعیل باغستانی، مدخل «جاهلیت» در دانشنامه جهان اسلام، جلد9.
 [[رده:تاریخ صدر اسلام]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]